top of page

Ana Sayfa › İçtihatlar

 

Bireysel Başvuru Kararları  ·  AİLE HUKUKU  ·  HAK İHLALİ  ·  BİREYSEL BAŞVURUNUN KABUL EDİLEMEZLİĞİ

Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm — Uluslararası Çocuk İadesinde Bir Yıllık Süre ve Somut Ciddi Risk İncelemesi

 

B. No: 2015/10826 · 17 Temmuz 2018

 

İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 20 Kasım 2026

 

Kararın Özeti

 

Ebeveynlerin birlikte Türkiye’ye getirdiği çocuğun önceki mutat meskenine iadesi istendi. Aile mahkemesi çocuğun yaşı, başvurunun bir yıldan sonra yapılması ve geri dönüş riskine dayanarak talebi reddetti. Anayasa Mahkemesi, bir yıl geçtikten sonra da iadenin kural olduğunu, çocuğun yeni ortama alışması ve ciddi risk yönünden somut inceleme gerektiğini belirtti. Yaklaşık üç yıllık yargılama sürecini de gözeterek aile hayatına saygı hakkının ihlaline ve yeniden yargılamaya karar verdi.

 

Hukuki İlke

 

Lahey Sözleşmesi kapsamındaki çocuk iadesinde bir yılın geçmiş olması tek başına ret nedeni oluşturmaz. Yeni ortama alışma ve ciddi risk iddiaları somut biçimde incelenmeli, süreç ivedi yürütülmelidir.

 

Sonuç

 

Aile hayatına saygı hakkı ihlal edildi ve yeniden yargılama kararı verildi. Seyahat özgürlüğü şikâyeti konu bakımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilmedi; tazminat talepleri reddedildi.

 

İlgili Mevzuat

 

  • Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 20, 41
    Kararda anılan

  • Lahey Sözleşmesi — m. 12, 13
    Kararda anılan

  • 5717 sayılı Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukuki Yön ve Kapsamına Dair Kanun
    Kararda anılan

  • 6216 sayılı Kanun — m. 50
    Kararda anılan

Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.

 

Kararın Tam Metni

 

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir. Kişileri belirleyebilen bilgiler “...” ile gizlenmiştir.

 

TÜRKİYE CUMHURİYETİ


ANAYASA MAHKEMESİ


 


 


BİRİNCİ BÖLÜM


 


KARAR


 


... BAŞVURUSU


(Başvuru Numarası: 2015/10826)


 


Karar Tarihi: 17/7/2018


 


BİRİNCİ BÖLÜM


 


KARAR


 


 


Başkan


:


Serdar


ÖZGÜLDÜR


Üyeler


:


Hicabi DURSUN


 


 


Hasan Tahsin


GÖKCAN


 


 


Kadir ÖZKAYA


 


 


Yusuf Şevki


HAKYEMEZ


Raportör


:


Elif


ÇELİKDEMİR ANKITCI


Başvurucu


:


...


Vekili


:


Av. ...


Ercan ÖZCAN


 


I. BAŞVURUNUN KONUSU


1. Başvuru, mutat meskeni yurt dışında bulunan müşterek çocuğun


yurt dışında mukim olan başvurucuya iade edilmemesi nedeniyle aile hayatına


saygı hakkının; başvurucunun da yurt dışına çıkamaması nedeniyle yerleşme ve


seyahat hürriyetinin ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.


II. BAŞVURU SÜRECİ


2. Başvuru 26/6/2015 tarihinde yapılmıştır.


3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön


incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.


4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm


tarafından yapılmasına karar verilmiştir.


5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve


esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.


6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına


(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmemiştir.


III. OLAY VE OLGULAR


7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili


olaylar özetle şöyledir:


8. Avustralya vatandaşı olan başvurucu ile Türk vatandaşı ...,


2002 yılında Avustralya'da evlenmiş ve burada ikamet etmeye başlamışlardır.


Başvurucu ve eşininmüşterek çocukları ..., 2010


tarihinde Avustralya'da dünyaya gelmiştir.


9. Başvurucu ve eşi 2010 yılının Eylül ayında Türkiye'ye


gelmişlerdir. Başvurucu tatil amacıyla Türkiye'ye geldiklerini ifade ederken


... ise Türkiye'ye taşındıklarını derece mahkemelerinde beyan etmiştir.Başvurucunun eşi yaklaşık


bir ay sonra başvurucu aleyhine boşanma davası açarak ortak çocuğun yurt dışına


çıkmasının engellenmesini talep etmiş, talebi kabul görerek çocuğun yurt dışına


çıkması engellenmiştir.


A. Çocuğun İadesi Talebiyle Açılan Dava Süreci


10. Başvurucu, çocuğun Türkiye'den çıkışı yasaklanmak suretiyle


mutat meskenine dönmesinin engellediğini iddia ederek 25/11/1980 tarihli


Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukuki Veçhelerine Dair Sözleşme (Lahey


Sözleşmesi) kapsamında iade işlemlerinin başlatılması talebiyle idari ve


yargısal makamlara başvurmuştur.


11. Söz konusu talep doğrultusunda Bakırköy Cumhuriyet


Başsavcılığınca 4/10/2012 tarihinde Bakırköy 1. Aile Mahkemesine (Mahkeme)


sunulan davaname ile Lahey Sözleşmesi ve ilgili


mevzuat uyarınca küçük ...nin mutat meskeninin


bulunduğu Avustralya'ya iade edilmesi talep edilmiştir.


12. Mahkeme 3/12/2012 tarihli kararıyla talebi reddetmiştir.


Mahkeme gerekçesinde; anne ve baba arasında ortak velayetin söz konusu olduğu,


çocuğun yurt dışına çıkamamasının boşanma davasına bakan Mahkemece verilmiş bir


tedbir kararına dayandığından somut olayda Lahey Sözleşmesi kapsamında kalacak


şekilde çocuğun alıkonulmasının mevcut olmadığı ifade edilmiştir. Ayrıca


Türkiye'ye geldiğinde sekiz aylık olan ve iade talebi aşamasında üç yaşında


bulunan çocuğun Avustralya'da alışmış olduğu bir ortamı bulunmadığı


belirtilmiştir. Diğer yandan çocuğun geri dönmesi hâlinde fiziksel ve


psikolojik gelişiminin tehlike gireceği kanaatine varıldığı açıklanmıştır.


13. Başvurucu tarafından temyiz edilen karar, Yargıtayın 2. Hukuk Dairesinin (Daire) 14/5/2013 tarihli


kararıyla duruşmanın Cumhuriyet savcısı katılımıyla gerçekleştirilmediği


gerekçesine istinaden bozulmuştur.


14. Duruşmaların Cumhuriyet savcısı katılımıyla gerçekleştiği


Mahkemece belirtilmiş ve önceki kararda ısrar edilmiştir.


15. Direnme kararı, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 7/5/2014


tarihli kararıyla onanarak yargılamanın esasının incelenmesi amacıyla dosya


Daireye gönderilmiştir.


16. Daire, çocuğun iade talebinin reddi kararını 17/12/2014


tarihli kararıyla onamış; karar düzeltme talebini 8/4/2015 tarihinde


reddetmiştir.


17. Başvurucu 26/6/2015 tarihinde bireysel başvuruda


bulunmuştur.


B. Boşanma Davasına


İlişkin Süreç


18. Başvurucunun eşi tarafından başvurucu aleyhine 29/9/2010


tarihinde Bakırköy 3. Aile Mahkemesine (Aile Mahkemesi) boşanma davası


açılmıştır. Başvurucu tarafından da başvurucunun eşi aleyhine 25/10/2010


tarihinde karşı boşanma davası açılmıştır.


19. Aile Mahkemesi tarafından 25/6/2015 tarihli kararla evlilik


birliğinin temelinden sarsılmış olduğu kanaatine varılarak başvurucu ve eşinin


boşanmalarına karar verilmiştir. Gerekçesinde başvurucunun eşinin başvurucuya


şiddet uygulamasının karşısında başvurucunun da ortak çocuğun bakımı ve evin


düzeniyle ilgilenmediği, güven sarsıcı davranışlar sergilediği ve eşine karşı


hakaret ettiği tespitlerine yer veren Mahkeme, başvurucu ve eşini eşit kusurda


görmüştür.


20. Aynı kararla başvurucunun ortak çocuğun güvenliğini


tehlikeye atarak yasa dışı yollarla yurt dışına çıkardığından velayet hakkı


başvurucunun eşi -babaya- verilmiştir.


21. Kararın temyizi sonucunda aynı Daire, 31/10/2016 tarihli


kararıyla evlilik birliğinin temelden sarsıldığını kabul ederek tarafların


boşanmalarına dair verilen hükmü onamıştır. Buna karşın başvurucunun eşinin


daha ağır kusurlu olduğu tespitine yer vererek tazminata ilişkin hükmü


bozmuştur. Velayet hakkına dair hükümle ilgili yaptığı değerlendirmede ise


çocuğun yaşı gözetildiğinde anne sevgi, şefkat ve ilgisine muhtaç çağda


olduğunu belirtmiştir. Ayrıca çocuğun davadan önce ve dava esnasında tedbiren babaya verilene kadar sürekli anne yanında


kaldığını ifade ederek annenin velayet görevini ihmal ettiği veya kötüye


kullandığına ilişkin bir tespit bulunmadığını vurgulamış, bu nedenlerle ortak


çocuğun velayetinin anneye bırakılması gerektiğini açıklamıştır.


22. Kararın boşanmaya ilişkin kısmı 13/1/2017 tarihinde


kesinleşmiş, velayete ilişkin kısmı ise bozma ilamı doğrultusunda yargılamasına


devam edilmek üzere Aile Mahkemesinin yeni esas numarasını almıştır.


23. Yapılan yargılama sonucunda Aile Mahkemesi 10/3/2017 tarihli


kararıyla çocuğun velayetinin başvurucuya verilmesine karar verilmiştir.


24. Nihai karar, başvurucu ve eski eşi ...tarafından temyiz edilmiş olup hâlen Yargıtayda temyiz incelemesi aşamasındadır.


IV. İLGİLİ HUKUK


A. Ulusal Hukuk


25. 22/11/2007 tarihli ve 5717 sayılı Uluslararası Çocuk


Kaçırmanın Hukuki Yön ve Kapsamına Dair Kanun’un “Amaç” kenar başlıklı 1. maddesi şöyledir:


 “Bu


Kanunun amacı; velâyet hakkı ihlâl edilerek Sözleşmeye taraf bir ülkeden diğer


bir taraf ülkeye götürülen veya alıkonulan çocuğun mutat meskeninin bulunduğu


ülkeye iadesine veya şahsî ilişki kurma hakkının kullanılmasına dair 25/10/1980


tarihli Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukukî Veçhelerine Dair Sözleşmenin


uygulanmasını sağlamaya yönelik usûl ve esasları


düzenlemektir.”


26. 5717 sayılı Kanun’un “Kapsam”


kenar başlıklı 2. maddesi şöyledir:


“Bu Kanun, bir kişiye veya bir kuruma tek


başına veya birlikte kullanılmak üzere tevdi edilmiş bulunan ve yer


değiştirmenin veya alıkonulmanın gerçekleştiği sırada fiilen kullanılmakta olan


velâyet veya şahsî ilişki kurulması haklarının ihlâlinden hemen önce mutat


meskeninin bulunduğu taraf ülkelerden birinde bulunan çocuklara uygulanır.”


27. 5717 sayılı Kanun’un "Tanımlar"


kenar başlıklı 3. maddesinin ilgili kısımları şöyledir:


 “(1) Bu Kanunda geçen;


a) Merkezî Makam: Adalet Bakanlığını,


..


f) Sözleşme: 25/10/1980 tarihli Uluslararası


Çocuk Kaçırmanın Hukukî Veçhelerine Dair Sözleşmeyi,


g) Genel Müdürlük: Adalet Bakanlığı


Uluslararası Hukuk ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğünü,


..


ı) Mahkeme: Aile mahkemesini, ifade eder.”


28. 5717 sayılı Kanun’un "Merkezi


makamın görevleri" kenar başlıklı 5. maddesinin ilgili kısmı


şöyledir:


“(1) Merkezî Makam, mahallî Cumhuriyet


başsavcılığı aracılığı ile;


a) Sözleşme kapsamında çocuğun iadesi veya


şahsî ilişki kurulma hakkının kullanılması konusunda bir başvurunun yapılmasını


müteakip çocuğun bulunduğu yerin tespiti ile menfaatlerinin korunması için


kolluk ve diğer yetkili makamları görevlendirmek de dahil olmak üzere gerekli


bütün tedbirleri alır.


b) Çocuğun, kendisini kaçırmış olan kişinin


rızası ile iadesi veya taraflar arasında sulh yoluyla bir çözüme ulaşılmasını teminen gerekli bütün tedbirlerin alınmasını sağlar.


c) Çocuğun, kendisini kaçırmış olan kişinin


rızası ile iadesi veya taraflar arasında sulh yoluyla bir çözümün bulunması


mümkün değilse, çocuğun iade edilip edilmeyeceği veya şahsî ilişki hakkının


kullanılması konusunda bir karar verilmek üzere yetkili mahkemeye dava açar.”


29. 5717 sayılı Kanun’un "Yargılama


usulü" kenar başlıklı 9. maddesi şöyledir:


"(1) Çocuğun iadesine dair davaname, duruşma günü ile birlikte taraflara tebliğ


olunur.


 (2) Bu


Kanunun uygulanmasından doğan tüm dava ve işler basit yargılama usûlüne göre öncelikle ve acele görülür".


30. 5717 sayılı Kanun’un "Geçici


koruma tedbirleri" kenar başlıklı 10. maddesi şöyledir:


 “1)


Mahkeme, talep üzerine veya re'sen çocuğun yüksek


yararının tehlikeye düşmesini önlemek için dava sonuna kadar aşağıda belirtilen


geçici tedbirlere, gerektiğinde çocuğun görüşünü ve uzmanlardan rapor almak


suretiyle karar verebilir:


a) Bakım ve gözetimi üzerine alan akrabalardan


birine teslim.


b) Bakım ve gözetimi üzerine alan güvenilir


bir aile yanına yerleştirme.


c) Çocuk bakımı ve yetiştirme veya benzeri resmî


yahut özel kurumlara yerleştirme.


d) Resmî veya özel bir hastaneye veya tedavi


evine yahut eğitimi güç çocuklara mahsus kurumlara yerleştirme.”


31. 5717 sayılı Kanun’un "İade


davasında velâyet" kenar başlıklı 12. maddesi şöyledir:


 “(1)


Çocuğun iadesine dair bir karar verilmiş ise bu hükümde ayrıca velâyete ilişkin


karar verilmez. Ancak, çocuğun iadesi talebinin reddine karar verilmesi


halinde, velâyet hakkına dair bir karar verilebilir.”


32. 5717 sayılı Kanun’un "Bekletici


mesele" kenar başlıklı 14. maddesi şöyledir:


“(1) Görülmekte olan bir iade davası sırasında


velâyet davası da açılmış ise velâyete ilişkin dava bekletilir.”


33. 5717 sayılı Kanun’un "Davaların


ayrılması" kenar başlıklı 15. maddesi şöyledir:


“(1) İade davası ile velâyet davası


birleştirilmiş ise birleştirilen davalar tefrik edilerek öncelikle iade davası


görülüp sonuçlandırılır."


34. 5717 sayılı Kanun’un "Çocuğun


yerinin değiştirilmemesi" kenar başlıklı 24. maddesi şöyledir:


“(1) Mahkemece, talep üzerine veya re'sen iade ya da şahsî ilişki kurulması işlemleri


sonuçlanıncaya kadar çocuğun yerinin takibiiçin


aşağıdaki geçici tedbirlerden birine ya da birden fazlasına karar verilebilir:


a) Çocuğun yurt dışına çıkışının geçici olarak


durdurulması.


b) Çocuk adına pasaport alınması veya


yenilenmesi işlemlerinin durdurulması.


c) Çocuğun okul, muhtarlık veya nüfus


kayıtlarının alınması veya değiştirilmesi işlemlerinin durdurulması.


d) Pasaport veya kimlik kayıtlarına dava


süresince el konulması.


e) Çocuğun tayin edilen sürelerde yetkili


makamlarca kontrol edilmesi.


f)Bu maksatla öngörülen diğer her türlü tedbirler.”


B. Uluslararası Hukuk


1. Uluslararası Mevzuat


35. 15/2/2000 tarihli Resmî Gazete'de


yayımlanarak 1/8/2000 tarihinde yürürlüğe giren Lahey Sözleşmesi'nin 1. maddesi


şöyledir:


“İşbu sözleşmenin amacı:


a) Taraf Devletlere gayrikanuni yollardan


götürülen veya alıkonan çocukların derhalgeri


dönmelerini sağlamak;


b) Taraf bir Devletteki koruma ve ziyaret


haklarına, diğer taraf Devletlerde etkili biçimde riayet ettirmek.”


36. Lahey Sözleşmesi’nin 3. maddesi şöyledir:


 “Bir


çocuğun yer değiştirmesi veya geri dönmemesi:


a) Çocuğun, yer değiştirmesinden veya geri


dönmemesinden hemen önce mutat ikametgahının bulunduğu Devlet kanunu


tarafından, bir şahsa, müesseseye veya başka bir kuruma, tek başına veya


müştereken verilen koruma hakkının ihlali şeklinde meydana geldiği taktirde; ve


b) Bu hak, yer değiştirme veya geri dönmeme


anında tek başına veya müştereken fiili biçimde kullanılmakta veya bu olaylar


meydana gelmese kullanılacak idi ise,


Kanuna aykırı addedilir.


 (a) da


söz konusu edilen koruma hakkı, özellikle, kanuni bir yetkiden, adli veya idari


bir karardan veya bu Devletin kanununa göre yürürlükte olan bir anlaşmadan


doğabilir.”


37. Lahey Sözleşmesi’nin 11. maddesi şöyledir:


"Tüm Taraf Devletlerin adlî ve idarî


makamlarının, çocuğun geri dönmesini teminen en kısa


zamanda gereğine tevessül etmeleri yükümlülükleridir,


Müracaatta bulunulan adlî veya idarî makam,


müracaattan itibaren 6 hafta içinde karar vermezse, talep eden veya talep


edilen Devletin merkezî makamı kendi girişimi ile gecikmenin nedenlerine dair


bir belge isteyebilir. Cevap, talep edilen Devletin merkezî makamına gelir ise,


bu makamın, cevabı, talepte bulunulan devletin merkezî makamına veya icabında


müracaat sahibine intikal ettirmesi gereklidir."


38. Lahey Sözleşmesi’nin 12. maddesinin birinci ve ikinci


fıkraları şöyledir:


 “Bir


çocuğun, 3. maddede belirtildiği şekilde, kanuna aykırı olarak yeri


değiştirilmiş veya çocuk alıkonulmuş ve çocuğun bulunduğu taraf Devletin adli


veya idari makamına müracaat anında, yer değiştirme veya alıkonulmadan itibaren


bir yıldan az zaman geçmişse, müracaatta bulunulan makam, çocuğun derhal geri


dönmesini emreder.


Yukarıdaki fıkrada öngörülen bir yıllık


sürenin sona ermesinden sonra bile müracaatta bulunulursa, adli veya idari


makamın, keza çocuğun geri dönmesini emretmesi gerekir, yeter ki, çocuğun yeni


çevresine intibak ettiği tespit edilmesin.”


39. Lahey Sözleşmesi’nin 13. maddesi şöyledir:


“Yukarıdaki madde hükümlerine rağmen, talepte


bulunulan Devletin adli veya idari makamı, geri dönmeye itiraz eden kişi, kurum


veya örgüt:


a) Çocuğun şahsının bakımını üstlenmiş bulunan


kişi, kurum veya örgütün, yer değiştirme veya alıkoyma döneminde koruma hakkını


etkili şekilde yerine getirmediğini veya yer değiştirmeye veya alıkoymaya


muvafakat etmiş olduğunu veya daha sonra kabul etmiş olduğunu veya,


b) Geri dönmesinin çocuğu fiziki veya


psikolojik bir tehlikeye maruz bırakacağı veya başka bir şekilde, müsamaha


edilemeyecek bir duruma düşüreceği yolunda ciddi bir risk olduğunu tesbit ederse, çocuğun geri dönmesini emretmek zorunda


değildir.


Adli veya idari makam keza çocuğun, geri


dönmek istemediğini ve görüşünün gözönünde


bulundurulmasının uygun olacağı bir yaşa ve olgunluğa erişmiş bulunduğunu


gözlerse, geri dönmesini emretmeyi reddedebilir.


Bu maddede yer alan şartların


değerlendirilmesinde, adli veya idari makamların, çocuğun sosyal durumuna


ilişkin bilgileri, merkezi makam veya çocuğun mutat ikametgâhı devletinin diğer


herhangi bir yetkili makamı tarafından sağlanan bilgileri gözönünde


bulundurması gereklidir.”


40.Lahey Sözleşmesi’nin 16. maddesi şöyledir:


 “Bir


çocuğun 3. madde çerçevesinde, kanuna aykırı olarak yer değiştirdiği veya geri


dönmediğinden haberdar edilmesini müteakip, çocuğun götürüldüğü veya


alıkonulduğu Taraf Devletin adlî veya idarî makamları, çocuğun geri dönmesi


konusunda işbu sözleşmedeki şartların bir araya gelmediği tespit edilinceye


kadar veya sözleşme uyarınca bir talepte bulunulmadan makul bir süre geçinceye


kadar, koruma hakkının esasına ilişkin karar veremezler.”


41. Türkiye tarafından 14/10/1990 tarihinde imzalanan ve


27/1/1995 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanarak


yürürlüğe giren 20/11/1989 tarihli Çocuk Haklarına Dair Sözleşme'nin 3. maddesi


şöyledir:


 “(1)


Kamusal ya da özel sosyal yardım kuruluşları, mahkemeler, idari makamlar veya


yasama organları tarafından yapılan ve çocukları ilgilendiren bütün


faaliyetlerde, çocuğun yararı temel düşüncedir.


 (2)


Taraf Devletler, çocuğun ana–babasının, vasilerinin ya da kendisinden hukuken


sorumlu olan diğer kişilerin hak ve ödevlerini de gözönünde


tutarak, esenliği için gerekli bakım ve korumayı sağlamayı üstlenirler ve bu


amaçla tüm uygun yasal ve idari önlemleri alırlar.


 (3)


Taraf Devletler, çocukların bakımı veya korunmasından sorumlu kurumların,


hizmet ve faaliyetlerin özellikle güvenlik, sağlık, personel sayısı ve


uygunluğu ve yönetimin yeterliliği açısından, yetkili makamlarca konulan


ölçülere uymalarını taahhüt ederler.”


42. Çocuk Haklarına Dair Sözleşme’nin 12. maddesi şöyledir:


 “(1)


Taraf Devletler, görüşlerini oluşturma yeteneğine sahip çocuğun kendini


ilgilendiren her konuda görüşlerini serbestçe ifade etme hakkını bu görüşlere


çocuğun yaşı ve olgunluk derecesine uygun olarak, gereken özen gösterilmek


suretiyle tanırlar.


 (2) Bu


amaçla, çocuğu etkileyen herhangi bir adli veya idari kovuşturmada çocuğun ya


doğrudan doğruya veya bir temsilci ya da uygun bir makam yoluyla dinlenilmesi


fırsatı, ulusal yasanın usule ilişkin kurallarına uygun olarak çocuğa,


özellikle sağlanacaktır.”


43. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (Sözleşme) "Özel ve aile hayatına saygı hakkı"


kenar başlıklı 8. maddesi şöyledir:


"1. Herkes özel ve aile hayatına,


konutuna ve haberleşmesine saygı gösterilmesini isteme hakkına sahiptir.


2. Bu hakların kullanılmasına ulusal güvenlik,


kamu güvenliği, ülkenin ekonomik refahı, suçun veya düzensizliğin önlenmesi,


genel sağlık ve genel ahlakın korunması, başkalarının hak ve özgürlüklerinin


korunması amacıyla, hukuka uygun olarak yapılan ve demokratik bir toplumda


gerekli bulunan müdahaleler dışında, kamu makamları tarafından hiçbir müdahale


yapılamaz."


2. Uluslararası İçtihat


44.Ebeveyn ile çocukların birlikte yaşama istekleri, aile


yaşamının vazgeçilmez bir unsuru olup anne ve baba arasındaki ortak yaşamın


hukuken veya fiilen sona ermiş olması aile yaşamını ortadan kaldırmaz (Benzer


yöndeki AİHM kararı için bkz. Berrehab/Hollanda,


B. No: 10730/84, 21/6/1988, § 21). Ebeveyn ve çocuk arasındaki aile yaşamının


anne ve babanın birlikte yaşamaya son vermelerinin ardından da devam edeceği


açık olup anne babanın ve çocuğun aile hayatına saygı hakkı, belirtilen


durumlarda ailenin yeniden birleştirilmesine yönelik tedbirleri de


içermektedir. Söz konusu yükümlülük, yalnızca çocukların kamusal makamlarca


koruma altına alınması bağlamındaki uyuşmazlıklar açısından değil ebeveyn veya


diğer aile bireyleri arasındaki velayet ve kişisel ilişki tesisine ilişkin


uyuşmazlıklar açısından da geçerlidir (Benzer yöndeki AİHM kararı için bkz.Gluhakovic/Hırvatistan, B. No: 21188/09, 12/4/2011


§§ 56, 57).


45.Aile yaşamına saygı hakkı kapsamında devlet için söz konusu


olan yükümlülük, sadece belirtilen hakka keyfî surette müdahaleden kaçınmakla sınırlı


olmayıp öncelikli olan bu negatif yükümlülüğe ek olarak aile yaşamına etkili


bir biçimde saygının sağlanması bağlamında pozitif yükümlülükleri de


içermektedir. Söz konusu pozitif yükümlülükler, bireyler arası ilişkiler


alanında olsa da aile yaşamına saygıyı sağlamaya yönelik tedbirlerin alınmasını


zorunlu kılar (Benzer yöndeki AİHM kararı için bkz. X ve Y/Hollanda, B. No: 8978/80, 26/3/1985, § 23)


46. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine (AİHM) göre ebeveyn ile


çocuk arasındaki şahsi ilişkinin konu edildiği davalarda çocuğun menfaatlerinin


diğer tüm hususlardan üstün tutulması gereklidir. Mahkemeye göre bu menfaatin


iki yönü bulunmaktadır. İlk olarak çocuğun üstün menfaati sağlıklı bir ortamda


gelişmesinin sağlanmasını içermektedir, bu nedenle Sözleşme'nin 8. maddesi


hiçbir koşulda ebeveynin çocuğun sağlığına ve gelişimine zarar verebilecek


davranışlarını korumaz. İkinci olarak çocuğun üstün menfaatlerine aykırı


olmadıkça ailesi ile bağlarını sürdürmesi çocuğun hakkıdır. Bu bağlamda çocuğun


aile bağları ancak istisnai durumlarda koparılabilir ve aile bağlarının koptuğu


durumlarda, çocuğun üstün menfaati kişisel ilişkinin sürdürülmesi ve koşullar


uygun olduğunda ailenin yeniden bir araya gelmesi için gerekli tüm tedbirlerin


alınmasını gerektirir (Gnahore/Fransa, B. No: 40031/98,19/9/2000, § 59).


47.AİHM de önüne gelen birçok davada, aile yaşamına saygının


kamu makamlarına ebeveyn ve çocuklarını bir araya getirmek şeklinde pozitif bir


görev yüklediğini ve bu alandaki pozitif yükümlülüğün bireyler arasındaki


ilişkiler alanında dahi aile yaşamına saygıyı güvence altına almak için


tasarlanmış ve hem bireylerin haklarını koruyan düzenleyici yargısal bir


çerçeve oluşturulmasını hem de fiilen hayata geçirilecek uygun tedbirlerin


alınmasını gerektirdiğini ifade etmektedir (Hokkanen/Finlandiya, B. No: 19823/92, 23/9/1994, § 58; Glaser/Birleşik Krallık,


B. No: 32346/96, 19/9/2000, § 63; Bajrami/Arnavutluk,


B. No: 35853/04, 12/12/2006, § 52).


48. Bununla birlikte aile yaşamına saygı hakkı kapsamındaki


pozitif yükümlülüklerin hangi koşullarda olumlu edimde bulunmayı


gerektirdiğinin kesin çizgilerle belirlenmesi, söz konusu hak kapsamındaki


ilişkilerin mahiyeti gereği kolay değildir. AİHM de özellikle pozitif


yükümlülükler söz konusu olduğunda saygı kavramının çok kesin bir tanımının


bulunmadığını ve taraf devletlerde karşılaşılan durumlar ve izlenen


uygulamalardaki farklılıklar dikkate alındığında bu kavramın gereklerinin


olaydan olaya önemli ölçüde değiştiğini kabul etmektedir (Benzer yöndeki AİHM


kararı için bkz. Abdulaziz, Cabales ve Balkani/Birleşik Krallık [GK], B. No: 9214/80,


28/5/1985, § 67).


49. Ayrıca AİHM uluslararası çocuk kaçırma meselelerinde


Sözleşme’nin 8. maddesinin aile hayatına saygı hakkı kapsamında Sözleşmeci


devletlere yüklediği yükümlülüklerin, Lahey Sözleşmesi hükümleri dikkate


alınarak yorumlanması gereğine işaret etmektedir (Neulinger ve Shuruk/İsviçre [BD], B. No:


41615/07, 6/7/2010, §§ 131, 132).


50. Bu kapsamda Mahkemenin Lahey Sözleşmesi’ni özellikle pozitif


yükümlülükler bağlamında yorumladığı görülmektedir. Bu kapsamda Mahkeme örneğin


Lahey Sözleşmesi çerçevesindeki mükellefiyetler uyarınca çocuğun ivedi olarak


iadesinin sağlanması hususunda yeterli önlemlerin alınmasında başarısız


olunması, çocuğun mutat ikametine dönüşünün sağlanmasında özenli davranılmaması


ve iadeye ilişkin talep hakkında yürütülen yargılamanın gereğinden uzun sürmesi


nedeniyle Sözleşme’nin 8. maddesinin ihlal edildiğine hükmetmektedir (Iglesias Gil ve A.U.I./İspanya,


B. No: 56673/00, 29/4/2003, §§ 56-63; Sylvester/Avusturya, B. No: 36812/97, 40104/98,


24/4/2003, §§ 67-72; Carlson/İsviçre, B. No: 49492/06, 6/11/2008, §§


70-82; Serghides/Polonya, B. No: 31515/04, 2/11/2010, §§


68-75).


51. AİHM, çocuğun ve ebeveynin menfaatlerine ilişkin


değerlendirmenin ulusal yargı makamlarınca yapılması gerektiğini kabul etmekle


birlikte uyuşmazlığa ilişkin yargılama prosedürünün adil olması ve ilgililere


bütün haklarını kullanabilme olanağı sağlaması gerektiğini ifade etmektedir.


AİHM, ulusal mahkemelerin özellikle olgusal, duygusal, psikolojik, maddi ve


tıbbi nitelikteki bütün faktörler ile ailenin durumunu derinlemesine inceleyip


incelemediğini ve kaçırılmış çocuğun iadesine ilişkin başvuru bağlamında


çocuğun yüksek menfaatlerini tespit etmek suretiyle ilgili kişilerin de yararlarına


ilişkin makul bir değerlendirme ve dengelemede bulunulup bulunulmadığını


belirlemek durumunda olduğunu belirtmektedir (İlker


Ensar Uyanık/Türkiye, B. No: 60328/09, 3/5/2012, § 52; Neulinger ve Shuruk/İsviçre,


§ 138-139).


52. AİHM ayrıca, geçen zamanın çocuk ile beraber yaşamayan


ebeveyn arasındaki ilişkilerde geri dönüşü olmayan olumsuz etkiler


doğurabileceğinden çocuğun iadesiyle ilgili davaların -dava sonunda alınan


kararların infazı dâhil- acil bir uygulama gerektirdiğini belirtmektedir. (Carlson/İsviçre, § 69).


V. İNCELEME VE GEREKÇE


53. Mahkemenin 17/7/2018 tarihinde yapmış olduğu toplantıda


başvuru incelenip gereği düşünüldü:


A. Yerleşme ve Seyahat


Hürriyetinin İhlal Edildiğine İlişkin İddia


54. Başvurucu, çocuğu hakkında verilen yurt dışına çıkış yasağı


nedeniyle kendisinin de yerleşme ve seyahat özgürlüğünün ihlal edildiğini ileri


sürmüştür.


55. Anayasa’nın 148. maddesinin üçüncü fıkrası ile 30/3/2011


tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri


Hakkında Kanun’un 45. maddesinin (1) numaralı fıkrasına göre bireysel


başvurunun incelenebilmesi için kamu gücü tarafından ihlal edildiği iddia


edilen hakkın Anayasa’da güvence altına alınmış olmasının yanı sıra Sözleşme ve


Türkiye’nin taraf olduğu Sözleşme'ye ek protokoller


kapsamına da girmesi gerekir. Anayasa ve Sözleşme’nin ortak koruma alanı


dışında kalan hak ihlali iddiasını içeren başvurular bireysel başvurunun


kapsamında değildir (Onurhan Solmaz, B. No: 2012/1049, 26/3/2013, §


18).


56. Anayasa’nın 23. ve Sözleşme’ye ek


(4 ) numaralı Protokol’ün 2. maddesinde, ülke içinde


seyahat özgürlüğü bulunmakla birlikte kişilerin bulunduğu ülkeden ayrılma


özgürlüğü de bulunmaktadır. Ancak anılan Protokol’e Türkiye taraf olmadığından


Anayasa’nın 23. maddesinde yer alan seyahat özgürlüğüne yönelik başvurular


bireysel başvuru kapsamında değildir.


57. Açıklanan gerekçelerle başvurunun diğer kabul edilebilirlik


koşulları yönünden incelenmeksizin konu


bakımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar


verilmesi gerekir.


B. Aile Hayatına Saygı Hakkının İhlal


Edildiğine İlişkin İddia


1. Başvurucunun İddiaları


58. Başvurucu, müşterek çocuğun mutat meskeni Avustralya iken


iadesi isteminin reddedildiğinden şikâyet etmektedir. İade davasında başvurucu,


son celse başvurucunun eşi tarafından sunulan delillere dayanılarak karar


verildiğini ancak delillere karşı beyanının alınmadığını belirterek çelişmeli


yargılama ilkesinin ihlal edildiğini ileri sürmüştür. Ayrıca Mahkemenin çocuğun


alıkonulması hususundaki yorumunun Lahey Sözleşmesi'yle bağdaşmadığını, Sözleşme'ye göre çocuğun alıkonulması durumunun somut


olayda gerçekleştiğini beyan etmiştir. Aynı şekilde çocuğun mutat meskeninin


Avustralya olmasına rağmen hukuki yorum hatası yapılarak Avustralya'da çocuğun


alışkın olduğu bir ortamın bulunmadığı kanaatine varıldığını ifade etmiştir.


İade ile ilgili sürecin yaklaşık üç yıl sürmesi nedeniyle de Lahey


Sözleşmesi'nin 11. maddesine aykırı davranıldığını vurgulamış ve tüm bu sebeplerle


adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.


2. Değerlendirme


59. Anayasa’nın 5. maddesi şöyledir:


 “Devletin


temel amaç ve görevleri, … Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve


toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve


hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak


surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın


maddî ve manevî varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır.”


60. Anayasa’nın 20. maddesinin birinci fıkrasının ilgili kısmı


şöyledir:


 “Herkes


... aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sahiptir. ... aile


hayatının gizliliğine dokunulamaz."


61. Anayasa’nın 41. maddesi şöyledir:


“Aile, Türk toplumunun temelidir ve eşler


arasında eşitliğe dayanır.


Devlet, ailenin huzur ve refahı ile özellikle


ananın ve çocukların korunması ve aile planlamasının öğretimi ile uygulanmasını


sağlamak için gerekli tedbirleri alır, teşkilatı kurar.


Her çocuk, korunma ve bakımdan yararlanma,


yüksek yararına açıkça aykırı olmadıkça, ana ve babasıyla kişisel ve doğrudan


ilişki kurma ve sürdürme hakkına sahiptir.


Devlet, her türlü istismara ve şiddete karşı


çocukları koruyucu tedbirleri alır.”


62. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan


hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini


kendisi takdir eder (Tahir Canan,


B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16).


63. Anayasa Mahkemesinin önceki kararlarında çocukla şahsi


ilişki kurulmasına yönelik şikâyetler aile hayatına saygı hakkı çerçevesinde


ele alınmıştır (Marcus Frank Cerny


[GK], B. No: 2013/5126, 2/7/2015, § 82; Serpil


Toros, B. No: 2013/6382, 9/3/2016; Selim


Adıyaman, B. No: 2013/8846, 9/3/2016; Dalga Eda Yıldırım ve Özgün Yıldırım, B. No: 2014/5974,


26/12/2017; Sezen Acar Özfidan,


B. No: 2014/16746, 25/1/2018; Levent Aşıklar,


B. No: 2014/13936,8/3/2018).


64. Anayasa Mahkemesinin söz konusu kararları uyarınca ebeveyn


ve çocuklar arasındaki ilişkileri konu alan uyuşmazlıklarda, sürecin ivedi


olarak yürütülmesi de dâhil olmak üzere ilgili idari ve yargısal işlemlere dair


şikâyetlerinbir bütün hâlinde aile hayatına saygı


hakkı bağlamında incelenmesi gerekmektedir (Marcus Frank Cerny, § 82; M.M.E. ve T.E., B. No: 2013/2910,


5/11/2015, § 137; Levent Aşıklar,


§ 59).


65. Adil yargılanma hakkı ile aile hayatına saygı hakkınca


sağlanan güvencelerin öngördüğü amaçlardaki farklılık durumuna göre içlerinden


biri veya diğeri uyarınca birtakım olguların incelenmesini gerekebilir.


Başvurucunun ileri sürdüğü adil yargılanma hakkının ihlali iddiası aynı zamanda


aile hayatına saygı hakkı kapsamında ele alınacak başvurucunun usule ilişkin


güvencelerden yararlanıp yararlanmadığı hususuna da ilişkin olduğundan


başvurunun sadece aile hayatına saygı hakkı kapsamında incelenmesi


gerekmektedir. Bu nedenle mevcut başvuruda şahsi ilişki kurulmasına yönelik


şikâyetlerin aile hayatına saygı hakkı içinde inceleneceğine dair Anayasa


Mahkemesinin önceki kararlarından ayrılmaya gerek bulunmamaktadır. Dolayısıyla


konusu çocuğun ailesiyle yaşadığı mutat meskene iade edilmesi olan başvurunun


bu kısmının Anayasa'nın 20. ve 41. maddelerinde düzenlenen aile hayatına saygı


hakkı bağlamında ele alınması gerekir.


a. Kabul Edilebilirlik


Yönünden


66. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine


karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan aile


hayatına saygı hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir


olduğuna karar verilmesi gerekir.


b. Esas Yönünden


i. Genel İlkeler


67. Aile hayatına saygı hakkı, Anayasa’nın 20. maddesinin


birinci fıkrasında güvence altına alınmıştır. Söz konusu düzenleme,


Sözleşme’nin 8. maddesi çerçevesinde korunan aile hayatına saygı hakkının


Anayasa’daki karşılığını oluşturmaktadır. Ayrıca Anayasa’nın 41. maddesinin


-Anayasa’nın bütünselliği ilkesi gereği- özellikle aile hayatına saygı hakkına


ilişkin pozitif yükümlülüklerin değerlendirilmesi bağlamında dikkate alınması


gerektiği açıktır (Murat Atılgan,


B. No: 2013/9047, 7/5/2015, § 22; Marcus Frank Cerny, § 36).


68. Devletin pozitif tedbirler alma yükümlülüğü konusunda


Anayasa’nın 20. ve 41. maddeleri; ebeveynin -mevcut olayda babanın- çocuğuyla


bütünleşmesinin sağlanması amacıyla tedbirler alınmasını isteme hakkını ve


kamusal makamların bu tür tedbirleri alma yükümlülüğünü içermektedir. 41.


maddede her çocuğun yüksek yararına aykırı olmadıkça anne ve babasıyla kişisel,


doğrudan ilişki kurma ve sürdürme hakkına sahip olduğu açıkça belirtilmektedir.


Ancak bu yükümlülük mutlak olmayıp her olayın özel koşullarına bağlı olarak


alınacak tedbirlerin nitelik ve kapsamı farklılaşabilmektedir (Marcus Frank Cerny, §41).


69. Bu bağlamda ebeveynler tarafından gerçekleştirilen


uluslararası çocuk kaçırma vakaları, aile hayatına saygı hakkı bağlamında


değerlendirme yapılmasını gerektiren önemli bir dava grubudur. Uluslararası


çocuk kaçırma vakaları, uluslararası anlamda ciddi bir iş birliğini


gerektirmekte olup bu iş birliği bakımından en önemli vasıtalardan biri Lahey


Sözleşmesi’dir. Lahey Sözleşmesi, en basit ifadesiyle yasa dışı kaçırılan veya


taraf devletlerden birinde alıkonulan çocuğun ivedi şekilde iadesini öngörerek


ebeveyn tarafından gerçekleştirilen uluslararası çocuk kaçırma vakalarının


çözümü hususunda hızlı bir prosedür öngörmekte olup Lahey Sözleşmesi’ne taraf


bir devlette mutat olarak ikamet eden çocuğun diğer bir taraf devlete yasa dışı


kaçırılması veya orada alıkonulması durumunda Sözleşme’de


yer verilen sınırlı sayıdaki istisnai hâller dışında çocuğun bulunduğu ülkenin


yetkili makamlarının, çocuğu mutat ikametgâhı olan ülkesine ivedi şekilde iade


etmesi zorunludur (Marcus Frank Cerny, §§


44,46, 47).


70. Lahey Sözleşmesi uyarınca taraf devletler ülke sınırları


içinde, Sözleşme’nin amaçlarının gerçekleşmesini sağlamak üzere uygun bütün


önlemleri almak ve bu amaç doğrultusunda en süratli usullere başvurmakla yükümlüdürler.


Bu yükümlülük ilgili vakalarda aile hayatına saygı hakkının öngördüğü pozitif


yükümlülüklerin yerine getirilm

 

Benzer Kararlar

 

Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm — Çocuğun Mutat Meskenine İadesinde Ciddi Risk İncelemesi ve Velayet Raporu

Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm — Mutat Meskene İadede Kardeşten Ayrılma ve Risklerin Araştırılmaması

Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm — Mutat Meskene İadede Yargılamanın Süresi ve Çocuğun Üstün Yararı

Tüm Aile Hukuku Kararları ›

 

İlgili Sayfalar

 

Boşanma ve Aile Hukuku

 

Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.

 

Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.

 

Karar Künyesi

 

Mahkeme

Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm

 

Karar Türü

Bireysel Başvuru

 

Başvuru No

2015/10826

 

Karar Tarihi

17 Temmuz 2018

 

Oy Durumu

Oy birliği

 

Resmî Kaynak

Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası

 

Hukuki Destek

Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu

 

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.

Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara

 

0552 725 25 18

WhatsApp ile Yazın

İletişim ve Yol Tarifi

 

İlgili Hukuk Alanları

Boşanma ve Aile Hukuku

Tüm Çalışma Alanları ›

bottom of page