top of page

Ana Sayfa › İçtihatlar

 

Bireysel Başvuru Kararları  ·  AİLE HUKUKU  ·  HAK İHLALİ OLMADIĞI  ·  BİREYSEL BAŞVURUNUN KABUL EDİLEMEZLİĞİ

Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm — Çocuğun Mutat Meskenine İadesinde Ciddi Risk İncelemesi ve Velayet Raporu

 

B. No: 2017/38142 · 10 Haziran 2020

 

İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 7 Kasım 2026

 

Kararın Özeti

 

Türkiye'de kalan çocuğun Almanya'ya iadesine, annesiyle kalmasını öneren uzman raporlarına rağmen karar verildi. Anayasa Mahkemesi çoğunluğu, şiddet ve uyuşturucu iddialarının araştırıldığını, iadenin ciddi risk yaratacağının kanıtlanmadığını ve velayet davasıyla iade davasının ayrıldığını kabul etti. Aile hayatına saygı hakkının ihlal edilmediğine hükmetti. Karşıoy, çocuğun anneden ayrılmasının risklerine ilişkin uzman raporunu vurguladı. Kanun yolunda duruşma yapılmaması şikâyeti oybirliğiyle kabul edilemez bulundu.

 

Hukuki İlke

 

Çocuğun mutat meskene iadesinde ciddi risk iddiaları somut olarak değerlendirilir. Bu kararda çoğunluk velayete ilişkin raporla iade koşullarını ayırırken karşıoy rapordaki psikolojik risklerin gözetilmesini gerekli gördü.

 

Sonuç

 

Aile hayatına saygı hakkının ihlal edilmediğine Celal Mümtaz Akıncı'nın karşıoyuyla oyçokluğuyla karar verildi. Kanun yolunda duruşma yapılmamasına ilişkin adil yargılanma şikâyeti oybirliğiyle kabul edilemez bulundu. Yargılama giderleri başvurucu üzerinde bırakıldı.

 

İlgili Mevzuat

 

  • Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 20, 41

  • Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukuki Veçhelerine Dair Sözleşme — m. 13

  • 5717 sayılı Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukuki Yön ve Kapsamına Dair Kanun

Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.

 

Kararın Tam Metni

 

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir.

 

TÜRKİYE CUMHURİYETİ


ANAYASA MAHKEMESİ


 


 


İKİNCİ BÖLÜM


 


KARAR


 


... BAŞVURUSU


(Başvuru Numarası: 2017/38142)


 


Karar Tarihi: 10/6/2020


 


İKİNCİ BÖLÜM


 


KARAR


 


 


Başkan


:


Kadir ÖZKAYA


Üyeler


:


Engin YILDIRIM


 


 


Celal Mümtaz AKINCI


 


 


Rıdvan GÜLEÇ


 


 


Recai AKYEL


Raportör


:


Volkan SEVTEKİN


Başvurucu


:


...


Vekili


:


Av. ...


 


I. BAŞVURUNUN


KONUSU


1. Başvuru; müşterek çocuğun yurt dışında bulunan mutat


meskenine iade edilmesi nedeniyle aile hayatına saygı hakkının, istinaf ve


temyiz incelemelerinin duruşmasız yapılması nedeniyle de adil yargılanma


hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.


II. BAŞVURU


SÜRECİ


2. Başvuru 29/11/2017 tarihinde yapılmıştır.


3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden


yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.


4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik


incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.


5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul


edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.


6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet


Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüş bildirmemiştir.


III. OLAY VE


OLGULAR


7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve


Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) ile erişilen bilgi ve belgeler


çerçevesinde ilgili olaylar özetle şöyledir:


8. Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olan başvurucu ile


Türkiye Cumhuriyeti ve aynı zamanda Almanya Federal Cumhuriyeti vatandaşı M.Ö.


22/12/2010 tarihinde evlenmiştir. Sonrasında başvurucu ile eşi Almanya'da


yaşamaya başlamışlar ve 2/9/2012 tarihinde Almanya doğumlu M.Ö. isimli bir


erkek evlatları dünyaya gelmiştir.


9. Başvurucu ve oğlu 13/5/2015 tarihinde Türkiye'ye


gelmiştir. Başvurucu, Türk makamlarına eşi ile boşanmaya karar vermeleri


nedeniyle boşanma davasını Türkiye'de açmak üzere geldiğini ifade etmiştir.


Başvurucunun eşi ise Alman makamlarına beyanında, oğlunun annesiyle birlikte


bilgisi dâhilinde ziyaret ve tatil amacıyla Türkiye'ye geldiklerini ancak


10/6/2015 tarihinde (uçak dönüş bilet tarihi) Almanya'ya dönmeleri gerekirken


başvurucunun geri dönmemesi nedeniyle bu tarihten itibaren oğlunun


alıkonulduğunu iddia etmiştir.


10. Başvurucu 16/6/2015 tarihinde eşi aleyhine boşanma


davası (boşanma, velayet, nafaka ve tazminat talepli) açmıştır.


A. Çocuğun İadesi Talebiyle Açılan Dava Süreci


11. Başvurucunun eşi, Türkiye'de alıkonulmak suretiyle


müşterek çocuğun mutat meskenine dönmesinin engellediğini iddia ederek


25/11/1980 tarihli Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukuki Veçhelerine Dair


Sözleşme (Lahey Sözleşmesi) uyarınca iade işlemlerinin başlatılması talebiyle


8/9/2015 tarihinde Almanya makamlarına başvurmuştur.


12. Söz konusu talep, Almanya merkezî makamı tarafından


Lahey Sözleşmesi kapsamında Türkiye merkezî makamı konumunda olan Adalet


Bakanlığı Uluslararası Hukuk ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğüne (Genel


Müdürlük) iletilmiştir.


13. İletilen talep üzerine Genel Müdürlüğün 26/10/2015


tarihli yazısıyla, başvurucunun babasına ait adres olarak belirtilen ve çocuğun


bulunabileceği yer itibarıyla yetkili Haymana Cumhuriyet Başsavcılığından


gerekli önlemleri alarak öncelikle dostane bir çözüme ulaşılması için Lahey


Sözleşmesi ile 22/11/2007 tarihli ve 5717 sayılı Uluslararası Çocuk Kaçırmanın


Hukuki Yön ve Kapsamına Dair Kanun'a göre işlemleri titizlikle yürütmesi


istenmiştir.


14. Haymana Cumhuriyet Başsavcılığınca 3/12/2015


tarihinde yetkisizlik kararı verilmiştir. Soruşturma kapsamında başvurucunun


oğlu ile birlikte yargı çevresi dışında bulunan Ankara'nın Etimesgut ilçesinde


ikamet ettiklerinin anlaşıldığı belirtilerek evrakın yetkili Ankara Batı


Cumhuriyet Başsavcılığına (Başsavcılık) gönderilmesine karar verilmiştir.


15. Başsavcılık 7/1/2016 tarihli davaname ile müşterek


çocuğun babasının bulunduğu mutat meskeni olan Almanya'ya iadesi talebiyle


Ankara Batı 4. Aile Mahkemesinde (Mahkeme) dava açmıştır. Davanamede;


başvurucunun çocuğuyla birlikte 13/5/2015 tarihinde Türkiye'ye gelerek


Etimesgut ilçesinde bulunan ablasına ait evde ikamet etmeye başladığını ve


başvurucu tarafından eşinin asıl amacının açmış olduğu boşanma davasındaki


tazminat ve nafaka taleplerinden vazgeçilmesini sağlamak olduğunu


bildirdiğinden söz edilmiştir. Öte yandan çocuğun babası tarafından tercümeleri


sunulan 8/4/2014 tarihli kreş bakım sözleşmesi ile aile hekimliği muayene çağrı


yazısından iadesi talep edilen çocuğun Almanya'da kreş eğitimine başladığı ve


anneden fiziken bağımsız hâle geldiğinin ifade edildiği belirtilmiş, müşterek


çocuğun mutat meskeninin bulunduğu Almanya'ya iade edilmesine karar verilmesi


istenmiştir.


16. Mahkemenin 18/1/2016 tarihli kararıyla müşterek


çocuğun ebeveynleri arasında boşanma davası olduğu belirtilerek söz konusu iade


davasının boşanma davası ile birleştirilmesine karar verilmiştir.


17. Birleştirme kararı sonrasında bu defa Mahkemenin


16/2/2016 tarihli kararıyla dosyanın tarafları ve yargılama usulü dikkate


alınarak, ayrıca mahiyeti gereği öncelikle iade davasının sonuca bağlanması


gerektiği belirtilerek davaların tefrik edilmesine karar verilmiştir.


18. Başvurucu; yargılama sırasında Almanya'da eşiyle


yaşadıkları geçimsizlikler nedeniyle boşanma konusunda anlaştıklarını, boşanma


davası açmak üzere çocuğu ile birlikte Türkiye'ye geldiğini, babanın rızası


olmaksızın çocuğun Türkiye'de tutulduğuna dair iddianın gerçek dışı olduğunu


beyan etmiştir. Açtığı boşanma davasında çocuğunun geçici velayetinin kendisine


verildiğini, eşinin de boşanma davasındaki tazminat ve nafaka taleplerinden


vazgeçmesi hâlinde çocuğunun velayetinin kendisine verilmesine muvafakat


edeceğini ifade ettiğini belirtmiştir. Ayrıca başvurucu, istenilmesi hâlinde


kanunlar çerçevesinde verilecek karar doğrultusunda çocuğunu kendi rızasıyla


babasına teslim edeceğini ancak çocuğunun anne bakım ve şefkatine muhtaç bir


yaşta olduğunu ve ortada çocuk kaçırma gibi bir durumun söz konusu olmadığından


5717 sayılı Kanun hükümlerinin uygulanma imkânının bulunmadığını bildirmiştir.


Başvurucu, eşinin şiddet eğilimli bir yapıda olduğunu ve Almanya'da uyuşturucu


nedeniyle soruşturma geçirdiğini de iddia etmiştir.


19. Çocuğun babası ise yargılama sırasındaki


beyanlarında; annesini ziyaret edeceği bahanesiyle başvurucunun kendisine gidiş


dönüş uçak bileti aldırttığını, 13/5/2015 tarihinde oğlu ile Türkiye'ye


geldiğini ancak Almanya'ya geri dönmeyerek çocuğunun alıkonulmak suretiyle


velayet hakkının ihlal edildiğini belirtmiştir. Nafaka ve tazminat taleplerini


engellemek için çocuğunu istediği iddiasının da gerçek dışı olduğunu


bildirmiştir. Sunulan kreş bakım sözleşmesine göre de müşterek çocuğun mutat


meskeninin Almanya olduğunu, çocuğun sırf yaşının küçüklüğünün mutat meskene


iade talebinin ret nedeni olamayacağını, mutat meskene iadesinde ciddi bir


riskin ve vahim bir tehlikenin bulunmadığını ifade etmiştir. Müşterek çocuğun


iadesine karar verildiğinde başvurucunun aynı zamanda Alman vatandaşı olan


çocuğunu görme ve velayete ilişkin haklarını kullanma imkânına sahip olduğunu


belirtmiştir. Diğer yandan aleyhindeki uyuşturucu ile ilgili başvurucunun


iddiasının Almanya makamlarından alınan ve tercümeleri sunulan iyi hâl belgesi


ve uyuşturucu madde kullandığına dair herhangi bir dayanak olmadığını belirtir


tıbbi rapor kapsamında gerçekle ilgisinin olmadığının ortada olduğunu


belirterek bu iddianın boşanma davasında dahi ileri sürülmediği hatırlatılmıştır.


20. Mahkemece yargılama sürecinde tarafların


bildirdikleri tanıklar dinlenmiş ve uzman bilirkişilerden çocuğun iadesi


hâlinde fiziki ve psikolojik yönden tehlikeye maruz kalıp kalmayacağı, bir risk


altında bulunup bulunmayacağı hususlarında rapor düzenlenmesi istenmiştir.


Sosyal hizmet uzmanı, pedagog ve psikolog tarafından hazırlanan 16/6/2016


tarihli uzman raporunda 3,5 yaşında bulunan müşterek çocuğun anneden


koparılmasının travmatik sonuçlar ve stres yaratabileceğinden tüm gelişimini


olumsuz yönde etkileyeceği açıklanarak babaya iadesinin çocuğun yüksek yararına


ve gelişimine faydalı bulunmadığı tespitine yer verilmiştir. Taraflar bilirkişi


raporuna karşı itiraz ve beyanlarını sunmuşlardır.


21. Mahkemenin 29/11/2016 tarihli kararıyla Lahey Sözleşmesi


kapsamında iadeden kaçınma sebepleri bulunmadığından davanın kabulüyle müşterek


çocuğun mutat meskeni olan Almanya Federal Cumhuriyeti'ne iadesine karar


verilmiştir. Karar gerekçesinde; başvurucu annenin müşterek çocuğu babanın


rızası ile ve tatil amacıyla Türkiye'ye getirdiği ancak uçak dönüş biletine


göre tatil bitimi olan 10/6/2015 tarihinde Almanya'ya dönmemesi suretiyle


çocuğun Türkiye'de alıkonulmasının Lahey Sözleşmesi'ne aykırı olduğu ve bu


durumun babanın kanundan doğan velayet hakkını ihlal ettiği kabul edilmiştir.


Yine gerekçede, iadeden kaçınma sebebinin varlığının ileri sürüldüğü ve buna


dayanak olarak iade talebinde bulunanın çocuğa ve annesine fiziki şiddet


uygulaması ile Almanya'da uyuşturucudan hakkında soruşturmanın varlığının


gösterildiği bildirilmişse de iade talebinde bulunanın çocuğa fiziki şiddet


uyguladığına dair hiçbir delil ve emare bulunmadığı gibi başvurucudan aktarılan


olayların başka delillerle teyit edilmedikçe sabit kabul edilemeyeceği ifade


edilmiştir. Ayrıca iade talebinde bulunanın uyuşturucu kullandığına veya


uyuşturucudan hakkında soruşturma bulunduğuna ilişkin mutat mesken


makamlarından elde edilmiş bir bilgi ve belge sunulmadığı, aksine elde edilen


belgelerde böyle bir soruşturmanın olmadığının anlaşıldığı vurgulanmıştır.


Sonuç olarak mutat meskene iadenin çocuğu fiziki veya psikolojik yönden bir


tehlikeye maruz bırakacağına veya başka bir şekilde müsamaha edilemeyecek bir


duruma düşüreceğine ilişkin ciddi bir riskin varlığının kanıtlanamadığı


açıklanmıştır. İade talebine karşı çıkan başvurucunun Almanya'ya girişinin bu


ülke makamlarınca engellenmedikçe çocuğun anneden ayrılacak olmasının çocuk


üzerinde doğuracağı olası etkinin iadeden kaçınma sebebi olarak kabul


edilemeyeceği belirtilmiştir. Diğer yandan açtığı boşanma davasında çocuğun


geçici velayetinin başvurucuya verilmesinin velayet hakkının esası ile ilgili


olmayan çocuğun mutat meskene iade davasının reddini gerektirmeyeceği ifade


edilmiştir. Dolayısıyla velayet hakkının eşlerden hangisine verilmesi


gerektiğinin bu davada tartışma konusu yapılamayacağı vurgulanarak uzman


bilirkişilerin düzenlediği çocuğun velayetinin annesine verilmesi gerektiği


yönündeki raporun dikkate alınmadığı açıklanmıştır.


22. Başvurucu, karara karşı duruşmalı olarak istinaf


başvurusunda bulunmuştur. Ankara Bölge Adliye Mahkemesi (BAM) 1. Hukuk


Dairesinin 2/3/2017 tarihli kararıyla yapılan yargılamada eksiklik bulunmadığı


gerekçesiyle istinaf incelemesinin duruşmalı yapılması isteğinin reddi ile


istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir. Karar gerekçesinde;


Mahkemece gerekli inceleme ve araştırmanın yapıldığı, toplanan delillerden


başvurucunun iadeden kaçınma sebebi olarak ileri sürülen -iade talebinde


bulunan babanın çocuğa ve annesine fiziki şiddet uyguladığı ve hakkında Almanya'da


uyuşturucu suçundan soruşturma yapıldığı- iddiaların ispatlanamadığı


açıklanmıştır. Ayrıca geri dönmesinin çocuğu fiziki veya psikolojik yönden bir


tehlikeye maruz bırakacağı veya başka bir şekilde müsamaha edilemeyecek bir


duruma düşüreceği yolunda ciddi bir risk bulunmadığı belirtilmiştir.


23. Başvurucunun temyiz incelemesinin duruşmalı olarak


yapılması isteği Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin (Daire) 28/9/2017 tarihli


kararıyla, mutat meskene iadeye ilişkin kararların temyiz incelemesinin


duruşmalı yapılacağına dair mevzuatta hüküm bulunmadığı ve ayrıca söz konusu


davaların öncelikle ve acele görülmesi gerektiği vurgulanarak


reddedilmiş; yapılan temyiz incelemesi üzerine hüküm onanmıştır.


24. Başvurucu, anılan onama kararını 9/11/2017 tarihinde


öğrendiğini bildirmiştir.


25. Başvurucu 29/11/2017 tarihinde bireysel başvuruda


bulunmuştur.


26. UYAP aracılığıyla erişilen bilgi ve belgelerden


bireysel başvuru sonrasında başvurucunun karar düzeltme talebinde de bulunduğu


anlaşılmaktadır. Dairenin 21/3/2018 tarihli kararıyla karar düzeltme yolu veya


olağan kanun yolunun bulunmadığı belirtilerek başvurucunun karar düzeltme


dilekçesinin reddine karar verilmiştir.


27. Öte yandan başvurucu, bireysel başvuruda tedbir


talebinde bulunmuştur. Anayasa Mahkemesinin 2/1/2018 tarihli kararıyla


başvurucunun yaşamına ve maddi veya manevi bütünlüğüne yönelik ciddi bir


tehlike bulunmadığı değerlendirilerek tedbir talebinin karara bağlanmak üzere


Bölüme gönderilmesine yer olmadığına karar verilmiştir. Bu karar 12/1/2018 tarihinde


başvurucu vekiline tebliğ edilmiştir.


B. Boşanma


Davasına İlişkin Süreç


28. Başvurucu tarafından 16/6/2015 tarihinde açılan


boşanma davasında Mahkemenin 30/7/2015 tarihli ara kararı ile çocuğun geçici


velayetinin dava süresince başvurucu anneye verilmesine karar verilmiştir.


29. Başvurucunun eşi ise 30/7/2015 tarihli davaya cevap


ve karşı dava dilekçesinde; başvurucunun davasının reddedilmesini, karşı


davasında da evlilik birliğinin temelinden sarsılmış olduğunu belirterek


boşanmalarına ve müşterek çocuğun velayeti ile tazminat taleplerinin kabulüne


karar verilmesini istemiştir.


30. Mahkemece yargılama sürecinde müşterek çocuğun


velayeti hususunda uzman raporu alınmasına karar verilmesi üzerine sosyal


hizmet uzmanı, pedagog ve psikolog tarafından taraflar ve müşterek çocukla


yapılan görüşmeler sonucunda 18/12/2015 tarihli rapor düzenlenmiştir. Anılan


sosyal inceleme raporundan tarafların boşanmaları hâlinde çocuğun yaşı gereği


anne bakım ve şefkatine muhtaç olması nedeniyle velayetin anneye verilmesinin,


baba ile çocuk arasında iki ayda bir olmak üzere bir hafta yatılı olacak


şekilde kişisel ilişki düzenlenmesinin, ayrıca her akşam belirlenen saat


aralığında sesli ve görüntülü iletişim sağlanmasının çocuğun gelişimini etkin


bir şekilde sürdürebilmesi açısından uygun olacağı ifade edilmiştir. Mahkeme


5/5/2016 tarihli ara kararı ile çocuğun mutat meskenine iade davasının


sonucunun beklenilmesine karar vermiştir.


31. UYAP aracılığıyla erişilen bilgi ve belgelerden,


bireysel başvuru konusu kararın kesinleşmesi sonrasında Mahkemenin 24/7/2018


tarihli kararıyla tarafların boşanmalarına karar verildiği anlaşılmıştır. Aynı


zamanda müşterek çocuğun velayetinin annenin bakım, şefkat ve gözetimine


ihtiyaç duyduğu çağda olması ve sosyal inceleme raporuna yansıyan tespitler


dikkate alınarak başvurucu anneye verilmesine, baba ile müşterek çocuk arasında


şahsi ilişki tesis edilmesine hükmedilmiştir. Başvurucunun maddi ve manevi


tazminat talebi kısmen kabul edilmiş, ayrıca başvurucu ve çocuk yararına nafaka


takdir edilmiştir. Karşı davada maddi ve manevi tazminat talebi ise


reddedilmiştir.


32. Anılan karara karşı taraflarca istinaf talebinde


bulunduğundan davanın derdest olup istinaf kanun yolu aşamasında bulunduğu


anlaşılmaktadır.


IV. İLGİLİ


HUKUK


33. İlgili hukuk için bkz. Marcus Frank Cerny


[GK], B. No: 2013/5126, 2/7/2015, §§ 18-25; Levent Aşıklar, B. No:


2014/13936, 8/3/2018, §§ 32-54; Angela Jane Kilkenny, (B. No:


2015/10826, 17/7/2018, §§ 25-52; Cem Ramazan Ninek, B. No: 2015/13760,


18/7/2018, §§ 38-67.


V. İNCELEME VE


GEREKÇE


34. Mahkemenin 10/6/2020 tarihinde yapmış olduğu


toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:


A. Aile


Hayatına Saygı Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia


1. Başvurucunun


İddiaları


35. Başvurucu, gerek eşi ile aralarındaki boşanma


davasında gerekse bireysel başvuru konusu iade davasında sunulan bilirkişi


raporlarına itibar edilmemesinden şikâyet etmektedir. Müşterek çocuğun yaşı


gereği annenin bakım ve şefkatine muhtaç olduğundan velayetin anneye verilmesi


gerektiği, babaya iadesinin çocuğun yüksek yararına ve gelişimine faydalı


olmayacağı şeklindeki bilirkişi raporlarına rağmen, ayrıca tanıklarının


beyanları nazara alınmadan davanın kabul edilmesinin hatalı olduğunu


belirtmiştir. Başvurucu, iade talebinde bulunan eşinin Almanya makamlarından


alındığını belirttiği fotokopi belgelerin gerçeği yansıtmadığını iddia ederek


bu konuda yeterli araştırma yapılmaması ve kararların gerekçesiz olması


nedenleriyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.


2. Değerlendirme


36. Anayasa’nın 5. maddesi şöyledir:


"Devletin temel amaç ve


görevleri, … Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun refah,


huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal


hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal,


ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddî ve manevî varlığının


gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır."


37. Anayasa’nın 20. maddesinin birinci fıkrasının ilgili


kısmı şöyledir:


"Herkes ... aile hayatına saygı


gösterilmesini isteme hakkına sahiptir. ... aile hayatının gizliliğine


dokunulamaz."


38. Anayasa’nın 41. maddesi şöyledir:


"Aile, Türk toplumunun temelidir


ve eşler arasında eşitliğe dayanır.


Devlet, ailenin huzur ve refahı ile


özellikle ananın ve çocukların korunması ve aile planlamasının öğretimi ile


uygulanmasını sağlamak için gerekli tedbirleri alır, teşkilatı kurar.


Her çocuk, korunma ve bakımdan


yararlanma, yüksek yararına açıkça aykırı olmadıkça, ana ve babasıyla kişisel


ve doğrudan ilişki kurma ve sürdürme hakkına sahiptir.


Devlet, her türlü istismara ve şiddete


karşı çocukları koruyucu tedbirleri alır."


39. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından


yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki


tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013,


§ 16).


40. Anayasa Mahkemesinin önceki kararları uyarınca


ebeveyn ve çocuklar arasındaki ilişkileri konu alan uyuşmazlıklarda idari ve yargısal


işlemlere dair şikâyetlerin bir bütün hâlinde aile hayatına saygı hakkı


bağlamında incelenmesi gerekmektedir (Marcus Frank Cerny [GK], § 82; Levent


Aşıklar, § 59; Angela Jane Kilkenny, § 64; Cem Ramazan Ninek,


§ 75). Başvurucunun ileri sürdüğü adil yargılanma hakkı kapsamında gerekçeli


karar hakkının ihlali ve delillerin yeterli inceleme yapılmadan hatalı


değerlendirildiği iddiaları aynı zamanda aile hayatına saygı hakkı kapsamında


ele alınacak yargısal kararların bireysel menfaat dengelemesinde yeterli


gerekçe ihtiva edip etmediği -usule ilişkin güvencelerden yararlanılıp


yararlanılmadığı- hususuna da ilişkin olduğu değerlendirilmiştir. Dolayısıyla


konusu çocuğun mutat meskene iade edilmesi olan başvurunun bu kısmının


Anayasa'nın 20. ve 41. maddelerinde düzenlenen aile hayatına saygı hakkı


kapsamında incelenmesi gerekmektedir.


a. Kabul


Edilebilirlik Yönünden


41. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul


edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı


anlaşılan aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul


edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.


b. Esas


Yönünden


i. Genel


İlkeler


42. Anayasa'nın 20. maddesinde düzenlenen aile hayatına


saygı hakkı kapsamında devletin pozitif yükümlülükleri değerlendirilirken


Anayasa'nın 41. maddesinin de dikkate alınması gerektiği açıktır. Devletin


pozitif tedbirler alma yükümlülüğü konusunda anılan maddeleri; ebeveynin


çocuğuyla bütünleşmesinin sağlanması amacıyla tedbirler alınmasını isteme


hakkını ve kamusal makamların bu tür tedbirleri alma yükümlülüğünü


içermektedir. Anayasa'nın 41. maddesinde her çocuğun -yüksek yararına aykırı


olmadıkça- ebeveynleriyle kişisel ve doğrudan ilişki kurma ve sürdürme hakkına


sahip olduğu açıkça belirtilmektedir. Ancak bu yükümlülük mutlak olmayıp her


olayın özel koşullarına bağlı olarak alınacak tedbirlerin nitelik ve kapsamı


farklılaşabilmektedir (Murat Atılgan, B. No: 2013/9047, 7/5/2015, § 22; Marcus


Frank Cerny, §§ 36, 41).


43. Uluslararası çocuk kaçırma vakaları, uluslararası


anlamda ciddi bir iş birliğini gerektirmekte olup bu iş birliği bakımından en


önemli vasıtalardan biri Lahey Sözleşmesi’dir. Lahey Sözleşmesi, yasa dışı


kaçırılan veya taraf devletlerden birinde alıkonulan çocuğun ivedi şekilde


iadesini ve ebeveyn tarafından gerçekleştirilen uluslararası çocuk kaçırma


vakalarının çözümü hususunda hızlı bir prosedür öngörmektedir. Bu bağlamda


Lahey Sözleşmesi’ne taraf bir devlette mutat olarak ikamet eden çocuğun diğer


bir taraf devlete yasa dışı kaçırılması veya orada alıkonulması durumunda Lahey


Sözleşmesi’nde yer verilen sınırlı sayıdaki istisnai hâller dışında çocuğun


bulunduğu ülkenin yetkili makamlarının çocuğu mutat ikametgâhı olan ülkesine


ivedi şekilde iade etmesi zorunludur (Marcus Frank Cerny, §§ 46, 47).


44. Lahey Sözleşmesi uyarınca taraf devletler ülke


sınırları içinde Lahey Sözleşmesi’nin amaçlarının gerçekleşmesini sağlamak


üzere uygun bütün önlemleri almak ve bu amaç doğrultusunda en süratli usullere


başvurmakla yükümlüdür. Bu yükümlülük ilgili vakalarda aile hayatına saygı


hakkının öngördüğü pozitif yükümlülüklerin yerine getirilmesi açısından oldukça


önemlidir. Lahey Sözleşmesi’nin temel amacı, çocuğun mutat meskeni olan


ülkesine iade edilmesini sağlayarak koruma hakkının nasıl düzenlenmesi gerektiğinin


çocuğun üstün menfaatleri nazara alınmak suretiyle mutat meskenin yargı


makamlarınca belirlenmesidir. Öte yandan Lahey Sözleşmesi zorunlu iade


kuralının istisnalarını da belirlemiştir. Söz konusu düzenleme, geri dönmesinin


çocuğu fiziki veya psikolojik bir tehlikeye maruz bırakacağının veya başka bir


şekilde müsamaha edilemeyecek bir duruma düşüreceğinin tespit edilmesi hâlinde


ilgili yargısal makamlara iadeyi reddetme yetkisi vermektedir. Önemli risk veya


müsamaha edilemeyecek durumun klasik görünümleri, çocuk istismarı (fiziksel


ve/veya cinsel) ve aile içi şiddet iddialarını içeren vakalardır. Bu durumlarda


iade talebi, önemli risk veya müsamaha edilemeyecek durum gerekçesine istinaden


reddedilebilmektedir (Marcus Frank Cerny, §§ 55, 58, 59).


45. Mevzuatın yorumlanmasıyla ilgili sorunları çözmek


öncelikle derece mahkemelerinin yetki ve sorumluluk alanındadır. İç hukukun


genel olarak uluslararası hukuka veya uluslararası anlaşmalara atıf yaptığı


hâllerde de durum böyledir. Anayasa Mahkemesinin rolü ise bu kuralların


yorumunun Anayasa’ya uygun olup olmadığını belirlemekle sınırlıdır. Bu nedenle


Anayasa Mahkemesi, derece mahkemeleri tarafından izlenen usulü denetleme ve


özellikle mahkemelerin Lahey Sözleşmesi hükümlerini yorumlayıp uygularken


Anayasa’nın 20. ve 41. maddelerindeki güvenceleri gözetip gözetmediğini


belirleme yetkisine sahiptir (Marcus Frank Cerny, § 62; Levent


Aşıklar, § 68).


46. Bu alandaki belirleyici mesele; çocuğun anne, baba ve


kamu düzeninin yarışan menfaatleri arasında devletin kendisine tanınan takdir


alanı içinde bu konuda adil bir denge kurup kurmadığıdır. Ancak bu denge


kurulurken velayet ve kişisel ilişki hakkıyla ilgili meselelerde çocukların


menfaatlerinin üstün bir öneme sahip olduğu unutulmamalıdır. Bununla birlikte


söz konusu haklar arasında denge kurulurken ebeveynin çocukla düzenli ilişkide


bulunması gereği de dikkate alınması gereken bir diğer önemli faktördür (Marcus


Frank Cerny, § 74; Levent Aşıklar, § 76).


47. Her çocuk, menfaatleri aksini gerektirmedikçe


ebeveyni ile doğrudan ve düzenli olarak kişisel ilişkisini sürdürme hakkına


sahiptir. Çocuğun menfaati; bir yandan -söz konusu ailenin sağlıksız olması


durumu hariç- ailesiyle bağlarını sürdürmesi gerektiğine işaret etmekte, öte


yandan çocuğun sağlıklı ve güvenli bir çevrede gelişimini sürdürmesini


içermektedir. Aynı düşünce Lahey Sözleşmesi için de geçerli olup çocuğun geri


döndürülmesi, çocuğu ağır fiziksel veya psikolojik zarar riskine maruz


bırakmadıkça veya başka bir şekilde katlanılmaz bir duruma sokmadıkça kural olarak


kaçırılan çocuğun ivedi olarak iadesini gerektirmekte ve bu şekilde aile


ilişkilerinin sürdürülebilirliğini amaçlamaktadır (Marcus Frank Cerny, §


75; Levent Aşıklar, § 77).


48. Ayrıca Lahey Sözleşmesi de bu kabul doğrultusunda


hukuka aykırı olarak ülkeden çıkarılan veya Sözleşmeci devlette alıkonulan bir


çocuğun hemen geri döndürülmesini sağlamak için bir dizi tedbir öngörmüştür.


Aile hayatına saygı hakkı bağlamındaki uyuşmazlıklarda, pozitif yükümlülüklerin


yerine getirilmesi hususunda ilgili idari ve yargısal işlemlerin süratle yerine


getirilmesi kadar, karar oluşturma sürecinin ilgili kişilerin görüşlerini tam


olarak sunabildikleri adil bir süreç olmasının sağlanması da önemlidir. Bu


çerçevede Anayasa’nın 20. maddesi kapsamında aile hayatına saygı hakkına


ilişkin pozitif yükümlülük değerlendirmesinin içeriğine, ilgili yargısal


süreçlerin ivedi şekilde tarafların katılımına açık ve adil yargılanma hakkının


usule ilişkin gereklerine riayetle yürütülmesi şeklindeki usule ilişkin


yükümlülüğün de eklenmesi gerekmektedir (Marcus Frank Cerny, § 81).


ii. İlkelerin


Olaya Uygulanması


49. Başvuru, Anayasa Mahkemesinin daha önce Marcus


Frank Cerny ve Levent Aşıklar kararlarında vurgulandığı gibi çocuk


ile anne ve babanın yarışan menfaatleri arasında devletin kendisine tanınan


takdir alanı içinde bu konuda adil bir denge kurup kurmadığı yönünden


incelenecektir.


50. Çocukların ebeveyninden birinin velayet hakkı ihlal


edilmek suretiyle kaçırılmaları veya alıkonulmalarının sonuçlarının


hafifletilmesi/önlenmesi amacıyla ülkemizce kabul edilen Lahey Sözleşmesi’nde


çocukların mutat meskenlerine derhâl iadesi kuraldır. Bu kuralın sınırlı


sayıdaki istisnai hâlleri ise aynı metinde yer almaktadır. 5717 sayılı Kanun bu


Sözleşme'nin uygulanmasını sağlamaya yönelik usul ve esasları düzenlemektedir.


51. Lahey Sözleşmesi'nin 13. maddesine göre, alıkonulan


çocuğun mutat meskeni tespit edildikten sonra ancak çocuğun iade edilmesinin


çocuğu fiziki veya psikolojik bir tehlikeye maruz bırakacağının veya başka bir


şekilde müsamaha edilemeyecek bir duruma düşüreceğinin tespiti hâlinde yargısal


makamların usule ilişkin güvenceleri işleterek ve çocuğun üstün yararı gözönüne


alarak iade talebini reddetme konusunda takdir yetkisine sahip oldukları


şüphesizdir (Yıldız Yıldız, B. No: 2015/19293, 17/7/2018, § 74).


52. Başvuruya konu olayda müşterek çocuğun başvurucu ile


birlikte ve babasının da rızasıyla Türkiye'ye geldiği tartışmasızdır.


Başvurucu, Almanya'ya geri dönmemesinin gerekçesini eşi ile anlaşmaları sonucu


boşanma davasının Türkiye'de açılmasına karar vermeleri olarak açıklamıştır.


Başvurucunun eşi ise böyle bir anlaşmanın olmadığını, başvurucunun ziyaret ve


tatil amacıyla Türkiye'ye gittiğini belirtmiş ve iddiasına dayanak olarak


gidiş-dönüş uçak biletlerini sunmuştur. Mahkemece, başvurucu tarafından da


inkâr edilmeyen 10/6/2015 tarihli uçak dönüş biletine rağmen başvurucunun


çocuğuyla Almanya'ya geri dönmediği, bu tarihten itibaren çocuğun Türkiye'de


alıkonulduğu ve babanın velayet hakkının ihlal edildiği kabul edilmiştir.


53. Diğer yandan başvurucu, aleyhine açılan iade


davasında eşinin şiddet eğilimli bir yapıda olduğunu ve Almanya'da


uyuşturucudan soruşturma geçirdiğini iddia ederek iadeden kaçınma sebebinin


bulunduğu belirtmiş; ayrıca çocuğunun anne bakım ve şefkatine muhtaç bir yaşta


olduğunu bildirmiştir. Başvurucunun eşi ise iadeden kaçınma sebebi olarak ileri


sürülen iddiaların gerçekle ilgisinin olmadığını belirterek Almanya


makamlarından alınan bir kısım belgeleri sunmuştur. Aynı zamanda çocuğun sadece


yaşının küçüklüğünün de iade talebinin ret nedeni olamayacağını ifade etmiştir


(bkz. § 18, 19).


54. Mahkemece, iade talebinde bulunan babanın müşterek


çocuğa fiziki şiddet uyguladığına dair inandırıcı hiçbir delilin bulunmadığı


gibi babanın uyuşturucu kullandığına veya uyuşturucudan hakkında soruşturma


bulunduğuna ilişkin mutat mesken makamlarından elde edilmiş bir bilgi ve


belgenin de sunulmadığı, aksine elde edilen belgelerden böyle bir soruşturmanın


olmadığının anlaşıldığı vurgulanmıştır. Mahkemece, iadeden kaçınma sebebi


olarak ileri sürülen iddiaların ispatlanamadığı, Almanya'ya geri dönmesinin


çocuğu fiziki veya psikolojik yönden bir tehlikeye maruz bırakacağı veya başka


bir şekilde müsamaha edilemeyecek bir duruma düşüreceği yolunda ciddi bir


riskin bulunmadığı kabul edilmiştir. Yine Lahey Sözleşmesi hükümleri dikkate


alınarak, açılan boşanma davasında çocuğun velayetinin geçici olarak


başvurucuya verilmesinin çocuğun mutat meskenine iade edilmemesinin gerekçesi


olamayacağı, iade davasının velayet hakkının esasına ilişkin bir dava olmadığı,


bu nedenle de müşterek çocuğun yaşı gereği annenin bakım ve şefkatine muhtaç


olduğundan velayetin anneye verilmesi gerektiği yönündeki bilirkişi


raporunun dikkate alınmadığı açıklanmıştır. Mahkemenin kanaat ve


değerlendirmelerine üst derece mahkemeleri de katılmış, sonuç olarak karar


onanmıştır.


55. Tüm bu açıklamalar ve tespitler kapsamında başvuruya


konu iade talebini inceleyen mahkemelerin çocuğun ve ebeveynin menfaatlerine


ilişkin olarak yapılan inceleme ve değerlendirmelerinin yeterli olmadığı


söylenemez. Mahkemelerce verilen kararlarda Lahey Sözleşmesi’nin 13. maddenin


birinci fıkrasının (b) bendinde yer alan iadeden kaçınma sebebinin hangi


gerekçelerle gerçekleşmediğine yönelik hususlarda ayrıntılı açıklamalara yer


verilmiştir. Çocuğun iade edilmesi hâlinde fiziki ve psikolojik tehlikeyle


karşılaşabileceğine ilişkin kanıtlanmış bir iddianın olmamasının karara esas


teşkil ettiği anlaşılmaktadır. Öte yandan başvurucunun dava süreçlerinde iddia


ve savunmalarını dile getirebildiği, verilen nihai kararlara karşı kanun


yollarına başvurarak etkili bir katılım sağladığı, başka bir deyişle


uyuşmazlığa ilişkin yargılama prosedürünün adil olduğu görülmektedir. Sonuç


olarak Lahey Sözleşmesi'nin getirdiği güvenceler gözönüne alınarak derece mahkemelerince


oluşturulan karar gerekçelerinin aile hayatına saygı hakkı bağlamında ilgili ve


yeterli olduğu, bu suretle makul bir değerlendirme yapılarak başvurucu ile


çocuğun menfaatleri arasında denge kurulduğu değerlendirilmiştir.


56. Açıklanan gerekçelerle başvurucunun Anayasa’nın 20.


maddesinde güvence altına alınan aile hayatına saygı hakkının ihlal


edilmediğine karar verilmesi gerekir.


Celal Mümtaz AKINCI bu görüşe katılmamıştır.


B. Adil


Yargılanma Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia


1. Başvurucunun


İddiaları


57. Başvurucu, kanun yolu istinaf/temyiz aşamalarında


duruşma taleplerinin reddedilmesi nedeniyle adil yargılanma hakkı kapsamında


duruşmalı yargılama hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.


2. Değerlendirme


58. Anayasa Mahkemesi; benzer konuda yapılan başvurularla


ilgili kararlarında, ilk derece mahkemeleri önünde duruşmalı yargılama yapılıp


karar verildikten sonra kanun yolu incelemesinin dosya üzerinden yapılması


hâlinde temyiz aşamasında sözlü yargılama imkânının sunulmamasının yargılamayı


bütün hâlinde adil olmaktan çıkarmayacağını belirterek adil yargılanma hakkının


ihlalinden söz edilemeyeceği sonucuna ulaşmıştır (Mehmet Soysal ve diğerleri,


B. No: 2014/2678, 16/11/2016, §§ 42-44; Mustafa Doğan, B. No: 2014/1836,


28/9/2016, §§ 66-68; Mustafa Ercan, B. No: 2014/17045, 20/9/2017, §§ 38,


39).


59. Somut olayda gerekçeleri de belirtilerek başvurucunun


istinaf ve temyiz incelemeleri duruşmasız yapılmış ise de ilk derece


mahkemesinde duruşma yapılarak sözlü savunmaların dile getirildiği


görülmektedir. Basit yargılama usulünün uygulandığı davada; dava dosyasının


içeriği, yazılı belgeler ve başvurucunun kanun yolunda sunduğu dilekçelerindeki


beyanlarına istinaden BAM ve Yargıtayın uyuşmazlığı hakkaniyete uygun bir


şekilde sonlandırma imkânına sahip olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bunun yanında


başvurucunun istinaf ve temyiz incelemesinde sözlü yargılama yapılması hâlinde


dosyaya daha önce sunduğu belge ve delillerin dışında yargılamanın sonucunu


etkileyebilecek nitelikte, esasa yönelik hangi beyan veya delilleri sunacağına


ilişkin bir açıklamada bulunmadığı anlaşılmıştır.


60. Açıklanan gerekçelerle adil yargılanma hakkı


kapsamında duruşmalı yargılama hakkı

Karar Künyesi

 

Mahkeme

Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm

 

Karar Türü

Bireysel Başvuru

 

Başvuru No

2017/38142

 

Karar Tarihi

10 Haziran 2020

 

Oy Durumu

Kısmen oyçokluğu, kısmen oybirliği

 

Resmî Kaynak

Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası

 

Hukuki Destek

Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu

 

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.

Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara

 

0552 725 25 18

WhatsApp ile Yazın

İletişim ve Yol Tarifi

 

İlgili Hukuk Alanları

Boşanma ve Aile Hukuku

Tüm Çalışma Alanları ›

bottom of page