Bireysel Başvuru Kararları · AİLE HUKUKU · HAK İHLALİ · BİREYSEL BAŞVURUNUN KABUL EDİLEMEZLİĞİ
Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm — Koruyucu Aile Statüsünde Görev Uyuşmazlığının Altı Yıl Sürmesi ve Aile Hayatı
B. No: 2015/11579 · 18 Nisan 2019
İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 7 Kasım 2026
Kararın Özeti
Koruyucu aile statüsünün kaldırılmasına karşı açılan davada idari ve adli yargı arasında görev sorunu yaklaşık altı yıl çözülemedi. Çocuklarla kurulan yakın bağa rağmen uyuşmazlığın esasına girilmemişti. Anayasa Mahkemesi, aile hayatına saygı hakkının usul güvencelerinin ihlal edildiğine ve manevi tazminata karar verdi. Çocukları korumak amacıyla verilen üç aylık önleyici tedbirlere ilişkin şikâyeti ise açıkça dayanaktan yoksun buldu.
Hukuki İlke
Koruyucu aileyle yakın kişisel bağ kuran çocukların geleceğini etkileyen statü uyuşmazlıklarında görev sorununun çözümü ve yargılamanın yürütülmesi özel özen gerektirir. Davanın uzun süre esastan incelenememesi aile hayatına saygı hakkının usul güvencelerini ihlal edebilir.
Sonuç
Koruyucu aile statüsüne ilişkin süreçte aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiğine ve 10.000 TL manevi tazminata oybirliğiyle karar verildi. Önleyici tedbir kararlarıyla ilgili şikâyet açıkça dayanaktan yoksun bulunarak kabul edilemez sayıldı.
İlgili Mevzuat
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 20, 41
6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun — m. 5
2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun — m. 14
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu — m. 325, 347
Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.
Kararın Tam Metni
Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir.
TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
... BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2015/11579
Karar Tarihi: 18/4/2019
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Hasan Tahsin
GÖKCAN
Üyeler
:
Serdar
ÖZGÜLDÜR
Burhan ÜSTÜN
Hicabi DURSUN
Kadir ÖZKAYA
Raportör Yrd.
:
Fatih ALKAN
Başvurucu
:
...
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, koruyucu aile statüsünün kaldırılmasına ilişkin
kararın iptal edilmesi talebiyle açılan davanın sürüncemede bırakılmaması ve
çocuklara karşı önleyici nitelikte tedbir kararı verilmesi nedenleriyle aile
hayatına saygı hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 3/7/2015 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön
incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm
tarafından yapılmasına karar verilmiştir.
5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve
esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.
6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına
(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüş bildirmemiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve Ulusal
Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler
çerçevesinde olaylar özetle şöyledir:
8. Başvurucu ile eski eşi ..., 2004-2016 yılları arasında evli
kalmışlardır. Başvurucunun eski eşi ..., Balıkesir'de bilgisayar tamiri ve
bakımı üzerine esnaf olarak çalışmaktadır.
9. Çocuk sahibi olamayacaklarını belirten başvurucu ve eski eşi
..., 13/10/2008 tarihinde Başbakanlık Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme
Kurumu Genel Müdürlüğü Balıkesir İl Sosyal Hizmetler Müdürlüğü (Kurum) ile
koruyucu aile sözleşmesi imzalayarak daha önce Balıkesir Valiliği (Valilik)
tarafından koruma altına alınmış olan 2005 doğumlu küçük ...nın koruyucu ailesi olmuşlardır.
10. Başvurucu ve ... 25/9/2009 tarihinde Kurum ile yeni bir
koruyucu aile sözleşmesi imzalamışlar ve yüzde elli oranında engelli raporu
bulunan koruma altına alınmış 2004 doğumlu küçük ...nın koruyucu ailesi olmuşlardır.
11. 24/5/1983 tarihli ve 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu'nun
23. maddesine dayanılarak çıkarılan 14/10/1993 tarihli ve 21728 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan mülga Koruyucu Aile Yönetmeliği
kapsamında hazırlanan söz konusu sözleşmelere göre başvurucu ve ... ile Kurum
karşılıklı olarak şu taahhütlerde bulunmuşlardır:
"i. Koruyucu aile, çocuğun yetenekleri ve
becerilerinin elverdiği noktaya kadar eğitimini, bakım ve meslek sahibi
olmasını, sağlığının korunmasını kendi öz çocukları gibi sağlamakla yükümlüdür.
ii. Koruyucu aile; yanına yerleştirilen
çocukları koruma, eğitme ve yetiştirme dışında, hiçbir suretle hizmetçi, dadı,
besleme olarak kullanamaz.
iii. Koruyucu aile, çocuğun varsa ailesi ve
akrabaları ile yetkililerin uygun gördüğü şekil ve zamanda görüştürmekle
yükümlüdür. Çocuğun halen sahip olduğu ve sonradan edineceği taşınır ve
taşınmaz malların vasisi tarafından idare edilmesini kabul eder.
iv. Koruyucu aile, bulunduğu ilde yapacağı
adres değişikliklerini 15 gün içinde ikametgah
bildirimi ile birlikte İl Müdürlüğüne bildirmekle yükümlüdür. Aile başka bir
ile taşınması durumunda yeni adresini en az bir ay önceden İl Müdürlüğüne
bildirir.
v. Koruyucu ailenin geçici bir süre çocukla
birlikte yurt dışına çıkması Komisyonun kararı ve Valiliğin onayına bağlıdır.
vi. Koruyucu ailenin yanına yerleştirilen
çocuğun hastalanması durumunda resmi sağlık kuruluşlarına sevki başvurulan İl
Müdürlüğünce yapılır. Gerekli bakım ve tedavi, ilaç masrafları aynı İl
Müdürlüğü tarafından sağlanır.
vii. Koruyucu ailenin, çocuğa bakmaktan
vazgeçtiği, taahhütlerini yerine getirmediği bir raporla tespit edildiği
takdirde çocuk aileden geri alınır.
viii. Korunmaya muhtaç çocuklara ücret
karşılığı bakıp koruyacak, eğitecek ve yetiştirecek koruyucu ailelere kendi
istekleri halinde baktıkları çocuğa uygun Yönetmelikte belirtilen bakım
bedelleri ödenir."
12. Başvurucunun eski eşi ... hakkında balikesir155@emniyet.gov.tr isimli
elektronik posta adresine kimliği belirsiz kişi ya da kişilerce 15/5/2012
tarihinde ihbar mahiyetinde bir elektronik posta gönderilmiştir. Söz konusu
elektronik postada, ... tarafından müstehcen yayın ve içeriklerin saklandığı
ve koruma altındaki çocukların istismar edildiği yönünde iddialarda
bulunulmuştur. Ayrıca Balıkesir Koruyucu Aile Derneğinde yöneticilik yapan
başvurucunun sahte birtakım işlemlerle devleti zarara uğrattığı iddia
edilmiştir.
13. Bu kapsamda Balıkesir Cumhuriyet Başsavcılığı (Başsavcılık)
tarafından başvurucunun eski eşi ... hakkında müstehcenlik,
dolandırıcılık, sahtecilik ve çocuğun cinsel istismarı suçları
kapsamında ceza soruşturması süreci başlatılmıştır. Soruşturma kapsamında ...nin ...
unvanlı işyeri aranmış ve arama
sonucunda ele geçirilen bir adet bilgisayar kasası inceleme için Bursa İl
Emniyet Müdürlüğü Bilişim Suçlarıyla Mücadele Şube Müdürlüğü Adli Bilişim Büro
Amirliğine gönderilmiştir. İnceleme sonucunda işyerinde bulunan bir
bilgisayarda iki bin beş yüz adet yetişkinlere ait cinsel içerikli video
dosyası ile yirmi adet yetişkin insanlarla hayvanlar arasında geçen cinsel
içerikli görüntülerin bulunduğu belirlenmiştir.
14. Başsavcılık tarafından şiddet
kullanarak, hayvanlarla, ölmüş insan bedeni ile ilgili müstehcen yayın üretmek
ve satmak suçunu işlediği iddiasıyla başvurucunun eski eşi ...
hakkında 29/1/2013 tarihinde kamu davası açılmıştır. Balıkesir 3. Asliye Ceza
Mahkemesindeki (Asliye Ceza Mahkemesi) dava sürecinde ..., görüntülerin ele
geçirildiği bilgisayarın tamir amacıyla ... tarafından işyerine getirildiğini,
dolayısıyla bilgisayarın kendisine ait olmadığını, bilgisayarı ...dan satın almayı planladığını ancak işyerinde bulunan
bilgisayarda kayıtlı söz konusu görüntülerden haberdar olmadığını belirtmiş ve
suçlamayı reddetmiştir.
15. Asliye Ceza Mahkemesinin 27/6/2013 tarihli kararıyla ...nin beraatine hükmedilmiştir.
Karar gerekçesinde, toplanan delillerden ve tanık ifadelerinden anlaşıldığı
üzere söz konusu görüntülerin ... tarafından bilgisayara yüklendiği ve başvurucunun
görüntülerin bilgisayarda olduğunu bilebilecek durum olmadığı hususlarının
sabit olduğunun anlaşıldığı belirtilmiştir.
16. Söz konusu karar, dava sürecinde Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığının
katılma talebi reddedildiğinden anılan Bakanlık tarafından karar temyiz
edilmiştir. Yargıtay 18. Ceza Dairesinin 6/12/2018 tarihli kararıyla Aile ve
Sosyal Politikalar Bakanlığının suçun mağduru ya da doğrudan doğruya zarar
göreni olmadığı gerekçesiyle temyiz talebi reddedilmiş ve karar kesinleşmiştir.
17. Ayrıca Başsavcılık tarafından çocuğun cinsel istismarı şuçu
kapsamında ... hakkında yürütülen soruşturmada 9/10/2013 tarihinde
kovuşturmaya yer olmadığına karar verilmiştir. Kararda; ...nin
koruyucu olduğu çocuklara karşı herhangi bir istismarda bulunmadığı hususunun
çocukların ifadelerinden anlaşıldığı vurgulanmış, ayrıca kimliği belirsiz kişi
ya da kişilerce gönderilen elektronik posta dışında bir delil ve emarenin
bulunmadığı ifade edilmiştir. Söz konusu karar kesinleşmiştir.
A. Koruyucu Aile Statüsünün Kaldırılmasına
İlişkin İdari ve Yargısal Süreç
18. ... hakkındaki ceza soruşturmaları nedeniyle Valilik ve
Kurum bünyesinde oluşturulan Komisyon tarafından başvurucunun ve ...nin koruyucu aile statüsünün kaldırılmasına karar
verilmiştir. Kurum tarafından 15/2/2013 tarihinde hazırlanan üst yazıda;
koruyucu aile statüsünün kaldırılmasına ilişkin kararın 14/12/2012 tarihli ve
28497 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Koruyucu Aile
Yönetmeliği'nin 22. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (b) bendine istinaden
alındığı ve çocuklar ... ile ...nın
aynı gün içinde Kuruma teslim edilmesi gerektiği belirtilmiştir.
19. Koruyucu aile statüsünün kaldırılması kararı üzerine
çocuklar ... ile ... 16/2/2013 tarihinde kolluk güçleri eşliğinde Kuruma
teslim edilmişlerdir. Söz konusu sürecin basına yansıdığı ve çocukların üstün
yararlarının Balıkesir'den ayrılmalarını gerekli kıldığı belirtilerek çocuklar
Bursa Valiliği Sevgi Köyü Toplum Merkezi Müdürlüğü bünyesine alınmışlardır.
20. 18/2/2013 tarihlerinde sosyal hizmet uzmanı tarafından
çocuklarla bir görüşme gerçekleştirilmiştir. Aynı tarihte düzenlenen ve
başvurucunun çocuklar tarafından anne
olarak nitelendirildiğine ilişkin ifadelerin yer aldığı görüşme raporu
şöyledir:
"... ile yapılan görüşmede; yaşanılan
süreçten dolayı üzüntülü bir ruh halinde olmakla birlikte psikososyal
gelişimlerinin son derece sağlıklı olduğu, bakımının yerinde olduğu, fiziksel
gelişiminin yaşıtları ile eş değer olduğu gözlenmiştir. Anne ve babası ile
mutlu olduğunu ve kalmak istediğini belirtmiştir.
... ile yapılan görüşmede; yine yaşanılan
süreçten dolayı üzüntülü bir ruh halinde olmakla birlikte psikososyal
gelişimlerinin son derece sağlıklı olduğu, bakımının yerinde olduğu, fiziksel
gelişiminin yaşıtları ile eş değer olduğu gözlenmiştir. Anne ve babası ile
mutlu olduğunu ve kalmak istediğini belirtmiştir.
Her iki çocukta anne ve babalarının yanında
kaldığı süre içerisinde herhangi bir baskı, cebir ve şiddete maruz kalmadıkları
gözlemlenmiştir."
21. Yine 18/2/2013 tarihinde Çocuk Şube Müdürlüğünde görevli
polis memurları tarafından sosyal hizmet uzmanı eşliğinde çocukların ifadeleri
alınmıştır. Tanzim edilen tutanaklarda yer alan ... ve ...nın ifadeleri sırasıyla şöyledir:
"...: ... ben daha önce ... Yurdunda
bakım ve gözetim altında kalmakta iken yaklaşık iki yıl önce beni korumak ve
gözetlemek üzere koruyucu aile statüsünde ... ve ... isimli şahısların yanına
verildim ve halen adresini verdiğim ikamette birlikte kalmaktayız. Benden bir
yıl sonra 2004 doğumlu olan sekiz yaşındaki ...de koruyucu aile statüsündeki
bu ailenin yanına geldi ve yaklaşık iki yıldır birlikte kalmaktayız. Ben ...ye
baba, ...ye anne, ...ya
ise abi diye hitap etmekteyim ve kendilerini ailem gibi görmekteyim. Bana çok
iyi davranıyorlar, bütün ihtiyaçlarımı karşılıyorlar, ben ve abim ... bugüne
kadar babam ... ve annem ...den en ufak bir şekilde
şiddet, darp, cebir, baskı ve kötü muamele görmedim, zorla alıkonulmadım.
Sadece ben yanlış bir şey yaptığımda annem ... beni uyarıyor. Benim ve abim ...nın okul, giyinme ve yeme gibi
bütün ihtiyaçlarını bu şahıslar karşılamaktadırlar ve kendi çocukları gibi
görmektedirler. Ben bu şahısların yanlarında iken hiç yabancılık çekmiyorum ve
öz annem ile babam gibi görüyorum. Ben ve abim ..., bu şahısların yanından
gitmek istediğimizi veya yurda yerleşmek istediğimizi hiç bir
zaman söylemedik. Kendileri de bizi bu nedenlerden dolayı zorla alıkoymadılar.
Ben yine annem ... ve babam ...nin yanlarında, koruma
ve gözetiminde kalmak istiyorum ve koruyucu aile statüsündeki görevlerini
sürdürmelerini istiyorum. Hiçbir yurda yerleştirilmek ve gitmek istemiyorum.
Babam olan ... ve annem olan ... isimli şahıslardan veya başka birisinden
davacı ve şikayetçi değilim. ...
...: ... Ben koruyucu aile statüsündeki bu
ailenin yanında babam ..., annem ... ve kardeşim ... ile kalmaktayım. Bu
aile bana çok iyi davranıyorlar, bütün ihtiyaçlarımı karşılıyorlar, hiçbir
zaman cebir, baskı ve kötü muamele görmedim, zorla alıkonulmadım. Benim ve
kardeşim ...nin okul, giyinme ve yeme gibi bütün
ihtiyaçlarını bu şahıslar karşılamaktadırlar ve kendi çocukları gibi
görmektedirler. Ben yine annem ... ve babam ...nin
yanlarında, koruma ve gözetiminde kalmak istiyorum ve koruyucu aile
statüsündeki görevlerini sürdürmelerini istiyorum. Hiçbir yurda yerleştirilmek
ve gitmek istemiyorum. Babam olan ... ve annem olan ... isimli şahıslardan
veya başka birisinden davacı ve şikayetçi değilim. ..."
22. Başvurucu, koruyucu aile statüsünün kaldırılmasına yönelik
tesis edilen söz konusu işlemin yürütmesinin durdurulması ve iptal edilmesi
talebiyle Valilik aleyhine idari yargıda 15/4/2013 tarihinde iptal davası
açmıştır. Dava dilekçesinde başvurucu; yaklaşık beş yıldır koruyucu aile
statüsüne sahip olduklarını, bu süreçte çocuklarına karşı tüm sorumlulukları
yerine getirdiklerini, bu konuda düzenlenen raporlarda olumsuz bir durumun
bulunmadığını belirtmiştir. Başvurucu; koruyucu aile statüsünün ancak mahkeme
kararıyla kaldırılabileceği açık olmasına rağmen İdarenin tek taraflı
tasarrufuyla tesis edilen işlemin hukuka aykırı olduğunu ileri sürmüştür.
Davalı İdare ise dava dilekçesinde ileri sürülen iddiaların dayanaksız
olduğunu, çocukların yüksek yararı dikkate alınarak tesis edilen işlemin
mevzuata aykırı yönünün bulunmadığını belirtmiştir.
23. Balıkesir İdare Mahkemesinin (İdare Mahkemesi) 19/9/2013
tarihli kararıyla yürütmenin durdurulması talebinin reddine hükmedilmiştir.
Kararda, yürütmenin durdurulması kararı verilebilmesi için 6/1/1982 tarihli ve
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nda öngörülen koşulların oluşmadığı
ifade edilmiştir.
24. Bu süreçte başvurucu çocuklarla görüşmek istemiş ise de
Bursa Valiliği Sevgi Köyü Toplum Merkezi Müdürlüğünün 10/5/2013 tarihli
yazısıyla Asliye Ceza Mahkemesindeki davanın sonuçlanmadığı belirtilerek
çocuklarla görüşme talebi reddedilmiştir.
25. İdare Mahkemesinin 10/1/2014 tarihli kararıyla dava konusu
işlemin iptaline karar verilmiştir. Karar gerekçesinde, başvurucunun eski eşi
olan ...nin üzerine atılı suçlamalardan beraat
ettiği hatırlatılmış ve masumiyet karinesine vurgu yapılmıştır. Kararda ayrıca
adı geçen çocuklarla 18/2/2013 tarihinde uzmanlar aracılığıyla yapılan görüşme
neticesinde hazırlanan psikolojik değerlendirme raporuna da yer verilmiştir.
Söz konusu raporda; çocukların rahat olduklarına, herhangi bir travmatik bulgularının olmadığına, diğer çocuklarla uyum
sorunu yaşamadıklarına ilişkin tespitler aktarılmıştır. Yine kararda, Bursa
Şevket Yılmaz Eğitim ve Araştırma Hastanesi Çocuk İzlem Merkezi tarafından
hazırlanan adli görüşme değerlendirme raporunda yer alan ifadeler üzerinde
durulmuştur. Kararda; çocukların, koruyucu aile olarak kendilerine bakan anne
ve babalarını sevdiklerine, anne ve babalarının da kendilerini sevdiklerine ilişkin
beyanlarının bulunduğu belirtilmiştir. Neticede, başvurucunun sosyal ilişkileri
açısından toplumun norm ve değerlerine aykırı düşen davranışlarından söz
edilemeyeceği ifade edilerek dava konusu işlemin hukuka aykırı olduğu sonucuna
ulaşılmıştır.
26. Davalı İdare tarafından sunulan temyiz dilekçesinde, kararın
uygulanmasının hem çocukların üstün yararları hem de kamusal yarar açısından
telafisi güç zararlara neden olacağı belirtilerek kararın bozulmasıyla birlikte
yürütmesinin de durdurulması talep edilmiştir. Dilekçede, çocukların şiddet
eğilimi olan bir aileye teslim edilmesinin endişe verici olduğu ve koruyucu
aile sözleşmesinin imzalanmasının baştan itibaren usulsüz olduğu ifade
edilmiştir. Bu bağlamda, çocukları usulünce inceleme yapmayarak aile yanına
yerleştiren meslek elemanının yargılandığı ve on ay hapis cezasıyla
cezalandırıldığı belirtilmiştir. Ayrıca ...nin
beraat etmesinin İdare Mahkemesince verilen iptal kararına tek başına esas
alınamayacağı, ceza hukuku kapsamında delillerin değerlendirilmesi ile
çocukların koruyucu aile yanına verilmesi konusunda yapılacak
değerlendirmelerin birbirinden çok farklı olduğu ileri sürülmüştür. Öte yandan,
... ile ...nın evlatlık
olarak verilebilme koşullarını taşıdıkları belirtilerek bu kapsamdaki
çocukların koruyucu aile yanına verilmesinin onların üstün yararlarına aykırı
olacağı da vurgulanmıştır.
27. Danıştay Onuncu Dairesinin 23/5/2014 tarihli kararıyla yeni
bir karar verilinceye kadar İdare Mahkemesi kararının yürütmesinin
durdurulmasına hükmedilmiştir. Karar gerekçesinde, davalı İdare tarafından
temyiz dilekçesinde ileri sürülen hususların kararın yürütmesinin
durdurulmasını gerektirecek nitelikte olduğu ifade edilmiştir.
28. Temyiz incelemesi yapan Danıştay Onuncu Dairesinin
17/10/2014 tarihli kararıyla davanın görev yönünden reddi yönünde karar
verilmesi gerekirken işin esasına geçilmek suretiyle karar verilmesinde hukuki
isabet görülmediği belirtilerek söz konusu kararın bozulmasına hükmedilmiştir.
Karar gerekçesinde, 2828 sayılı Kanun ile Koruyucu Aile Yönetmeliği hükümleri gözönüne alındığında koruyucu aileye ilişkin hizmetlerin,
koruyucu ve destekleyici tedbirler arasında sayılan bakım tedbiri kapsamında
değerlendirildiği vurgulanmıştır. Kararda; küçükler hakkında koruyucu,
destekleyici ve sosyal nitelikteki tedbir kararlarının aile mahkemesi
tarafından verileceği belirtilmiş ve bu kapsamda koruyucu aile hizmetlerinden
kaynaklı olarak ortaya çıkan uyuşmazlıkların da aile mahkemesi tarafından
çözümlenmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Ayrıca, Koruyucu Aile Yönetmeliği
ile her ne kadar idareye koruyucu aile sözleşmesinin imzalanması ve iptali
konusunda yetki verilmiş ise de söz konusu yetkilerin idari faaliyetle ilgili
olmadığı ve özel hukuk alanında hüküm ve sonuç doğurduğu ifade edilmiştir.
29. Bozma üzerine dava dosyasını yeniden ele alan İdare
Mahkemesinin 29/1/2015 tarihli kararıyla önceki kararda ısrar edilmesine ve
dava konusu işlemin iptaline hükmedilmiştir. Kararda, söz konusu işlemin
Valilik tarafından tesis edildiği belirtilmiş ve aynı gerekçelere yer
verilmiştir.
30. Temyiz talebi üzerine inceleme yapan Danıştay İdari Dava
Daireleri Kurulunun 5/11/2015 tarihli kararıyla davanın görev yönünden
reddedilmesi gerektiği belirtilerek İdare Mahkemesinin söz konusu kararının
bozulmasına hükmedilmiştir. Oy çokluğuyla verilen kararda; koruyucu aile
sözleşmelerinin hüküm ve sonuçlarını özel hukuk alanında doğurdukları,
sözleşmelerin salt idari nitelikte olmalarının bu sözleşmelerden doğacak
uyuşmazlıkların idari yargıda çözümlenmesi sonucuna yol açmayacağı ifade
edilmiş ve koruyucu aile hizmetlerinden kaynaklanan uyuşmazlıkların aile
mahkemeleri tarafından karara bağlanması gerektiği vurgulanmıştır.
31. İdari yargıda verilen görevsizlik kararı üzerine başvurucu
tarafından koruyucu aile statüsünün kaldırılması işleminin iptal edilmesi
talebiyle Balıkesir 1. Aile Mahkemesinde 10/9/2015 tarihinde koruyucu aileliğin
iadesi davası açılmıştır.
32. Anılan Mahkemenin 18/2/2016 tarihli kararıyla uyuşmazlığın
idari yargının görev alanına girdiğinden bahisle görevsizlik kararı verilmiş ve
karar kesinleştiğinde taraflardan birinin talebi üzerine dosyanın İdare
Mahkemesinin dosyası ile birlikte Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine
hükmedilmiştir. Karar gerekçesinde; 9/1/2003 tarihli ve 4787 sayılı Aile
Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun hükümleri
gereğince aile mahkemelerinin küçükleri bir aile yanına yerleştirmeye karar verebilecekleri
hususunun tartışmasız olduğu ancak somut olayda mahkemece başvurucuya verilmiş
bir koruyucu aile statüsünün bulunmadığı belirtilmiştir. Kararda; koruyucu aile
statüsünün İdare tarafından verildiği ve bu statünün kaldırılması işleminin de
aynı İdare tarafından gerçekleştirildiği, bu nedenle söz konusu işlemin tamamen
idari bir işlem mahiyetinde olduğu, İdarenin takdir hakkına giren ve buna
dayanılarak verilen kararın iptal edilmesine ilişkin davaların idari yargı
kolunda çözümlenmesi gerektiği ifade edilmiştir. Öte yandan kararda, adli
yargının görevli olduğuna karar verildiği takdirde çocuk mahkemelerinin görevli
olup olmadığı hususunun ise ileride ayrıca değerlendirileceği belirtilmiştir.
33. Söz konusu kararın temyiz edilmesi üzerine inceleme yapan
Yargıtay 20. Hukuk Dairesi 13/6/2016 tarihli kararıyla görevli Dairenin
belirlenmesi amacıyla dosyanın Hukuk İşbölümü İnceleme
Kuruluna gönderilmesine karar vermiştir.
34. Görevli Daire olarak belirlenen Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin
16/11/2017 tarihli kararıyla dosyanın mahalli mahkemesine iadesine
hükmedilmiştir. Kararda, başvurucunun yargılandığı Balıkesir 3. Asliye Ceza
Mahkemesindeki dava dosyasının ve varsa diğer ceza davası dosyalarının
araştırılması ve asıllarının ya da onaylı örneklerinin dosyaya eklenerek
gönderilmesi gerektiği belirtilmiştir.
35. Aile Mahkemesi tarafından ilgili dosyalar Yargıtaya gönderilmiş ancak Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin
25/4/2018 tarihli görevsizlik kararı nedeniyle dava dosyası Yargıtay 8. Hukuk
Dairesine gönderilmiştir.
36. Yargıtay 8. Hukuk Dairesinin 18/12/2018 tarihli kararıyla
Balıkesir 1. Aile Mahkemesi tarafından verilen 18/2/2016 tarihli karar onanmıştır.
37. Öte yandan objektif koşulları taşımadığı anlaşılan
başvurucuya koruyucu aile statüsü verilmesinin en başından itibaren hukuka
aykırı olduğu gerekçesiyle Kurum tarafından verilen 17/3/2014 tarihli ayrı bir
kararla başvurucunun koruyucu aile statüsü iptal edilmiştir.Söz konusu karara karşı idari yargıda
açılan iptal davası, aile mahkemelerinin görevli olduğu gerekçesiyle 2/9/2015
tarihinde reddedilmiştir. Söz konusu görevsizlik kararı temyiz edilmediğinden
kesinleşmiştir.
B. Başvurucu Hakkında Yürütülen Diğer Ceza
Soruşturmalarına İlişkin Süreç
38. Anılan süreçte, çocukları zamanında kolluk güçlerine teslim
etmediği gerekçesiyle başvurucu hakkında çocuğun kaçırılması ve alıkonulması
suçu kapsamında ceza soruşturması başlatılmıştır. Soruşturma neticesinde ise
Başsavcılık tarafından 11/3/2013 tarihinde kovuşturmaya yer olmadığına dair
karar verilmiştir. Karar gerekçesinde, hukuk devleti ilkesi gereğince ancak
çocukları yasal ve geçerli bildirimlere rağmen teslim etmeyen şüpheliler
hakkında söz konusu suç yönünden ceza soruşturması ve kovuşturması
yapılabileceği ifade edilmiş ve başvurucunun üzerine atılı suçun yasal
unsurlarının oluşmadığı belirtilmiştir. Ayrıca kararda, çocukların koruyucu
anne ve babasıyla yaşamak istediklerine ilişkin beyanları hatırlatılmıştır.
39. Öte yandan başvurucu hakkında koruyucusu olduğu çocuklarla
ilgili sahte belgeler düzenleyerek devletten haksız yere ödeme aldığı
iddiasıyla resmi belgede sahtecilik ve dolandırıcılık
suçları kapsamında da bir ceza soruşturması yürütülmüştür. Başsavcılık
tarafından 13/4/2014 tarihinde verilen kovuşturmaya yer olmadığına dair kararın
gerekçesinde, başvurucunun sahte belge düzenlemediğinin anlaşıldığı ve herhangi
bir işlem yapılmasına gerek olmadığı belirtilmiştir.
C. Çocuklar Hakkında Verilen Tedbir Kararlarına
İlişkin Süreç
40. Bu süreçte koruma altındaki çocuklarla sosyal çalışmacı
tarafından yapılan görüşmeler sonucunda hazırlanan raporlarda, çocukların
başvurucuyu anne olarak
nitelendirmeye devam ettikleri belirtilmiştir. Küçük ... ile yapılan görüşme
sonrasında hazırlanan 13/5/2015 tarihli raporda; başvurucunun kim olduğu
sorulduğunda ... tarafından "Annem"
şeklinde cevap verildiği, başvurucu ile neler konuştuğu hususu sorulduğunda ise
...nın "Seni buradan alacağız, derslerin nasıl?"
şeklinde cevaplar verdiği ifade edilmiştir. Ayrıca raporda, koruyucu aile
statüleri kaldırılmasına ve hukuki ya da biyolojik olarak bağları
bulunmamalarına rağmen çocukların başvurucu ve eski eşi ... tarafından gizli
ve ısrarlı şekilde ziyaret edildikleri vurgulanmıştır. Hatta küçük ...nın başvurucu ve ... ile
iletişim kurabilmek amacıyla izinsiz olarak okulu terk ettiğinin tespit
edildiği belirtilmiştir.
41. Başvurucunun çocuklarla görüştüğünü tespit eden Aile ve
Sosyal Politikalar Bakanlığının 29/5/2015 tarihli talebi üzerine 8/3/2012
tarihli ve 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine
Dair Kanun kapsamında çocukların başvurucu ve eski eşi ...ye karşı korunması
yönünde aile mahkemeleri tarafından tedbir kararları verilmiştir.
42. Bu kapsamda Bursa 5. Aile Mahkemesinin 29/5/2015 tarihli
önleyici nitelikteki verilen tedbir kararında, başvurucunun ve ...nin küçük ...yı rahatsız
ettiği gerekçesine dayanılmış ve 6284 sayılı Kanun'un 5. maddesi gereğince
başvurucu tarafından mağdur çocuğa karşı şiddet tehdidi, hakaret, aşağılama
veya küçük düşürmeyi içeren söz ve davranışlarda bulunulmamasına, mağdurun konutuna,
okula ve işyerine yaklaşılmamasına, iletişim araçlarıyla veya sair surette
çocuğun rahatsız edilmemesine üç ay süreyle karar verilmiştir. Bursa 5. Aile
Mahkemesinin 29/5/2015 tarihli başka bir kararıyla aynı tedbirlerin diğer küçük
... yönünden de uygulanmasına ve tedbir kararlarına aykırı davranılması
durumunda başvurucunun üç günden on güne kadar zorlama hapsine tabi
tutulmasına, tekerrür hâlinde ise bu sürenin on beş günden otuz güne kadar
uzatılmasına karar verilmiştir.
43. Söz konusu kararlara karşı sunduğu 15/6/2015 tarihli itiraz
dilekçelerinde başvurucu; idari yargıda verilen iptal kararına dayanarak
çocuklarla görüşmek amacıyla okullarına gittiğini ancak çocuklarına herhangi
bir rahatsızlık vermediğini, çocuklarının kendisine sevgi beslediğini ve
Balıkesir'deki evlerine dönmek istediklerini her defasında dile getirdiklerini,
bu gerçeklere rağmen verilen tedbir kararlarının hukuka aykırı olduğunu
belirtmiştir. Başvurucu ayrıca, engelli olan küçük ...nın Bursa'daki çocuk yurdundan kaçarak yaya şekilde
Balıkesir'e gelmeye çalıştığını, bu girişimi sırasında yolun karşısına geçmeye
çalışırken kendisine bir aracın çarptığını ve ağır yaralanan çocuğun vücut
fonksiyon kaybı oranının yüzde altmışa yükseldiğini ifade etmiştir. Çocukların
kendisine yazdığı mektupları ve basında çıkan haberleri itiraz dilekçelerine
ekleyen başvurucu, çocuklarını iki yıldan beri göremediğini, kendisi ve eşiyle
yaşamak isteyen ve sevgilerini dile getiren çocukların üstün yararlarının
gözetilmediğini belirterek uzaklaştırma kararının kaldırılmasını talep
etmiştir.
44. Bursa 6. Aile Mahkemesinin 22/6/2015 tarihli kararlarıyla
yapılan itirazların reddine hükmedilmiştir. Karar gerekçesinde, Kurum
tarafından verilen 17/3/2014 tarihli koruyucu aile statüsünün iptal edilmesine
ilişkin karara atıf yapılmış ve başvurucunun eski eşi ... hakkında yürütülen
ceza kovuşturmasının derdest olduğu vurgulanmıştır.
45. Nihai karar 1/7/2015 tarihinde başvurucuya tebliğ
edilmiştir.
46. Başvurucu 3/7/2015 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
IV. İLGİLİ HUKUK
A. Ulusal Hukuk
1. Koruyucu Aile Statüsü Hakkında
47.2828 sayılı Kanun'un
"Koruyucu aile" kenar başlıklı 23. maddesi şöyledir:
"Mahkemece korunma kararı
alınan korunmaya ihtiyacı olan çocuğun bakımı ve yetiştirilmesi bu Kanuna göre
kurulmuş kuruluşlarda olduğu kadar Kurumun denetim ve gözetiminde bir
"Koruyucu Aile" tarafından da yerine getirilebilir. Koruyucu aileye,
korunmaya ihtiyacı olan çocuğun bakımı ve yetiştirilmesine karşılık olarak
ikinci fıkra kapsamında ödeme yapılabileceği gibi koruyucu aile bu işi gönüllü
olarak da üstlenebilir.
Koruyucu aile hizmeti kapsamında aile yanına
yerleştirilen çocukların bakım, eğitim, kurs, okul, yemek ve taşıma servisi,
harçlık ve benzeri ihtiyaçları esas alınarak koruyucu ailelere, bu giderlerin
tamamına karşılık toplu bir ödeme yapılmasına veya her bir gider türü için ayrı
ayrı yapılacak ödemelerin kapsamına, ödeme tutarlarına, yapılacak ödemelerin
usul ve esası ile koruyucu ailelerin seçimine, çocukla ilgili sorumluluklarına
ve hizmetin işleyişine ilişkin usul ve esaslar, Maliye Bakanlığının uygun
görüşü üzerine Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı tarafından çıkarılan
yönetmelikle belirlenir ve bu kapsamda verilecek ödemelerden hiçbir kesinti
yapılmaz. "
48. Koruyucu Aile Yönetmeliği'nin "Koruyucu ailenin görev ve yükümlülükleri" kenar
başlıklı 15. maddesi şöyledir:
"(1) Koruyucu ailelerin görev ve
yükümlülükleri şunlardır;
a) Yanına yerleştirilen çocuğun her yönden
sağlıklı gelişimi için gerekli koşulları sağlamak ve uygulamak, Sağlık
Bakanlığının belirlediği aralıklarda çocuk izlem protokollerine göre izlemini
yaptırmak, varsa tedavi planı ile ilgili yükümlülükleri yerine getirmek, uygulanmasında
koruyucu aile birimiyle işbirliği içerisinde olmak.
b) Çocuğun yetenekleri ve becerilerinin el
verdiği ölçüde eğitim ve öğretimi veya meslek sahibi edindirilmesi için gerekli
çabayı göstermek, çocuğu koruma, eğitme ve yetiştirme dışında hiçbir surette
çalıştırmamak.
c) Görüştürülmesinde koruyucu aile birimince
bir sakınca bulunmaması durumunda çocuğun; anne, babası ve diğer yakınları ile
koruyucu aile birimince uygun görülen şekil ve zamanda görüşmesini sağlamak.
ç) Çocuğun kan bağı bulunan ya da eski çevresinden kişilerle il veya
ilçe müdürlüğünün bilgisi dışında iletişim kurmamak.
d) Çocuğun karşılanabilir nitelikteki ihtiyaç,
istek ve beklentileri ile çocuğu ilgilendiren kararlarda düşüncesini almak.
e) Çocuğun devam edeceği okul, katılacağı
kurs, sünnet gibi hayatını etkileyen, değiştiren konularda sorumlu sosyal
çalışma görevlisi ile birlikte karar almak.
f) Hizmet sürecinde çocukla ilgili oluşan her
türlü rutin dışı değişiklikleri ve bunlara ilişkin duyumlarını zaman
geçirmeksizin sorumlu sosyal çalışma görevlisine bildirmek.
g) Koruyucu aile hizmet sürecine ve
yerleştirilen çocuklara ilişkin olarak mesleki çalışmaları yürüten sosyal
çalışma görevlilerine gerekli çalışma şartlarını hazırlamak, periyodik
izlemeleri ve mesleki yönlendirmeleri kabul etmek, koruyucu ve destekleyici
tedbir kararlarının uygulanması için uygulama planı doğrultusunda işbirliği yapmak.
ğ) İl veya ilçe müdürlükleri tarafından koruyucu aile konusunda
yapılacak eğitim ve çalışmalara katılmak.
h) Çocuğun, il veya ilçe müdürlüğünün uygun
görüşü alınmaksızın başka bir kişi veya ailenin yanına bırakarak oturma yerini
değiştirmemek.
ı) Telefon değişikliği bilgisini hemen, adres
bilgilerindeki değişikliklerini acil durumlar dışında değişiklik gerçekleşmeden
bulunduğu il veya ilçede en az yirmi gün önce, başka bir il veya ilçeye taşınma
durumunda en az bir ay önce il veya ilçe müdürlüğüne bildirmek ve taşınma
sonrasında da sürekli yerleşim yerini yirmi gün içinde bildirmek.
i) Çocuğun koşullarının değişmesi sonucu il
veya ilçe müdürlüğü tarafından hizmet modelinde bir değişikliğe gidilmesinin
planlanması halinde, çocuğun yararının gerektirdiği işlemlerin yapılabilmesi
için her türlü destekte bulunmak ve çocuğun ayrılık sürecine hazırlanmasında il
veya ilçe müdürlüğü ile iş birliği yapmak.
j) Çocuk yerleştirme önerisini geçerli bir
mazereti olmaması halinde kabul etmek.
(2) Geçici koruyucu ailenin birinci fıkrada belirtilenler
dışındaki diğer görev ve yükümlülükleri şunlardır;
a) Acil koruma gerektiren ve kuruluş bakımına
yerleştirilmemiş olup, il veya ilçe müdürlüğü tarafından yerleştirilmek istenen
çocukları, mazeretsiz olarak üç defadan fazla olmamak şartıyla günün her
saatinde kabul etmek.
b) İl veya ilçe dışına çıkılması gereken
durumlarda önceden il veya ilçe müdürlüğüne bilgi vermek.
c) Ev koşullarını hizmete uygun olarak
düzenlemek.
ç) Geçici statüden vazgeçmek istemeleri halinde bu durumu en az bir ay
önceden il veya ilçe müdürlüğüne bildirmek.
d) Geçici statüden vazgeçmek için dilekçe ile
durumunu bildiren koruyucu aile, il veya ilçe müdürlüğünün uygun bulması
halinde yanındaki çocukların kendilerine uygun hizmet modellerine geçişleri
sağlanana kadar hizmeti sürdürmek.
(3) Uzmanlaşmış koruyucu ailenin, birinci
fıkra ile ikinci fıkranın (a) bendi hariç diğer bentlerinde belirtilenler
yanında, suça sürüklenmiş veya suç mağduru olan çocukla ilgili diğer görev ve
yükümlülükleri şunlardır;
a) Koruyucu ve destekleyici tedbir
kararlarının uygulanması için ilgili birimlerle işbirliği
yapmayı kabul etmek.
b) Varsa verilen denetim tedbiri hakkında
ilgili birimlerle işbirliği yapmak.
c) Hazırlanan uygulama planı, varsa tedavi
planı, eğitim tedbiri ile ilgili olarak eğitim planındaki yükümlülükleri yerine
getirmek, uygulanmasında koruyucu aile birimiyle işbirliği
içerisinde çalışmak."
49. Koruyucu Aile Yönetmeliği'nin "İzleme esasları" kenar başlıklı 16. maddesi
şöyledir:
"(1) Koruyucu aile ve yanına
yerleştirilen çocuk, aşağıda belirtilen esaslar doğrultusunda düzenli olarak
izlenir.
a) İzlemelerde tespit edilen durumlar Genel
Müdürlükçe belirlenen formlara işlenir. İzleme sürecindeki formlar ve raporlar
sosyal çalışma görevlileri tarafından düze
Benzer Kararlar
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi: Torunla Kişisel İlişkide Olağanüstü Hâl
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu — Çocuğun Beyanı ve Kişisel İlişki Süresi
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi — Sosyal İnceleme Raporu ve Çocuğun Görüşüne Göre Yatısız Kişisel İlişki
İlgili Sayfalar
Çocuğun Üstün Yararı ve Kişisel İlişki Uyuşmazlıkları
Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.
Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.
Karar Künyesi
Mahkeme
Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm
Karar Türü
Bireysel Başvuru
Başvuru No
2015/11579
Karar Tarihi
18 Nisan 2019
Oy Durumu
Oybirliği
Resmî Kaynak
Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası
Hukuki Destek
Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu
Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.
Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara
İlgili Hukuk Alanları