top of page

Ana Sayfa › İçtihatlar

 

Bireysel Başvuru Kararları  ·  İŞ HUKUKU  ·  HAK İHLALİ OLMADIĞI

Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm — Barajda Çalışan Bekçinin İş Güzergâhından Ayrılması ve Yaşam Hakkı

 

B. No: 2017/27841 · 4 Kasım 2020

 

İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 20 Kasım 2026

 

Kararın Özeti

 

Barajda görevli bekçi, su seviyesini ölçüp dönerken kendisine ait hayvanı kontrol etmek için güzergâhından ayrıldı ve eğimli arazide geçirdiği kazada hayatını kaybetti. Yakınlarının idareye karşı tazminat davası reddedildi. Anayasa Mahkemesi, baraj alanında hayvan beslemeye idarenin izin verdiğini veya bu faaliyeti ve tehlikeyi bildiğini gösteren bilgi bulunmadığını belirledi. Somut olayda devletin yaşamı koruma yükümlülüğünün ihlal edilmediğine karar verdi.

 

Hukuki İlke

 

Çalışanın ölümüne yol açan belirli risk yönünden kamu makamlarının tehlikeyi bildiği veya bilmesinin beklendiği araştırılır. Somut olayda iş güzergâhından kişisel amaçla ayrılınan yerdeki risk bakımından bu koşul gerçekleşmedi.

 

Sonuç

 

Yaşam hakkına ilişkin iddia kabul edilebilir bulundu. Yaşam hakkının ihlal edilmediğine ve giderlerin başvurucular üzerinde bırakılmasına oy birliğiyle karar verildi.

 

İlgili Mevzuat

 

  • Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 5, 17
    Kararda anılan

  • 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu — m. 11, 13, 21
    Kararda anılan

  • Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi — m. 2
    Kararda anılan

  • Gözden Geçirilmiş Avrupa Sosyal Şartı — m. 3
    Kararda anılan

Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.

 

Kararın Tam Metni

 

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir. Kişileri belirleyebilen bilgiler “...” ile gizlenmiştir.

 

TÜRKİYE CUMHURİYETİ


ANAYASA MAHKEMESİ


 


 


BİRİNCİ BÖLÜM


 


KARAR


 


... VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU


(Başvuru Numarası: 2017/27841)


 


Karar Tarihi: 4/11/2020


 


BİRİNCİ BÖLÜM


 


KARAR


 


 


Başkan


:


Hasan Tahsin GÖKCAN


Üyeler


:


Burhan ÜSTÜN


 


 


Hicabi DURSUN


 


 


Yusuf Şevki HAKYEMEZ


 


 


Selahaddin MENTEŞ


Raportör


:


Cafiye Ece YALIM


Başvurucular


:


1. ...


 


 


2. ...


 


 


3. ...


Başvurucular Vekili


:


Av. ...


 


I. BAŞVURUNUN


KONUSU


1. Başvuru, iş kazası neticesinde ölüm olayının meydana


gelmesiyle ilgili olarak idareye karşı açılan tazminat davasının reddedilmesi


nedeniyle yaşam hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.


II. BAŞVURU


SÜRECİ


2. Başvuru 23/6/2017 tarihinde yapılmıştır.


3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden


yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.


4. Komisyonca kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm


tarafından yapılmasına karar verilmiştir.


5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul


edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.


6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet


Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüş bildirmemiştir.


III. OLAY VE


OLGULAR


7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle,


Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla temin edilen bilgi ve


belgelere göre ilgili olaylar özetle şöyledir:


8. Olayda vefat eden 1/10/1963 doğumlu ...


başvurucuların eşi ve babaları olup olay tarihinde 48 yaşındadır.


9. Devlet Su İşleri (DSİ) Yaylakavak Barajı'nda bekçi


olarak çalışmakta olan ... 28/12/2011 tarihinde sabah saatlerinde su


seviyesini ölçmek için gittiği barajdan evine dönerken eğimli arazide kayarak


başını kaya parçasına vurmuş ve üzerine kaya düşmesi sonucu hayatını


kaybetmiştir.


10. 28/12/2011 tarihli olay yeri inceleme raporunun


ilgili kısmı şöyledir:


"...Maktulün üzerine yuvarlandığı


belirtilen ve 6 numara ile işaretlenen kaya parçasının kopmuş olduğu mevkinin


tespiti hakkında yapılan araştırmada maktulün 320 cm ve 350 cm batı


istikametinde maktulün üst kısmı yamaçtaki 100.40 ebadındaki kayalık zeminden


kaya parçası kopma izinin olduğu tespit edildi. 7-8 olarak tespit edilen


zeminde oluşmuş kaya parçası izinden maktul istikametine ve 6 numara ile


işaretlenen kaya parçasına kadar zeminde kaya yuvarlanma izlerinin ve küçük


kaya parçacıklarının oluşmuş olduğu görüldü. 6 numara ile işaretlenen kaya


parçasının ölçüsü kayanın renk ve özellikleri bakımından olay öncesi 7-8 sayılı


bulgu numarası ile işaretlenen zeminde bulunduğu sırada maktulün muhtemelen


zemin alt hizasının bir kısmı boş olan bu kayanın üzerine basması sonucu


kayanın bulunduğu yerden aşağıya yuvarlanabileceği ve dengesini kaybederek yere


düşen maktulün üzerine gelebileceği değerlendirildi...


...Maktulün 6 metre kuzey istikametinde


kayalık ve ağaçlık küçük bir alana sıkışmış vaziyette baş kısmından kendi ön


ayağına bağlı büyükbaş hayvan tespit edildi. Bu hayvanın maktule ait olduğu


anlaşıldı..."


11. 28/12/2011 tarihli otopsi raporunda ...nin kesin


ölüm nedeninin kafa travmasına bağlı intraserebral hemaroji kaynaklı


ölüm olduğu tespit edilmiştir.


12. ...nin eşi olan başvurucu ... kendisi ve


çocuğu başvurucu ... adına velayeten 30/1/2012 tarihinde DSİ Genel


Müdürlüğü aleyhine Ankara 14. İş Mahkemesinde (Mahkeme) 2.000 TL maddi tazminat


ödenmesi talebiyle dava açmıştır.


13. Mahkeme 8/2/2012 tarihli ara kararıyla Sosyal


Güvenlik Kurumu (SGK) İş Teftiş Kurulu Başkanlığından soruşturma evrakına dair


tüm bilgi ve belgelerin gönderilmesinin istenmesine, dava dilekçesinin DSİ'ye


tebliğ edilmesine karar vermiştir.


14. DSİ Genel Müdürlüğü, ...nin baraj su seviyesini


ölçtükten sonra dönüş esnasında sürekli kullandığı güzergâh dışına çıkarak önceki


günlerde otlatmış olduğu büyükbaş hayvanın yanına gittiğini, bu sırada üzerine


bastığı kaya parçasının hareket etmesi nedeniyle ayağının kayarak düştüğünü,


başını kaya parçasına çarparak yaralandığını ve hareket eden kaya parçasının


üzerine düşmesi sonucunda öldüğünü, idareye kusur izafe edilemeyeceğini,


...nin dönüş yolundan saparak kendisine ait büyükbaş hayvanı kontrol etmek


için büyük ve keskin kayaların bulunduğu yolu tercih ettiğini, olayın iş kazası


olmadığını iddia ederek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.


15. SGK Rehberlik ve Teftiş Başkanlığının 12/2/2013


tarihli inceleme raporunun sonuç ve kanaat bölümünün ilgili kısmı şöyledir:


"...a)[YB.nin] maruz kaldığı kaza


olayının 5510 sayılı Kanunun 13.maddesinin (a) fıkrası uyarınca iş kazası


olarak kabul edilmesi gerektiği,


b) Kazada işçilerin sağlığını koruma ve


iş güvenliği ile ilgili mevzuat hükümlerine aykırı davrandığı anlaşılan DSİ


211. Şube Müdürlüğü hakkında 5510 sayılı Kanunun 21. maddesinin birinci fıkrası


ile sağlık hizmet giderleri açısından aynı kanunun 76. maddesinin dördüncü


fıkrası uyarınca işlem yapılması gerektiği, yine 5510 sayılı Kanunun 21. ve 76.


Maddelerinde yer alan kaçınılmazlık ilkesinin uygulanmasına ise mahal


bulunmadığı,


...kanaatine varılmıştır."


16. Mahkeme 17/7/2013 tarihli ara kararıyla bilirkişi


raporu alınmasına karar vermiştir. 5/8/2013 tarihli bilirkişi raporu Mahkemeye


sunulmuştur. Anılan bilirkişi raporunun ilgili kısmı şöyledir:


"...Olay tarihinde DSİ'ye ait


Yaylakavak Barajında bekçi olarak istihdam edilen [...nin] işyerinde tek


başına çalıştığı, baraj sahası içinde ailesi ile birlikte lojmanda ikamet


ettiği sabah saatlerinde baraj su seviyesini kontrol etmesinden sonra dönüş


yolunda yamaçta üzerine çıktığı kayadan aşağıya düşerek yaralanıp vefat ettiği


olayda maddi gerçeklik olarak kazanın çalışanın görev sahası içinde meydana


gelmiş olması nedeniyle idarenin hayvan beslemesine müsaade etmiş olabileceği


5510 sayılı kanunun iş kazası tanımında kazanın çalışanın görev sahası içinde


meydana gelmiş olması şartı arandığından ve kazanın da [YB.nin] çalışma


sahasında meydana gelmiş olması nedeniyle ölümlü kazanın 5510 sayılı kanun


kapsamında iş kazası olarak tanımlanması gerekir.


DSİ İdaresinin [...nin] bekçi olarak


görevli olduğu baraj sahasında işlerini yürüttüğü sırada barajı kontrol için


kullandığı yol güzergahını değiştirmemesi için yazılı uygulanabilir


talimatların hazırlanmasında geliş gidiş yollarındaki tehlikeli bölgelerde


nasıl davranması hareket etmesi gerektiği noktasında eğitim verilmesinde,


hayvan besleme işlerini mesai saatleri dışında yapması gerektiği noktasında


gerekli talimatların verilmesinde veyahut müsaade edilmemesi noktasında gerekli


telkin ve yaptırımların uygulanmasında ihmali ve yukarıda sayılan nedenlerle


illiyet bağı bulunan DSİ Genel Müdürlüğünün yüzde elli oranında kusurlu olduğu


Kazalının üzerinde bulunduğu kayadan


dikkatsizliği tedbirsizliği veyahut kaya yapısının sağlamlığı gözle muayene


etmeden üzerine çıkarak yere düşüp başını çarpması ve üzerine kaya parçasının


düşerek vefat eden [...nin] yüzde elli oranında kusurlu olduğu kanaatine


varılmıştır..."


17. Başvurucular 9/4/2014 tarihinde maddi ve manevi


tazminat ödenmesi talebiyle yeni bir dava açmış ve daha önce başvuruculardan


... ile ...'nin açtığı maddi tazminat talepli dava ile bu


davanın birleştirilmesini talep etmişlerdir. Başvurucular aynı tarihte


bilirkişi raporu doğrultusunda ıslah talebinde bulunmuşlardır.


18. Mahkeme 15/4/2014 tarihinde başvurucular tarafından


açılan davaların birleştirilmesine karar vermiştir. 5/6/2014 tarihli karar ile


de asıl davanın kabulüne; birleşen davanın kısmen kabul, kısmen reddine karar


vermiştir. Mahkemenin gerekçeli kararının ilgili kısmı şöyledir:


" ...Maktulün de olayın meydana


geliş şekli itibariyle dikkatsizlik ve tedbirsizlik neticesi kendi yaralanması


ve müteakiben ölümüne sebebiyet vermesi olgusu da dikkate alındığında her iki


yanında ölüm olayının meydana gelmesinde eşit düzeyde ve %50 şer kusuru


bulundukları sonucuna varıldığı...


...davacı ... açısından


10.491,97 TL maddi tazminat talebinin kabulü, davacı ...'nin zararı


kurum tarafından karşılandığından maddi tazminat talebinin reddi, davacıların


sosyal ve ekonomik durumu, maktulün olayı hazırlayıcı kusurunun büyüklüğü nazara


alınarak manevi tazminat taleplerinin davacı eş ... bakımından 15.000


TL, çocuklar ... bakımından ise 10.000 er TL lık kısmının


kabulü, bakiye taleplerinin reddi yönünde hukuki kanaat hasıl olmuş..."


19. Anılan karar başvurucular tarafından tazminat


miktarının az olduğu iddiasıyla; DSİ Genel Müdürlüğü tarafından da hükme esas


alınan bilirkişi raporunun keşif yapılmadan alındığı, olayın iş kazası olarak


nitelendirilemeyeceği iddialarıyla temyiz edilmiştir.


20. Yargıtay 21. Hukuk Dairesi (Daire) 23/2/2015 tarihli


kararı ile "bir işverenin çalışanına karşı özen yükümlülüğü bulunduğunu


ancak bu akdi yükümlülüğün sınırsız olmadığını, zararlandırıcı olayın kazaya


uğrayanın ağır kusurundan kaynaklanması durumunda illiyet bağının kesileceğini,


bekçilik işi ile ilgisi olmayan kendi hayvanını kontrol etme işi sırasında


yüzde 60-70 oranında eğimli bir araziye çıkan ...nin ağır kusurunun illiyet


bağını keseceğini, işverenin özen yükümlülüğü kapsamında alınacak bir tedbirin


bulunmadığını" belirterek mahkeme kararının bozulmasına karar


vermiştir.


21. Mahkeme 17/6/2015 tarihli kararıyla Dairenin bozma


kararına uymuş ve davanın reddine karar vermiştir. Anılan karar, Dairenin


16/11/2015 tarihli kararıyla onanarak kesinleşmiştir.


22. Nihai karar, başvuruculara 20/6/2017 tarihinde tebliğ


edilmiş olup başvurucular 23/6/2017 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.


IV. İLGİLİ


HUKUK


A. Ulusal Hukuk


23. 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve


Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun "İş kazasının tanımı, bildirilmesi ve


soruşturulması" kenar başlıklı 13. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:


"İş kazası;


a) Sigortalının işyerinde bulunduğu


sırada,


 (...)


meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya


sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olaydır."


24. 5510 sayılı Kanun'un "İş kazası ve meslek


hastalığı ile hastalık bakımından işverenin ve üçüncü kişilerin


sorumluluğu" kenar başlıklı 21. maddesinin (1) ve (4) numaralı


fıkraları şöyledir:


"İş kazası ve meslek hastalığı,


işverenin kastı veya sigortalıların sağlığını koruma ve iş güvenliği mevzuatına


aykırı bir hareketi sonucu meydana gelmişse, Kurumca sigortalıya veya hak


sahiplerine bu Kanun gereğince yapılan veya ileride yapılması gereken ödemeler


ile bağlanan gelirin başladığı tarihteki ilk peşin sermaye değeri toplamı,


sigortalı veya hak sahiplerinin işverenden isteyebilecekleri tutarlarla sınırlı


olmak üzere, Kurumca işverene ödettirilir. İşverenin sorumluluğunun tespitinde


kaçınılmazlık ilkesi dikkate alınır.


 (...)


İş kazası, meslek hastalığı ve hastalık,


üçüncü bir kişinin kusuru nedeniyle meydana gelmişse, sigortalıya ve hak


sahiplerine yapılan veya ileride yapılması gereken ödemeler ile bağlanan


gelirin başladığı tarihteki ilk peşin sermaye değerinin yarısı, zarara sebep olan


üçüncü kişilere ve şayet kusuru varsa bunları çalıştıranlara rücû edilir.


"


25. 5510 sayılı Kanun'un "Sigortalının


kendisinden kaynaklanan sebeplerle tedavi süresinin uzaması, iş göremezliğinin


artması" kenar başlıklı 22. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (b) ve


(c) bentleri şöyledir:


"...Sigortalının aşağıdaki


sayılan nedenlerden dolayı iş kazasına veya meslek hastalığına uğraması,


hastalanması, tedavi süresinin uzaması veya iş göremezliğinin artması


hallerinde geçici iş göremezlik ödeneği veya sürekli iş göremezlik geliri;


...


b) Ceza sorumluluğu olmayanlar hariç,


ağır kusuru yüzünden iş kazasına uğrayan, meslek hastalığına tutulan veya


hastalanan sigortalının kusur derecesi esas alınarak üçte birine kadarı Kurumca


eksiltilir.


c) Kasdî bir hareketi yüzünden iş


kazasına uğrayan, meslek hastalığına tutulan, hastalanan veya Kurumun yazılı


bildirimine rağmen teklif edilen tedaviyi kabul etmeyen sigortalıya, yarısı


tutarında ödenir..."


B. Uluslararası


Hukuk


26. 1961 tarihli Avrupa Sosyal Şartı’nın yerini almak


üzere Avrupa Konseyi tarafından 1996 tarihinde kabul edilen (gözden geçirilmiş)


Avrupa Sosyal Şartı'nın "Güvenli ve sağlıklı çalışma koşulları


hakkı" kenar başlıklı 3. maddesi şöyledir:


"Âkit Taraflar, işverenlerin ve


çalışanların örgütlerine danışarak, güvenli ve sağlıklı çalışma koşullarına


sahip olma hakkının etkili bir biçimde kullanılmasını sağlamak üzere;


1- İş güvenliği, iş sağlığı ve çalışma


ortamı hakkında tutarlı bir ulusal politika oluşturmayı, uygulamayı ve bunu


belli aralıklarla gözden geçirmeyi, bu politikanın temel hedefi, iş güvenliği


ve iş sağlığını iyileştirmeyi ve özellikle çalışma ortamının doğasından


kaynaklanan tehlike sebeplerini en aza indirmek yoluyla, çalışma sırasında


ortaya çıkan ya da bununla bağlantılı olan hastalıkları ve kazaları önlemeyi;


2- Güvenlik ve sağlık alanlarında


yönetmelikler hazırlamayı;


3- Denetim yoluyla bu yönetmeliklerin


uygulanmasını sağlamayı;


4- Tüm çalışanlar için, aslen koruma ve


danışmanlık işlevlerine sahip iş sağlığı hizmetlerinin geliştirilmesini


desteklemeyi;


taahhüt ederler."


27. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (Sözleşme) "Yaşam


hakkı" kenar başlıklı 2. maddesinin (1) numaralı fıkrasının ilgili


kısmı şöyledir:


"Herkesin yaşam hakkı yasayla


korunur (...)"


28. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) içtihatlarında


Sözleşme'nin 2. maddesinin ilk cümlesinin devletlerin yalnızca kasti ve hukuka


aykırı ölüme sebebiyet vermekten kaçınmasını değil aynı zamanda kendi egemenlik


yetkileri içinde bulunan kişilerin yaşamlarını korumak amacıyla gerekli


tedbirleri almaları için devletlere pozitif yükümlülük yüklediğini de


hatırlatmaktadır (L.C.B/İngiltere, B. No: 23413/94, 9/6/1998,


§ 36).


29. AİHM’e göre Sözleşme’nin 2. maddesi devletin


sorumluluğunu gerektirebilecek şartlar altında can kaybının bulunduğu


durumlarda devlete, elindeki tüm imkânları kullanarak yaşama hakkını korumak


için oluşturulan yasal ve idari çerçevenin gereği gibi uygulanmasını ve bu


hakka yönelik ihlallerin durdurulup cezalandırılmasını sağlayacak yeterli


yargısal veya diğer tedbirleri alma görevi yüklemektedir (Osman/İngiltere [BD],


B. No: 23452/94,28/10/1998, § 115; Paul ve Audrey Edwards/İngiltere, B.


No: 46477/99, 14/3/2002, § 54). AİHM, bu yükümlülüğün -kamusal olsun veya


olmasın- yaşama hakkının tehlikeye girebileceği her türlü faaliyet bakımından


da geçerli olduğu kanaatindedir (Öneryıldız/Türkiye [BD], B. No:


48939/99, 30/11/ 2004, § 71).


30. AİHM, Ciechonska/Polonya (B. No: 19776/04,


14/6/2011, § 67) kararında devletin yaşama hakkını güvence altına alma


görevinin kamuya açık alanlarda bireylerin güvenliğini sağlamaya yönelik makul


tedbirler almayı, ciddi bir yaralanma ya da ölüm olayının yaşanması durumunda


olayların tespit edilmesi, hatalı kişilerin sorumlu tutulması ve mağdura uygun


telafinin sağlanması bakımından yeterli nitelikteki yasal yolların mevcut


olduğunu güvence altına alan etkili ve bağımsız bir adli sisteme sahip olmayı


kapsadığını kaydetmiştir.


31. Ancak AİHM'e göre Sözleşme’nin 2.maddesikapsamında,


yetkililerin pozitif yükümlülükleri mutlak/koşulsuz değildir. Yaşama yönelik


varsayılan her tehdit, yetkilileri riski önlemek için özel önlemler almaya


zorlamaz. Özel önlemler alma yönünde bir görev, sadece yetkililerin yaşama


yönelik gerçek ve yakın bir riskin bulunduğunu bildikleri ya da bilmeleri


gerektiği ve yetkililerin durum üzerinde belirli derecede hâkimiyetlerinin


bulunduğu hâllerde ortaya çıkar (Finogenov ve diğerleri/Rusya, B. No:


18299/03, 27311/03,20/12/ 2011, § 209).


32. Diğer taraftan söz konusu pozitif yükümlülük; modern toplumların


güvenliğini sağlamadaki zorluklar, insan davranışlarının öngörülemezliği ve


belirli bir faaliyete ilişkin tercihlerin önceliklere ve kaynaklara göre


yapılması gerektiği akılda tutularak yetkililere imkânsız veya aşırı bir


sorumluluk yüklemeyecek şekilde yorumlanmalıdır (Finogenov ve diğerleri,§


209; Makaratzis/Yunanistan [BD], B. No: 50385/99, 20/12/2004, § 69).


V. İNCELEME VE


GEREKÇE


33. Mahkemenin 4/11/2020 tarihinde yapmış olduğu


toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:


A. Başvurucuların


İddiaları


34. Başvurucular; ...nin DSİ'ye ait barajda bekçi olarak


görevini yerine getirip dönerken hayatını kaybettiğini, kazanın işverenin


gözetim ve denetimindeki baraj sahası içinde olduğunu, gerekli güvenlik


önlemlerinin alınmadığını belirterek yaşam hakkının ve eşitlik ilkesinin ihlal


edildiğini ileri sürmüşlerdir.


B. Değerlendirme


35. Anayasa’nın “Kişinin dokunulmazlığı, maddî ve


manevî varlığı” kenar başlıklı 17. maddesinin birinci fıkrası şöyledir:


"Herkes, yaşama, maddî ve manevî


varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahiptir."


36. Anayasa'nın “Devletin temel amaç ve görevleri”


kenar başlıklı 5. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:


 “Devletin temel amaç ve görevleri,


…Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve


mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti


ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve


sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddî ve manevî varlığının gelişmesi için


gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır.”


37. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından


yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki


tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013,


§ 16). Başvurucuların iddiaları yaşam hakkına yönelik olduğundan şikayetleri


yaşam hakkı kapsamında değerlendirilmiştir.


1. Kabul Edilebilirlik Yönünden


38. Yaşam hakkının doğal niteliği gereği, yaşamını


kaybeden kişi açısından bu hakka yönelik bir başvuru ancak yaşanan ölüm olayı


nedeniyle ölen kişinin mağdur olan yakınları tarafından yapılabilecektir (Serpil


Kerimoğlu ve diğerleri, B. No: 2012/752, 17/9/2013,§ 41). Başvuru konusu


olayda müteveffa, başvurucuların babaları ve eşidir. Bu nedenle başvuruda


başvuru ehliyeti açısından bir eksiklik bulunmamaktadır.


39. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul


edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı


anlaşılan başvurucuların yaşam hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddiasının


kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.


2. Esas


Yönünden


a. Genel İlkeler


40. Anayasa'nın 17. maddesinde düzenlenen yaşam hakkı,


Anayasa'nın 5. maddesiyle birlikte değerlendirildiğinde devlete negatif


yükümlülükler yanında pozitif yükümlülükler de yükler (Serpil Kerimoğlu ve


diğerleri, § 50).


41. Pozitif yükümlülükler kapsamında devletin yetki


alanında bulunan tüm bireylerin yaşam hakkını kamu görevlilerinin, diğer


bireylerin ve hatta kişinin kendi eylemlerinden kaynaklanabilecek risklere


karşı koruma ödevi vardır (Serpil Kerimoğlu ve diğerleri, § 51). Devlet,


öncelikle yaşam hakkına yönelen tehdit ve risklere karşı caydırıcı ve koruyucu


yasal düzenlemeler yapmalı; bununla da yetinmeyerek gerekli idari tedbirleri


almalıdır. Bu ödev ayrıca bireyin yaşamını her türlü tehlike, tehdit ve


şiddetten koruma yükümlülüğünü de içerir (İpek Deniz ve diğerleri, B.


No: 2013/1595, 21/4/2016, § 149).


42. Devletin sorumluluğunu gerektirebilecek şartlar


altında can kaybının gerçekleştiği durumlarda kamu makamlarının Anayasa'nın 17.


maddesi gereğince öncelikle yetkileri dâhilinde tüm imkânları kullanarak yaşam


hakkına yönelen tehdit ve risklere karşı etkili yasal ve idari tedbirleri


oluşturmaları gerektiği ifade edilmelidir. Bu kapsamda anılan yasal ve idari


tedbirler, yaşam hakkına yönelik ihlalleri durdurmayı ve gerektiğinde faillerin


cezalandırılmasını sağlayacak nitelikte olmalıdır. Bu yükümlülük, yaşam


hakkının tehlikeye girebileceği her durum bakımından geçerlidir (Serpil


Kerimoğlu ve diğerleri, § 52).


43. Öte yandan yaşam hakkının gerektirdiği pozitif


yükümlülüklerin yerine getirilmesi kapsamında alınacak tedbirlerin


belirlenmesi, idari ve yargısal makamların takdirinde olan bir husustur. Hak ve


özgürlüklerin güvence altına alınması adına pek çok yöntem benimsenebilir ve mevzuatta


düzenlenmiş herhangi bir tedbirin yerine getirilmesinde başarısız olunsa bile


pozitif yükümlülükler diğer bir tedbirle yerine getirilebilir (Bilal Turan


ve diğerleri, B. No: 2013/2075, 4/12/2013, § 59).


44. Bir kişinin yaşamına yönelik gerçek ve yakın bir


tehlikenin bulunduğunun kamu makamlarınca bilindiği ya da bilinmesi gerektiği


durumlarda, makul ölçüler çerçevesinde kamu makamlarının bu tehlikenin


gerçekleşmesini önleyebilecek şekilde önlem alması gerekir. Ancak özellikle


insan davranışlarının öngörülemezliği, öncelikler ve kaynaklar


değerlendirilerek yapılacak işlem veya yürütülecek faaliyet tercihi dikkate


alındığında pozitif yükümlülük kamu makamları üzerinde aşırı yük oluşturacak


şekilde yorumlanamaz (Serpil Kerimoğlu ve diğerleri, § 53).


45. Öte yandan devletin yaşamı korumaya ilişkin


yükümlülüğü, tehlikeye karşı aşırı tedbirsiz davranan kişiler bakımından da


sınırsız bir şekilde söz konusu olamaz. Ayrıca bu yükümlülük her durumda ve


koşulda tehlikeye karşı mutlak bir güvenlik sağlamayı da garanti etmez. Bununla


birlikte kamusal makamların gerekli güvenlik tedbirlerini almaları gerekirken


almamaları hâlinde özellikle korunmaya özel muhtaç kişilerin bu


tedbirsizliğinin anılan makamların sorumluluklarını tamamen ortadan


kaldırmayacağını da belirtmek gerekir (Hüseyin Münüklü, B. No:


2014/5973, 13/9/2017, § 67).


b. İlkelerin Olaya Uygulanması


46. Başvurucular, yaşam hakkının kasten ihlal edildiğini


ileri sürmedikleri gibi somut olayda bu yönde değerlendirme yapmayı


gerektirecek bir durum da saptanmamıştır. Başvurucuların yakını eğimli arazide


kayarak başını kaya parçasına vurması ve üzerine kaya düşmesi sonucu hayatını


kaybetmiştir.


47. Olay Yeri İnceleme Tutanağı'nda başvurucuların yakını


olan ...nin zemin alt hizasının bir kısmı boş olduğu muhtemel olan kayanın


üzerine basması sonucu aşağıya yuvarlandığı ve kayanın ...nin üzerine düştüğü


değerlendirilmiştir. Olay Yeri İnceleme Tutanağı'nda ayrıca ...nin altı metre


kuzey istikametinde kayalık ve ağaçlık küçük bir alana sıkışmış vaziyette, baş


kısmından kendi ön ayağına bağlı büyükbaş hayvan olduğu, bu hayvanın ...ye ait


olduğu tespiti yer almaktadır.


48. ...nin DSİ'ye ait barajda bekçi olarak çalıştığı,


baraj sahası içinde lojmanda kaldığı, olay günü su seviyesini ölçüp yetkililere


bildirmek için dönüş yolunda iken eğimli araziye çıkıp kendine ait hayvanını


kontrol ettiği sırada geçirdiği kaza nedeniyle hayatını kaybettiği hususu


açıktır. Tartışılması gereken husus idarenin gerekli tedbirleri alması


yükümlülüğünün ortaya çıkabilmesi için tehlikenin idarece bilinip bilinmediği


ya da bilinmesinin gerekip gerekmediğidir.


49. Mahkemece verilen 5/6/2014 tarihli davanın kabulüne


dair karara esas alınan 5/8/2013 tarihli bilirkişi raporunda, kazanın ...nin


su seviyesini ölçtükten sonra dönüş yolunda olması ve idarenin hayvan


beslemesine müsaade etmiş olabileceği ihtimali değerlendirilerek kazanın iş


kazası olarak tanımlanması gerektiği belirtilmiştir.


50. Bireysel başvuru formu ve eklerinde başvurucuların


...nin hayvan beslemesine idarece izin verip verilmediğine ilişkin bir


beyanları olmadığı gibi idarece bu konunun bilindiğine veya bilinmesi


gerektiğine ilişkin bir bilgi veya belgeye de rastlanmamıştır.


51. Bu durumda baraj su seviyesi ölçümünü yaptıktan sonra


dönüş yolunda güzergâhını değiştirerek hayvanını beslemek için eğimli araziye


çıkan ...nin kaza geçirerek hayatını kaybettiği olayda idarenin söz konusu


tehlikenin varlığından haberdar olduğunun ya da tehlikenin varlığını bilmesi


gerektiğinin kabulü makul görünmemektedir.


52. Bu noktada devletin yaşamı koruma yükümlülüğünün


tehlikeye karşı aşırı tedbirsiz davranan kişiler bakımından sınırsız bir


şekilde söz konusu olmayacağı, her durumda ve koşulda tehlikeye karşı mutlak


bir güvenlik sağlamayacağı da ifade edilmelidir (benzer yöndeki değerlendirme


için bkz. Gürkan Kaçar ve diğerleri, §75).


53. Aksinin kabulü devletin hüküm ve tasarrufu altındaki


her yerde ve koşulda devletin sorumluluğunun bulunduğunu kabul etmek anlamına


gelir ki bu kabul, modern yaşamın gerçekleri ile insan davranışlarının


öngörülemezliğini ve idarenin öncelikleri ile kaynaklarını gözetmeden kamu


makamları üzerine aşırı yük yükleyen bir yoruma meydan verir (benzer yöndeki


değerlendirme için bkz. Eren Kayaalp ve diğerleri, B. No: 2014/2433,


4/10/2017, § 62).


54. Açıklanan gerekçelerle yaşamı koruma yükümlülüğünün


ihlal edilmediğine karar verilmesi gerekir.


VI. HÜKÜM


Açıklanan gerekçelerle;


A. Yaşam hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL


EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,


B. Anayasa’nın 17. maddesinde güvence altına alınan yaşam


hakkının İHLAL EDİLMEDİĞİNE,


C. Yargılama giderlerinin başvurucular üzerinde


BIRAKILMASINA,


D. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına


GÖNDERİLMESİNE 4/11/2020 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Karar Künyesi

 

Mahkeme

Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm

 

Karar Türü

Bireysel Başvuru

 

Başvuru No

2017/27841

 

Karar Tarihi

4 Kasım 2020

 

Oy Durumu

Oy birliği

 

Resmî Kaynak

Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası

 

Hukuki Destek

Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu

 

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.

Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara

 

0552 725 25 18

WhatsApp ile Yazın

İletişim ve Yol Tarifi

 

İlgili Hukuk Alanları

İş Hukuku Davaları

Tüm Çalışma Alanları ›

 

Hesaplama Araçları

İşçilik Alacakları Hesaplama

Tüm Hesaplama Araçları ›

bottom of page