top of page

Ana Sayfa › İçtihatlar

 

Norm Denetimi Kararları  ·  KİRA HUKUKU  ·  NORM DENETİMİNDE İPTAL TALEBİNİN REDDİ

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu — Kiracının veya Eşinin Oturabileceği Konut Bulunduğunda Tahliye

 

1969/67 E., 1970/22 K. · 28 Nisan 1970

 

İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 7 Kasım 2026

 

Kararın Özeti

 

Kiracının veya birlikte yaşadığı eşinin aynı şehirde oturabileceği bir konut varsa malik, sözleşmenin süresini beklemeden tahliye isteyebilir mi? Anayasa Mahkemesi, o tarihteki kira kanununda geçen malik isteğini, sözleşmenin sona ermesinde kullanılabilecek bir dava hakkı olarak yorumladı. Bu yorumla hükmü eşitlik ve sözleşme özgürlüğüne uygun buldu. İki üye ise metinden böyle bir zaman sınırlaması çıkarılamayacağı görüşüyle karşıoy kullandı.

 

Hukuki İlke

 

Çoğunluğa göre, eski kanunda malikin isteği şartı tahliye davasını açma yetkisini düzenliyordu. Bu ifade tek başına malike kira süresi içinde derhâl tahliye hakkı vermiyordu.

 

Sonuç

 

6570 sayılı Kanun’un 7. maddesinin son fıkrasına yönelik itiraz iki üyenin karşıoyuyla reddedildi. Norm denetimi sonucunda somut davadaki kiracı hakkında tahliye hükmü kurulmadı.

 

Kararın Kapsamı

 

Bugün Türk Borçlar Kanunu’nun 352. maddesinin üçüncü fıkrası uygulanır. Konutun aynı ilçe veya belde belediyesi sınırları içinde ve oturmaya elverişli olması, kiraya verenin sözleşme kurulurken konuttan haberdar olmaması aranır. Kanun dava için sözleşme bitiminden başlayan bir aylık süre öngörür; dava açılacağının süresinde yazılı bildirilmesinin etkisi 353. maddede düzenlenir.

 

İlgili Mevzuat

 

  • 6570 sayılı Gayrimenkul Kiraları Hakkında Kanun — m. 7 son

  • 1961 Anayasası — m. 12, 40

Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.

 

Kararın Tam Metni

 

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir.

 

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı:1969/67

Karar Sayısı:1970/22

Karar günü:28/4/1970

Resmi Gazete tarih/sayı:3.2.1971/13743

İtirazda

bulunan : Ankara 4. Sulh Hukuk Hâkimliği,

İtirazın

konusu : Gayrimenkul Kiralan hakkındaki 6570 sayılı Kanunun 7. maddesinin E

bendinin son fıkrasındaki hükmün, Anayasa'nın 12. ve 40. maddelerine aykırı

bulunduğu yolunda davalı tarafça ileri sürülen iddianın Mahkemece ciddî olduğu

kanısına varılmış ve Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 151. maddesi uyarınca

Anayasa Mahkemesine başvurulmuştur.

I-

Olay :

6570

sayılı Kanunun 7. maddesinin son fıkrasına göre tahliyeye ilişkin olan ve

Ankara 4. Sulh Hukuk Mahkemesinin 1969/413 esas sayısını almış bulunan dayanın

muhakemesi sırasında dâvâlı vekili, verdiği 27/9/1969 günlü dilekçe ile,

Anayasa'ya aykırılık iddiasında bulunmuş, mahkemece de 28/11/1969 günlü

oturumda iddianın ciddî olduğu kanısına varılarak Anayasa Mahkemesine

başvurulmasına ve dâvanın geri bırakılmasına karar verilmiştir.

III-

Kanun metinleri :

İptali

istenen kanun hükmü :

1-

İtiraz konusu olan 6570 sayılı Gayrimenkul Kiraları hakkındaki Kanunun 7.

maddesinin (e) bendinin son fıkrası şöyledir : "Aynı şehir veya belediye

hudutları içinde kendisinin veya birlikte yaşadığı eşinin uhdesinde kayıtlı

oturabileceği meskeni bulunan kimse, kirada oturduğu yeri, mâlikin isteği

üzerine tahliye etmeğe mecburdur."

2-

Dayanılan Anayasa hükümleri :

Madde

12- Herkes, dil, ırk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din ve mezhep

ayırımı gözetilmeksizin kanun önünde eşittir.

Hiçbir

kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz.

Madde

40- Herkes, dilediği alanda çalışma ve sözleşme hürriyetlerine sahiptir. Özel

teşebbüsler kurmak serbesttir.

Kanun,

bu hürriyetleri, ancak kamu yararı amacıyla sınırlayabilir. Devlet, özel

teşebbüslerin millî iktisadın gereklerine ve sosyal amaçlara uygun yürümesini,

güvenlik ve kararlılık içinde çalışmasını sağlayacak tedbirleri alır.

IV.-

İlk inceleme :

Dosyanın

eksiği bulunmadığı anlaşıldığından işin esasının incelenmesine 6/1/1970 gününde

oybirliği ile karar verilmiştir.

V-

Esasın incelenmesi :

Hazırlanan

rapor, mahkemenin gerekçeli karan ve dosyada bulunan kâğıtlar, Anayasa'ya

aykırılığı ileri sürülen kanun hükümleri, iptal isteminin dayandırıldığı

Anayasa maddeleri ve bunlara ilişkin gerekçeler ve Meclis görüşme tutanakları

okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

İtiraz

konusu fıkrâ hükmünün Anayasa'ya aykırı olup olmadığının tesbiti için,

herşeyden önce kira sözleşmesinin niteliğinin ve 6570 sayılı Kanunla kira

sözleşmesi konusunda, kamu yararı amacıyla konulmuş olan sıralamaların ve

itiraz konusu fıkranın bunlar karşısındaki durumunun açıklanması yararlı

olacaktır.

Borçlar

Kanununun hükümleri gereğince kira sözleşmesi, akit serbestliği kuralına göre

yapılan sözleşmelerdendir. Bu nedenle Borçlar Kanunu hükümlerince taraflar,

kira sözleşmesinde kira parasının miktarını ve boşaltma nedenlerini serbestçe

belli edebilirler. Ancak, tam bir serbestliği öngören kira alanındaki bu

hükümlere, kanun koyucu tarafından, ilk önce Millî Korunma Kanunu ile müdahale

edilerek kira paraları dondurulmuş ve sonradan 1/6/1955 gününde yürürlüğe giren

ve itiraz konusu hükmü kapsayan 6570 sayılı Gayrimenkul Kiralan hakkındaki Kanunla

kamu yararı amacıyla yapılan müdahale ile de kira konusu düzenlenmiş ve bu

alanda sınırlamalar yapılmıştır.

Borçlar

Kanunu hükümlerince taraflar, kira sözleşmeleri ile tahliye sebeplerini

serbestçe belli ederken 6570 sayılı Kanunun 7. maddesi tahliye sebeplerini

sınırlamış fakat itiraz konusu fıkra hükmünü bu sınırlamanın dışında

bırakmıştır.

Bu

açıklamadan çıkan sonuç şudur: Kanun koyucu, itiraz konusu fıkra hükmü ile

kiracının aynı şehir veya belediye sınırları içinde kendisinin veya birlikte

yaşadığı eşinin oturabileceği meskeni bulunması halinde mal sahibine tahliye

isteme hakkı tanımakla bu hale özgü tahliye sebebini sınırlama dışında bırakmış

ve böylece bu tahliye sebebi Borçlar Hukuku ve sözleşme esasları çerçevesinde

serbest ve sözleşmenin sona ermesinden tahliyenin istenebileceği bir duruma

girmiştir.

Gerçekten

itiraz konusu fıkra ile, mal sahibine tahliye isteme hakkı tanınırken bu

tahliyenin hemen yapılacağı yolunda bir hüküm konulmamış, sözleşmenin sona

ermesinde yapılabileceği anlatılmak istenmiştir. Zira fıkradaki "malikin

isteği üzerine tahliye etmeğe mecburdur" deyimi ile kanun koyucu ,bu

konudaki tahliye isteme hakkını, diğer tahliye sebepleri kendi aleyhine

sınırlanmış olan; malikin arzusuna bırakmış olup, yoksa tahliye zamanını

belirten bir hüküm getirmemiştir. Kanun koyucu, tahliye zamanını göstermek

isteseydi bunu açıkça ifade ederdi. Nitekim, kanun koyucunun, gerek Borçlar

Kanununun kira hükümlerinde gerekse 6570 sayılı Kanunda tahliye zamanını

göstermek istediği hallerde, konu üzerinde titizlikle durarak, tahliyenin kira

süresinin sona ermesinde veya hemen yapılmasını lüzumlu gördüğü durumları

herhangi bir yoruma yer bırakmaksızın kesinlikle açıkladığı görülmektedir,

örneğin, Borçlar Kanununun 256. maddesinde kiracının, kiralanan yeri özenle

kullanması halinde kira sözleşmesinin hemen feshinin istenebileceği; 260.

maddesinde kiracının kira süresi içinde muaccel olan kira parasını ödememesi

halinde verilecek sürenin sonunda aktin feshedilebileceği; 266. maddesinde

mühim sebepler dolayısiyle kira süresinin sona ermesinden önce feshi haber

verme yetkisinin var olduğu yazılıdır. Keza 6570 sayılı kanunun tahliye

sebeplerini sınırlayan 7. maddesinin b - e bentlerindeki hallerde mal sahibinin

sürenin sona ermesi halinde Tahliye dâvası açabileceği açıklanmıştır, a

bendinde, ise, kiracı tarafından taşınmazın tahliye edileceği yazı ile

bildirilmiş olmasına rağmen tahliye edilmezse mal sahibinin icra dairesine

başvurarak tahliye isteyebileceği bildirilmiştir ki bu ifadelerden tahliyenin

hemen istenebileceği açıkça anlaşılmaktadır.

Aslında

kanun koyucunun 6570 sayılı Kanunun kira sözleşmesi alanında kamu yararı

amacıyla yaptığı sınırlamalarda kabul ettiği ilkeye göre itiraz konusu fıkranın

mal sahibine tanıdığı tahliye isteme hakkının, sözleşmede belli edilen sürenin

bitiminde kullanılabileceği şeklinde manalandırılması gerekmektedir. Zira sözü

geçen Kanunun 7. maddesinde sınırlamalar yapılırken b, c, ç, d, e bentlerinde

gösterilen hallerde tahliyenin sözleşme süresinin bitiminde yapılabileceği esası,

ilke olarak kabul edilmiş olup yalnız a bendinde kiracının taşınmazı tahliye

edeceğini yazı ile bildirmesi halinde hemen icra yoluyla tahliye istenebileceği

öngörülmüştür. Demek oluyor ki kanun koyucu genellikle, taraflarca yapılan kira

sözleşmelerinde mal sahibine akdin feshi ile hemen tahliye isteme hakkım,

kiracının taahhüdüne aykırı hareketi halinde tanımak esasını kabul etmiş, diğer

hallerde ise bu hakkı, kira süresinin bitiminde tanımıştır. Bu durumda itiraz

konusu fıkradaki tahliye sebebi, a bendindekilere değil, tahliye isteme

hakkının kullanılmasını kira süresinin bitimine bağlayan öteki bentlerdeki

sebeplere benzemekte olduğundan kanun koyucunun, itiraz konusu fıkrada mal

sahibine tanınan tahliye isteme hakkını, sözleşmeyi feshederek, hemen kullanabileceği

hallerde saydığı kabul edilmez. Bu nedenlerle fıkradaki tahliye isteme hakkının

kira süresinin bitiminde kullanılabileceği anlamında yorumlanması

gerekmektedir. Bu anlama göre de itiraz konusu fıkrada, ne mal sahibi ve ne de

kiracı yönünden bir sınırlanma yoktur.

Yukarıdan

beri açıklanan hukukî esaslar karşısında itiraz konusu fıkra hükmü, hukukî

durumları aynı olan kimseler arasında kanun önünde eşitlik ilkesini koyan

Anayasa'nın 12. maddesi hükmüne aykırı olmadığı gibi, Anayasa'nın 40. maddesindeki

sözleşme hürriyetini de zedeler nitelikte olmadığından itirazın reddi gerekir.

SONUÇ

:

Gayrimenkul

Kiralan hakkındaki 6570 sayılı Kanunun 7. maddesinin e bendinin son fıkrası

hükmünün Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın reddine, Avni Givda ve Muhittin

Tayla'nın hükmün Anayasa'ya aykırı olduğu ve iptali gerektiği yolundaki karşı

oyları ile ve oyçokluğu ile 28/4/1970 gününde karar verildi.

Başkanvekili

Lütfü

Ömerbaş

Üye

Salim

Başol

Üye

Feyzullah

Uslu

Üye

Fazlı

Öztan

Üye

Celalettin

Kuralmen

Üye

Hakkı

Ketenoğlu

Üye

Fazıl

Uluocak

Üye

Avni

Givda

Üye

Muhittin

Taylan

Üye

Şahap

Arıç

Üye

İhsan

Ecemiş

Üye

Ahmet

Akar

Üye

Halit

Zarbun

Üye

Ziya

Önel

Üye

Muhittin

Gürün

KARŞIOY

YAZISI

18/5/1955

günlü, 6570 sayılı Gayrimenkul Kiraları hakkındaki Kanunun 7. maddesinin

"Aynı şehir veya belediye hudutları içinde kendisinin veya birlikte

yaşadığı eşinin uhdesinde kayıtlı oturabileceği meskeni bulunan kimseyi,malikin

isteği üzerine, kirada oturduğu yeri tahliyeye mecbur tutan" son fıkrası

hükmünün Anayasa'ya aykırı olmadığı kararına varırken çoğunluk, hükmün ancak

kira sözleşmesinin bitiminde uygulanabileceği varsayımına dayanmıştır. Oysa ne

itiraz konusu fıkra metni, ne de Kanun Koyucunun 6570 sayılı Yasanın 7.

maddesinde tuttuğu yol böyle bir varsayımı destekleyecek nitelikte değildir.

6570

sayılı Yasanın 7. maddesinin düzenlenmesinde tahliye dâvalarının belirli bir

tarihte açılması zorunlu görülüyorsa bunun açıkça belirtilmesine gidilmiş; kovuşturma

zamanının malikin istek ve iradesine bırakıldığı dâvalarda ise - ki bu da ancak

maddenin iki yerinde söz konusudur - böyle bir açıklamadan özenle

kaçınılmıştır.

7.

madde hükümlerine göre Kanun Koyucunun tahliye dâvalarının belirli tarihlerde

açılmasını öngördüğü durumlar şunlardır :

1-

Kiralayan gayrimenkulu kendisi veya eşi veya çocukları için mesken olarak

kullanma ihtiyacında kalırsa kira akdinin hitamında. (Madde 7/b)

2-

Kiralayan gayrimenkulu kendisinin veya eşinin veya çocuklarının bir meslek veya

sanat icra etmesi için kullanma ihtiyacında ise kira akdinin hitamında. (Madde

7/c)

3-

Gayrimenkulu yeniden inşa veya imar maksadiyle esaslı bir surette tamir, tevsi

veya tadil için; ameliye esnasında içinde ikamet veya iştigal mümkün olmadığı

takdirde kira akdinin hitamında. (Madde 7/ç)

4-

Gayrimenkulu Medenî Kanun hükümlerine göre iktisabeden kimse kendisi veya eşi

veya çocukları için tamamen veya kısmen mesken olarak ve yine kendisi veya eşi

veya çocukları" için meslek veya sanatın bizzat icrası maksadiyle işyeri

olarak kullanmak ihtiyacında ise iktisap tarihinden itibaren bir ay zarfında

kiracıyı keyfiyetten ihtarname ile haberdar etmek şartıyle altı ay sonra.

(Madde 7/d)

5-

Kira bedelini vaktinde ödememelerinden dolayı haklı olarak bir yıl içinde

kendilerine iki defa yazılı ihtar yapılan kiracılar aleyhine ayrıca ihtara

hacet kalmamaksızın, kira müddetinin hitamında. (Madde 7/e)

Şu

iki durumda ise kira sözleşmesi süresi ne olursa olsun, kovuşturma tarihi

kiralayanın veya malikin istek ve iradesine bırakılmıştır :

1-

Kiracı tarafından gayrimenkulun tahliye edileceği yazı ile bildirilmiş olmasına

rağmen tahliye edilemezse; icra dairesine başvurarak. (Madde 7/a)

2-

Aynı şehir veya belediye hudutları içinde kendisinin veya birlikte yaşadığı

eşinin uhdesinde kayıtlı, oturabileceği meskeni bulunan kimse için malikin

isteği üzerine, kirada oturduğu yeri tahliye etmek mecburiyeti. (Madde 7/Son )

Gerek

itiraz konusu hüküm metninin, gerekse bunun 6570 sayılı Yasanın 7. maddesindeki

tahliye nedenlerine ilişkin öteki hükümlerinin metni ile karşılaştırılmasının

açıkça ortaya koyduğu üzere malik, kiracısının veya birlikte yaşadığı eşinin

aynı şehir veya belediye hudutları içinde uhdesinde kayıtlı ve oturabileceği

meskeni bulunduğunu öğrendiği an sözleşmedeki süreye bağlı kalmaksızın tahliye

isteğinde bulunabilecek ve kiracı de oturduğu yeri tahliye etmeğe mecbur

olacaktır. Demek ki bu durumda kiralayan ile kiracı arasındaki sözleşme yalnız

kiralayanın isteğiyle hükümsüz bırakabilmektedir.

Böyle

bir tutumun Anayasa'nın 40. maddesiyle inanca altına alınan sözleşme hürriyetim

zedelediği ortadadır. Bu maddenin ikinci fıkrasına göre kanun sözleşme

hürriyetini ancak kamu yararı ereğiyle sınırlayabilir. Onbeş yıl öncesi yaşama

koşullarına göre düzenlenmiş olan itiraz konusu hükümdeki sınırlamanın bugün

için kamu yaran ereğini güttüğü söylenemez. Öte yandan bir sözleşmenin hukukça

aynı nitelikte bulunan iki tarafından yalnız birine böyle bir olanağın

tanınması Anayasalım 11. maddesinde yer alan kanun önünde eşitlik tikesine de

aykırı düşer. Şu duruma göre itirazın kabulü ve hükmün iptali gerekmektedir.

Aksi

yönde verilen 1969/67-7970/22 sayılı 28/4/1970 günlü karara bu nedenlerle

karşıyız.

Üye

Avni

Givda

Üye

Muhittin

Gürün

Karar Künyesi

 

Mahkeme

Anayasa Mahkemesi

 

Karar Türü

Norm Denetimi

 

Esas No

1969/67

 

Karar No

1970/22

 

Karar Tarihi

28 Nisan 1970

 

Oy Durumu

Oyçokluğu

 

Resmî Kaynak

Anayasa Mahkemesi Norm Kararlar Bilgi Bankası

 

Hukuki Destek

Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu

 

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.

Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara

 

0552 725 25 18

WhatsApp ile Yazın

İletişim ve Yol Tarifi

 

İlgili Hukuk Alanları

Kira ve Tahliye Davaları

Tüm Çalışma Alanları ›

 

Hesaplama Araçları

Kira Artış Oranı Hesaplama

Kira Tespit Davası Tarihleri

Tüm Hesaplama Araçları ›

bottom of page