Norm Denetimi Kararları · KİRA HUKUKU · NORM DENETİMİNDE İPTAL TALEBİNİN REDDİ
Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu — Kiracının veya Eşinin Oturabileceği Konut Bulunduğunda Tahliye
1969/67 E., 1970/22 K. · 28 Nisan 1970
İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 7 Kasım 2026
Kararın Özeti
Kiracının veya birlikte yaşadığı eşinin aynı şehirde oturabileceği bir konut varsa malik, sözleşmenin süresini beklemeden tahliye isteyebilir mi? Anayasa Mahkemesi, o tarihteki kira kanununda geçen malik isteğini, sözleşmenin sona ermesinde kullanılabilecek bir dava hakkı olarak yorumladı. Bu yorumla hükmü eşitlik ve sözleşme özgürlüğüne uygun buldu. İki üye ise metinden böyle bir zaman sınırlaması çıkarılamayacağı görüşüyle karşıoy kullandı.
Hukuki İlke
Çoğunluğa göre, eski kanunda malikin isteği şartı tahliye davasını açma yetkisini düzenliyordu. Bu ifade tek başına malike kira süresi içinde derhâl tahliye hakkı vermiyordu.
Sonuç
6570 sayılı Kanun’un 7. maddesinin son fıkrasına yönelik itiraz iki üyenin karşıoyuyla reddedildi. Norm denetimi sonucunda somut davadaki kiracı hakkında tahliye hükmü kurulmadı.
Kararın Kapsamı
Bugün Türk Borçlar Kanunu’nun 352. maddesinin üçüncü fıkrası uygulanır. Konutun aynı ilçe veya belde belediyesi sınırları içinde ve oturmaya elverişli olması, kiraya verenin sözleşme kurulurken konuttan haberdar olmaması aranır. Kanun dava için sözleşme bitiminden başlayan bir aylık süre öngörür; dava açılacağının süresinde yazılı bildirilmesinin etkisi 353. maddede düzenlenir.
İlgili Mevzuat
6570 sayılı Gayrimenkul Kiraları Hakkında Kanun — m. 7 son
1961 Anayasası — m. 12, 40
Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.
Kararın Tam Metni
Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir.
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:1969/67
Karar Sayısı:1970/22
Karar günü:28/4/1970
Resmi Gazete tarih/sayı:3.2.1971/13743
İtirazda
bulunan : Ankara 4. Sulh Hukuk Hâkimliği,
İtirazın
konusu : Gayrimenkul Kiralan hakkındaki 6570 sayılı Kanunun 7. maddesinin E
bendinin son fıkrasındaki hükmün, Anayasa'nın 12. ve 40. maddelerine aykırı
bulunduğu yolunda davalı tarafça ileri sürülen iddianın Mahkemece ciddî olduğu
kanısına varılmış ve Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 151. maddesi uyarınca
Anayasa Mahkemesine başvurulmuştur.
I-
Olay :
6570
sayılı Kanunun 7. maddesinin son fıkrasına göre tahliyeye ilişkin olan ve
Ankara 4. Sulh Hukuk Mahkemesinin 1969/413 esas sayısını almış bulunan dayanın
muhakemesi sırasında dâvâlı vekili, verdiği 27/9/1969 günlü dilekçe ile,
Anayasa'ya aykırılık iddiasında bulunmuş, mahkemece de 28/11/1969 günlü
oturumda iddianın ciddî olduğu kanısına varılarak Anayasa Mahkemesine
başvurulmasına ve dâvanın geri bırakılmasına karar verilmiştir.
III-
Kanun metinleri :
İptali
istenen kanun hükmü :
1-
İtiraz konusu olan 6570 sayılı Gayrimenkul Kiraları hakkındaki Kanunun 7.
maddesinin (e) bendinin son fıkrası şöyledir : "Aynı şehir veya belediye
hudutları içinde kendisinin veya birlikte yaşadığı eşinin uhdesinde kayıtlı
oturabileceği meskeni bulunan kimse, kirada oturduğu yeri, mâlikin isteği
üzerine tahliye etmeğe mecburdur."
2-
Dayanılan Anayasa hükümleri :
Madde
12- Herkes, dil, ırk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din ve mezhep
ayırımı gözetilmeksizin kanun önünde eşittir.
Hiçbir
kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz.
Madde
40- Herkes, dilediği alanda çalışma ve sözleşme hürriyetlerine sahiptir. Özel
teşebbüsler kurmak serbesttir.
Kanun,
bu hürriyetleri, ancak kamu yararı amacıyla sınırlayabilir. Devlet, özel
teşebbüslerin millî iktisadın gereklerine ve sosyal amaçlara uygun yürümesini,
güvenlik ve kararlılık içinde çalışmasını sağlayacak tedbirleri alır.
IV.-
İlk inceleme :
Dosyanın
eksiği bulunmadığı anlaşıldığından işin esasının incelenmesine 6/1/1970 gününde
oybirliği ile karar verilmiştir.
V-
Esasın incelenmesi :
Hazırlanan
rapor, mahkemenin gerekçeli karan ve dosyada bulunan kâğıtlar, Anayasa'ya
aykırılığı ileri sürülen kanun hükümleri, iptal isteminin dayandırıldığı
Anayasa maddeleri ve bunlara ilişkin gerekçeler ve Meclis görüşme tutanakları
okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
İtiraz
konusu fıkrâ hükmünün Anayasa'ya aykırı olup olmadığının tesbiti için,
herşeyden önce kira sözleşmesinin niteliğinin ve 6570 sayılı Kanunla kira
sözleşmesi konusunda, kamu yararı amacıyla konulmuş olan sıralamaların ve
itiraz konusu fıkranın bunlar karşısındaki durumunun açıklanması yararlı
olacaktır.
Borçlar
Kanununun hükümleri gereğince kira sözleşmesi, akit serbestliği kuralına göre
yapılan sözleşmelerdendir. Bu nedenle Borçlar Kanunu hükümlerince taraflar,
kira sözleşmesinde kira parasının miktarını ve boşaltma nedenlerini serbestçe
belli edebilirler. Ancak, tam bir serbestliği öngören kira alanındaki bu
hükümlere, kanun koyucu tarafından, ilk önce Millî Korunma Kanunu ile müdahale
edilerek kira paraları dondurulmuş ve sonradan 1/6/1955 gününde yürürlüğe giren
ve itiraz konusu hükmü kapsayan 6570 sayılı Gayrimenkul Kiralan hakkındaki Kanunla
kamu yararı amacıyla yapılan müdahale ile de kira konusu düzenlenmiş ve bu
alanda sınırlamalar yapılmıştır.
Borçlar
Kanunu hükümlerince taraflar, kira sözleşmeleri ile tahliye sebeplerini
serbestçe belli ederken 6570 sayılı Kanunun 7. maddesi tahliye sebeplerini
sınırlamış fakat itiraz konusu fıkra hükmünü bu sınırlamanın dışında
bırakmıştır.
Bu
açıklamadan çıkan sonuç şudur: Kanun koyucu, itiraz konusu fıkra hükmü ile
kiracının aynı şehir veya belediye sınırları içinde kendisinin veya birlikte
yaşadığı eşinin oturabileceği meskeni bulunması halinde mal sahibine tahliye
isteme hakkı tanımakla bu hale özgü tahliye sebebini sınırlama dışında bırakmış
ve böylece bu tahliye sebebi Borçlar Hukuku ve sözleşme esasları çerçevesinde
serbest ve sözleşmenin sona ermesinden tahliyenin istenebileceği bir duruma
girmiştir.
Gerçekten
itiraz konusu fıkra ile, mal sahibine tahliye isteme hakkı tanınırken bu
tahliyenin hemen yapılacağı yolunda bir hüküm konulmamış, sözleşmenin sona
ermesinde yapılabileceği anlatılmak istenmiştir. Zira fıkradaki "malikin
isteği üzerine tahliye etmeğe mecburdur" deyimi ile kanun koyucu ,bu
konudaki tahliye isteme hakkını, diğer tahliye sebepleri kendi aleyhine
sınırlanmış olan; malikin arzusuna bırakmış olup, yoksa tahliye zamanını
belirten bir hüküm getirmemiştir. Kanun koyucu, tahliye zamanını göstermek
isteseydi bunu açıkça ifade ederdi. Nitekim, kanun koyucunun, gerek Borçlar
Kanununun kira hükümlerinde gerekse 6570 sayılı Kanunda tahliye zamanını
göstermek istediği hallerde, konu üzerinde titizlikle durarak, tahliyenin kira
süresinin sona ermesinde veya hemen yapılmasını lüzumlu gördüğü durumları
herhangi bir yoruma yer bırakmaksızın kesinlikle açıkladığı görülmektedir,
örneğin, Borçlar Kanununun 256. maddesinde kiracının, kiralanan yeri özenle
kullanması halinde kira sözleşmesinin hemen feshinin istenebileceği; 260.
maddesinde kiracının kira süresi içinde muaccel olan kira parasını ödememesi
halinde verilecek sürenin sonunda aktin feshedilebileceği; 266. maddesinde
mühim sebepler dolayısiyle kira süresinin sona ermesinden önce feshi haber
verme yetkisinin var olduğu yazılıdır. Keza 6570 sayılı kanunun tahliye
sebeplerini sınırlayan 7. maddesinin b - e bentlerindeki hallerde mal sahibinin
sürenin sona ermesi halinde Tahliye dâvası açabileceği açıklanmıştır, a
bendinde, ise, kiracı tarafından taşınmazın tahliye edileceği yazı ile
bildirilmiş olmasına rağmen tahliye edilmezse mal sahibinin icra dairesine
başvurarak tahliye isteyebileceği bildirilmiştir ki bu ifadelerden tahliyenin
hemen istenebileceği açıkça anlaşılmaktadır.
Aslında
kanun koyucunun 6570 sayılı Kanunun kira sözleşmesi alanında kamu yararı
amacıyla yaptığı sınırlamalarda kabul ettiği ilkeye göre itiraz konusu fıkranın
mal sahibine tanıdığı tahliye isteme hakkının, sözleşmede belli edilen sürenin
bitiminde kullanılabileceği şeklinde manalandırılması gerekmektedir. Zira sözü
geçen Kanunun 7. maddesinde sınırlamalar yapılırken b, c, ç, d, e bentlerinde
gösterilen hallerde tahliyenin sözleşme süresinin bitiminde yapılabileceği esası,
ilke olarak kabul edilmiş olup yalnız a bendinde kiracının taşınmazı tahliye
edeceğini yazı ile bildirmesi halinde hemen icra yoluyla tahliye istenebileceği
öngörülmüştür. Demek oluyor ki kanun koyucu genellikle, taraflarca yapılan kira
sözleşmelerinde mal sahibine akdin feshi ile hemen tahliye isteme hakkım,
kiracının taahhüdüne aykırı hareketi halinde tanımak esasını kabul etmiş, diğer
hallerde ise bu hakkı, kira süresinin bitiminde tanımıştır. Bu durumda itiraz
konusu fıkradaki tahliye sebebi, a bendindekilere değil, tahliye isteme
hakkının kullanılmasını kira süresinin bitimine bağlayan öteki bentlerdeki
sebeplere benzemekte olduğundan kanun koyucunun, itiraz konusu fıkrada mal
sahibine tanınan tahliye isteme hakkını, sözleşmeyi feshederek, hemen kullanabileceği
hallerde saydığı kabul edilmez. Bu nedenlerle fıkradaki tahliye isteme hakkının
kira süresinin bitiminde kullanılabileceği anlamında yorumlanması
gerekmektedir. Bu anlama göre de itiraz konusu fıkrada, ne mal sahibi ve ne de
kiracı yönünden bir sınırlanma yoktur.
Yukarıdan
beri açıklanan hukukî esaslar karşısında itiraz konusu fıkra hükmü, hukukî
durumları aynı olan kimseler arasında kanun önünde eşitlik ilkesini koyan
Anayasa'nın 12. maddesi hükmüne aykırı olmadığı gibi, Anayasa'nın 40. maddesindeki
sözleşme hürriyetini de zedeler nitelikte olmadığından itirazın reddi gerekir.
SONUÇ
:
Gayrimenkul
Kiralan hakkındaki 6570 sayılı Kanunun 7. maddesinin e bendinin son fıkrası
hükmünün Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın reddine, Avni Givda ve Muhittin
Tayla'nın hükmün Anayasa'ya aykırı olduğu ve iptali gerektiği yolundaki karşı
oyları ile ve oyçokluğu ile 28/4/1970 gününde karar verildi.
Başkanvekili
Lütfü
Ömerbaş
Üye
Salim
Başol
Üye
Feyzullah
Uslu
Üye
Fazlı
Öztan
Üye
Celalettin
Kuralmen
Üye
Hakkı
Ketenoğlu
Üye
Fazıl
Uluocak
Üye
Avni
Givda
Üye
Muhittin
Taylan
Üye
Şahap
Arıç
Üye
İhsan
Ecemiş
Üye
Ahmet
Akar
Üye
Halit
Zarbun
Üye
Ziya
Önel
Üye
Muhittin
Gürün
KARŞIOY
YAZISI
18/5/1955
günlü, 6570 sayılı Gayrimenkul Kiraları hakkındaki Kanunun 7. maddesinin
"Aynı şehir veya belediye hudutları içinde kendisinin veya birlikte
yaşadığı eşinin uhdesinde kayıtlı oturabileceği meskeni bulunan kimseyi,malikin
isteği üzerine, kirada oturduğu yeri tahliyeye mecbur tutan" son fıkrası
hükmünün Anayasa'ya aykırı olmadığı kararına varırken çoğunluk, hükmün ancak
kira sözleşmesinin bitiminde uygulanabileceği varsayımına dayanmıştır. Oysa ne
itiraz konusu fıkra metni, ne de Kanun Koyucunun 6570 sayılı Yasanın 7.
maddesinde tuttuğu yol böyle bir varsayımı destekleyecek nitelikte değildir.
6570
sayılı Yasanın 7. maddesinin düzenlenmesinde tahliye dâvalarının belirli bir
tarihte açılması zorunlu görülüyorsa bunun açıkça belirtilmesine gidilmiş; kovuşturma
zamanının malikin istek ve iradesine bırakıldığı dâvalarda ise - ki bu da ancak
maddenin iki yerinde söz konusudur - böyle bir açıklamadan özenle
kaçınılmıştır.
7.
madde hükümlerine göre Kanun Koyucunun tahliye dâvalarının belirli tarihlerde
açılmasını öngördüğü durumlar şunlardır :
1-
Kiralayan gayrimenkulu kendisi veya eşi veya çocukları için mesken olarak
kullanma ihtiyacında kalırsa kira akdinin hitamında. (Madde 7/b)
2-
Kiralayan gayrimenkulu kendisinin veya eşinin veya çocuklarının bir meslek veya
sanat icra etmesi için kullanma ihtiyacında ise kira akdinin hitamında. (Madde
7/c)
3-
Gayrimenkulu yeniden inşa veya imar maksadiyle esaslı bir surette tamir, tevsi
veya tadil için; ameliye esnasında içinde ikamet veya iştigal mümkün olmadığı
takdirde kira akdinin hitamında. (Madde 7/ç)
4-
Gayrimenkulu Medenî Kanun hükümlerine göre iktisabeden kimse kendisi veya eşi
veya çocukları için tamamen veya kısmen mesken olarak ve yine kendisi veya eşi
veya çocukları" için meslek veya sanatın bizzat icrası maksadiyle işyeri
olarak kullanmak ihtiyacında ise iktisap tarihinden itibaren bir ay zarfında
kiracıyı keyfiyetten ihtarname ile haberdar etmek şartıyle altı ay sonra.
(Madde 7/d)
5-
Kira bedelini vaktinde ödememelerinden dolayı haklı olarak bir yıl içinde
kendilerine iki defa yazılı ihtar yapılan kiracılar aleyhine ayrıca ihtara
hacet kalmamaksızın, kira müddetinin hitamında. (Madde 7/e)
Şu
iki durumda ise kira sözleşmesi süresi ne olursa olsun, kovuşturma tarihi
kiralayanın veya malikin istek ve iradesine bırakılmıştır :
1-
Kiracı tarafından gayrimenkulun tahliye edileceği yazı ile bildirilmiş olmasına
rağmen tahliye edilemezse; icra dairesine başvurarak. (Madde 7/a)
2-
Aynı şehir veya belediye hudutları içinde kendisinin veya birlikte yaşadığı
eşinin uhdesinde kayıtlı, oturabileceği meskeni bulunan kimse için malikin
isteği üzerine, kirada oturduğu yeri tahliye etmek mecburiyeti. (Madde 7/Son )
Gerek
itiraz konusu hüküm metninin, gerekse bunun 6570 sayılı Yasanın 7. maddesindeki
tahliye nedenlerine ilişkin öteki hükümlerinin metni ile karşılaştırılmasının
açıkça ortaya koyduğu üzere malik, kiracısının veya birlikte yaşadığı eşinin
aynı şehir veya belediye hudutları içinde uhdesinde kayıtlı ve oturabileceği
meskeni bulunduğunu öğrendiği an sözleşmedeki süreye bağlı kalmaksızın tahliye
isteğinde bulunabilecek ve kiracı de oturduğu yeri tahliye etmeğe mecbur
olacaktır. Demek ki bu durumda kiralayan ile kiracı arasındaki sözleşme yalnız
kiralayanın isteğiyle hükümsüz bırakabilmektedir.
Böyle
bir tutumun Anayasa'nın 40. maddesiyle inanca altına alınan sözleşme hürriyetim
zedelediği ortadadır. Bu maddenin ikinci fıkrasına göre kanun sözleşme
hürriyetini ancak kamu yararı ereğiyle sınırlayabilir. Onbeş yıl öncesi yaşama
koşullarına göre düzenlenmiş olan itiraz konusu hükümdeki sınırlamanın bugün
için kamu yaran ereğini güttüğü söylenemez. Öte yandan bir sözleşmenin hukukça
aynı nitelikte bulunan iki tarafından yalnız birine böyle bir olanağın
tanınması Anayasalım 11. maddesinde yer alan kanun önünde eşitlik tikesine de
aykırı düşer. Şu duruma göre itirazın kabulü ve hükmün iptali gerekmektedir.
Aksi
yönde verilen 1969/67-7970/22 sayılı 28/4/1970 günlü karara bu nedenlerle
karşıyız.
Üye
Avni
Givda
Üye
Muhittin
Gürün
Tamamlayıcı Kararlar
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi: Uyarlama Talebi Tahliye Sebebi mi?
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi — Bir Yıllık Sözlü Konut Kirasında Yenilenme ve İhtiyaç Davası Süresi
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi: Sözleşme Sonunda İhtiyaç Davası
İlgili Sayfalar
Konut Kiralarında Tahliye Sebepleri ve Dava Süreleri
Türk Borçlar Kanunu, Kiracıdan Kaynaklanan Tahliye Sebepleri (Madde 352)
Kiracının veya Eşinin Konutuna Dayanan Tahliye Kararları
Kiracının veya Eşinin Konutu Bulunması Nedeniyle Tahliye
Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.
Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.
Karar Künyesi
Mahkeme
Anayasa Mahkemesi
Karar Türü
Norm Denetimi
Esas No
1969/67
Karar No
1970/22
Karar Tarihi
28 Nisan 1970
Oy Durumu
Oyçokluğu
Resmî Kaynak
Anayasa Mahkemesi Norm Kararlar Bilgi Bankası
Hukuki Destek
Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu
Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.
Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara
İlgili Hukuk Alanları
Hesaplama Araçları