top of page

Ana Sayfa › İçtihatlar

 

Norm Denetimi Kararları  ·  KİRA HUKUKU  ·  NORM DENETİMİNDE İPTAL

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu — 2001 Yılı Kira Artışında Yüzde On Sınırının İptali

 

2001/303 E., 2001/333 K. · 19 Temmuz 2001

 

İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 7 Kasım 2026

 

Kararın Özeti

 

Adana’da görülen bir kira tespit davası, 2001 yılına ait yüzde 10 artış sınırının Anayasa Mahkemesine taşınmasına yol açtı. Mahkeme, yasama organının kamu yararı için kira artışını sınırlayabileceğini kabul etti. Ancak kriz sonrasında gerçekleşen fiyat artışları ile kanun hazırlanırken öngörülen oran arasındaki farkın kiraya verene aşırı yük bindirdiğini belirledi. Bu nedenle yalnız 2001 yılına ait sınırı iptal etti.

 

Hukuki İlke

 

Kamu yararı, kira artışının kanunla sınırlanmasını haklı kılabilir. Mahkemeye göre 2001 krizinde fiyatların başlangıçtaki öngörüyü aşması, yüzde 10 tavanını kiraya verenin mülkiyet hakkına ölçüsüz bir müdahaleye dönüştürdü.

 

Sonuç

 

6570 sayılı Kanun’un geçici 7. maddesindeki 2001 yılı için yıllık yüzde 10 artış ibaresi oybirliğiyle iptal edildi. Anayasa Mahkemesi bu kararla yeni bir oran belirlemedi.

 

Kararın Kapsamı

 

Aynı kanunun 2000 yılı için getirdiği yüzde 25 sınırı ayrı bir davada incelendi. İki karar birlikte okunurken ekonomik koşulların ve hüküm altına alınan dönemlerin farklılığı önem taşır. Bugünkü kira artışının hesabı, sözleşmenin niteliği ve yenileme tarihine göre yapılır.

 

İlgili Mevzuat

 

  • 6570 sayılı Gayrimenkul Kiraları Hakkında Kanun — m. geçici 7

  • Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 2, 5, 13, 35

Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.

 

Kararın Tam Metni

 

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir.

 

ANAYASA

MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı : 2001/303

Karar Sayısı : 2001/333

Karar Günü : 19.7.2001

R.G. Tarih-Sayı :15.09.2001-24524

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Adana 2. Sulh Hukuk Mahkemesi

İTİRAZIN KONUSU : 18.5.1955 günlü, 6570 sayılı

"Gayrimenkul Kiraları Hakkında Kanun"a 16.2.2000 günlü, 4531 sayılı

Yasa ile eklenen Geçici 7. maddenin birinci fıkrasının ilk tümcesindeki

"...2001 yılında ise yıllık % 10..." ibaresinin Anayasa'nın 2., 5. ve

35. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir.

I- OLAY

Kira tespiti istemiyle açılan davada, 6570 sayılı Yasa'ya

16.2.2000 günlü, 4531 sayılı Yasa ile eklenen Geçici 7. maddenin birinci

fıkrasının ilk tümcesindeki "...2001 yılında ise yıllık % 10..."

ibaresini Anayasa'ya aykırı bulan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.

III- YASA METİNLERİ

A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı

6570 sayılı "Gayrimenkul Kiraları Hakkında Kanun"a 4531

sayılı Yasa ile eklenen ve itiraz konusu kuralı da içeren Geçici 7. madde

şöyledir :

"GEÇİCİ MADDE 7.- Sözleşmelerde

kararlaştırılan kira paraları 2000 yılında yıllık % 25, 2001 yılında ise yıllık

% 10 oranında artırılabilir. Ancak, taşınmazın bulunduğu bölgede rayiç kira

parasındaki artış bu oranların altında ise bu oranlar uygulanmaz.

Kira parasının yabancı para veya kıymetli madene endeksli olarak

belirlendiği sözleşmelerde ayrıca yıllık artış uygulanmaz.

Kira parasının artış sınırlarının aşılması amacıyla yeniden kira

sözleşmesi yapılamaz.

Kira tespit davalarında da yukarıdaki sınırlamalara uyulur."

B- Dayanılan Anayasa Kuralları

Başvuru kararında dayanılan Anayasa kuralları şunlardır:

1- "MADDE 2.- Türkiye Cumhuriyeti,

toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına

saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere

dayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir."

2- "MADDE 5.- Devletin temel amaç ve

görevleri, Türk Milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin

bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun

refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini,

sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan

siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi

varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır."

3- "MADDE 35.- Herkes, mülkiyet ve

miras haklarına sahiptir.

Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir.

Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı

olamaz."

C- İlgili Anayasa Kuralı

İlgili görülen Anayasa kuralı şöyledir:

"MADDE 13.- Temel hak ve

hürriyetler, Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünün, millî

egemenliğin, Cumhuriyetin, millî güvenliğin, kamu düzeninin, genel asayişin,

kamu yararının, genel ahlâkın ve genel sağlığın korunması amacı ile ve ayrıca

Anayasanın ilgili maddelerinde öngörülen özel sebeplerle, Anayasanın sözüne ve

ruhuna uygun olarak kanunla sınırlanabilir.

Temel hak ve hürriyetlerle ilgili genel ve özel sınırlamalar

demokratik toplum düzeninin gereklerine aykırı olamaz ve öngörüldükleri amaç

dışında kullanılamaz.

Bu maddede yer alan genel sınırlama sebepleri temel hak ve

hürriyetlerin tümü için geçerlidir."

IV- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Mustafa BUMİN,

Samia AKBULUT, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Fulya KANTARCIOĞLU, Aysel PEKİNER, Mahir

Can ILICAK, Rüştü SÖNMEZ, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU ve Ahmet AKYALÇIN'nın

katılmalarıyla 17.5.2001 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada

eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle karar

verilmiştir.

V- ESASIN İNCELENMESİ

Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz

konusu Yasa kuralı, aykırılık savına dayanak yapılan ve ilgili görülen Anayasa

kurallarıyla bunların gerekçeleri ve öteki yasama belgeleri okunup

incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

6570 sayılı "Gayrimenkul Kiraları Hakkında Kanun"a,

16.2.2000 günlü, 4531 sayılı Yasa ile eklenen Geçici 7. maddenin birinci

fıkrası ile, ekonomik göstergelerde öngörülen yıllık değişikliklerin kira

parası artışlarına yansıtılması amacıyla bunlara sınırlama getirilmiş,

sözleşmelerde kararlaştırılan bedelin 2000 yılı için % 25, 2001 yılı için de %

10 oranında artırılabileceği belirtilmiştir.

Mahkeme başvuru kararında, itiraz konusu kuralla, sözleşmelerde

kararlaştırılan kira paralarının 2000 yılında yıllık yüzde 25, 2001 yılında ise

yıllık yüzde 10 olarak artırılabileceğini; 2000 yılı program hedefinde

enflasyonun yüzde 25 olarak öngörülmesine karşın yüzde 39 oranında

gerçekleştiğini; bu sapma sonucunda kiralayanların yüzde 14 oranında bir kayba

uğradığını; 2001 yılında ise 22 Şubat 2001 tarihindeki ekonomik kriz nedeniyle,

yeni enflasyon hedefinin yüzde 50'nin üzerine çıktığını; 2001 yılı kiralarını

yüzde 10 oranıyla sınırlayan düzenlemenin uygulama olanağı kalmadığını;

kira parasının belirlenmesinde mülkiyet hakkının özünün zedelenmemesi

gerektiğini; bu nedenlerle, itiraz konusu ibarenin Anayasa'nın 2., 5. ve 35.

maddelerine aykırı olduğunu ileri sürmüştür.

2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri

Hakkında Kanun'un 29. maddesine göre Anayasa Mahkemesi, kanunların, kanun

hükmünde kararnamelerin ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğünün Anayasa'ya

aykırılığı hususunda ilgililer tarafından ileri sürülen gerekçelere dayanmaya

mecbur değildir. Anayasa Mahkemesi taleple bağlı kalmak kaydıyla başka

gerekçe ile de Anayasa'ya aykırılık kararı verebilir. Bu nedenle, itiraz konusu

kural yalnız Anayasa'nın 2., 5. ve 35. maddeleri yönünden değil, ilgisi

nedeniyle 13. maddesi yönünden de incelenmiştir.

Anayasa'nın 2. maddesinde, "Türkiye Cumhuriyeti toplumun

huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı,

Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan,

demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir" denilmektedir.

Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen "hukuk devleti"

insan haklarına saygılı, bu hakları koruyan, toplum yaşamında adalete ve

eşitliğe uygun bir hukuk düzeni kuran ve bu düzeni sürdürmekle kendini yükümlü

sayan, bütün davranışlarında Anayasa'ya ve hukuk kurallarına uyan işlem ve

eylemleri yargı denetimine bağlı olan devlettir.

Öte yandan, Anayasa'nın 5. maddesinde, kişilerin ve toplumun

refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini,

sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan

siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddî ve manevî

varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmak, devletin temel

amaç ve görevleri arasında sayılmıştır.

Anayasa'nın 35. maddesinde, herkesin, mülkiyet ve miras haklarına

sahip olduğu, bu hakların, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla

sınırlanabileceği, mülkiyet hakkının kullanılmasının toplum yararına aykırı

olamayacağı hükme bağlanmıştır.

Mülkiyet hakkı kişiye, başkasının hakkına zarar vermemek ve yasaların

koyduğu sınırlamalara uymak koşuluyla, sahibi olduğu şeyi dilediği gibi

kullanma, ürünlerden yararlanma ve tasarruf olanağı verir.

Anayasa'nın temel hak ve özgürlüklerin sınırlanmasına ilişkin 13.

maddesinde, temel hak ve hürriyetlerin, Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez

bütünlüğünün, millî egemenliğin, Cumhuriyetin, millî güvenliğin, kamu

düzeninin, genel asayişin, kamu yararının, genel ahlâkın ve genel sağlığın

korunması amacı ile ve ayrıca Anayasa'nın ilgili maddelerinde öngörülen

özel sebeplerle, Anayasa'nın sözüne ve ruhuna uygun olarak kanunla

sınırlanabileceği, temel hak ve hürriyetlerle ilgili genel ve özel

sınırlamaların demokratik toplum düzeninin gereklerine aykırı olamayacağı ve

öngörüldükleri amaç dışında kullanılamayacağı, bu maddede yer alan genel

sınırlama sebeplerinin temel hak ve hürriyetlerin tümü için geçerli olduğu

belirtilmiştir.

Çağdaş demokrasiler, temel hak ve özgürlüklerin en geniş ölçüde

sağlanıp güvence altına alındığı rejimlerdir. Temel hak ve özgürlüklerin özüne

dokunup onları büyük ölçüde kısıtlayan veya kullanılamaz hale getiren

sınırlamaların demokratik toplum düzeninin gerekleriyle bağdaştığı kabul

edilemez. Temel hak ve özgürlüklere getirilen sınırlamaların yalnız ölçüsü

değil, koşulları, nedeni, yöntemi, kısıtlamaya karşı öngörülen kanun yolları

hep demokratik toplum düzeni kavramı içinde değerlendirilmelidir. Özgürlükler,

ancak ayrık durumlarda ve demokratik toplum düzeninin sürekliliği için zorunlu

olduğu ölçüde sınırlandırılabilmelidir.

Demokratik bir toplumda temel hak ve özgürlüklere getirilen

sınırlama bununla güdülen amacın gerektirdiğinden fazla olmamalıdır.

4531 sayılı Yasa'nın gerekçesinde de belirtildiği gibi, ekonomi

kurallarına göre hak ve adalete uygun, makûl bir kira parasının saptanmasında

kiracıların durumu ve tüketici fiyat endeksinin üstünde seyreden kira

paralarındaki artışın diğer fiyatlar üzerindeki olumsuz etkileri gözetilerek

taşınmaz mal kira bedellerinin kamu yararı amacıyla ve yasayla

sınırlandırılmasının Anayasa ile çelişen bir yönü bulunmamaktadır. Ancak, 4531

sayılı Yasa'nın yürürlüğe girdiği tarihte öngörülen fiyat artışlarına koşut

olarak kiralarda 2001 yılı için kabul edilen %10 oranındaki artış, 2001 yılında

yaşanan ekonomik kriz nedeniyle oluşan fiyat artışlarının çok altında kalmıştır.

Böylece, kira bedellerine getirilen sınırlama, amacını aşarak kiracı ile

kiralayan arasında bulunması gereken adil dengenin kiralayan aleyhine

demokratik bir toplumda makûl, kabul edilebilir olarak nitelendirilemeyecek

biçimde bozulması sonucunu doğurmuştur. Bu durumda, itiraz konusu ibare ile

mülkiyet hakkının özüne dokunacak biçimde yapılan ölçüsüz sınırlamanın

demokratik toplum düzeninin gerekleriyle bağdaştığı ileri sürülemez.

Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu "...2001 yılında ise

yıllık % 10..." ibaresi, Anayasa'nın 2., 5., 13. ve 35. maddelerine

aykırıdır. İptali gerekir.

VI- SONUÇ

18.5.1955 günlü, 6570 sayılı "Gayrimenkul Kiraları Hakkında

Kanun"a 4531 sayılı Yasa ile eklenen Geçici Madde 7'nin, birinci

fıkrasının ilk tümcesindeki "...2001 yılında ise yıllık % 10..."

ibaresinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, 19.7.2001 gününde

OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

Mustafa BUMİN

Başkanvekili

Haşim KILIÇ

Üye

Samia AKBULUT

Üye

Yalçın ACARGÜN

Üye

Sacit ADALI

Üye

Ali HÜNER

Üye

Fulya

KANTARCIOĞLU

Üye

Rüştü SÖNMEZ

Üye

Ertuğrul ERSOY

Üye

Tülay TUĞCU

Üye

Ahmet AKYALÇIN

 

Tamamlayıcı Kararlar

 

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu — 2000 Yılında Kira Artış Tavanının Tespit Davasına Uygulanması

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi — Kira Artış Oranının Uyarlanması ile Kira Tespiti Arasındaki Sınır

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi — Çekincesiz Ödenen Kira Artışının İadesi

Tüm Kira Hukuku Kararları ›

 

İlgili Sayfalar

 

Kira Bedeli ve Kira Tespit Davaları

Yenileme Dönemi İçin Kira Artış Hesabı

 

Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.

 

Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.

 

Karar Künyesi

 

Mahkeme

Anayasa Mahkemesi

 

Karar Türü

Norm Denetimi

 

Esas No

2001/303

 

Karar No

2001/333

 

Karar Tarihi

19 Temmuz 2001

 

Oy Durumu

Oybirliği

 

Resmî Kaynak

Anayasa Mahkemesi Norm Kararlar Bilgi Bankası

 

Hukuki Destek

Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu

 

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.

Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara

 

0552 725 25 18

WhatsApp ile Yazın

İletişim ve Yol Tarifi

 

İlgili Hukuk Alanları

Kira ve Tahliye Davaları

Tüm Çalışma Alanları ›

 

Hesaplama Araçları

Kira Artış Oranı Hesaplama

Kira Tespit Davası Tarihleri

Tüm Hesaplama Araçları ›

bottom of page