top of page

Ana Sayfa › İçtihatlar

 

Norm Denetimi Kararları  ·  AİLE HUKUKU  ·  NORM DENETİMİNDE İPTAL

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu — Çocuğa Atanan Kayyımın Soybağının Reddi Davasında Doğumdan Başlayan Beş Yıllık Sınır

 

2013/62 E., 2013/115 K. · 10 Ekim 2013

 

İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 7 Kasım 2026

 

Kararın Özeti

 

Ergin olmayan çocuk adına kayyımın açacağı soybağının reddi davası, kayyıma atamanın tebliğinden başlayarak bir yıllık süreye ve her hâlde doğumdan itibaren beş yıllık üst sınıra bağlıydı. Anayasa Mahkemesi, sürenin kaçırılmasında kusuru bulunmayan çocuğun gerçek babasıyla soybağı kurabilmesini gözetti. Mevcut soybağının sürekli dava tehdidi altında kalmasını önleme amacıyla çocuğun korunması arasındaki dengeyi bozan beş yıllık üst sınırı iptal etti.

 

Hukuki İlke

 

Kayyımın ne zaman atandığına bakmaksızın doğumdan işletilen mutlak beş yıllık süre, çocuğun mevcut soybağını mahkeme önünde tartışma olanağını kendi kusuru olmadan kaybetmesine yol açıyordu.

 

Sonuç

 

Türk Medeni Kanunu’nun 291. maddesinin ikinci fıkrasındaki doğumdan itibaren beş yıllık üst sınır 10 Ekim 2013’te oybirliğiyle iptal edildi.

 

Kararın Kapsamı

 

Karar, kayyıma atama kararının tebliğinden başlayan bir yıllık süreyi kaldırmadı. Kocanın kendi açacağı dava ile çocuğun kayyım aracılığıyla açacağı dava bakımından sürelerin başlangıcı ayrıca belirlenir.

 

İlgili Mevzuat

 

  • 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu — m. 291/2

  • Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 2, 5, 13, 17 ve 36

Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.

 

Kararın Tam Metni

 

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir.

 

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı : 2013/62

Karar Sayısı : 2013/115

Karar Günü : 10.10.2013

R.G Tarih-Sayı :

10.12.2013-28847

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Sincan

2. Aile Mahkemesi

İTİRAZIN KONUSU : 22.11.2001 günlü, 4721

sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 291. maddesinin ikinci fıkrasında yer alan ''her

halde doğumdan başlayarak beş yıl'' ibaresinin Anayasa'nın 2., 5. ve

17. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi istemidir.

I- OLAY

Davacının, nüfus kütüğünde baba olarak görünen kişinin soybağını

reddetmek amacıyla açtığı davada, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı

olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.

III- YASA METİNLERİ

A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı

4721 sayılı Kanun'un itiraz konusu kuralın da yer aldığı 291.

maddesi şöyledir:

'Diğer ilgililerin dava hakkı

MADDE 291- Dava açma süresinin

geçmesinden önce kocanın ölmesi veya gaipliğine karar verilmesi ya da sürekli

olarak ayırt etme gücünü kaybetmesi hallerinde kocanın altsoyu, anası, babası

veya baba olduğunu iddia eden kişi, doğumu ve kocanın ölümünü, sürekli olarak

ayırt etme gücünü kaybettiğini veya hakkında gaiplik kararı alındığını

öğrenmelerinden başlayarak bir yıl içinde soybağının reddi davasını açabilir.

Ergin olmayan çocuğa atanacak kayyım, atama kararının kendisine

tebliğinden başlayarak bir yıl, her halde doğumdan başlayarak beş

yıl içinde soybağının reddi davasını açar.

Kocanın açacağı soybağının reddi davasına ilişkin hükümler kıyas

yoluyla uygulanır.'

B- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları

Başvuru kararında, Anayasa'nın 2., 5. ve 17. maddelerine

dayanılmış, 13. ve 36. maddeleri ise ilgili görülmüştür.

IV- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Haşim KILIÇ, Serruh

KALELİ, Alparslan ALTAN, Mehmet ERTEN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT,

 Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri

NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Muammer TOPAL, Zühtü ARSLAN ve

M. Emin KUZ'un katılımlarıyla 6.6.2013 gününde yapılan ilk inceleme

toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine

OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

V- ESASIN İNCELENMESİ

Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Davut BÜLBÜL tarafından

hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu yasa kuralı, dayanılan ve

ilgili görülen Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama

belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

Başvuru kararında, ergin olmayan çocuk bakımından açılacak

soybağının reddi davasının küçüğün doğumundan itibaren beş yıl içerisinde

açılmasını öngören itiraz konusu kuralın, kişinin genetik babasıyla nesep

ilişkisi kurma hakkını sınırladığı ve maddi ve manevi varlığını geliştirme

hakkının özünü zedelediği belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 2., 5. ve 17.

maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri

Hakkında Kanun'un 43. maddesine göre, itiraz konusu kural ilgisi nedeniyle,

Anayasa'nın 13. ve 36. maddeleri yönünden de incelenmiştir.

4721 sayılı Kanun'un 291. maddesinin itiraz konusu kuralın da yer

aldığı ikinci fıkrasında, soybağının reddi davasının kayyımlık kararının

kayyıma tebliğinden itibaren bir yıl ve her hâlde çocuğun doğumundan itibaren

beş yıl içinde açılması gerektiği düzenlenmiştir. Soybağının reddi davasına

ilişkin olarak Kanun'da öngörülen bir ve beş yıllık süreler hak düşürücü

niteliktedir. Bu nedenle, davanın süresi içerisinde açılıp açılmadığı mahkemece

yargılamanın bütün safahatında resen gözetilecek, öngörülen hak düşürücü süre

içerisinde açılmayan dava, süre yönünden reddedilecektir.

Kişinin, gerçek babasıyla soybağı ilişkisi kurabilmesi için

öncelikle kanunen kurulan soybağının, soybağının reddi davası açmak suretiyle

kaldırılması gerekmektedir. İtiraz konusu kural, bu davanın küçüğün doğumundan

itibaren beş yıl içinde açılması gerektiğini öngörmektedir.

Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, insan

haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem ve

işlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu

geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku

tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve hukukun üstün kurallarıyla

kendini bağlı sayıp yargı denetimine açık olan devlettir.

Anayasa'nın 5. maddesinde, Devletin temel amaç ve görevleri

belirlenirken, Devlete, kişilerin refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin

temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle

bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri

kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları

hazırlamaya çalışmak görevi verilmiştir.

Anayasa'nın 'Kişinin dokunulmazlığı, maddî ve manevî

varlığı' başlıklı 17. maddesinde, 'Herkes, yaşama, maddî ve

manevî varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahiptir' denilmektedir.

Buna göre, kişinin yaşama hakkı ile maddi ve manevi varlığını koruma hakkı

birbirleriyle sıkı bağlantıları olan, devredilmez, vazgeçilmez temel

haklardandır. Bireyin bu haklara ulaşmasını zorlaştıran her türlü engelin

ortadan kaldırılması da Devlete görev olarak verilmiştir.

Anayasa'nın 36. maddesinde, hak arama özgürlüğü güvence altına

alınmıştır. Hak arama özgürlüğünün temel unsurlarından biri mahkemeye erişim

hakkıdır. Bu hak, hukuki bir uyuşmazlığın bu konuda karar verme yetkisine sahip

bir mahkeme önüne taşınması hakkını da kapsar. Anayasa'nın 36. maddesinde, hak

arama özgürlüğü için herhangi bir sınırlama nedeni öngörülmemiş olmakla

birlikte, bunun hiçbir şekilde sınırlandırılması mümkün olmayan mutlak bir hak

olduğu söylenemez. Özel sınırlama nedeni öngörülmemiş hakların da hakkın

doğasından kaynaklanan bazı sınırları bulunduğu kabul edilmektedir. Ayrıca,

hakkı düzenleyen maddede herhangi bir sınırlama nedenine yer verilmemiş olsa

bile Anayasa'nın başka maddelerinde yer alan kurallara dayanarak bu hakların

sınırlandırılması mümkün olabilir. Dava açma hakkının kapsamına ve kullanımına

ilişkin düzenlemelerin hak arama özgürlüğünün doğasından kaynaklanan sınırları

ortaya koyan ve hakkın norm alanını belirleyen kurallar olduğu açıktır. Ancak,

bu sınırlamalar Anayasa'nın 13. maddesinde yer alan güvencelere aykırı olamaz.

Anayasa'nın 13. maddesine göre temel hak ve özgürlüklere yönelik

sınırlamalar, demokratik toplum düzeninin ve laik Cumhuriyetin gereklerine ve

ölçülülük ilkesine aykırı olamayacağı gibi hak ve özgürlüklerin özlerine de

dokunamaz.

Kanunların, kamu yararı amacına yönelik olması, genel,

objektif, adil kurallar içermesi ve hakkaniyeti gözetmesi hukuk devleti olmanın

gereğidir. Bu nedenle, kanun koyucunun hukuki düzenlemelerde kendisine tanınan

takdir yetkisini anayasal sınırlar içinde adalet, hakkaniyet ve kamu yararı

ölçütlerini göz önünde tutarak kullanması gerekir.

Dava açabilme ehliyeti ancak erginlik yaşının ikmaliyle bizzat

kullanılabilir. Aksi halde davanın bir temsilci aracılığıyla açılması

gerekmektedir. Kural soybağının reddi davası açacak küçüğün bu hakkını bir

kayyım vasıtasıyla kullanabileceğini düzenlemiştir. Kayyım atama kararı

ise bir mahkeme tasarrufudur. Kuralda belirtilen süre içerisinde doğal olarak

sıfır-beş yaş arasında olan bir kişinin kayyım atanmasına yönelik bir

iradesinden söz edilemez. Dolayısıyla küçüğün, hak düşürücü süre geçtikten

sonra kayyım atanmasının ve buna bağlı olarak da davanın süresinde

açılmamasının sonuçlarından sorumlu tutularak bu hakkını kullanılmasının

engellenmesi adalet ve hakkaniyet ilkelerine aykırıdır.

Kişinin genetik babasıyla nesep ilişkisi kurabilmesi maddi ve

manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkının bir gereğidir. Bireyin ana

babasını bilme, babasının nüfusuna yazılma ve bunların getireceği haklardan

yararlanma, ana ve babasından velayete bağlı görevlerini yerine getirmelerini

isteme hakkı, onun maddi ve manevi varlığının korunması ve geliştirilmesi

kapsamındadır. Hukuk devleti ilkesi de kişinin genetik-biyolojik kökenini

bilme ve soybağı ilişkisini kurma hakkının önündeki engelleri kaldırmayı

gerektirir.

4721 sayılı Kanun'un soybağına ilişkin hükümlerinden, soybağının

reddi davası açma hakkını bir hak düşürücü süreyle sınırlayan kanun koyucunun

hukuken kurulan soybağı ilişkisinin sürekli dava tehdidi altında kalmasını

istemediği anlaşılmaktadır. Hak arama özgürlüğü, demokratik hukuk

devletinin vazgeçilmez unsurlarından biri olup tüm bireyler açısından mümkün

olan en geniş şekilde güvence altına alınmalıdır. Buna göre hukuken

kurulan soybağının sürekli olarak dava tehdidi altında olması engellenirken,

kişinin temel hak ve hürriyetlerinden olan maddi ve manevi varlığını koruma ve

geliştirme hakkı ile hak arama hürriyetinin zarar görmemesi gerekmektedir.

Diğer bir ifadeyle bu hakların sınırlandırılmasıyla umulan kamu yararı ile

bireyin hak ve özgürlükleri arasında adil bir dengenin olması gerekmektedir. Bu

bakımdan soybağının reddi davasına ilişkin sürenin kaçırılmasında

bir kusuru bulunmayan kişinin genetik babasıyla soybağı ilişkisi kurma hakkını

sınırlayan itiraz konusu kural, küçüğün maddi ve manevi varlığını

koruma ve geliştirme hakkını, hak arama hürriyetinin özünü hukuk devleti

ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak biçimde zedelemektedir.

Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 2., 5., 13.,

17. ve 36. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir.

VI- SONUÇ

22.11.2001 günlü, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 291.

maddesinin ikinci fıkrasında yer alan '...her hâlde doğumdan başlayarak

beş yıl...' ibaresinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE,

10.10.2013 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkanvekili

Serruh KALELİ

Başkanvekili

Alparslan

ALTAN

Üye

Serdar

ÖZGÜLDÜR

Üye

Osman

Alifeyyaz PAKSÜT

Üye

Zehra Ayla

PERKTAŞ

Üye

Recep KÖMÜRCÜ

Üye

Burhan ÜSTÜN

Üye

Engin YILDIRIM

Üye

Nuri NECİPOĞLU

Üye

Hicabi DURSUN

Üye

Celal Mümtaz

AKINCI

Üye

Erdal TERCAN

Üye

Muammer TOPAL

Üye

Zühtü ARSLAN

Üye

M. Emin KUZ

Karar Künyesi

 

Mahkeme

Anayasa Mahkemesi

 

Karar Türü

Norm Denetimi

 

Esas No

2013/62

 

Karar No

2013/115

 

Karar Tarihi

10 Ekim 2013

 

Oy Durumu

Oybirliği

 

Resmî Kaynak

Anayasa Mahkemesi Norm Kararlar Bilgi Bankası

 

Hukuki Destek

Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu

 

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.

Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara

 

0552 725 25 18

WhatsApp ile Yazın

İletişim ve Yol Tarifi

 

İlgili Hukuk Alanları

Boşanma ve Aile Hukuku

Tüm Çalışma Alanları ›

bottom of page