top of page

Ana Sayfa › İçtihatlar

 

Norm Denetimi Kararları  ·  AİLE HUKUKU  ·  NORM DENETİMİNDE İPTAL TALEBİNİN REDDİ

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu — Çocukla Kişisel İlişki Emrine Aykırılıkta Eski Tazyik Hapsi Düzenlemesi

 

2014/58 E., 2014/163 K. · 30 Ekim 2014

 

İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 7 Kasım 2026

 

Kararın Özeti

 

Çocukla kişisel ilişki kararının yerine getirilmemesi nedeniyle açılan davada, eski İcra ve İflas Kanunu hükümlerindeki tazyik hapsi Anayasa Mahkemesine taşındı. Mahkeme, bu yaptırımın yükümlülüğün yerine getirilmesini sağlamaya yöneldiğini belirtti. Yükümlülük yerine getirildiğinde tahliyeyi öngören düzenlemeyi, çocuğun anne ve babasıyla ilişkisini koruma amacıyla bağdaştırdı. İlgili hükümlerin iptali talebini oybirliğiyle reddetti. İncelenen usul, 2021 sonrasında değiştirilen çocuk teslimi sistemine aitti.

 

Hukuki İlke

 

Mahkeme, 2014 yılında yürürlükteki tazyik hapsini çocuğun kişisel ilişki hakkının yerine getirilmesini sağlamaya yönelik bir zorlama aracı olarak değerlendirdi. Anayasal denetimde hem çocuğun hem ilam lehine olan kişinin hakkının etkili korunması esas alındı.

 

Sonuç

 

2004 sayılı Kanun’un 25/a maddesinin birinci ve ikinci fıkralarındaki son cümlelerin ve 341. maddesinin iptali istemi 30 Ekim 2014 tarihinde oybirliğiyle reddedildi.

 

Kararın Kapsamı

 

Bu inceleme 2014 yılında uygulanan icra usulüne ilişkindir. 7343 sayılı Kanun sonrasında çocuk teslimi ve kişisel ilişki işlemleri 5395 sayılı Kanun’un 41/A ve devamı maddelerine taşındı. Yeni sistemde yaptırımlar 41/F maddesinde ayrı düzenlenir.

 

İlgili Mevzuat

 

  • 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu — m. 25/a, 341

  • Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 2, 10, 36, 41

Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.

 

Kararın Tam Metni

 

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir.

 

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı : 2014/58

Karar Sayısı : 2014/163

Karar Günü : 30.10.2014

R.G. Tarih-Sayı :

10.1.2015-29232

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN :   Bursa

3. İcra Ceza Mahkemesi (E. 2014/58, E.2014/79)

İTİRAZLARIN KONUSU : 9.6.1932 günlü, 2004

sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun;

1- 18.2.1965 günlü, 538 sayılı Kanun'un 15. maddesiyle eklenen

25/a maddesinin birinci ve ikinci fıkralarının son cümlelerinin,

2- 31.5.2005 günlü, 5358 sayılı Kanun'un 12. maddesiyle

değiştirilen 341. maddesinin,

Anayasa'nın 2., 10., 36. ve 41. maddelerine aykırılığı ileri

sürülerek iptallerine karar verilmesi istemidir.

I- OLAY

Takip borçlusu anne hakkında çocuk teslimi emrine

muhalefetten dolayı açılan davada, itiraz konusu kuralların Anayasa'ya aykırı

olduğu kanısına varan Mahkeme, iptalleri için başvurmuştur.

III- YASA METİNLERİ

A- İtiraz Konusu Yasa Kuralları

1- Kanun'a, 538 sayılı Kanun'un 15. maddesiyle eklenen ve

itiraz konusu kuralları da içeren 25/a maddesi şöyledir:

"Çocukla şahsi münasebet tesisine dair ilamın icrası:

Madde 25/a- (Ek: 18/2/1965 -

538/15 md.)

Çocukla şahsi münasebetlerin düzenlenmesine dair ilam hükmünün

yerine getirilmesi talebi üzerine icra müdürü, küçüğün ilam hükümleri

dairesinde lehine hüküm verilen tarafla şahsi münasebette bulunmasına mani

olunmamasını; aksi halde ilam hükmünün zorla yerine getirileceğini borçluya 24

üncü maddede yazılı şekilde bir icra emri ile tebliğ eder. Bu emirde

ilam hükmüne aykırı hareketin 341 inci maddedeki cezayı müstelzim olduğu da

yazılır.

Borçlu bu emri tutmazsa ilam hükmü zorla yerine getirilir. Borçlu

alacaklının şikâyeti üzerine ayrıca 341 inci maddeye göre cezalandırılır."

2- Kanun'un, 5358 sayılı Kanun'un 12. maddesiyle değiştirilen ve

itiraz konusu kural olan 341. maddesi şöyledir:

"Çocuk teslimi emrine muhalefetin cezası:

Madde 341- (Değişik: 31/5/2005 - 5358/12 md.)

Çocuk teslimi hakkındaki ilâmın veya ara kararının gereğini yerine

getirmeyen veya yerine getirilmesini engelleyen kişinin, lehine hüküm verilmiş

kimsenin şikâyeti üzerine, altı aya kadar tazyik hapsine karar verilir. Hapsin

tatbikine başlandıktan sonra ilâmın veya ara kararının gereği yerine

getirilirse, kişi tahliye edilir."

B- Dayanılan Anayasa Kuralları

Başvuru kararında, Anayasa'nın 2., 10., 36. ve 41. maddelerine

dayanılmıştır.

IV- İLK İNCELEME

A- E.2014/58 Sayılı Başvuru Yönünden

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Serruh KALELİ,

Alparslan ALTAN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla PERKTAŞ,

Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN,

Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, Zühtü ARSLAN ve M. Emin

KUZ'un katılımlarıyla 13.3.2014 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında,

dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar

verilmiştir.

B- E.2014/79 Sayılı Başvuru Yönünden

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Serruh KALELİ,

Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin

YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN,

Muammer TOPAL, Zühtü ARSLAN, M. Emin KUZ ve Hasan Tahsin GÖKCAN'ın

katılımlarıyla 14.5.2014 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada

eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar

verilmiştir.

V- BİRLEŞTİRME KARARI

9.6.1932 günlü, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'na, 18.2.1965

günlü, 538 sayılı Kanun'un 15. maddesiyle eklenen 25/a maddesinin birinci

fıkrasının son cümlesi ile ikinci fıkrasının son cümlesinin iptallerine karar

verilmesi istemiyle yapılan itiraz başvurusuna ilişkin davanın, aralarındaki

hukuki irtibat nedeniyle E.2014/58 sayılı dava ile BİRLEŞTİRİLMESİNE, E.2014/79

sayılı dosyanın esasının kapatılmasına, esas incelemenin E.2014/58 sayılı dosya

üzerinden yürütülmesine, 14.5.2014 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

VI- ESASIN İNCELENMESİ

Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Hakan ATASOY tarafından

hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu yasa kuralları, dayanılan

Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup

incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

Başvuru kararında, çocukla şahsi münasebet tesisine ilişkin hükmün

ihlalinin sonradan telafi edilmesi mümkün olmayan bir ihlal durumu olduğu,

Kanun'un 341. maddesinde düzenlenen suçun maddi unsurunun, çocuk teslimi

hakkındaki ilâmın ya da ara kararının gereğini yerine getirmemek veya

getirilmesini engellemek, bu suçun koruduğu hukuki değerin ise lehine hüküm

verilenlerin çocuğu teslim almaktaki hukuki yararı olduğu, oysa çocukla şahsi

münasebet tesisine ilişkin ilâmın gereğinin yerine getirilmemesi hâlinde, suçun

maddi unsurunun, çocukla şahsi münasebete mani olunması, korunan hukuki değerin

ise çocuğun şahsi ve sosyal gelişimi ile lehine hüküm verilenin çocuk ile

ilişkisinin geliştirilmesi ve korunması olduğu, bu nedenle bu suçun farklı

şekilde cezalandırılması gerektiği; çocuk teslimi konusunda borçlu eşin bu

borcunu yerine getirmemesi durumunda, alacaklı tarafın şikâyeti üzerine hapsen

tazyikine karar verilse dahi daha sonra çocukla kişisel ilişki kurulması

hakkındaki ilamın gereğini yerine getirmesi hâlinde, Kanun'un 341. maddesi

gereğince kendisine ceza verilemediği ve başlangıçtaki ihlâlin cezalandırılamaz

duruma geldiği, bu durumun da alacaklının hakkını etkili bir şekilde aramasına

engel olduğu; boşanma davaları sonucunda çocuğun velayetinin genelde anneye

bırakıldığı hususu dikkate alındığında, Kanun'un 341. maddesinin daha çok

annelerin, çocuklarının babaları ile kişisel ilişki kurmalarına engel olmak

için yetkilerini kötüye kullanmalarının önünü açtığı, hatta bunu

meşrulaştırdığı belirtilerek kuralların, Anayasa'nın 2., 10., 36. ve 41.

maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

Kanun'un itiraz konusu kuralları da içeren 25/a maddesinde,

çocukla şahsi münasebetlerin düzenlenmesine dair ilam hükmünün yerine

getirilmesi talebi üzerine icra müdürünün, küçüğün ilam hükümleri dairesinde

lehine hüküm verilen tarafla şahsi münasebette bulunmasına mani olunmamasını;

aksi hâlde ilam hükmünün zorla yerine getirileceğini borçluya 24. maddede

yazılı şekilde bir icra emri ile tebliğ edeceği, bu emirde ilam hükmüne aykırı

hareketin 341. maddedeki cezayı müstelzim olduğunun da yazılacağı, borçlunun bu

emri tutmazsa ilam hükmünün zorla yerine getirileceği, borçlunun alacaklının

şikâyeti üzerine ayrıca 341. maddeye göre cezalandırılacağı; Kanun'un itiraz konusu

341. maddesinde ise çocuk teslimi hakkındaki ilâmın veya ara kararının gereğini

yerine getirmeyen veya yerine getirilmesini engelleyen kişinin, lehine hüküm

verilmiş kimsenin şikâyeti üzerine, altı aya kadar tazyik hapsine karar

verileceği, hapsin tatbikine başlandıktan sonra ilâmın veya ara kararının

gereği yerine getirilirse, kişinin tahliye edileceği hükme bağlanmıştır.

Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, eylem ve

işlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyup

güçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek

sürdüren, hukuk güvenliğini sağlayan, bütün etkinliklerinde hukuka ve

Anayasa'ya uyan, işlem ve eylemleri bağımsız yargı denetimine bağlı olan

devlettir.

Kanun koyucu, kamu düzeninin korunması amacıyla ceza hukuku

alanında düzenleme yaparken Anayasa'ya ve ceza hukukunun temel ilkelerine bağlı

kalmak şartıyla,  toplumda hangi eylemlerin suç sayılacağı ve suç sayılan

bu eylemlerin hangi tür ve ölçüde cezai yaptırıma bağlanacağı konusunda

anayasal sınırlar içinde takdir yetkisine sahiptir.

Anayasa'nın 10. maddesinde belirtilen "kanun önünde

eşitlik ilkesi" hukuksal durumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu

ilke ile eylemli değil, hukuksal eşitlik öngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin

amacı, aynı durumda bulunan kişilerin kanunlar karşısında aynı işleme bağlı

tutulmalarını sağlamak, ayrım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir.

Bu ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar

uygulanarak kanun karşısında eşitliğin ihlâli yasaklanmıştır. Kanun önünde

eşitlik, herkesin her yönden aynı kurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez.

Durumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişik

kuralları ve uygulamaları gerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı

hukuksal durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa Anayasa'da öngörülen eşitlik

ilkesi zedelenmez.

Anayasa'nın 36. maddesinde, "Herkes, meşru vasıta ve

yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı

olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir. Hiçbir mahkeme,

görev ve yetkisi içindeki davaya bakmaktan kaçınamaz." denilmektedir.

Maddeyle güvence altına alınan dava yoluyla hak arama özgürlüğü, kendisi bir

temel hak niteliği taşımasının ötesinde diğer temel hak ve özgürlüklerden

gereken şekilde yararlanılmasını ve bunların korunmasını sağlayan en etkili

güvencelerden birini oluşturmaktadır. Kişinin uğradığı bir haksızlığa veya

zarara karşı kendisini savunabilmesinin ya da maruz kaldığı haksız bir uygulama

veya işleme karşı haklılığını ileri sürüp kanıtlayabilmesinin, zararını

giderebilmesinin en etkili ve güvenceli yolu, yargı mercileri önünde dava

hakkını kullanabilmesidir. Kişilere yargı mercileri önünde dava hakkı tanınması

adil yargılamanın ön koşulunu oluşturur.

Anayasa'nın "Ailenin korunması ve çocuk hakları"

başlıklı 41. maddesinin birinci fıkrasında, ailenin Türk toplumunun temeli

olduğu ve eşler arasında eşitliğe dayandığı; ikinci fıkrasında,  Devletin,

ailenin huzur ve refahı ile özellikle ananın ve çocukların korunması ve aile

planlamasının öğretimi ile uygulanmasını sağlamak için gerekli tedbirleri

alacağı, teşkilâtı kuracağı;  üçüncü fıkrasında ise her çocuğun korunma ve

bakımdan yararlanma, yüksek yararına açıkça aykırı olmadıkça, ana ve babasıyla

kişisel ve doğrudan ilişki kurma ve sürdürme hakkına sahip olduğu

belirtilmiştir.

Kanun'un 25/a maddesi, sahip oldukları ilâm hükmü gereğince

çocukla şahsi münasebet kurmaya hakkı olan anne, baba veya üçüncü kişilerin,

ilâm hükmünün yerine getirilmemesi hâlinde haklarını icra yolu ile elde

etmelerine imkân tanıyan bir düzenlemedir. Bu düzenleme sayesinde çocuğun da

Anayasa ile güvence altına alınan ana ve babasıyla kişisel ve doğrudan ilişki

kurma ve sürdürme hakkı korunmakta ve somut olarak hayata geçirilmektedir.

Ayrıca, alacaklının hakkını icra yoluyla alabileceğine ilişkin düzenlemeyle

yetinilmemiş, maddenin son fıkrasında, çocukla kişisel ilişki kurulmasını

engelleyen borçlunun, alacaklının şikâyeti üzerine Kanun'un 341. maddesine göre

cezalandırılacağı belirtilerek, hakkın etkin bir şekilde korunması

amaçlanmıştır.

Kanun'un itiraz konusu 341. maddesinde düzenlenen tazyik hapsi,

suç karşılığı uygulanan bir ceza değildir. Tazyik hapsinde kişi yasal

yükümlülüklerini yerine getirmeye zorlanmak amacıyla belli bir süreye kadar

hürriyetinden yoksun bırakılmakta, ancak, yükümlülüğünü yerine getirmesi ya da

sürenin dolması hâlinde bu yaptırımın uygulanmasına derhal son verilmektedir.

Bu bakımdan, tazyik hapsinin amacı, kişinin işlediği bir eylem nedeniyle

cezalandırılması değil, belli bir yükümlülüğü yerine getirmeye zorlanmasıdır.

İtiraz konusu kuralların amacının, çocukla şahsi münasebetlerin

düzenlenmesine dair ilam hükmüne uymayan borçlunun eylemini suç sayarak

cezalandırmak değil, borçluyu ilam hükmünün gereğini yerine getirmeye zorlamak

ve lehine hüküm verilen tarafın yargı yerlerine başvurarak bu konudaki hakkını

etkin bir şekilde koruyabilmesini sağlamak olduğu anlaşılmaktadır. Bu yönüyle,

kanun koyucunun takdir yetkisi içinde olan kuralların, hukuk devleti ilkesine,

hak arama hürriyetine, ailenin korunması ve çocuk haklarına aykırı bir yönü

yoktur.

Öte yandan itiraz konusu kurallar, çocukla şahsi münasebetlerin

düzenlenmesine dair ilam hükmüne uymayan ve bu konuda lehine hüküm verilmiş

herkes için geçerli olup kuralların eşlerden birine ya da diğer kimselere

ayrıcalık tanıyarak eşitsizlik yaratan bir yönü de bulunmamaktadır.

Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kurallar Anayasa'nın 2., 10.,

36. ve 41. maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.

VII- SONUÇ

9.6.1932 günlü, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun;

A- 18.2.1965 günlü, 538 sayılı Kanun'un 15. maddesiyle eklenen

25/a maddesinin birinci ve ikinci fıkralarının son cümlelerinin,

B- 31.5.2005 günlü, 5358 sayılı Kanun'un 12. maddesiyle

değiştirilen 341. maddesinin,

Anayasa'ya aykırı olmadıklarına ve itirazın REDDİNE, 30.10.2014

gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

Haşim

KILIÇ

Başkanvekili

Serruh

KALELİ

Başkanvekili

Alparslan

ALTAN

Üye

Osman

Alifeyyaz PAKSÜT

Üye

Zehra

Ayla PERKTAŞ

Üye

Recep

KÖMÜRCÜ

Üye

Burhan

ÜSTÜN

Üye

Engin

YILDIRIM

Üye

Nuri

NECİPOĞLU

Üye

Hicabi

DURSUN

Üye

Celal

Mümtaz AKINCI

Üye

Erdal

TERCAN

Üye

Muammer

TOPAL

Üye

Zühtü

ARSLAN

Üye

M.

Emin KUZ

Üye

Hasan

Tahsin GÖKCAN

Karar Künyesi

 

Mahkeme

Anayasa Mahkemesi

 

Karar Türü

Norm Denetimi

 

Esas No

2014/58

 

Karar No

2014/163

 

Karar Tarihi

30 Ekim 2014

 

Oy Durumu

Oybirliği

 

Resmî Kaynak

Anayasa Mahkemesi Norm Kararlar Bilgi Bankası

 

Hukuki Destek

Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu

 

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.

Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara

 

0552 725 25 18

WhatsApp ile Yazın

İletişim ve Yol Tarifi

 

İlgili Hukuk Alanları

Boşanma ve Aile Hukuku

Tüm Çalışma Alanları ›

bottom of page