top of page

Ana Sayfa › İçtihatlar

 

Norm Denetimi Kararları  ·  CEZA HUKUKU  ·  NORM DENETİMİNDE İPTAL TALEBİNİN REDDİ

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu — Trafik Suçunda Sürücü Belgesini Geri Alma Süresinin Başlangıcı

 

2015/4 E., 2015/61 K. · 1 Temmuz 2015

 

İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 7 Kasım 2026

 

Kararın Özeti

 

Taksirle yaralama nedeniyle hapis cezası alan sürücü, cezasının infazı ertelendiği hâlde belgesinin geri verilmediğini belirterek iade istedi. Anayasa Mahkemesi, hâkimin ayrıca hükmetmesi gereken geri alma tedbirinde iki tarihi ayırdı. Tedbir hükmün kesinleşmesiyle yürürlüğe girse de uygulanabilmesi için cezanın tamamen infazı veya infaz edilmiş sayılması gerekir. Mahkeme, bu ayrımın kanunilik ve hukuk devleti ilkelerine aykırı olmadığına karar verdi.

 

Hukuki İlke

 

Trafik düzenine aykırı taksirli suçta mahkûmiyet, tek başına ehliyetin geri alınmasına yol açmaz. Hâkim tedbire hükmetmişse hükmün kesinleşmesiyle tedbirin uygulama süresinin başlangıcı ayrı ayrı belirlenir.

 

Sonuç

 

Sürücü belgesinin geri alınmasına ilişkin itiraz esastan reddedildi. Meslek veya sanat icrasının yasaklanmasına ilişkin ibare, başvuran mahkemenin önündeki davada uygulanamayacağı için yetkisizlik nedeniyle reddedildi. Karar oybirliğiyle alındı.

 

Kararın Kapsamı

 

İncelenen işlem, ceza mahkemesinin Türk Ceza Kanunu’nun 53. maddesine dayanarak hükmettiği güvenlik tedbiridir. Trafik idaresinin uyguladığı geçici geri alma işlemleri ayrı kurallara tabidir.

 

İlgili Mevzuat

 

  • 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu — m. 53/6

  • Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 2, 38, 152

Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.

 

Kararın Tam Metni

 

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir.

 

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı : 2015/4

Karar Sayısı : 2015/61

Karar Tarihi : 1.7.2015

R.G. Tarih-Sayı : 15.7.2015

- 29417

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Kocaeli

4. Asliye Ceza Mahkemesi

İTİRAZIN KONUSU : 26.9.2004 tarihli ve

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 53. maddesinin (6) numaralı fıkrasının son

cümlesinin Anayasa'nın 38. maddesine aykırılığı ileri sürülerek iptaline

karar verilmesi talebidir.

OLAY: Trafik düzeninin gerektirdiği

dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık dolayısıyla işlenen taksirle yaralama

suçundan hapis cezası ile cezalandırılan ve iki ay onbeş gün süreyle sürücü

belgesinin geri alınmasına karar verilen hükümlünün, hapis cezasının infazının

ertelenmesine rağmen sürücü belgesinin tarafına iade edilmemesi üzerine açtığı

davada, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme,

iptali için başvurmuştur.

I- İPTALİ İSTENİLEN KANUN HÜKMÜ

5237 sayılı Kanun'un itiraz konusu kuralı da içeren 53. maddesi şu

şekildedir:

"Belli hakları kullanmaktan yoksun bırakılma

Madde 53- (1) Kişi, kasten işlemiş olduğu suçtan dolayı hapis

cezasına mahkûmiyetin kanuni sonucu olarak;

a) Sürekli, süreli veya geçici bir kamu görevinin

üstlenilmesinden; bu kapsamda, Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeliğinden veya

Devlet, il, belediye, köy veya bunların denetim ve gözetimi altında bulunan

kurum ve kuruluşlarca verilen, atamaya veya seçime tabi bütün memuriyet ve

hizmetlerde istihdam edilmekten,

b) Seçme ve seçilme ehliyetinden ve diğer siyasi hakları

kullanmaktan,

c) Velayet hakkından; vesayet veya kayyımlığa ait bir hizmette

bulunmaktan,

d) Vakıf, dernek, sendika, şirket, kooperatif ve siyasi parti

tüzel kişiliklerinin yöneticisi veya denetçisi olmaktan,

e) Bir kamu kurumunun veya kamu kurumu niteliğindeki meslek

kuruluşunun iznine tabi bir meslek veya sanatı, kendi sorumluluğu altında

serbest meslek erbabı veya tacir olarak icra etmekten,

Yoksun bırakılır.

(2) Kişi, işlemiş bulunduğu suç dolayısıyla mahkûm olduğu hapis

cezasının infazı tamamlanıncaya kadar bu hakları kullanamaz.

(3) Mahkûm olduğu hapis cezası ertelenen veya koşullu salıverilen

hükümlünün kendi altsoyu üzerindeki velayet, vesayet ve kayyımlık yetkileri

açısından yukarıdaki fıkralar hükümleri uygulanmaz. Mahkûm olduğu hapis cezası

ertelenen hükümlü hakkında birinci fıkranın (e) bendinde söz konusu edilen hak

yoksunluğunun uygulanmamasına karar verilebilir.

(4) Kısa süreli hapis cezası ertelenmiş veya fiili işlediği sırada

onsekiz yaşını doldurmamış olan kişiler hakkında birinci fıkra hükmü

uygulanmaz.

(5) Birinci fıkrada sayılan hak ve yetkilerden birinin kötüye

kullanılması suretiyle işlenen suçlar dolayısıyla hapis cezasına mahkûmiyet

halinde, ayrıca, cezanın infazından sonra işlemek üzere, hükmolunan cezanın

yarısından bir katına kadar bu hak ve yetkinin kullanılmasının yasaklanmasına

karar verilir. Bu hak ve yetkilerden birinin kötüye kullanılması suretiyle

işlenen suçlar dolayısıyla sadece adlî para cezasına mahkûmiyet halinde,

hükümde belirtilen gün sayısının yarısından bir katına kadar bu hak ve yetkinin

kullanılmasının yasaklanmasına karar verilir. Hükmün kesinleşmesiyle icraya

konan yasaklama ile ilgili süre, adlî para cezasının tamamen infazından

itibaren işlemeye başlar.

(6) Belli bir meslek veya sanatın ya da trafik düzeninin

gerektirdiği dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık dolayısıyla işlenen

taksirli suçtan mahkûmiyet halinde, üç aydan az ve üç yıldan fazla olmamak

üzere, bu meslek veya sanatın icrasının yasaklanmasına ya da sürücü belgesinin

geri alınmasına karar verilebilir. Yasaklama ve geri alma hükmün

kesinleşmesiyle yürürlüğe girer ve süre, cezanın tümüyle infazından itibaren

işlemeye başlar."

II- İLK İNCELEME

1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN,

Alparslan ALTAN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan

ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI,

Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN ve Kadir

ÖZKAYA'nın katılımlarıyla 18.2.2015 tarihinde yapılan ilk inceleme

toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine

OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

III- ESASIN İNCELENMESİ

2. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Ayhan KILIÇ tarafından

hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü, dayanılan ve

ilgili görülen Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama

belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

A- Uygulanacak Kural ve Sınırlama Sorunu

3. Anayasa'nın 152. ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu

ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 40. maddelerine göre, bir davaya bakmakta

olan mahkeme, o dava sebebiyle uygulanacak bir kanunun veya kanun hükmünde

kararnamenin hükümlerini Anayasa'ya aykırı görmesi hâlinde veya

taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına

varması durumunda, bu hükmün iptali için Anayasa Mahkemesine başvurmaya

yetkilidir. Ancak, bu kurallar uyarınca bir mahkemenin Anayasa Mahkemesine

başvurabilmesi için, elinde yöntemince açılmış ve mahkemenin görevine giren bir

davanın bulunması, iptali istenen kuralın da o davada uygulanacak olması gerekmektedir. Uygulanacak kanun kuralları,

davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde ve davayı

sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikte bulunan

kurallardır.

4. Türk Ceza Kanunu'nun 53. maddesinin (6) numaralı fıkrasının

birinci cümlesinde, belli bir meslek veya sanatın ya da trafik düzeninin

gerektirdiği dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık dolayısıyla işlenen

taksirli suçtan mahkûmiyet halinde, üç aydan az ve üç yıldan fazla olmamak

üzere, bu meslek veya sanatın icrasının yasaklanmasına ya da sürücü belgesinin

geri alınmasına karar verilebileceği belirtilmiş; itiraz konusu ikinci

cümlesinde ise yasaklanma veya sürücü belgesinin geri alınması tedbirlerinin

hükmün kesinleşmesiyle yürürlüğe gireceği ve sürenin, cezanın tümüyle

infazından itibaren işlemeye başlayacağı kurala bağlanmıştır.

5. Maddenin (6) numaralı fıkrasının birinci cümlesinde, belli bir

meslek veya sanatın gerektirdiği dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık ile

trafik düzeninin gerektirdiği dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık biçiminde

iki ayrı taksirli suçtan söz edilmiş ve bu suçlardan mahkûmiyet halinde

uygulanacak tedbirler de "belli bir meslek veya sanatın icrasının

yasaklanması" ve "sürücü belgesinin geri

alınması" biçiminde sayılmıştır. Yasaklanma ve sürücü belgesinin

geri alınması tedbirlerinin mahiyetleri dikkate alındığında, yasaklanma

tedbirinin belli bir meslek veya sanatın gerektirdiği dikkat ve özen

yükümlülüğüne, sürücü belgesinin geri alınması tedbirinin ise trafik düzeninin

gerektirdiği dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık dolayısıyla işlenen suçlara

uygulanacağı anlaşılmaktadır.

6. İtiraz yoluna başvuran Mahkemede görülmekte olan dava, trafik

düzeninin gerektirdiği dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık dolayısıyla hapis

cezasına mahkûm olan ve sürücü belgesinin geri alınmasına karar verilen

hükümlünün, sürücü belgesinin iadesi talebiyle açılmıştır. Dolayısıyla itiraz

konusu kuralda yer alan "Yasaklama ve ." ibaresinin

uyuşmazlıkta uygulanma kabiliyeti bulunmamaktadır.

7. İtiraz konusu kuralın ".hükmün kesinleşmesiyle

yürürlüğe girer ve süre, cezanın tümüyle infazından itibaren işlemeye

başlar." kısmı ise hem "yasaklama" hem

de "geri alma" yönünden uygulanabilecek ortak kural

niteliği taşımaktadır. Görülmekte olan dava ise sürücü belgesinin geri alınması

tedbirine ilişkin olduğundan kuralın geri kalan kısmının sadece ".geri

alma." ibaresiyle sınırlı olarak incelenmesi gerekmektedir.

8. Açıklanan nedenlerle, 26.9.2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk

Ceza Kanunu'nun 53. maddesinin (6) numaralı fıkrasının son cümlesinin;

1-  "Yasaklama ve ." ibaresinin itiraz

başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma olanağı

bulunmadığından, bu ibareye ilişkin  başvurunun Mahkemenin yetkisizliği

nedeniyle reddine,

2- Kalan bölümünün ".geri alma." ibaresiyle

sınırlı olarak incelenmesine,

OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

B- İtirazın Gerekçesi

9. Başvuru kararında özetle, sürücü belgesinin geri alınması

tedbirinin hükmün kesinleşmesiyle yürürlüğe girmesinin ve sürenin de cezanın

tümüyle infazından itibaren işlemeye başlamasının, cezanın ertelendiği veya

adli para cezasının takside bağlandığı hallerde hükümlüye mahkeme kararında

belirtilenden daha uzun süreli ceza uygulanması sonucunu doğurduğu belirtilerek

kuralın, Anayasa'nın 38. maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

C- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu

10. 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama

Usulleri Hakkında Kanun'un 43. maddesine göre, ilgisi nedeniyle itiraz konusu

kural Anayasa'nın 2. maddesi yönünden de incelenmiştir.

11. Kanun'un 53. maddesinin (6) numaralı fıkrasının birinci

cümlesinde, trafik düzeninin gerektirdiği dikkat ve özen yükümlülüğüne

aykırılık dolayısıyla işlenen taksirli suçtan mahkûmiyet halinde, üç aydan az

ve üç yıldan fazla olmamak üzere, sürücü belgesinin geri alınmasına karar

verilebileceği hükme bağlanmış; ikinci cümlesinde yer alan itiraz konusu

kuralda ise sürücü belgesinin geri alınması tedbirinin hükmün kesinleşmesiyle

yürürlüğe gireceği ve sürenin, cezanın tümüyle infazından itibaren işlemeye

başlayacağı belirtilmiştir.

12. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, insan

haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem ve

işlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu

geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku

tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve kanunlarla kendini bağlı sayan,

yargı denetimine açık olan devlettir.

13. Anayasa'nın 2. maddesinde yer alan hukuk devletinin temel

ilkelerinden biri de "belirlilik"tir. Bu ilkeye göre, yasal

düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve

kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır ve uygulanabilir olması,

ayrıca kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi

de gereklidir. Belirlilik ilkesi, hukuksal güvenlikle bağlantılı olup birey

hangi somut eylem ve olguya hangi hukuksal yaptırımın veya sonucun

bağlandığını, bunların idareye hangi müdahale yetkisini doğurduğunu bilmelidir.

Birey ancak bu durumda kendisine düşen yükümlülükleri öngörebilir ve

davranışlarını belirler. Hukuk güvenliği, normların öngörülebilir olmasını,

bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de

yasal düzenlemelerde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını

gerekli kılar.

14. Anayasa'nın 38. maddesinin birinci fıkrasında, "Kimse,

işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayı

cezalandırılamaz." denilerek "suçun kanuniliği";

üçüncü fıkrasında da "Ceza ve ceza yerine geçen güvenlik tedbirleri

ancak kanunla konulur." ifadesine yer verilerek "cezanın

kanuniliği" ilkesi getirilmiştir. Anayasa'nın 38. maddesinde yer alan

"suçta ve cezada kanunilik" ilkesi uyarınca, hangi eylemlerin

yasaklandığı ve bu yasak eylemlere verilecek cezaların hiçbir kuşkuya yer

bırakmayacak biçimde kanunda gösterilmesi, kuralın açık, anlaşılır ve

sınırlarının belli olması gerekmektedir. Kişilerin, yasak eylemler ile bu

eylemlerin işlenmesi durumunda ne tür yaptırımlarla karşılaşacaklarını önceden

bilmeleri düşüncesine dayanan bu ilkeyle temel hak ve özgürlüklerin güvence

altına alınması amaçlanmaktadır.

15. Türk Ceza Kanunu'nun 53. maddesinde, bir güvenlik tedbiri

olarak belli hakları kullanmaktan yoksun bırakılma kurumu düzenlenmektedir.

Belli hakları kullanmaktan yoksun bırakılma kurumu, kural olarak kasten işlenen

suçlara yönelik olmakla birlikte, maddenin (6) numaralı fıkrasında buna bir

istisna getirilmekte ve taksirle işlenen bazı suçlardan mahkûmiyet halinde de

hükümlünün birtakım haklardan yoksun bırakılmasına imkân tanınmaktadır. Bu

kapsamda, trafik düzeninin gerektirdiği dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık

dolayısıyla işlenen taksirli suçtan mahkûmiyet halinde, üç aydan az ve üç

yıldan fazla olmamak üzere sürücü belgesinin geri alınmasına karar

verilebileceği öngörülmektedir.

16. Maddenin (6) numaralı fıkrasında belirtilen sürücü belgesinin

geri alınması tedbirinin uygulanabilmesi için, mahkûmiyet hükmünün kurulması

yeterli olmayıp ayrıca mahkemenin, mahkûmiyetle birlikte sürücü belgesinin geri

alınması tedbirinin uygulanmasına da karar vermesi gerekmektedir. Üç aydan az

ve üç yıldan fazla olmamak üzere yoksunluk süresinin takdirinde mahkûmiyet

süresinin bir önemi bulunmamakta, yoksunluk süresi, mahkûmiyet süresinden

bağımsız olarak hakim tarafından takdir edilmektedir.

17. Anayasa'nın 38. maddesinde düzenlenen kanunilik ilkesi,

cezaların yanında, ceza yerine geçecek olan güvenlik tedbirlerinin de önceden

kanunla belirlenmesini zorunlu kılmaktadır. Sürücü belgesinin geri alınması

tedbirinin, trafik düzeninin gerektirdiği dikkat ve özen yükümlülüğüne

aykırılık dolayısıyla işlenen taksirli suçtan mahkûmiyet halinde uygulanacağı

hususu Kanun'da açık, net ve anlaşılır bir biçimde ifade edilmektedir.

18. Öte yandan, Kanun'un 53. maddesinin (6) numaralı fıkrasının

itiraz konusu kuralı da içeren son cümlesinde, sürücü belgesinin geri alınması

tedbirinin hükmün kesinleşmesiyle yürürlüğe gireceği ifade edilmiş ise de

tedbirin yürürlüğe girmesi, uygulanmaya başlanacağı anlamına gelmemektedir.

Anılan cümle, önceki cümleyle birlikte bir bütün olarak dikkate alındığında,

sürücü belgesinin geri alınması tedbirinin uygulanabilmesi için cezanın tümüyle

infaz edilmesi veya infaz edilmiş sayılması gerektiği anlaşılmaktadır. Bu

itibarla, kuralda suç ve cezaların kanuniliği ve hukuk devleti ilkelerine

aykırı bir yön bulunmamaktadır.

19. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural, Anayasa'nın 2. ve

38. maddelerine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir.

IV- HÜKÜM

26.9.2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 53.

maddesinin (6) numaralı fıkrasının son cümlesinin;

A- "Yasaklama ve." ibaresinin, itiraz

başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma olanağı

bulunmadığından, bu ibareye ilişkin başvurunun Mahkemenin yetkisizliği

nedeniyle REDDİNE,

B- Kalan bölümünün ".geri alma." ibaresiyle

ile sınırlı olarak incelenmesine,

C- ".geri alma." ibaresinin Anayasa'ya

aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE,

1.7.2015 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

Zühtü

ARSLAN

Başkanvekili

Alparslan

ALTAN

Başkanvekili

Burhan

ÜSTÜN

Üye

Serdar

ÖZGÜLDÜR

Üye

Osman

Alifeyyaz PAKSÜT

Üye

Recep

KÖMÜRCÜ

Üye

Engin

YILDIRIM

Üye

Nuri

NECİPOĞLU

Üye

Hicabi

DURSUN

Üye

Celal

Mümtaz AKINCI

Üye

Erdal

TERCAN

Üye

Muammer

TOPAL

Üye

M.

Emin KUZ

Üye

Kadir

ÖZKAYA

Üye

Rıdvan

GÜLEÇ

 

Tamamlayıcı Kararlar

 

Yargıtay 12. Ceza Dairesi — Ölümlü Kazada Servis Şoförünün Özen Yükümlülüğü

Yargıtay 12. Ceza Dairesi — Taksirli Kazada Yalnız Kullanılan Araç Sınıfına Ait Ehliyetin Geri Alınması

Yargıtay 12. Ceza Dairesi — İstinafta İlk Kez Sürücü Belgesinin Geri Alınması ve Temyiz

Tüm Ceza Hukuku Kararları ›

 

İlgili Sayfalar

 

Taksirli Suçlarda Ceza Yargılaması

 

Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.

 

Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.

 

Karar Künyesi

 

Mahkeme

Anayasa Mahkemesi

 

Karar Türü

Norm Denetimi

 

Esas No

2015/4

 

Karar No

2015/61

 

Karar Tarihi

1 Temmuz 2015

 

Oy Durumu

Oybirliği

 

Resmî Kaynak

Anayasa Mahkemesi Norm Kararlar Bilgi Bankası

 

Hukuki Destek

Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu

 

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.

Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara

 

0552 725 25 18

WhatsApp ile Yazın

İletişim ve Yol Tarifi

 

İlgili Hukuk Alanları

Ceza Hukuku

Tüm Çalışma Alanları ›

 

Hesaplama Araçları

İnfaz ve Yatar Hesaplama

Tüm Hesaplama Araçları ›

bottom of page