top of page

Ana Sayfa › İçtihatlar

 

Bireysel Başvuru Kararları  ·  İŞ HUKUKU  ·  HAK İHLALİ OLMADIĞI

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu — Sigorta Başlangıcından Sonraki Yaş Düzeltmesinin Emekliliğe Etkisi

 

B. No: 2020/1617 · 31 Ocak 2024

 

İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 23 Kasım 2026

 

Kararın Özeti

 

Başvurucunun doğum tarihi, sigortalı çalışmaya başlamasından sonra mahkeme kararıyla düzeltildi ve yeni tarih nüfus kütüğüne işlendi. Sosyal Güvenlik Kurumu emeklilik hesabında ilk sigortalılık tarihinde kayıtlı olan doğum tarihini esas aldı. Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu, yaş düzeltme kararının nüfus yönünden uygulanmış olduğunu belirtti. Sosyal güvenliğe ilişkin özel kurallar nedeniyle düzeltilmiş tarihin bu emeklilik hesabında sonuç doğurmamasını, kesinleşmiş mahkeme kararının uygulanmaması olarak görmedi ve hakkaniyete uygun yargılanma hakkının ihlal edilmediğine karar verdi.

 

Hukuki İlke

 

Bu başvuruda nüfus kaydına işlenen değişiklik geçerliliğini korudu. Genel Kurul, ilk sigortalılıktan sonra verilen yaş düzeltme kararının yaşlılık aylığı hesabında dikkate alınmamasının, nüfus kaydını düzelten hükmün icra edilmediği anlamına gelmediği sonucuna vardı. İlk sigortalılıktan önce verilmiş bir düzeltme kararı ayrı hukuki değerlendirme gerektirir.

 

Sonuç

 

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu, hakkaniyete uygun yargılanma hakkı şikâyetini oy birliğiyle kabul edilebilir, ihlal iddiasını üç üyenin karşıoyuyla esastan yerinde görmedi. Yargılama giderlerini başvurucu üzerinde bıraktı.

 

İlgili Mevzuat

 

  • Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 36, 138
    Kararda anılan

  • 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu — m. 35/1
    Kararda anılan

  • 506 sayılı mülga Sosyal Sigortalar Kanunu — m. 120 ve geçici m. 81
    Kararda anılan

  • 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu — m. 57
    Kararda anılan

Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.

 

Kararın Tam Metni

 

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir. Kişileri belirleyebilen bilgiler “...” ile gizlenmiştir.

 

TÜRKİYE CUMHURİYETİ


ANAYASA MAHKEMESİ


 


 


GENEL KURUL


 


KARAR


 


... BAŞVURUSU


(Başvuru Numarası: 2020/1617)


 


Karar Tarihi: 31/1/2024


 


 


 


 


 


 


GENEL KURUL


KARAR


 


Başkan


:


Zühtü ARSLAN


Başkanvekili


:


Hasan Tahsin GÖKCAN


Başkanvekili


:


Kadir ÖZKAYA


Üyeler


:


Engin YILDIRIM


 


 


M. Emin KUZ


 


 


Rıdvan GÜLEÇ


 


 


Yusuf Şevki HAKYEMEZ


 


 


Yıldız SEFERİNOĞLU


 


 


Selahaddin MENTEŞ


 


 


Basri BAĞCI


 


 


İrfan FİDAN


 


 


Kenan YAŞAR


 


 


Muhterem İNCE


Raportör


:


Fatma Gülbin ÖZTÜRK


Başvurucu


:


...


Vekili


:


Av. ...


 


I. BAŞVURUNUN


KONUSU


1. Başvuru, Sosyal Güvenlik Kurumunca yaşlılık aylığı


bağlanması işleminde sigortalı çalışmaya başlandıktan sonra yapılmış yaş


tashihine ilişkin kesinleşmiş mahkeme kararının dikkate alınmaması üzerine


emeklilik hakkının tespiti için açılan davanın reddine karar verilmesi


nedeniyle hakkaniyete uygun yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına


ilişkindir.


II. BAŞVURU


SÜRECİ


2. Başvuru 3/1/2020 tarihinde yapılmıştır.


3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden


yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.


4. Komisyon başvurunun kabul edilemez olduğu hususunda


oybirliği sağlanamaması nedeniyle kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm


tarafından yapılmasına karar vermiştir.


5. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet


Bakanlığına gönderilmiştir.


6. Birinci Bölüm, başvurunun Genel Kurul tarafından


incelenmesine karar vermiştir.


III. OLAY VE


OLGULAR


7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle


ilgili olaylar özetle şöyledir:


8. Başvurucu 2/10/2018 tarihinde Sosyal Güvenlik Kurumuna


(SGK) müracaat ederek emeklilik talebinde bulunmuştur. Emeklilik talebi;


başvurucunun 1/12/1985 tarihinde sigortalı olarak çalışmaya başladığı,


17/7/1964 tarihli ve 506 sayılı mülga Sosyal Sigortalar Kanunu'na tabi olduğu,


ilgili Kanun'un geçici 81. maddesinin (B) ve (C) bentlerinde emeklilik için 25


yıllık sigortalılık süresi, 5.300 günlük malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları


primi ödemiş ve 49 yaşını doldurmuş olma şartlarının öngörüldüğü, başvurucunun


ise 49 yaşı doldurma şartını yerine getirmediği belirtilerek reddedilmiştir.


9. Başvurucu, Kocaeli 2. İş Mahkemesinde (Mahkeme)


7/1/2019 tarihinde SGK kayıtlarında ...1972 olan doğum tarihinin ...1969


olarak düzeltilmesi ve emeklilik şartlarının buna göre değerlendirilmesi


talebiyle dava açmıştır. Dava dilekçesinde başvurucu, Kocaeli 1. Asliye Hukuk


Mahkemesinin 21/4/1987 tarihli kararıyla ...1972 olan doğum tarihinin ...1969


olarak tashih edildiğini ve yaşının ...1969 tarihi dikkate alınarak


hesaplanması gerektiğini ileri sürmüştür.


10. Mahkeme 13/3/2019 tarihinde davanın reddine karar


vermiştir. Gerekçeli kararda öncelikle uyuşmazlığın çözümüne tatbik edilmesi


gereken normlar ele alınmıştır. 506 sayılı mülga Kanun'un 120. maddesi ile


31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası


Kanunu'nun 57. maddesinin uyuşmazlığa tatbik edilmesi gerektiğine işaret eden


Mahkeme, anılan mevzuatta yaş tashihinin sigortalılık tescil işleminden sonra


yapılması hâlinde dikkate alınmayacağı hususunun açıkça belirtildiğini


vurgulamıştır. Başvurucu hakkındaki yaş tashihi kararının sigortalılık


başlangıç tarihinden sonra 21/4/1987 tarihinde verildiğini hatırlatan Mahkeme


davanın ret gerekçesini bu sebebe dayandırmıştır.


11. Başvurucu karara karşı istinaf kanun yoluna


başvurmuştur. İstinaf dilekçesinde doğum tarihinin sehven ...1972 olarak


yazıldığını, gerçek doğum tarihi olan ...1969 ile yaşamına dair maddi


olguların tutarlılık arz ettiğini belirten başvurucu, Mahkeme tarafından


uyuşmazlığa tatbik edilen 5510 sayılı Kanun'un 57. maddesinin hak kayıplarına


sebep olduğunu belirtmiştir. Başvurucu, Anayasa'nın hukuk devleti ilkesi ile


temel hak ve özgürlüklere ilişkin düzenlemelerinin ihlal edildiğini belirterek


istinafa konu kararın kaldırılarak davanın kabulüne karar verilmesini talep


etmiştir.


12. İstinaf talebi, Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 9.


Hukuk Dairesi (Daire) tarafından 2/5/2019 tarihinde reddedilmiştir. Daire,


Anayasa Mahkemesinin benzer bir uyuşmazlığa yönelik olarak karara bağladığı Ali


Çakmak ve Şerefnaz Aygül (B. No: 2013/5961, 1/12/2015) başvurusunda yer


verdiği ilkelere atıf yapmıştır. Kararda, uygulamada uyuşmazlığa tatbik edilen


düzenlemelere paralel farklı düzenlemelerin de bulunduğuna dikkati çeken Daire,


ilgili düzenlemelere ve bu hususa ilişkin Yargıtay kararına da atıf yaparak


istinaf talebini esastan reddetmiştir.


13. Başvurucu, istinaf kararına karşı -istinaf


dilekçesinde ileri sürdüğü aynı nedenlerle- temyiz kanun yoluna başvurmuştur.


14. Yapılan temyiz incelemesi neticesinde Yargıtay 21.


Hukuk Dairesi 27/11/2019 tarihinde başvurucunun temyiz talebini reddederek


kararı onamıştır.


15. Nihai karar başvurucuya 9/12/2019 tarihinde tebliğ


edilmiştir. Başvurucu 3/1/2020 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.


IV. İLGİLİ


HUKUK


A. Kanun


Hükümleri


16. 25/4/2006 tarihli ve 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri


Kanunu'nun "Kayıt düzeltilmesi" kenar başlıklı 35. maddesinin


(1) numaralı fıkrası şöyledir:


"Kesinleşmiş mahkeme hükmü


olmadıkça nüfus kütüklerinin hiçbir kaydı düzeltilemez ve kayıtların anlamını


ve taşıdığı bilgileri değiştirecek şerhler konulamaz. Ancak olayların aile


kütüklerine tescili esnasında yapılan maddî hatalar nüfus müdürlüğünce dayanak


belgesine uygun olarak düzeltilir."


17. 5510 sayılı Kanun'un;


i. 38. maddesinin birinci ve ikinci fıkraları şöyledir:


"Malûllük, yaşlılık ve ölüm


sigortalarının uygulanmasında dikkate alınacak sigortalılık süresinin


başlangıcı; sigortalının, mülga 2/6/1949 tarihli ve 5417 sayılı İhtiyarlık


Sigortası Kanununa, mülga 4/2/1957 tarihli ve 6900 sayılı Malûliyet, İhtiyarlık


ve Ölüm Sigortaları Hakkında Kanuna, 17/7/1964 tarihli ve 506 sayılı Sosyal


Sigortalar Kanununa, 2/9/1971 tarihli ve 1479 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar ve


Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu Kanununa, 17/10/1983 tarihli


ve 2925 sayılı Tarım İşçileri Sosyal Sigortalar Kanununa, bu Kanunla mülga


17/10/1983 tarihli ve 2926 sayılı Tarımda Kendi Adına ve Hesabına Çalışanlar


Sosyal Sigortalar Kanununa ve 8/6/1949 tarihli ve 5434 sayılı Türkiye


Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanununa, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun


geçici 20 nci maddesi kapsamındaki sandıklara veya bu Kanuna tâbi olarak


malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına tabi olarak ilk defa kapsama girdiği


tarih olarak kabul edilir. Uluslararası sosyal güvenlik sözleşmeleri hükümleri


saklıdır.


Bu Kanunun uygulanmasında 18 yaşından


önce malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına tâbi olanların sigortalılık


süresi, 18 yaşını doldurdukları tarihte başlamış kabul edilir. Bu tarihten


önceki süreler için ödenen malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primleri,


prim ödeme gün sayılarının hesabına dahil edilir."


ii. 57. maddesinin ikinci ve üçüncü fıkraları şöyledir:


"Malûllük, yaşlılık ve ölüm


sigortalarına ilişkin yaş ile ilgili hükümlerin uygulanmasında, sigortalıların


ve hak sahibi çocuklarının, mülga 2/6/1949 tarihli ve 5417 sayılı Kanun ve


mülga 4/2/1957 tarihli ve 6900 sayılı Kanun ile 17/7/1964 tarihli ve 506


sayılı, 2/9/1971 tarihli ve 1479 sayılı, 17/10/1983 tarihli ve 2925 sayılı, bu


Kanunla mülga 17/10/1983 tarihli ve 2926 sayılı ve 8/6/1949 tarihli ve 5434


sayılı kanunlara, 17/7/1964 tarihli ve 506 sayılı Kanunun geçici 20 nci


maddesine tâbi sandıklara veya bu Kanuna göre ilk defa malûllük, yaşlılık ve


ölüm sigortalarına tâbi olduğu tarihte, nüfus kütüğünde kayıtlı bulunan doğum


tarihleri, sigortalının bu Kanuna göre ilk defa çalışmaya başladığı tarihten


sonra doğan çocuklarının ise nüfus kütüğüne ilk olarak yazılan doğum tarihleri


esas alınır.


İş kazası, meslek hastalığı, malûllük,


yaşlılık ve ölüm sigortalarından gelir ve aylık tahsisleri ile sermaye


değerinin hesabında, iş kazasının olduğu veya meslek hastalığının hekim


raporuyla ilk defa tespit edildiği veya sigortalıların bu Kanuna ve bu Kanunla


yürürlükten kaldırılmış kanunlara tâbi olarak ilk defa çalışmaya başladığı


tarihten sonraki yaş düzeltmeleri dikkate alınmaz."


18. 506 sayılı mülga Kanun’un;


i. 60. maddesinin (G) bendi şöyledir:


"Yaşlılık aylığından yararlanma


esas ve şartları aşağıda gösterilmiştir:


…


G) Bu maddenin uygulanmasında; 18


yaşından önce Malullük, Yaşlılık ve Ölüm Sigortalarına tabi olanların


sigortalılık süresi, 18 yaşını doldurdukları tarihte başlamış kabul edilir.


Ancak, bu tarihten önceki süreler için ödenen Malullük, Yaşlılık ve Ölüm Sigortaları


primleri, prim ödeme gün sayılarının hesabına dahil edilir."


ii. Geçici 54. maddesi şöyledir:


"01/04/1981 tarihinden önce


malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına tescil edilmiş olanlar hakkında 60


ıncı maddenin (G) fıkrası hükmü uygulanmaz."


iii. 120. maddesinin ikinci ve üçüncü fıkraları şöyledir:


"Malullük, Yaşlılık ve Ölüm


Sigortalarına ilişkin yaş ile ilgili hükümlerin uygulanmasında, sigortalıların


ve hak sahibi çocuklarının, sigortalının yürürlükten kaldırılmış 5417 ve 6900


sayılı kanunlara veya bu kanuna tabi olarak ilk defa çalışmaya başladığı


tarihte nüfus kütüğünde kayıtlı bulunan doğum tarihleri, sigortalının sigortaya


tabi olarak ilk defa çalışmaya başladığı tarihten sonra doğan çocuklarının da


nüfus kütüğüne ilk olarak yazılan doğum tarihleri esas tutulur.


İş kazalarıyla meslek hastalıkları,


malullük, yaşlılık ve ölüm sigortasından gelir ve aylık tahsisleri ile sermaye


değerinin hesabında, iş kazasının olduğu veya meslek hastalığının hekim


raporuyla ilk defa tespit edildiği veya sigortalıların yürürlükten kaldırılmış


5417 ve 6900 sayılı kanunlara veya 506 sayılı Kanun ile diğer sosyal güvenlik


kurumlarına tabi olarak ilk defa çalışmaya başladığı tarihten sonraki yaş


tashihleri dikkate alınmaz."


B. Anayasa


Mahkemesi Kararları


19. Anayasa Mahkemesinin 506 sayılı mülga Kanun’un 120.


maddesinin üçüncü fıkrasının Anayasa’ya aykırı olduğu iddiasıyla yapılan bir


itiraz başvurusunda verdiği 18/1/2005 tarihli ve E.2005/4, K.2005/7 sayılı


kararının ilgili kısmı şöyledir:


"Devletin, personel politikasını


belirlemede büyük önemi olan emeklilik düzenini, aktüeryal dengeleri gözeterek


bilimsel verilere göre belirlemesi ve buna göre gerekli yasal düzenlemeleri


yapması doğaldır. Devletin bilimsel verilere dayanarak kurduğu bu düzenin


korunması Anayasa'nın 60. maddesinde yer alan sosyal güvenlik hakkının


güvenceye alınması için de zorunlu bir gerekliliktir. Nesnel ve sürekli


kurallarla sağlam ve sağlıklı temellere oturtulmayan bir sosyal güvenlik


kuruluşunun, mahkeme kararları ile alınan yaş düzeltmeleri sonucu ortaya çıkan


erken emeklilik gibi nedenlerle aktüeryal dengesinin bozulması, sosyal güvenlik


sisteminin sürdürülemez bir duruma gelmesine sebep olabilir.


Sosyal güvenlik kurumlarına tabi olarak


çalışılmaya başlanıldığı tarihten sonraki yaş düzeltmelerinin dikkate


alınmayacağını öngören itiraz konusu kuralın, sosyal güvenlik sisteminin kimi


aksaklıklara yol açmadan sürdürülmesi amacına yönelik olarak düzenlendiği


kuşkusuzdur. Burada yargı kararı hukuksal olarak değerini ve geçerliliğini korumakta,


sadece emeklilik yönünden sonuç doğurmamaktadır.


Öte yandan, yasa önünde eşitlik ilkesi,


hukuksal durumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli değil


hukuksal eşitlik öngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda bulunan


kişilerin yasalar karşısında aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak, ayırım


yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle, aynı durumda


bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasa karşısında


eşitliğin çiğnenmesi yasaklanmıştır. Yasa önünde eşitlik, herkesin her yönden


aynı kurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez. Durumlarındaki özellikler,


kimi kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları ve uygulamaları


gerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar farklı


kurallara bağlı tutulursa Anayasa'da öngörülen eşitlik ilkesi zedelenmez.


İtiraz konusu kural, herhangi bir sosyal


güvenlik kurumuna bağlı olarak çalışanlardan ilk defa çalışmaya başladıkları


tarihten sonra yaş düzeltmesi yaptıranlar arasında farklılık yaratmadığından


eşitlik ilkesine aykırılık görülmemiştir.


Açıklanan nedenlerle itiraz konusu


kural, Anayasa'nın 10., 60. ve 138. maddelerine aykırı olmadığından istemin


reddi gerekir.”


20. Anayasa Mahkemesinin 5510 sayılı Kanun’un 57.


maddesinin üçüncü fıkrasının Anayasa’ya aykırı olduğu iddiasıyla yapılan bir


itiraz başvurusunda verdiği 11/4/2019 tarihli ve E.2019/5, K.2019/24 sayılı


kararının ilgili kısmı şöyledir:


"18. Anayasa’nın 138. maddesinin


son fıkrasında yasama ve yürütme organları ile idarenin mahkeme kararlarına


uymak zorunda olduğu, bu organlar ile idarenin mahkeme kararlarını hiçbir


suretle değiştiremeyeceği ve bunların yerine getirilmesini geciktiremeyeceği


kurala bağlanmıştır. Bu maddede öngörülen mahkeme kararlarının bağlayıcılığı


ilkesi, kanun koyucunun Anayasa’ya uygun olması koşuluyla genel düzenleme yapma


yetkisini ortadan kaldırmaz.


19. Kesin hüküm niteliği taşıyan bir


yargı kararının yerine getirilmesi sonucunda oluşan yeni durumların bazı


hukuksal konular yönünden sonuç doğurmaması bu yargı kararının uygulanmadığı


anlamına gelmemektedir. Kural mahkeme kararlarının geçersiz kılınmasına yönelik


bir düzenleme olmayıp sosyal güvenlik sisteminin işleyişinde belirliliği ve


öngörülebilirliği sağlama ile kamu yararı amacıyla sadece emeklilik işleminde


yaş düzeltilmesini daha sıkı koşullara bağlamakta, sonuçta sigortalı olarak işe


başladıktan sonra yapılan yaş değişikliğinin emeklilik aylığına ilişkin


işlemlerde dikkate alınmaması sonucunu doğurmaktadır. Bu bakımdan yargı kararı


hukuksal olarak değerini ve geçerliliğini korumakta, sadece bu karara emeklilik


yönünden sonuç bağlanmamaktadır. İşe başlamadan önce yapılan yaş değişiklikleri


ise emeklilik işlemleri dâhil tüm yönlerden hukuksal sonuç doğurmaya devam


etmektedir.


20. Açıklanan nedenlerle kural,


Anayasa’nın 2., 10., 36., 60. ve 138. maddelerine aykırı değildir. İtirazın


reddi gerekir."


V. İNCELEME VE


GEREKÇE


21. Anayasa Mahkemesinin 31/1/2024 tarihinde yapmış


olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:


A. Başvurucunun


İddiaları


22. Başvurucu; doğum tarihinin sehven ...1972 olarak


yazıldığını, gerçek doğum tarihinin ...1969 olduğunu ve bu hususun Kocaeli 1.


Asliye Hukuk Mahkemesinin 21/4/1987 tarihli kararıyla hükme bağlandığını


belirtmiştir. Yaş tashihi hakkında verilen bu kararın kesin hüküm niteliği arz


ettiğini belirten başvurucu, 5510 sayılı Kanun'un 57. maddesinin uyuşmazlığa


tatbik edildiği gerekçesiyle davasının -yaş tashihi hakkındaki kesin hükme


rağmen- reddedilmesinin Anayasa'nın hukuk devleti ilkesi ile temel hak ve


özgürlüklere ilişkin düzenlemelerine aykırılık teşkil ettiğini ileri sürmüştür.


B. Değerlendirme


23. Anayasa’nın “Hak arama hürriyeti” kenar


başlıklı 36. maddesinin birinci fıkrası şöyledir:


 “Herkes, meşru vasıta ve yollardan


faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve


savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir.”


24. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından


yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki


tavsifini kendisi takdir eder. Başvurucunun şikâyetinin özü, hakkında yaş


tashihine ilişkin olarak tesis edilen kesinleşmiş mahkeme kararının emeklilik


hakkının tespiti için açtığı davada dikkate alınmayarak davanın reddine karar


verilmesine yöneliktir. Somut olayda başvurucunun iddialarının adil yargılanma


hakkı kapsamındaki hakkaniyete uygun yargılanma hakkı yönünden incelenmesi


gerektiği değerlendirilmiştir.


1. Kabul


Edilebilirlik Yönünden


25. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul


edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı


anlaşılan hakkaniyete uygun yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin


iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.


2. Esas


Yönünden


a. Genel


İlkeler


26. Anayasa’nın 36. maddesinde ifade edilen hak arama


özgürlüğü ve adil yargılanma hakkı, sadece yargı mercileri önünde davacı ve


davalı olarak iddia ve savunmada bulunma hakkını değil yargılama sonunda hakkı


olanı elde etmeyi de kapsayan bir haktır (AYM, E.2009/27, K.2010/9, 14/1/2010).


27. Anayasa Mahkemesi iptal veya itiraz yoluyla gündemine


gelen davalarda, Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devletinin eylem ve


işlemleri hukuka uygun, insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup


güçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek


sürdüren, hukuk güvenliğini sağlayan, bütün etkinliklerinde hukuka ve


Anayasa'ya uyan, işlem ve eylemleri bağımsız yargı denetimine bağlı olan devlet


olduğunu belirterek hukuki güvenlik ilkesinin hukuk devletinin unsurlarından


biri olduğunu ifade etmiştir (AYM, E.2006/61, K.2007/91, 30/11/2007; AYM,


E.2014/73, K.2014/98, 22/5/2014).


28. Anayasa Mahkemesi, bu kavramların içeriğini


kararlarında tanımlamış; kişilerin hukuki güvenliğini sağlamayı amaçlayan


hukuki güvenlik ilkesinin hukuk normlarının öngörülebilir olmasını, bireylerin


tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal


düzenlemelerinde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli


kıldığını, belirlilik ilkesinin ise yasal düzenlemelerin hem kişiler hem de


idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık,


net, anlaşılır ve uygulanabilir olmasını, ayrıca kamu otoritelerinin keyfî


uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesini ifade ettiğini belirtmiştir


(AYM, E.2013/64, K.2013/142, 28/11/2013).


29. Anayasa Mahkemesi, bazı kararlarında hukuk güvenliği


ilkesinin bir gereği olarak kuralların öngörülebilir olması gerektiğinden


açıkça bahsetmiş; hukuk güvenliğinin temel hak güvencelerinde korunan ortak değer


olduğunu, hukuk devletinde hukuk normlarının öngörülebilir olması ve bireylerin


tüm işlem ve eylemlerinde devlete güven duyabilmesi gerektiğini ifade etmiştir


(AYM, E.2008/19, K.2010/17, 28/1/2010).


30. Adil yargılanma hakkı ile bağlantılı olan kesin hükme


saygı ilkesi, kesinleşmiş bir mahkeme hükmüyle bireylere tanınan statüye (hak


ve borçlara) hukuk düzenince istisnai durumlar dışında müdahale edilmemesini


gerekli kılar (Mustafa Altın [GK], B. No: 2018/10018, 27/10/2021, § 63).


Kesin hükme saygı ilkesi, yürürlükteki kurallara göre çözümlenen bir


konunun o konunun ilgilileri arasında -kanunun öngördüğü yargılamanın


yenilenmesi gibi ayrık durum dışında- yeniden incelenmesine engeldir.


Değişik kanunlarda yer alan bu hukuksal kurum, yargı alanında kararlılık


sağlamak amacına bağlanmaktadır. Biçimsel ve nesnel anlamda tanımları yapılan


bu kurumun ögeleri; yargı kararlarına tanınan bir nitelik olması, bu niteliğin


yasalarla tanınması ve yargı kararına uyulması zorunluluğudur (Mustafa


Altın, § 57; AYM, E.1988/36, K.1989/24, 2/6/1989).


31. Kesin hükme saygı ve kesin hükmün bağlayıcı olması,


hükmü veren mahkeme de dâhil diğer bütün mahkemelerin ve diğer ilgili


kurumların bu kararla bağlı olması anlamına gelir. Yargının verdiği ve


bağlayıcı olan kesin hüküm, zarar gören taraflardan biri açısından işlevsiz


duruma getirilmişse adil yargılanma hakkının sağladığı güvencelerin bir anlamı


kalmayacaktır (Mustafa Altın, § 58; Arman Mazman, B. No:


2013/1752, 26/6/2014, § 65; Alba İnşaat Tic. Ltd. Şti., B. No:


2013/1313, 26/2/2015, §§ 53, 54).


b. İlkelerin


Olaya Uygulanması


32. Somut olayda başvurucu, yaşının düzeltilmesine


ilişkin kesinleşmiş mahkeme kararının emeklilik işlemlerinde dikkate


alınmadığından ve bu durumun Kocaeli 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin 21/4/1987


tarihli kararın uygulanmaması sonucunu doğurduğundan yakınmaktadır. Yaş tashihi


kararı ile nüfus kayıtlarının gerçek duruma uygun hâle getirilmesi ve


kütüklerin doğru şekilde tutulması amaçlanmakta olup eldeki uyuşmazlık yönünden


başvurucunun doğum tarihinin nüfus idaresi tarafından Kocaeli 1. Asliye Hukuk


Mahkemesinin 21/4/1987 tarihli kararı doğrultusunda değiştirilmiş ve bu şekilde


kararın icra edilmiş olduğu görülmektedir.


33. Bu bağlamda başvurucunun yaşının düzeltilmesine


yönelik olarak verilen 21/4/1987 tarihli mahkeme kararının 5510 sayılı Kanun’un


57. ve 506 sayılı mülga Kanun’un 120. maddelerinin ikinci ve üçüncü fıkraları


uyarınca emeklilik işlemlerinde sonuç doğurmaması, mahkeme kararlarının icra


edilmemesi sonucunu doğurmamaktadır. Emeklilik işlemlerinde, sigortalı olarak


çalışılmaya başlandığı tarih itibarıyla nüfus kütüğünde kayıtlı olan doğum


tarihinin esas alınmasını öngören kuralların, emeklilik düzeninin aktüeryal


dengeler gözetilerek bilimsel verilere göre belirlenmesi ve sosyal güvenlik sisteminin


birtakım aksaklıklara yol açılmadan sürdürülmesi amacına yönelik olarak


düzenlendiği anlaşılmaktadır. Burada yargı kararları hukuksal olarak değerini


ve geçerliliğini korumakta, sadece emeklilik yönünden sonuç yaratmamaktadır


(benzer yönde bir değerlendirme için bkz. Ali Çakmak ve Şerefnaz Aygül,


§ 52).


34. Nitekim Anayasa Mahkemesinin somut uyuşmazlığa


dayanak teşkil eden 506 sayılı mülga Kanun’un 120. maddesinin üçüncü fıkrası


ile 5510 sayılı Kanun’un 57. maddesinin üçüncü fıkrasına ilişkin olarak norm


denetiminde verdiği kararlarındaki değerlendirmesi de aynı yöndedir (bkz. §§


19, 20).


35. Bu itibarla başvurucunun yaş tashihine ilişkin


mahkeme kararının ilgili mevzuat hükümleri uyarınca emeklilik işlemleri


yönünden sonuç doğurmamasının kararların uygulanmadığı veya hukuksal değerini


ve geçerliliğini kaybettiği şeklinde yorumlanamayacağı sonucuna varılmıştır.


36. Açıklanan gerekçelerle Anayasa'nın 36. maddesinde


güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki hakkaniyete uygun


yargılanma hakkının ihlal edilmediğine karar verilmesi gerekir.


Hasan Tahsin GÖKCAN, Yıldız SEFERİNOĞLU ve Selahaddin


MENTEŞ bu görüşe katılmamıştır.


VI. HÜKÜM


Açıklanan gerekçelerle;


A. Hakkaniyete uygun yargılanma hakkının ihlal edildiğine


ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA OYBİRLİĞİYLE,


B. Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil


yargılanma hakkı kapsamındaki hakkaniyete uygun yargılanma hakkının İHLAL


EDİLMEDİĞİNE Hasan Tahsin GÖKCAN, Yıldız SEFERİNOĞLU ve Selahaddin MENTEŞ'in


karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,


C. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde


BIRAKILMASINA,


D. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına


GÖNDERİLMESİNE 31/1/2024 tarihinde karar verildi.


 


 


 


KARŞIOY GEREKÇESİ


1. Başvuruda SGK tarafından yaşlılık aylığı bağlanması


işlemi sırasında başvuranın yaş düzeltmeye ilişkin kesinleşmiş mahkeme kararı


dikkate alınmamıştır. Başvuran bu nedenle açtığı emeklilik hakkının tespiti


davasının 5510 sayılı Kanunun 57. maddesi uyarınca kabul edilmemesinin mahkeme


kararının uygulanmaması sonucunu doğurması nedeniyle adil yargılanma hakkının


ihlal edildiğini ileri sürmüştür.


2. Mahkememiz çoğunluğu tarafından karara temel alınan


gerekçede yaş düzeltilmesine ilişkin mahkeme kararının nüfus kayıtlarının


düzenli tutulmasına ilişkin olarak uygulanıp kayıtların düzeltildiği, bununla


birlikte düzeltilmiş kaydın emeklilikte esas alınmamasının mahkeme kararının


icra edilmemesi anlamına gelmediği, öte yandan uygulamaya esas kanun hükmünün


iptal isteminin de Mahkememiz tarafından reddedildiği belirtilerek başvuru


kabul edilemez bulunmuştur.


3. Öncelikle başvuruya konu işleminin yasal dayanağını


oluşturan kuralın iptal isteminin reddine dair AYM'nin 2019/5 E. - 2019/24 K.


sayılı kararına karşı yazdığımız karşıoy gerekçelerine atıf yaparak, kuraldaki


düzenlemenin gerek sosyal güvenlik hakkına (AY m. 60) gerekse adil yargılanma


hakkı yönlerinden yarattığı sorunlara işaret etmek istiyorum.


4. Çoğunluk kararında söylenenin aksine meselenin


kesinleşmiş mahkeme kararlarının kesin hüküm otoritesinin hüküm doğurmasıyla


bağlantısı bulunmaktadır. Çünkü bir kişinin gerçek doğum tarihinin nüfus


kaydından farklı olduğunun kesinleşen mahkeme kararıyla tespit edilmesi, hukuk


düzeni bakımından gerçeğin bu olduğu anlamına gelmektedir. Hukuken belirlenen


gerçek doğum tarihine ilişkin kesin hükmün ilgili bütün alanlarda hukuki sonuç


doğurması zorunludur.


5. Mahkemelerin kesinleşen kararlarının otoritesinin


tanınması hukuk devletinin ve hukuk güvenliği ilkesinin bir gereğidir. Başka


deyişle kesin hükmün otoritesi-dokunulmazlığı ilkesi hukuk devleti (AY


m. 2) kapsamında anayasal güvence altındadır. AYM söz konusu ilkeyi kesin


hükme saygı ilkesi olarak nitelemekte ve bu ilkenin uluslararası hukuk


düzenine özgü ve hukukun genel ilkelerinden biri olarak kabul gördüğünü ifade


etmektedir. Mahkeme ayrıca Anayasanın 138. maddesinde yer alan mahkeme


kararlarının geciktirilmeksizin uygulanması yükümlülüğünün de kesin hükme saygı


ilkesinin bir gereği olduğunu kabul etmektedir (bkz. Arman Mazman, B. No:


2013/1752, 26.6.2014, par. 65; Alaaddin Bayram, B. No: 2109/25857, 31.3.2022,


p. 45).


6. Öte yandan kesin hükme saygı ilkesi adil yargılanma


hakkının da bir unsurudur. Kesinleşen mahkeme kararlarının hukuki sonuçlarından


bir kısmının tanınmaması adil yargılanma hakkı kapsamında mahkeme hakkının


zedelenmesine, ihlaline neden olur (bkz. AİHM Burdov/Rusya, No: 59498/00,


27.5.2002, par. 35-36; Lunari/İtalya, No: 21463/93, 11.1.2001). Mahkeme


kararının tam veya kısmen yerine getirilmemesi ayrıca kararların icrası hakkını


da ihlal eder.


7. Başvuranın kesinleşen mahkeme kararı ile nüfus kaydına


işlenen gerçek doğum tarihinin emeklilik işleminde esas alınmasına 5510 sayılı


Kanunun 57/2. maddesindeki kural engel olmaktadır. Meşru amaçlarla sosyal


güvenlik hakkına ilişkin mevzuatta böyle bir düzenleme yapılabileceği ileri


sürülebilir. Buna karşın bir mahkeme kararının kesin hüküm otoritesinin


tanınmamasına ilişkin gerekçeler, yukarda değinilen önceki karşıoy


gerekçelerimizle birlikte makul ve kabul edilebilir görünmemektedir. Kesin


hüküm otoritesine istisna için incelenen kural ve gerekçelerinde açıklanan


nedenlerin hukuk devleti ilkesi ile mahkeme hakkına ilişkin bireysel ve kamusal


olarak beklenen yararlardan daha üstün olduğu da gösterilememiştir. Belirtilen


nedenlerle başvuranın adil yargılanma hakkı kapsamında mahkeme hakkı ve


kararların icrası hakkının ihlal edildiği görüşündeyim.


 


 


 


 


Başkanvekili


 Hasan Tahsin GÖKCAN


 


 


 


KARŞIOY


1. Çoğunluğun, Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından


yaşlılık aylığı bağlanması, sigortalı çalışmaya başladıktan sonra yapılmış yaş


tashihine ilişkin kesinleşmiş mahkeme kararının dikkate alınmaması üzerine


emeklilik hakkının tespiti için açılan davanın reddine karar verilmesi nedeniyle,


yaş tashihine ilişkin kararının ilgili mevzuat hükümleri uyarınca emeklilik


işlemleri yönünden sonuç doğurmamasının, kararların uygulanmadığı ya da


hukuksal değerini ve geçerliliğini kaybettiği şeklinde yorumlanamayacağı,


dolayısıyla da adil yargılanma hakkının ihlal edilmediği açık olduğundan


"açıkça dayanaktan yoksun olması" nedeniyle kabul edilemez olduğuna


dair kararına iştirak etmiyoruz.


2. Anayasa'nın 138/4 maddesi:


"Yasama ve yürütme organları ile idare, mahkeme


kararlarına uymak zorundadır; bu organlar ve idare, mahkeme kararlarını hiçbir


suretle değiştiremez ve bunların yerine getirilmesini geciktiremez."


şeklindedir.


3. 5510 sayılı Kanun'un 57/3 maddesi:


"İş kazası, meslek hastalığı, malûllük, yaşlılık ve


ölüm sigortalarından gelir ve aylık tahsisleri ile sermaye değerinin hesabında,


iş kazasının olduğu veya meslek hastalığının hekim raporuyla ilk defa tespit


edildiği veya sigortalıların bu Kanuna ve bu Kanunla yürürlükten kaldırılmış


kanunlara tâbi olarak ilk defa çalışmaya başladığı tarihten sonraki yaş


düzeltmeleri dikkate alınmaz." şeklindedir. Yasal düzenlemeye göre,


ilk defa sigortalı çalışmaya başladığı tarihte nüfus kütüğündeki kayıtların


mutlak olarak esas alınacağı, sigorta kaydından sonraki bir tarihte mahkeme


kararı ile de olsa yaş tashihlerinin emeklilik işlemelerinde hiçbir şekilde


dikkate alınmayacağı hüküm altına alınmıştır. Bu şekildeki yasal düzenleme


(Kanun) ile, bir nevi Anayasa'nın 138/4 maddesine bir istisna getirilmiş


olmaktadır. Bu haliyle de kanundan kaynaklanan bir hukuka aykırılık da söz


konusu olmaktadır.


4. Medeni Kanun'un "Kişisel Durum Sicili"


başlığı altında bulunan;


-"Sicil" kenar başlıklı 36. maddesi


"Kişisel durum, bu amaçla tutulan resmî sicille belirlenir."


-"Görevliler" kenar başlıklı 37. maddesi


"Kişisel durum sicili, Devletçe atanan memurlar tarafından tutulur. Sicil


kayıtlarını tutmak ve örnek vermek bu memurların görevidir."


-"Sorumluluk" kenar başlıklı 38. maddesi


"Kişisel durum sicilinin tutulmasından doğan zararlar, kusurlu memura rücu


edilmek kaydıyla, Devletçe tazmin edilir."


-"Düzeltme" kenar başlıklı 39. maddesi


"Mahkeme kararı olmadıkça, kişisel durum sicilinin hiçbir kaydında


düzeltme yapılamaz. " şeklindedir.


5. Nüfus Hizmetleri Kanunu'nun 35/1 maddesi:


"Kesinleşmiş mahkeme hükmü olmadıkça nüfus


kütüklerinin hiçbir kaydı düzeltilemez ve kayıtların anlamını ve taşıdığı


bilgileri değiştirecek şerhler konulamaz. Ancak olayların aile kütüklerine


tescili esnasında yapılan maddî hatalar nüfus müdürlüğünce dayanak belgesine


uygun olarak düzeltilir. " şeklinde düzenlenmiştir.


6. Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 218/2 maddesi:


"Kovuşturma evresinde mağdur veya sanığın yaşının


ceza hükümleri bakımından tespitiyle ilgili bir sorunla karşılaşılması halinde;


mahkeme, ilgili kanunda belirlenen usule göre bu sorunu çözerek hükmünü


verir." şeklindedir. Bu düzenlemeye göre ceza mahkemelerine kovuşturma


aşamasında yaş düzeltme yetkisi verilmiş olup, muhtemel yaş tashihi kararı ile


ilgilinin cezai sorumluluğunda artış veya azalması söz konususu olabilecek veya


infaz rejiminde de değişiklik olabilecektir.


7. Yukarıda açıklandığı üzere, Anayasa'nın 138/4 maddesi,


mahkeme kararlarına uyma zorunluluğunu düzenlemekte ve hiçbir istisnaya da yer


verilmemektedir. Yaş tashihi kararlarının ilgilinin sicilinde değişiklik


yapılmasına karşın; "yargı kararı hukuksal olarak değerini ve


geçerliliğini korumakta, sadece emeklilik yönünden sonuç doğurmamaktadır."


şeklindeki yorum Anayasa'nın 138/4 maddesindeki emre uygun bir yaklaşım


değildir.


8. Kesinleşmiş mahkeme kararlarının, emeklilik


işlemlerinde itibar edilmemesi Anayasa'nın 2. maddesinde ifadesini bulan "Hukuk


Devleti" ilkesiyle de bağdaşmamaktadır.


Yaş düzeltme ile ilgilisinin cezai sorumluluğun kapsamı,


mahiyeti genişleyebilecek, ceza miktarı arttırılarabilecek ve hatta infaz


rejiminde de ciddi şekilde ağırlaştırabilecekken, aynı mahkeme kararının


emeklilik işlemlerinde hüküm ifade etmeyeceğini kabul etmek Hukuk Devleti


ilkesi ile bağdaşmayacaktır.


9. Anayasa'nın 36. maddesi:


"Herkes, meşrû vasıta ve yollardan faydalanmak


suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile


adil yargılanma hakkına sahiptir." şeklindedir.


10. Yaş düzeltmeye ilişkin kesinleşmiş mahkeme


kararlarının uygulanmaması "adil yargılanma hakkı"nın bir parçası


olan "mahkemeye erişim hakkı" kapsamında değerlendirilmektedir. Hak


arama özgürlüğü ve adil yargılanma hakkı sadece yargı mercileri önünde davacı


ve davalı olarak iddia ve savumada bulunma hakkını değil, yargılama sonunda


hakkı olanı elde etmeyi de kapsayan bir hak olduğu Anayasa Mahkemesince bir çok


kez vurgulanmıştır.


11. Mahkemeye erişim hakkı, bir uyuşmazlığı mahkeme önüne


götürme ve aynı zamanda mahkemece verilen kararın uygulanmasını isteme


haklarını da kapsadığı ve karar uygulanmazsa yargılamanın da bir anlamı


olmayacağı AİHM kararlarında da ortaya konmuş bulunmaktadır.


12. Yukarıda açıklanan nedenlerle çoğunluğun görüşüne


katılmıyoruz.


 


Üye


Yıldız SEFERİNOĞLU


Üye


Selahaddin MENTEŞ

Karar Künyesi

 

Mahkeme

Anayasa Mahkemesi Genel Kurul

 

Karar Türü

Bireysel Başvuru

 

Başvuru No

2020/1617

 

Karar Tarihi

31 Ocak 2024

 

Oy Durumu

Oy birliği ve oy çokluğu

 

Resmî Kaynak

Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası

 

Hukuki Destek

Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu

 

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.

Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara

 

0552 725 25 18

WhatsApp ile Yazın

İletişim ve Yol Tarifi

 

İlgili Hukuk Alanları

İş Hukuku Davaları

Tüm Çalışma Alanları ›

 

Hesaplama Araçları

İşçilik Alacakları Hesaplama

Tüm Hesaplama Araçları ›

bottom of page