Norm Denetimi Kararları · İŞ HUKUKU · NORM DENETİMİNDE İPTAL · NORM DENETİMİNDE İPTAL TALEBİNİN REDDİ · NORM DENETİMİNDE KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞI
Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu — Kayıt Dışı Çalışan İşçinin Haklarından Feragat Etmiş Sayılması Kuralının İptali
2021/5 E., 2023/109 K. · 1 Haziran 2023
İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 20 Kasım 2026
Kararın Özeti
Anayasa Mahkemesi, işverence sigortalı olarak bildirilmeyen işçinin, ücret ve ücrete bağlı alacakları dışındaki haklardan feragat etmiş sayılması kuralını inceledi. İşçinin kayda alınmasının işverenin zaten kanuni yükümlülüğü olduğunu, bunun karşılığında kayıt dışı dönemden doğan hakların işçiye kaybettirilemeyeceğini belirtti. Düzenlemeyi mülkiyet ve sosyal güvenlik hakları ile devletin çalışanı koruma yükümlülüğü bakımından Anayasa’ya aykırı buldu. Aynı değişiklik kanunundaki kısa çalışma ve ücret desteğiyle ilgili başka kurallar hakkında da ayrı sonuçlara ulaştı.
Hukuki İlke
Kayıt dışı istihdamı azaltmak için işverene teşvik sağlanabilir. Anayasa Mahkemesi, işçinin kanuni sigortalılık yükümlülüğünün yerine getirilmesi karşılığında geçmiş işçilik haklarından vazgeçmiş sayılmasını ölçülü bulmadı.
Sonuç
4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu’nun geçici 27. maddesinin dördüncü fıkrası oy çokluğuyla iptal edildi. Geçici 29. maddenin birinci fıkrasının üç cümlesi de iptal edildi. Aynı kararda başka hükümlere ilişkin ret ve karar verilmesine yer olmadığı sonuçları da bulunuyor. Geçici 27/4 iptali için erteleme öngörülmedi ve karar 18 Ekim 2023 tarihli, 32343 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı.
İlgili Mevzuat
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 35, 49, 60, 153
Kararda anılan4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu geçici — m. 27, 29
Kararda anılan5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu — m. 8, 79, 92
Kararda anılan7256 sayılı Kanun — m. 12, 14
Kararda anılan
Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.
Kararın Tam Metni
Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir.
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2021/5
Karar Sayısı : 2023/109
Karar Tarihi : 1/6/2023
R.G. Tarih - Sayı :
18/10/2023 - 32343
İPTAL DAVASINI AÇAN: Türkiye
Büyük Millet Meclisi üyeleri Engin ALTAY, Özgür ÖZEL, Engin ÖZKOÇ ile birlikte
131 milletvekili
İPTAL DAVASININ KONUSU:11/11/2020 tarihli ve 7256 sayılı Bazı Alacakların Yeniden
Yapılandırılması ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun’un;
A. 5. maddesiyle
25/8/1999 tarihli ve 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu’na eklenen ek 7.
maddenin birinci fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “…Fondan…”
ibaresinin,
B. 12. maddesiyle
4447 sayılı Kanun’a eklenen geçici 27. maddenin;
1. Birinci
fıkrasının;
a. (b) bendinin,
b. (c) bendinde
yer alan “…Fondan…” ibaresinin,
2. Dördüncü
fıkrasının,
3. Beşinci
fıkrasının birinci cümlesinin “…işsizlik sigortası primi de dâhil olmak
üzere sigorta primi tahakkuk ettirilmez…” bölümünün,
C. 13. maddesiyle
4447 sayılı Kanun’a eklenen geçici 28. maddenin ikinci fıkrasının,
Ç. 14. maddesiyle
4447 sayılı Kanun’a eklenen geçici 29. maddenin,
D. 21. maddesiyle
31/12/1960 tarihli ve 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’na eklenen geçici 93.
maddenin,
E. 22. maddesiyle
28/3/1983 tarihli ve 2809 sayılı Yükseköğretim Kurumları Teşkilatı Kanunu’nun
ek 158. maddesinin;
1. İkinci
fıkrasının dördüncü cümlesinde yer alan “…bir üye ile Türkiye Sağlık
Enstitüleri Başkanlığı Yönetim Kurulunca belirlenen Sağlık Bilimleri
Üniversitesi dışından bir üye…” ibaresinin “…iki üye…” şeklinde
değiştirilmesinin,
2. Beşinci
fıkrasının değiştirilen üçüncü cümlesinin,
3. Beşinci
fıkrasına eklenen dördüncü ve beşinci cümlelerin,
F. 26. maddesiyle
3/5/1985 tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanunu’na eklenen ek 9. maddenin üçüncü ve
dördüncü fıkralarının,
G. 27. maddesiyle
3194 sayılı Kanun’a eklenen geçici 24. maddenin;
1. İkinci
fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “…izin veya…” ibaresinin,
2. Üçüncü
fıkrasının birinci cümlesinin,
3. Dördüncü
fıkrasının,
Ğ. 28. maddesiyle
7/5/1987 tarihli ve 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu’nun ek 9.
maddesinin dokuzuncu fıkrasına eklenen ikinci cümlenin,
H. 32. maddesiyle
31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası
Kanunu’nun 40. maddesinin ikinci fıkrasında yer alan tablonun değiştirilen 16.
sırasının “14 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesine göre basın kartı sahibi
olmak suretiyle fiilen çalışanlar.” bölümünün,
I. 41. maddesiyle
1/2/2018 tarihli ve 7075 sayılı Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu
Kurulması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine
Dair Kanun’a eklenen geçici 4. maddenin (1) numaralı fıkrasının;
1. İkinci
cümlesinde yer alan ‘‘…en geç altı ay…’’ ibaresinin,
2. Üçüncü
cümlesinin,
İ. 44. maddesiyle
16/4/2020 tarihli ve 7244 sayılı Yeni Koronavirüs (Covid-19) Salgınının
Ekonomik ve Sosyal Hayata Etkilerinin Azaltılması Hakkında Kanun ile Bazı
Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un 2. maddesinin;
1. (1) numaralı
fıkrasının (ç), (d) ve (e) bentlerinin ikinci cümlelerinde yer alan “…üç
aya…” ibarelerinin “…üçer aylık sürelerle üç defaya…” şeklinde
değiştirilmesinin,
2. (1) numaralı
fıkrasına eklenen (l) bendinin,
Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 2., 5., 6., 7., 10., 12.,
13., 17., 26., 27., 28., 33., 35., 36., 40., 48., 49., 56., 60., 65., 73., 90.,
123., 125., 128., 129., 130., 135., 137., 153. ve 171. maddelerine aykırılığı
ileri sürülerek iptallerine ve yürürlüklerinin durdurulmasına karar verilmesi
talebidir.
I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKÜMLERİ VE İLGİLİ GÖRÜLEN CUMHURBAŞKANLIĞI
KARARNAMESİ (CBK) KURALI
A. İptali İstenen Kanun Hükümleri
Kanun’un
iptali talep edilen kuralların da yer aldığı;
1. 5. maddesiyle
4447 sayılı Kanun’a eklenen ek 7. madde şöyledir:
“Ek Madde 7- (Ek:11/11/2020-7256/5 md.)
İşsizlik ödeneğinden yararlandırılıp,
işten ayrılmalarını takip eden 90 gün içerisinde özel sektör işyerlerinde bu
Kanun kapsamında işe giren ve işe girdiği tarihten itibaren hizmet akdine tabi
olarak en az on iki ay süreyle kesintisiz çalışanlardan talepte bulunanların,
5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi uyarınca
sigortalı sayılmak suretiyle, işe başladıkları tarihten önce yararlandıkları en
son işsizlik ödeneği süresi için Kurumca Sosyal Güvenlik Kurumuna ödeme
yapıldığı tarihte geçerli prime esas kazanç alt sınırı üzerinden hesaplanacak
uzun vadeli sigorta primi işveren ve sigortalı hisselerinin tamamı Fondan
karşılanır. Bu fıkra hükümlerinden aynı işsizlik ödeneği hak sahipliği için
sadece bir defa yararlanılır.
Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Kurumca
belirlenir.”
2. 12. maddesiyle
4447 sayılı Kanun’a eklenen geçici 27. maddenin ilgili kısmı şöyledir:
“Geçici Madde 27 – (Ek:11/11/2020-7256/12
md.)
1/10/2020 tarihi itibarıyla Sosyal
Güvenlik Kurumuna bildirilen aylık prim ve hizmet belgelerinde veya muhtasar ve
prim hizmet beyannamelerinde kayıtlı olanlar, sosyal güvenlik kuruluşlarından
emeklilik veya yaşlılık aylığı almakta olanlar ile yabancılar hariç; 4857
sayılı Kanun kapsamında olup olmadığına bakılmaksızın her türlü iş veya hizmet
sözleşmesiyle hizmetleri Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirilerek veya
bildirilmeksizin istihdam edilip 1/1/2019-17/4/2020 tarihleri arasındaki
dönemde iş veya hizmet sözleşmesi 4857 sayılı Kanunun 25 inci maddesinin birinci
fıkrasının (II) numaralı bendinde ve diğer Kanunların ilgili hükümlerine göre
ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan hâller ve benzeri sebepler dışında sona
erenler ile hizmetleri Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirilmeksizin bu maddenin
yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla istihdam edilmeye devam edilmekte olanların,
iş veya hizmet sözleşmelerinin sona erdiği ya da hâlihazırda çalışmakta
oldukları en son özel sektör işverenine bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihi
takip eden 30 gün içerisinde başvuruda bulunmaları ve işveren tarafından;
…
b) İşe başlatılıp 4857 sayılı Kanunun
geçici 10 uncu maddesi uyarınca işveren tarafından ücretsiz izne ayrılanlara,
kısa çalışma ödeneğinden faydalanmamak kaydıyla, 4857 sayılı Kanunun geçici 10
uncu maddesinde yer alan fesih yapılamayacak süreyi geçmemek üzere, bu süre
içinde ücretsiz izinde bulundukları süre kadar, Fondan günlük 39,24 Türk lirası
nakdi ücret desteği verilir. Yapılan ödemelerden damga vergisi hariç herhangi
bir kesinti yapılamaz. Bu fıkra kapsamında nakdi ücret desteğinden
yararlananlar 5510 sayılı Kanunun 60 ıncı maddesinin birinci fıkrasının (g)
bendi kapsamında genel sağlık sigortalısı sayılırlar ve genel sağlık
sigortasına ilişkin primleri Fondan karşılanır. Bu fıkra kapsamında nakdi ücret
desteğinden yararlanan işçinin başvuruda bulunduğu işveren tarafından fiilen
çalıştırıldığının tespiti hâlinde işverene, bu şekilde çalıştırılan her işçi ve
çalıştırıldığı her ay için ayrı ayrı olmak üzere fiilin işlendiği tarihteki
4857 sayılı Kanunun 39 uncu maddesince belirlenen aylık brüt asgari ücret
tutarında çalışma ve iş kurumu il müdürlüklerince idari para cezası uygulanır
ve ödenen nakdi ücret desteği ödeme tarihinden itibaren işleyecek kanuni faizi
ile birlikte işverenden tahsil edilir.
c) Başvurusunun kabul edilmediğini Kuruma bildirenler
için hanesinde sosyal güvenlik kuruluşlarından gelir ya da aylık alan, kısa
çalışma ödeneğinden ya da işsizlik ödeneğinden faydalanan veya 5510 sayılı
Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi, (b) bendi ve (c) bendi
kapsamında sigortalı olan veya 506 sayılı Kanunun geçici 20 nci maddesi
kapsamındaki sandıklara tabi olarak çalışan ile düzenli sosyal yardım alan
bulunmamak şartlarını sağlayanlara 29/5/1986 tarihli ve 3294 sayılı Sosyal
Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Kanunu kapsamında yapılacak değerlendirme göz
önüne alınarak 4857 sayılı Kanunun geçici 10 uncu maddesinde yer alan fesih
yapılamayacak süreyi geçmemek üzere Fondan hane başına günlük 34,34 Türk
lirası destek verilir.
…
Hizmetleri Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirilmeksizin
çalıştırıldığı işveren tarafından kabul edilenlere, işveren tarafından bu
şekilde çalıştırıldıkları döneme ilişkin olarak ücret ve ücrete bağlı hakları
hariç olmak üzere diğer haklarından feragat etmiş sayılır ve bu şekilde çalıştırıldıkları
dönemde ilgili mevzuatı uyarınca daha önce yararlanmış oldukları sosyal yardım
ve diğer haklar borç çıkarılmaz.
Bu madde uyarınca başvuruda bulunanlardan hizmetlerini
Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirilmeksizin istihdam ettiğini kabul eden
işverenlere; ilgililerin işveren yanında hizmetleri bildirilmeksizin
çalıştırıldığı dönemler için 5510 sayılı Kanunun 102 nci maddesine göre idari
para cezası uygulanmaz, işsizlik sigortası primi de dâhil olmak üzere
sigorta primi tahakkuk ettirilmez ve ilgili mevzuatta yer alan ortalama ve
toplam sigortalı sayısı hesabında dikkate alınmaz. Bu işverenlerin,
hizmetlerini Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirilmeksizin istihdam ettiğini kabul
etmesi; bu Kanun veya diğer Kanunlar uyarınca sağlanan sigorta primi indirimi,
teşvik ve desteklerden yararlanmasına engel teşkil etmez ve daha önce
yararlanmış oldukları sigorta primi indirimi, teşvik ve destekler için borç
çıkarılmaz.
…”
3. 13. maddesiyle
4447 sayılı Kanun’a eklenen geçici 28. maddenin ilgili kısmı şöyledir:
“Geçici
Madde 28 – (Ek:11/11/2020-7256/13 md.)
1/10/2020 tarihi itibarıyla Sosyal
Güvenlik Kurumuna bildirilen aylık prim ve hizmet belgelerinde veya muhtasar ve
prim hizmet beyannamelerinde kayıtlı olanlar, sosyal güvenlik kuruluşlarından
emeklilik veya yaşlılık aylığı almakta olanlar ile yabancılar hariç; özel
sektör işyerlerinde 2019/Ocak ila 2020/Nisan aylarında/dönemlerinde aylık prim
ve hizmet belgesi veya muhtasar ve prim hizmet beyannamesi ile 5510 sayılı
Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında uzun vadeli
sigorta kollarından en az sigortalı bildirimi yapılan aydaki/dönemdeki
sigortalı sayısına ilave olarak veya 17/4/2020 tarihinden sonra ilk defa 5510
sayılı Kanun kapsamına alınan ya da daha önce tescil edildiği hâlde 2019/Ocak
ila 2020/Nisan aylarında/dönemlerinde sigortalı çalıştırılmaması nedeniyle
Sosyal Güvenlik Kurumuna aylık prim ve hizmet belgesi veya muhtasar ve prim
hizmet beyannamesi vermeyen özel sektör işyerlerinde bu maddenin yürürlüğe
girdiği tarihten itibaren işe alınanların fiilen çalıştırılmaları hâlinde, prim
ödeme gün sayısının 44,15 Türk lirası ile çarpımı sonucu bulunacak tutar 4857
sayılı Kanunun geçici 10 uncu maddesinde yer alan fesih yapılamayacak süreyi
geçmemek üzere, her ay bu işverenlerin Sosyal Güvenlik Kurumuna ödeyecekleri
tüm primlerden mahsup edilmek suretiyle işverene Fondan destek sağlanır. Bu
maddeyle sağlanan destekten yararlananlar geçici 27 nci maddede düzenlenen
destekten yararlanamaz.
Bu madde kapsamında işe başlatılıp 4857 sayılı Kanunun
geçici 10 uncu maddesi uyarınca işveren tarafından ücretsiz izne ayrılan ve
kısa çalışma ödeneğinden yararlanamayan sigortalılara 4857 sayılı Kanunun
geçici 10 uncu maddesinde yer alan fesih yapılamayacak süreyi geçmemek üzere,
bu süre içinde ücretsiz izinde bulundukları süre kadar, Fondan günlük 39,24
Türk lirası nakdi ücret desteği verilir. Yapılan ödemelerden damga vergisi
hariç herhangi bir kesinti yapılamaz. Bu fıkra kapsamında nakdi ücret
desteğinden yararlananlar 5510 sayılı Kanunun 60 ıncı maddesinin birinci
fıkrasının (g) bendi kapsamında genel sağlık sigortalısı sayılırlar ve genel
sağlık sigortasına ilişkin primleri Fondan karşılanır. Bu fıkra kapsamında
nakdi ücret desteğinden yararlanan işçinin başvuruda bulunduğu işveren
tarafından fiilen çalıştırıldığının tespiti hâlinde işverene, bu şekilde
çalıştırılan her işçi ve çalıştırıldığı her ay için ayrı ayrı olmak üzere
fiilin işlendiği tarihteki 4857 sayılı Kanunun 39 uncu maddesince belirlenen
aylık brüt asgari ücret tutarında çalışma ve iş kurumu il müdürlüklerince idari
para cezası uygulanır ve ödenen nakdi ücret desteği ödeme tarihinden itibaren
işleyecek kanuni faizi ile birlikte işverenden tahsil edilir.
…”
4. 14. maddesiyle
4447 sayılı Kanun’a eklenen geçici 29. madde şöyledir:
“Geçici Madde 29 – (Ek:11/11/2020-7256/14
md.)
Yeni Koronavirüs (Covid-19) sebebiyle işverenlerin
yaptıkları zorlayıcı sebep gerekçeli kısa çalışma başvurularının alınması,
değerlendirilmesi ve ödenmesine ilişkin işlemler hakkında Bakanlık ve Kurum
personeline herhangi bir sorumluluk yüklenemez. Bu kapsamda 2020 Ekim ayı ve
öncesi döneme ait işverenlerin hatalı işlemlerinden kaynaklanan fazla ve yersiz
ödemelerden bu maddenin yürürlük tarihi itibarıyla tahsil edilmemiş olanlar
terkin edilir. Tahsil edilenler iade veya mahsup edilemez.”
5. 21. maddesiyle
193 sayılı Kanun’a eklenen geçici 93. madde şöyledir:
“Geçici Madde 93 – (Ek:11/11/2020-7256/21
md.)
Yurt dışında bulunan para, altın, döviz, menkul kıymet ve
diğer sermaye piyasası araçlarını, bu maddedeki hükümler çerçevesinde,
30/6/2021 tarihine kadar Türkiye’deki banka veya aracı kuruma bildiren gerçek
ve tüzel kişiler, söz konusu varlıkları serbestçe tasarruf edebilirler.
Birinci fıkra kapsamına giren varlıklar, yurt dışında
bulunan banka veya finansal kurumlardan kullanılan ve bu maddenin yürürlük
tarihi itibarıyla kanuni defterlerde kayıtlı olan kredilerin en geç 30/6/2021
tarihine kadar kapatılmasında kullanılabilir. Bu takdirde, defter kayıtlarından
düşülmesi kaydıyla, borcun ödenmesinde kullanılan varlıklar için Türkiye’ye
getirilme şartı aranmaksızın bu madde hükümlerinden yararlanılır.
Bu maddenin yürürlük tarihi itibarıyla kanuni defterlerde
kayıtlı olan sermaye avanslarının, yurt dışında bulunan para, altın, döviz,
menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçlarının bu maddenin yürürlüğe
girmesinden önce Türkiye’ye getirilmek suretiyle karşılanmış olması hâlinde,
söz konusu avansların defter kayıtlarından düşülmesi kaydıyla bu madde
hükümlerinden yararlanılır.
213 sayılı Vergi Usul Kanunu uyarınca defter tutan
mükellefler, bu madde kapsamında Türkiye’ye getirilen varlıklarını, dönem
kazancının tespitinde dikkate almaksızın işletmelerine dâhil edebilecekleri
gibi aynı varlıkları vergiye tabi kazancın ve kurumlar için dağıtılabilir
kazancın tespitinde dikkate almaksızın işletmelerinden çekebilirler.
Gelir veya kurumlar vergisi mükelleflerince sahip olunan
ve Türkiye’de bulunan ancak kanuni defter kayıtlarında yer almayan para, altın,
döviz, menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçları ile taşınmazlar,
30/6/2021 tarihine kadar vergi dairelerine bildirilir. Bildirilen söz konusu
varlıklar, 30/6/2021 tarihine kadar, dönem kazancının tespitinde dikkate
alınmaksızın kanuni defterlere kaydedilebilir. Bu takdirde, söz konusu
varlıklar vergiye tabi kazancın ve kurumlar için dağıtılabilir kazancın
tespitinde dikkate alınmaksızın işletmeden çekilebilir. Bu fıkra kapsamında
bildirilen taşınmazların ayni sermaye olarak konulmak suretiyle işletme
kayıtlarına alınması hâlinde, sermaye artırım kararının bildirim tarihi
itibarıyla alınmış olması ve söz konusu kararın bildirim tarihini izleyen
onuncu ayın sonuna kadar ticaret siciline tescil edilmesi kaydıyla, bu madde
hükümlerinden faydalanılabilir.
Türkiye’ye getirilen veya kanuni defterlere kaydedilen
varlıkların elden çıkarılmasından doğan zararlar, gelir veya kurumlar vergisi
uygulaması bakımından gider veya indirim olarak kabul edilmez.
Bu madde kapsamında bildirilen varlıklar nedeniyle hiçbir
suretle vergi incelemesi ve vergi tarhiyatı yapılmaz. Bu hükümden
faydalanılabilmesi için birinci fıkra uyarınca bildirilen varlıkların,
bildirimin yapıldığı tarihten itibaren üç ay içinde Türkiye’ye getirilmesi veya
Türkiye’deki banka ya da aracı kurumlarda açılacak bir hesaba transfer edilmesi
şarttır.
Cumhurbaşkanı, bu maddede yer alan süreleri, bitim
tarihlerinden itibaren her defasında altı ayı geçmeyen süreler hâlinde bir yıla
kadar uzatmaya; Hazine ve Maliye Bakanlığı, madde kapsamına giren varlıkların
Türkiye’ye getirilmesi ve bildirimi ile işletmeye dâhil edilmelerine ilişkin
hususları, bildirime esas değerlerin tespiti, bildirimin şekli, içeriği ve
ekleri ile yapılacağı yeri, maddenin uygulanmasında kullanılacak bilgi ve
belgeler ile uygulamaya ilişkin usul ve esasları belirlemeye yetkilidir.”
6. 22. maddesiyle
2809 sayılı Kanun’un değişiklikler yapılan ek 158. maddesinin ikinci ve beşinci
fıkraları şöyledir:
“Üniversitenin yönetim organları, 2547 sayılı
Yükseköğretim Kanununda öngörülen organlar ile Mütevelli Heyetinden oluşur. (İptal
ikinci ve üçüncü cümle: Anayasa Mahkemesinin 2/11/2016 tarihli ve E: 2015/61,
K: 2016/172 sayılı Kararı ile.) (…) (Ek cümleler:15/11/2018-7151/17 md.) Mütevelli
Heyeti; Rektör, eğitim ve araştırma konusunda görevlendirilmiş Sağlık Bakanı
Yardımcısı, Sağlık Bakanının seçtiği bir üye, Yükseköğretim Kurulu tarafından
seçilen profesör unvanına sahip iki üye olmak üzere, toplam beş üyeden
oluşur. Mütevelli Heyeti, Rektör başkanlığında ilk toplantısını yapar ve bu
toplantıda yapılacak seçim ile Mütevelli Heyeti Başkanı belirlenir. Mütevelli
Heyeti, en az dört üye ile toplanır ve salt çoğunlukla karar alır. Bakan ve
Yükseköğretim Kurulu tarafından seçilen üyelerin görev süresi dört yıldır.
Mütevelli Heyetinin çalışma usul ve esasları, Mütevelli Heyetinin teklifi
üzerine Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenir.
…
Üniversite, Sağlık Bakanlığına bağlı eğitim ve araştırma
hastaneleriyle 7/5/1987 tarihli ve 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel
Kanununun ek 9 uncu maddesi çerçevesinde birlikte kullanım protokolleri yaparak
sağlık uygulama ve araştırma faaliyetlerini yürütür. Üniversitenin birlikte
kullanım protokolü imzaladığı eğitim ve araştırma hastaneleri, aynı zamanda
Üniversitenin uygulama ve araştırma merkezi statüsü kazanır. (Değişik
cümle:11/11/2020-7256/22 md.) Üniversiteye tahsis edilen öğretim elemanı
kadrolarının nitelikleri ve dağılımı, birlikte kullanılan eğitim ve araştırma
hastanelerinin eğitim birimleri, ihtiyacı ve nitelikleri dikkate alınarak,
Üniversite ve Sağlık Bakanlığınca müştereken belirlenir. (Ek
cümleler:11/11/2020-7256/22 md.) Öğretim elemanı ile 3359 sayılı Kanunun ek
9 uncu maddesine göre sözleşme imzalanır. Sözleşmenin feshi veya süresinin sona
ermesi hâlinde öğretim elemanı, Üniversitenin Bakanlıkla birlikte kullanım
protokolü imzaladığı diğer hastanelerle de yeniden sözleşme yapabilir veya
Üniversitenin görevlendireceği birimlerde ve hizmetlerde çalıştırılır.
Üniversitenin birimlerine tahsis edilecek öğretim üyesi norm kadro sayısı,
Rektörün önerisi ile Yükseköğretim Kurulu tarafından tespit edilir.”
7. 26. maddesiyle
3194 sayılı Kanun’a eklenen ek 9. madde şöyledir:
“Elektronik haberleşme altyapılarında yapı ruhsatı alınması
Ek Madde 9 – (Ek:11/11/2020-7256/26
md.)
Dördüncü fıkradaki kule ve direkler hariç, Devletin hüküm
ve tasarrufu altındaki yerler ile umumi hizmet alanları gibi kamu hizmetine
tahsis edilmiş tüm alanlar ile kamu veya özel mülkiyete tabi arsa ve arazilerde
yapılacak olan 5/11/2008 tarihli ve 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu
kapsamında elektronik haberleşme istasyonlarının kurulumuna mahsus on beş
metreden yüksek kule ve direkler ile bunlara ait zorunlu altyapı unsurları
1/1000 ölçekli uygulama imar planlarında, alan fonksiyonu tahdidi olmaksızın ve
herhangi bir bedel, ücret ve harç alınmaksızın gösterilir.
Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerler ile umumi
hizmet alanları gibi kamu hizmetine tahsis edilmiş tüm alanlar ile kamu veya
özel mülkiyete tabi arsa ve arazilerde; 1/1000 ölçekli uygulama imar
planlarında gösterilen kule ve direkler ile bunlara ait zorunlu altyapı
unsurları için ruhsat alınır. Ruhsat başvurularında yatay ve dikey görünüşü
ihtiva eden kroki ile statik ve elektrik projeleri dışında herhangi bir proje
veya belge istenemez. Ruhsat başvurusuna malik ya da tasarruf sahibi ile
işletmeci arasında yapılan kiralamaya veya kullanıma ilişkin belge eklenir. Bu
kule veya direkler ile kurulumu bunlarla birlikte yapılacak elektronik
haberleşme cihazlarına ait bulunduğu konteyner, kabin, kabinet ve benzeri
altyapı unsurları için tek ruhsat düzenlenir.
1/1000 ölçekli uygulama imar planlarında gösterilmeyen ve
yüksekliği on beş metreden fazla olmayan elektronik haberleşme istasyonlarının
Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerler ile umumi hizmet alanları gibi
kamu hizmetine tahsis edilmiş tüm alanlar ile kamu veya özel mülkiyete tabi
arsa ve arazilerde kurulumuna mahsus kule ve direkler ile bunlara ait zorunlu
altyapı unsurlarına, statik bakımından sakınca olmadığına dair inşaat
mühendislerince hazırlanacak raporun sunulması, fennî mesuliyetin üstlenilmesi,
malik ya da tasarruf sahibi ile işletmeci arasında yapılan kiralamaya veya
kullanıma ilişkin belgenin sunulması ve Bilgi Teknolojileri ve İletişim
Kurumunun ilgili mevzuatında belirlenen gerekli ve yeterli koruma mesafesinin
bırakılması ile yer seçim belgesinin alınmış olması kaydıyla başkaca bir şart
aranmaksızın ilgili idarelerce izin verilir.
Yapı ve binalarda kule ve direkler ile bunlara ait
zorunlu altyapı unsurlarına; yüksekliği on metreden az olmak, statik ve
elektrik bakımından sakınca olmadığına dair inşaat ve elektrik/elektronik
mühendislerince hazırlanacak rapor ile bu meslek mensuplarınca fennî
mesuliyetin üstlenildiğine dair taahhütname verilmek ve malik ya da tasarruf
sahibi ile işletmeci arasında yapılan kiralamaya veya kullanıma ilişkin
belgenin sunulması kaydıyla başkaca bir şart aranmaksızın ilgili idarece izin
verilir.
İkinci fıkra uyarınca yapılan ruhsat ve yapı kullanma
izin belgesi başvurularında 26/5/1981 tarihli ve 2464 sayılı Belediye Gelirleri
Kanunu uyarınca ruhsat harcı ve yapı kullanma izin harcı alınır. Üçüncü ve
dördüncü fıkralar uyarınca yapılan izin başvurularında ruhsat harcı ve yapı
kullanma izin harcı tutarı toplamı kadar izin belgesi bedeli alınır. Bu madde
kapsamında, ruhsat harcı, yapı kullanma izni harcı ve izin bedeline esas olan
haberleşme istasyonlarına mahsus kule ve direklerin alanı [taban
alanı*(yükseklik/5)] şeklinde hesaplanır. Bunlar dışında herhangi bir harç,
ücret ve bedel alınamaz.
Her tür elektronik haberleşme cihazları ile bu cihazların
teknik donanım ve bileşenleri izin veya ruhsata tabi değildir. Ancak ikinci,
üçüncü ve dördüncü fıkra uyarınca kule ve direkler ile konteyner, kabin, kabinet
için yapılan ilk izin veya ruhsat başvurusunda elektronik haberleşme cihazları
ile teknik donanımları statik projelerde veya raporlarda gösterilir. Elektronik
haberleşme cihazları ile teknik donanımlarında; teknoloji değişikliği, ilavesi
veya revizyon yapılması durumunda bu hususlar için ayrıca proje veya rapor
düzenlenmez.
Elektronik haberleşme istasyonları için kamu kurum veya
kuruluşları tarafından yer kullandırılması hâlinde; sözleşme uyarınca tahsil
edilecek yıllık yer kullanım bedeli, büyükşehir belediyelerinde Ulaştırma ve
Altyapı Bakanlığının yer seçim belgesi için belirlediği ücretin beş katını,
diğer yerlerde üç katını geçemez. Bu hükme aykırı yapılan sözleşmeler
geçersizdir.
Elektronik haberleşme istasyonlarının kurulumuna mahsus kule,
direk, konteyner, kabin, kabinet gibi altyapı unsurlarının imar planlarında
gösterilmesi, bunların kurulumu için yapılacak ruhsat veya izin başvurularında
sunulacak projeler, raporlar, bilgi ve belgeler, bunlara mahsus izin belgesi,
yapı ruhsatı ve yapı kullanma izin belgesine ilişkin usul ve esaslar Ulaştırma
ve Altyapı Bakanlığının uygun görüşü alınarak Bakanlıkça yönetmelikle
düzenlenir.”
8. 27. maddesiyle
3194 sayılı Kanun’a eklenen geçici 24. madde şöyledir:
“Geçici Madde 24 – (Ek:11/11/2020-7256/27 md.)
Ek 9 uncu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce
kurulmuş olup aynı maddenin birinci fıkrası kapsamına giren kule ve direkler bu
maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren işletmecilerin bir yıl içinde
başvurusu üzerine üç yıl içinde 1/1000 ölçekli uygulama imar planlarına, alan
fonksiyonu tahdidi olmaksızın ve herhangi bir bedel, ücret ve harç alınmaksızın
işlenir. Başvuru yapılmaması hâlinde 32 nci ve 42 nci maddeler uyarınca işlem
yapılır.
Ek 9 uncu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce
kurulmuş bulunan elektronik haberleşme istasyonlarına mahsus kule ve direkler
ile bunların zorunlu altyapı unsurları için elektronik haberleşme istasyonunu
ilk kuran işletmeci tarafından bir yıl içinde müracaat dilekçesi ibraz edilmek
ve üç yıl içinde gerekli belgeler tamamlanmak şartıyla statik bakımından uygun
olduğuna dair inşaat mühendislerince hazırlanacak raporun ve Bilgi
Teknolojileri ve İletişim Kurumu tarafından düzenlenen güvenlik sertifikasının
veya güvenlik sertifikasına tabi olmayanlar için radyolink frekansı tahsis
edildiğine ilişkin kullanım hakkı yetki belgesi, elektrik aboneliği veya ilgili
tarihi tevsik edici bir belgenin idareye sunulması ve söz konusu kule ve
direklerin statik/betonarme fennî mesuliyetinin üstlenilmesi kaydıyla başkaca
herhangi bir belge aranmaksızın ve ek 9 uncu maddenin beşinci fıkrasında yer
alan yöntem ile hesaplanan bedelin ödenmesi şartıyla belirtilen haberleşme
istasyonlarına mahsus kule ve direkler ile bunların zorunlu altyapı unsurları
için izin veya ruhsat verilmiş sayılır. Bu ücret dışında herhangi bir
harç, ücret veya bedel alınmaz.
2/7/2004 ile 1/10/2009 tarihleri arasında kurulmuş olan
elektronik haberleşme istasyonlarının kurulumuna mahsus yapılmış kule ve direkler
için izin veya ruhsat aranmaz.
Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu tarafından verilen güvenlik sertifikası
veya güvenlik sertifikasına tabi olmayanlar için radyolink frekansı tahsis
edildiğine ilişkin kullanım hakkı yetki belgesi, elektrik aboneliği veya ilgili
tarihi tevsik edici bir belgenin idareye sunulması ile bu tarihler arasında
kurulum yapıldığı tevsik edilir ve başkaca herhangi bir belge aranmaz.
Ek 9 uncu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce
yapılmış olan elektronik haberleşme istasyonlarının kurulumuna mahsus kule ve
direkler için 32 nci ve 42 nci maddeler uyarınca alınmış tüm idari yaptırım
kararları iptal edilmiş sayılır ve yıkım kararları uygulanmaz, idari para
cezaları tahsil edilmez. Ancak ödenmiş olan idari para cezaları iade edilmez.”
9. 28. maddesiyle
3359 sayılı Kanun’un dokuzuncu fıkrasına cümlenin eklendiği ek 9. maddesi
şöyledir:
“Ek Madde 9 – (Ek: 21/1/2010-5947/11 md.; Değişik:
11/10/2011-KHK-663/58 md.; Değişik: 4/7/2012-6354/8 md.)
(Değişik birinci cümle: 20/8/2016-6745/39 md.) Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna bağlı sağlık tesisleri
ile üniversitelerin tıp ve diş hekimliği alanında lisans ve uzmanlık eğitimi
veren kurumları; eğitim, araştırma ve sağlık hizmeti sunumu için insan gücü,
mali kaynak, fiziki donanım, bina, tıbbi cihaz ve diğer kaynakları karşılıklı
olarak aşağıdaki usul ve esaslara göre birlikte kullanabilir. Ancak, büyükşehir
olan iller dışındaki illerde eğitim ve araştırma hizmetleri, bu maddenin
yürürlüğe girdiği tarihten itibaren Sağlık Bakanlığı eğitim ve araştırma
hastanesi veya üniversite sağlık uygulama ve araştırma merkezlerinden yalnızca
biri tarafından verilebilir. Bu illerde Bakanlık ve bağlı kuruluşları ile
üniversiteler, tıp lisans eğitimi ve/veya tıpta uzmanlık eğitimi için ortak
kullanım ve işbirliği yapar.
Birlikte kullanılacak sağlık tesisleri için, Bakanlık ve
Yükseköğretim Kurulu Başkanlığının uygun görüşü alınarak, Türkiye Kamu
Hastaneleri Kurumu Başkanı ile üniversite rektörü arasında birlikte kullanım
protokolü akdedilir.
(Ek fıkra:15/11/2018-7151/20 md.) Birlikte kullanıma konu sağlık tesisleri için bu maddede
belirtilen esaslar çerçevesinde birden fazla üniversite ile de protokol
yapılabilir. Birlikte kullanımdaki hastane tarafından üniversitenin tıp
fakültesi ve diş hekimliği fakültesi öğretim elemanları ve bunların kadrosunda
bulunan öğretim elemanı dışındaki diğer personelle, ilgili fakülte dekanının
görüşü alınarak, yürütülecek hizmetlere ilişkin en fazla üç yıl süreli ayrı
ayrı sözleşme imzalanabilir. Bu fakültelerin dışındaki üniversite personeli ile
de rektörün görüşü alınarak sözleşme yapılabilir. Bu sözleşmelerde, sunulacak
hizmetin niteliği, performans hedefleri ve süresi yer alır. Öğretim
elemanlarıyla yapılan sözleşmelerde mezuniyet öncesi ve mezuniyet sonrası eğitim
ile bilimsel çalışmalara ilişkin yetki ve sorumluluklar ayrıca belirtilir.
Süresi biten sözleşmeler yenilenebilir. Sözleşme bitim tarihinden bir ay önce
tarafların aksine yazılı bildirimi yoksa sözleşme kendiliğinden birer yıllık
sürelerle uzar.
(Ek fıkra:15/11/2018-7151/20 md.) Üniversitelerin sağlık uygulama ve araştırma merkezleri
ile ağız ve diş sağlığı uygulama ve araştırma merkezlerinin uygulamaları
üniversiteler tarafından işletilen hastanelerde ve sağlık tesislerinde veyahut
üniversitelerin birlikte kullanım protokolü imzaladığı hastanelerde veya sağlık
tesislerinde yapılabilir.
Birlikte kullanımdaki sağlık tesislerinde tıpta uzmanlık
ve lisans eğitimleri, Sağlık Bakanlığı uzmanlık öğrencilerinin eğitimi de dâhil
olmak üzere, ilgili mevzuata göre ilgili fakülte dekanının yetki ve
sorumluluğunda yürütülür. (Ek cümleler: 20/8/2016-6745/39 md.) Dekan, hastane
yöneticisinin görüşünü alarak varsa profesör, yoksa doçent unvanını haiz
öğretim üyelerinden birini, doçent de yoksa yardımcı doçent veya eğitim
görevlilerinden birini eğitim sorumlusu olarak görevlendirir. Başhekim aynı
zamanda üniversite yönünden sağlık uygulama ve araştırma merkezi müdürü
sayılır. Birlikte kullanıma geçilen sağlık tesisleri, Bakanlığın tâbi olduğu
mevzuat uyarınca işletilir ve tesis, üniversitenin görüşü alınarak Bakanlıkça
atanan başhekim tarafından yönetilir. Birlikte kullanıma geçilen sağlık
tesisinin kamu hastane birliği kapsamında olması hâlinde, o tesise ait yönetici
görevlendirmeleri kamu hastaneleri birliği mevzuatı çerçevesinde yapılır. (Ek
cümle: 2/1/2014-6514/44 md.) Birlikte kullanımdaki sağlık tesislerinde mesai
sonrası hizmetler için 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve
Genel Sağlık Sigortası Kanununun 73 üncü maddesinin üçüncü fıkrasına göre ilave
ücret alınmaz.
(Ek fıkra: 20/8/2016-6745/39 md.) Birlikte kullanıma geçilen sağlık tesislerinin döner
sermaye hesapları, sadece birlikte kullanılan birimlerle sınırlı olmak ve
birlikte kullanıma geçildikten sonraki tasarruflara etkili olmak kaydıyla birleştirilir.
Ancak borcun mevcut bir taşınıra ilişkin olması durumunda protokolün imza
tarihinden önceki borçlar, sağlık tesisinin döner sermaye bütçesinden
karşılanır.
(Ek fıkra: 20/8/2016-6745/39 md.) Birlikte kullanımdaki sağlık tesisleri ve ilgili birimlerde
görevli öğretim elemanları dâhil tüm personel; ihtiyaç duyulan tıbbi ve
bilimsel danışmanlık, nöbet, konsültasyon ve diğer sağlık hizmetlerini yerine
getirmekle ve bu kapsamda kendilerine yapılan davete icabet etmekle yükümlüdür.
Bu şekilde nöbet tutan öğretim üyelerine de 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı
Devlet Memurları Kanununun ek 33 üncü maddesi çerçevesinde ve eğitim görevlisi
için belirlenmiş olan gösterge rakamı üzerinden nöbet ücreti ödenir.
(Değişik fıkra: 2/1/2014-6514/44 md.) 2547 sayılı Kanunun 58 inci maddesinin (c) fıkrasının (1)
numaralı bendinde sayılan ve ilgili fakültenin temel tıp bilimlerinde görev
yapan öğretim üyesi, öğretim görevlisi ve araştırma görevlisi ile birlikte
kullanımdaki sağlık tesislerinde fiilen görev yapan personele, üniversite
personeli için 4/11/1981 tarihli ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 58 inci
maddesinde öngörülen ek ödeme matrahı ve tavan ek ödeme oranları, Bakanlık ve
bağlı kuruluşları personeli için ise 4/1/1961 tarihli ve 209 sayılı Sağlık
Bakanlığına Bağlı Sağlık Kurumları ile Esenlendirme (Rehabilitasyon)
Tesislerine Verilecek Döner Sermaye Hakkında Kanunun 5 inci maddesinde
öngörülen ek ödeme matrahı ve tavan ek ödeme oranları esas alınarak Bakanlığın
tabi olduğu ek ödeme mevzuatı doğrultusunda ek ödeme yapılır. Üniversite
rektörü, rektör yardımcıları, genel sekreteri, ilgili birimin dekanı ve dekan
yardımcılarına 2547 sayılı Kanunun 58 inci maddesi gereğince yönetici payı
olarak yapılacak ek ödeme, birlikte kullanımdaki sağlık tesisinin döner sermaye
hesabından yapılır.
Birlikte kullanılan sağlık tesisinde görev yapan
personelin disiplin ve tüm özlük işlemleri kadrosunun bulunduğu kurumun ilgili
mevzuatına göre yürütülür. (Ek cümle:11/11/2020-7256/28 md
Benzer Kararlar
Yargıtay 10. Hukuk Dairesi — Denetim Sonrası Kayda Alınan Çalışmada Hizmet Tespiti Davası
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi — Kısa Çalışma Bildirilen Aylarda İşyerinde Fiilen Çalışılması
Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu — Kısa Çalışma Ödeneği Sürelerinin İşsizlik Ödeneğinden Düşülmesi
İlgili Sayfalar
Kayıt Dışı Çalışma ve İşçilik Hakları
Anayasa Mahkemesinin Resmî Karar Dergisi
Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.
Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.
Karar Künyesi
Mahkeme
Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu
Karar Türü
Norm Denetimi
Esas No
2021/5
Karar No
2023/109
Karar Tarihi
1 Haziran 2023
Resmî Kaynak
Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası
Hukuki Destek
Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu
Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.
Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara
İlgili Hukuk Alanları
Hesaplama Araçları