top of page

Ana Sayfa › İçtihatlar

 

Norm Denetimi Kararları  ·  CEZA HUKUKU  ·  NORM DENETİMİNDE İPTAL TALEBİNİN REDDİ

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu — Halkı Yanıltıcı Bilgiyi Alenen Yayma Suçuna İlişkin İptal Talebinin Reddi

 

2022/129 E., 2023/189 K. · 8 Kasım 2023

 

İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 20 Kasım 2026

 

Kararın Özeti

 

Anayasa Mahkemesi, halkı yanıltıcı bilgiyi alenen yaymayı suç sayan kuralı ifade özgürlüğü açısından inceledi. Çoğunluk, bilginin gerçeğe aykırılığının failce bilinmesi, belirli kamusal konularla ilgili olması ve kamu barışını bozmaya elverişli biçimde yayılması şartlarının birlikte arandığını belirtti. Fiilin halkta endişe, korku veya panik yaratma özel amacıyla işlenmesi gerektiğini vurguladı. Bu unsurlar ve kanun yolu güvenceleri nedeniyle sınırlamayı ölçülü görerek iptal talebini oy çokluğuyla reddetti.

 

Hukuki İlke

 

Mahkemenin çoğunluk gerekçesine göre ceza sorumluluğu için gerçeğe aykırılığın bilinmesi, özel amaç ve kamu barışını bozmaya elverişlilik birlikte aranır. Elverişlilik, somut delil veya olgularla ortaya konulmalıdır.

 

Sonuç

 

Türk Ceza Kanunu’nun 217/A maddesine ilişkin iptal talebi 8 Kasım 2023’te oy çokluğuyla reddedildi. Yürürlüğü durdurma talebi de reddedildi. Karar 23 Şubat 2024 tarihli ve 32469 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı.

 

İlgili Mevzuat

 

  • Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 13, 26
    Kararda anılan

  • 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu — m. 217/A
    Kararda anılan

  • 7418 sayılı Basın Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun — m. 29
    Kararda anılan

Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.

 

Kararın Tam Metni

 

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir.

 

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI


 


Esas Sayısı

: 2022/129


Karar Sayısı

: 2023/189


Karar Tarihi

: 8/11/2023


R.G.Tarih-Sayı

: 23/2/2024-32469


 


İPTAL DAVASINI AÇAN: Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri Engin

ALTAY, Özgür ÖZEL ve Engin ÖZKOÇ ile birlikte 132 milletvekili


İPTAL

DAVASININ KONUSU: 13/10/2022 tarihli ve

7418 sayılı Basın Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair

Kanun’un 29. maddesiyle 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’na

eklenen 217/A maddesinin Anayasa’nın 2., 13., 25., 26., 28., 38. ve 153.

maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline ve yürürlüğünün durdurulmasına

karar verilmesi talebidir.


I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ


Kanun’un iptali talep edilen 217/A maddesi

şöyledir:


 “Halkı yanıltıcı bilgiyi alenen

yayma


Madde 217/A- (Ek:13/10/2022-7418/29 md.)


 (1) Sırf halk arasında endişe,

korku veya panik yaratmak saikiyle, ülkenin iç ve dış

güvenliği, kamu düzeni ve genel sağlığı ile ilgili gerçeğe aykırı bir bilgiyi,

kamu barışını bozmaya elverişli şekilde alenen yayan kimse, bir yıldan üç yıla

kadar hapis cezasıyla cezalandırılır.


 (2) Fail, suçu gerçek kimliğini

gizleyerek veya bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlemesi hâlinde, birinci

fıkraya göre verilen ceza yarı oranında artırılır.”


II. İLK İNCELEME


1. Anayasa Mahkemesi

İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA,

Engin YILDIRIM, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf

Şevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, Basri BAĞCI, İrfan

FİDAN, Kenan YAŞAR ve Muhterem İNCE’nin

katılımlarıyla 26/10/2022 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada

eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, yürürlüğü durdurma

talebinin esas inceleme aşamasında karara bağlanmasına OYBİRLİĞİYLE karar

verilmiştir.


III. ESASIN İNCELENMESİ


2. Dava dilekçesi ve ekleri, Raportör Burak FIRAT

tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, dava konusu kanun hükmü, dayanılan

Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup

incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:


A. Anlam ve Kapsam


3. Dava konusu kural ile halkı yanıltıcı bilgiyi

alenen yayma suçu ihdas edilmiştir.


4. Kuralın (1) numaralı fıkrasında sırf halk arasında

endişe, korku veya panik yaratmak saikiyle, ülkenin

iç ve dış güvenliği, kamu düzeni ve genel sağlığı ile ilgili gerçeğe aykırı bir

bilgiyi kamu barışını bozmaya elverişli şekilde alenen yayan kimselerin bir

yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılacağı hükme bağlanmıştır.


5. Kuralda düzenlenen suçun oluşabilmesi için gerçeğe

aykırı bir bilginin var olması, bu bilginin ülkenin iç ve dış güvenliği, kamu

düzeni ve genel sağlığı ile ilgisinin bulunması, yine söz konusu bilginin kamu

barışını bozmaya elverişli olması ve alenen yayılması, son olarak da failin

sırf halk arasında endişe, korku ve panik yaratmak amacıyla hareket etmesi

gerektiği anlaşılmaktadır.


6. Kuralın (2) numaralı fıkrasında ise failin bu suçu gerçek

kimliğini gizleyerek veya bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlemesi hâlinde

cezanın yarı oranında artırılacağı öngörülmüştür.


7. Kuralda halk arasında endişe, korku veya panik

yaratmak saikiyle ülkenin iç ve dış güvenliği, kamu

düzeni ve genel sağlığı ile ilgili gerçeğe aykırı bir bilgiyi, kamu barışını

bozmaya elverişli şekilde alenen yayan kimsenin cezalandırılacağı ifade

edildiğinden suçun faili herkes olabilir.


8. Ayrıca kuralla düzenlenen halkı yanıltıcı bilgiyi

alenen yayma suçu, 5237 sayılı Kanun’un “Özel Hükümler” başlıklı ikinci

kitabının “Topluma Karşı Suçlar”ı düzenleyen üçüncü kısmının “Kamu Barışına Karşı

Suçlar” başlıklı beşinci bölümünde yer almakta olup söz konusu Kanun’un

218. maddesi, bu bölümün tamamı için ortak hüküm niteliğindedir. Anılan

maddenin (1) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinde haber verme sınırlarını

aşmayan ve eleştiri amacıyla yapılan düşünce açıklamalarının suç

oluşturmayacağı hükme bağlanmıştır. Bu itibarla haber verme sınırlarını aşmayan

ve eleştiri amacıyla yapılan düşünce açıklamaları niteliğindeki fiiller kuralda

düzenlenen suçun kapsamında yer almayacaktır.


B. İptal Talebinin Gerekçesi


9. Dava dilekçesinde özetle;


-Kuralda düzenlenen suçla ifade özgürlüğüne ağır bir müdahalede

bulunulduğu, gerçeğe aykırı bilgi kavramının belirsizlik taşıdığı, gerçeğin çok

boyutlu olmasından dolayı kuralın yorum ve uygulanmasında öngörülemez

sonuçların ortaya çıkabileceği, kuralda geçen iç ve dış güvenlik, kamu

düzeni ve genel sağlık gibi ifadelerle soyut kategorilerin oluşturulduğu,

bu nedenle failin kastını tespit etmenin uygulayıcılar açısından kolay

olmayacağı, bu anlamda suçun manevi unsurunun da belirsiz olduğu,


-Yine kuralda yer verilen kamu barışı ibaresinin

ifade özgürlüğünün sınırlanmasında öngörülen meşru amaçlardan biri olmadığı,

Türk hukukunda hem erişim engelleme hem de ceza normu olarak kamu düzenini

bozucu nitelikteki yanlış bilgiyle mücadele edebilecek diğer araçların da

bulunduğu, suç için öngörülen ceza nedeniyle tutuklama tedbirine

başvurulmasının mümkün olduğu, bu durumun caydırıcı etki meydana getireceği,

düzenlemenin Anayasa Mahkemesinin önceki kararlarına da aykırı olduğu,


belirtilerek kuralın Anayasa’nın 2., 13., 25., 26., 28., 38. ve 153.

maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.


C. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu


10. Anayasa’nın

25. maddesinin birinci fıkrasında herkesin düşünce ve kanaat özgürlüğüne sahip

olduğu belirtildikten sonra “Düşünceyi açıklama ve yayma hürriyeti”

başlıklı 26. maddesinin birinci fıkrasında “Herkes, düşünce ve kanaatlerini

söz, yazı, resim veya başka yollarla tek başına veya toplu olarak açıklama ve

yayma hakkına sahiptir. Bu hürriyet resmî makamların müdahalesi olmaksızın

haber veya fikir almak ya da vermek serbestliğini de kapsar.” hükmüne yer

verilerek ifade özgürlüğü güvence altına alınmıştır.


11. İfade

özgürlüğü; kişinin haber ve bilgilere, başkalarının fikirlerine serbestçe

ulaşabilmesi, düşünce ve kanaatlerinden dolayı kınanamaması, bunları tek başına

veya başkalarıyla birlikte çeşitli yollarla serbestçe ifade edebilmesi,

anlatabilmesi, savunabilmesi, başkalarına aktarabilmesi ve yayabilmesi anlamına

gelir. Çoğunluğa muhalif olanlar da dâhil olmak üzere düşüncelerin her türlü

araçla açıklanması, açıklanan düşünceye paydaş sağlanması, düşünceyi

gerçekleştirme ve başkalarını bu konuda ikna etme çabaları, bu çabaların

hoşgörüyle karşılanması çoğulcu demokratik düzenin gereklerindendir.

Dolayısıyla toplumsal ve siyasal çoğulculuğu sağlamak, her türlü düşüncenin

barışçıl bir şekilde serbestçe ifade edilmesiyle mümkündür. Bu itibarla

düşünceyi açıklama ve yayma özgürlüğü demokrasinin işleyişi için yaşamsal

önemdedir (Bekir Coşkun, [GK], B. No: 2014/12151, 4/6/2015, §§ 33-34; Mehmet

Ali Aydın [GK], B. No: 2013/9343, 4/6/2015, §§ 42, 43; Tansel Çölaşan,

B. No: 2014/6128, 7/7/2015, §§ 35-36, 38).


12. Düşünceyi açıklama ve yayma

özgürlüğü, sadece düşünce ve kanaate sahip olma özgürlüğünü değil aynı

zamanda sahip olunan düşünce ve kanaati (görüşü) açıklama ve yayma, buna

bağlı olarak haber veya görüş alma ve verme özgürlüklerini de

kapsamaktadır. Bu çerçevede düşünceyi açıklama ve yayma özgürlüğü, insanın

serbestçe haber ve bilgilere, başkalarının fikirlerine ulaşabilmesi, edindiği

düşünce ve kanaatlerden dolayı kınanamaması ve bunları tek başına veya

başkalarıyla birlikte çeşitli yollarla serbestçe ifade edebilmesi,

anlatabilmesi, savunabilmesi, başkalarına aktarabilmesi ve yayabilmesi anlamına

gelir (Emin Aydın, B. No: 2013/2602, 23/1/2014, § 40; Nilgün Halloran, B. No: 2012/1184, 16/7/2014, § 29). Bu

bakımdan bilgi yaymanın veya haber aktarmanın da ifade özgürlüğü kapsamında

olduğu açıktır.


13. Dava konusu

kuralla sırf halk arasında endişe, korku

veya panik yaratmak saikiyle, ülkenin iç ve dış

güvenliği, kamu düzeni ve genel sağlığı ile ilgili gerçeğe aykırı bir bilgiyi

kamu barışını bozmaya elverişli şekilde alenen yayan kimselere hürriyeti bağlayıcı ceza verilmesi öngörülmek suretiyle ifade özgürlüğüne sınırlama

getirilmektedir.


14. Anayasa’nın

13. maddesinde “Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca

Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak

kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna,

demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük

ilkesine aykırı olamaz.” denilmektedir.


15. Buna göre

ifade özgürlüğüne sınırlama getirilirken temel hak

ve özgürlüklerin sınırlanması rejimini düzenleyen Anayasa’nın 13. maddesinin

gözönünde bulundurulması gerekmektedir. Anayasa’nın söz konusu maddesi uyarınca

ifade özgürlüğüne getirilen sınırlamaların kanunla

yapılması, Anayasa’da öngörülen sınırlama sebeplerine, demokratik toplum

düzeninin gereklerine ve ölçülülük ilkesine uygun olması zorunludur.


16. Bu kapsamda ifade özgürlüğünü sınırlamaya yönelik kanuni

bir düzenlemenin şeklen var olması yeterli olmayıp kuralların keyfîliğe izin vermeyecek düzeyde belirli, ulaşılabilir ve

öngörülebilir nitelikte olması gerekir.


17. Esasen temel hak ve

özgürlükleri sınırlayan kanunun bu niteliklere sahip olması Anayasa’nın 2.

maddesinde güvenceye alınan hukuk devleti ilkesinin de bir gereğidir. Hukuk

devletinde kanuni düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir

duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır,

uygulanabilir ve nesnel olması, ayrıca kamu otoritelerinin keyfî uygulamalarına

karşı koruyucu önlem içermesi gerekir. Kanunda bulunması gereken bu nitelikler

hukuki güvenliğin sağlanması bakımından da zorunludur. Zira bu ilke hukuk

normlarının öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde

devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerinde bu güven

duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar (AYM, E.2015/41,

K.2017/98, 4/5/2017, §§ 153, 154). Dolayısıyla Anayasa’nın 13. maddesinde sınırlama

ölçütü olarak belirtilen kanunilik, Anayasa’nın 2. maddesinde güvenceye alınan

hukuk devleti ilkesi ışığında yorumlanmalıdır.


18. Kanunilik şartı kapsamında kuralın belirsizliğe yol

açıp açmadığı değerlendirilirken kuralda düzenlenen suçun unsurlarının dikkate

alınması gerekir. Kural uyarınca suçun oluşabilmesi için öncelikle gerçeğe

aykırı bir bilginin varlığı gerekmektedir. Anayasa Mahkemesi ifade ve basın

özgürlüğü kapsamında vermiş olduğu kararlarında, haberlerde veya makalelerde

yer alan ifadelerin olgusal temele dayanıp dayanmadığı, uyuşmazlık konusu açıklamanın somut unsurlarla yeterince desteklenip

desteklenmediği hususlarını çatışan haklar arasında dengeleme

yapılabilmesinin ölçütlerinden biri olduğunu ifade etmiştir (Uğurlu Gazetecilik Basın Yayın Matbaacılık Reklamcılık

Ltd. Şti. (3), B. No: 2016/5653,

9/1/2020, § 49; Estetik Yayıncılık A.Ş. (2), B. No:

2017/30591, 13/1/2021, § 47).


19. Anayasa Mahkemesi ayrıca basın özgürlüğü kapsamında bir değerlendirme yapılırken basının bir

olgunun doğruluğunu kanıtlayan savcı gibi hareket etmesinin kendisinden

beklenemeyeceğini, basının araştırma yükümlülüğünün somut gerçeklik anlamında

değil yayının yapıldığı andaki olayın ortaya çıkma biçimine uygunluk olarak

anlaşılması gerektiğini belirtmiştir (benzer değerlendirmeler için bkz. Orhan

Pala, B. No: 2014/2983,15/2/2017, § 51; Uğurlu Gazetecilik Basın Yayın

Matbaacılık Reklamcılık Ltd. Şti. (2) [GK], B. No: 2016/12313, 26/12/2019,

§ 52).


20. Benzer şekilde Yargıtay da basın özgürlüğü ile

kişilik haklarının çatıştığı olaylara ilişkin verdiği kararlarında görünürdeki

gerçekliğe uygun bir yayının hukuka aykırı kabul edilemeyeceğini ve yayın

yoluyla kişilik hakkı ihlal edilen kişinin tazminat talebinde bulunamayacağını

kabul etmiştir. Söz konusu kararlara göre, görünürdeki gerçekliğe uygun bir

haberin maddi gerçekliğe aykırı olması nedeniyle tazminat isten­mesi mümkün

değildir. Görünür gerçeklik ise o anda belirlenen, var olan ve orta düzeydeki

kişilerce de kabul edilen olguları ifade etmektedir.


21. Anayasa Mahkemesi ve Yargıtay kararları dikkate

alındığında kuralda ifade edilen ve yargı makamları tarafından gözetilecek olan

gerçekliğin mutlak bir gerçeklik değil, olgusal temele dayanan bir gerçeklik

olduğu anlaşılmaktadır.


22. Bu kapsamda diğer

önemli bir husus ise ifadeye konu bilginin gerçekliğinin kanıtlanabilir olup

olmamasıdır. Bu açıdan gerçeğe aykırı bilgi ancak doğruluğu kanıtlanabilir

nitelikteki olay ve olgularla ilgili olabilecektir. Buna bağlı olarak bilginin

gerçekliği, ifadeye konu olgularla sınırlı bir şekilde düşünülmelidir.

Dolayısıyla ifadeye konu değer yargılarının veya bu yargılardaki hataların

anılan suç kapsamında değerlendirilmesi mümkün değildir (Aras Türay ve diğerleri, “Halkı Yanıltıcı Bilgiyi Alenen Yayma Suçu

(TCK M.217/A): Ceza Hukukuna İlişkin Değerlendirmeler”, İstanbul Bilgi

Üniversitesi İnsan Hakları Hukuku Uygulama ve Araştırma Merkezi, 2022, s.12).


23. Gerçeğe aykırı bilgi ile ilgili gözetilmesi gereken

başka bir husus da failin alenileştirerek yaydığı bilginin bu aşamada gerçeğe

aykırı olduğunu bilmesi gerektiğidir. Bu bağlamda yayıldığı anda gerçeğe aykırı

olduğu bilinmeyen veya gerçeğe aykırılığı daha sonra ortaya çıkan bilgiler bu

kapsamda değerlendirilemeyecek ve dolayısıyla kuralda düzenlenen suç

oluşmayacaktır.


24. Suçun oluşabilmesi için gereken bir diğer unsur,

gerçeğe aykırı bilginin ülkenin iç ve dış güvenliği, kamu düzeni ve genel

sağlığı ile ilgili olmasıdır. Gerçeğe aykırı bir bilgi anılan üç husustan

biriyle ilgili olmadığı takdirde fiil suç kapsamında değerlendirilmeyecektir.


25. Gerçeğe aykırı bilginin suç kapsamında

değerlendirilebilmesi için diğer bir şart ise söz konusu bilginin kamu barışını

bozmaya elverişli nitelikte olmasıdır. Kamu barışı, toplumu oluşturan

bireylerin sosyal sınıf, ırk, din, mezhep,

cinsiyet gibi farklılıklarının barış ve güven içinde korunduğu ve birlikte

yaşama duygusunun sağlandığı bir düzenin varlığını ifade etmektedir. Bu anlamda

kamu barışının bozulması, toplumu oluşturan bireylerin sahip olduğu

farklılıklar arasındaki ahengin bozulması anlamına gelmektedir. Dolayısıyla gerçeğe

aykırı bilginin kamu barışını bozmaya elverişli olduğunun somut dava

koşullarında hangi delil ve/veya olgularla tespit edileceği yargı makamlarınca

gerekçelendirilecektir.


26. Kuralla ihdas edilen suçun diğer bir unsuru gerçeğe

aykırı bilginin alenen yayılması şartının gerçekleşmesidir. Yargıtaya

göre aleniyet, herkesin veya birçok kimsenin okuyup görmesiyle değil, okuyup

görebilmesi mümkün ve muhtemel olan yerlerde fiilen işlenmesiyle sağlanır.

Halkı yanıltıcı bilgiyi alenen yayma suçu kamu barışına karşı suçlar hakkındaki

beşinci bölümde yer almaktadır. Buradaki aleniyet ifadesinden, suçun belirli

kişi veya kişilere karşı değil, genel olarak kamuya karşı işlenmesi hâlini anlamak

gerekmektedir.


27. Son olarak suçun oluşabilmesi için gerçeğe aykırı bilginin sırf

halk arasında endişe, korku, panik yaratmak saikiyle

yayılması gerekliliğidir. Bu bakımdan failin

gerçek olmayan bilgiyi yaymasında endişe, korku ve panik yaratma amacı

bulunmuyorsa suçun oluşmayacağı kabul edilmelidir. Bu itibarla kuralda

öngörülen suçun ancak özel kasıtla işlenebileceği anlaşılmaktadır.


28. Öte yandan her

kuralda olduğu gibi dava konusu kuralla ilgili bazı uygulama sorunlarının

ortaya çıkabileceği söylenebilir. Kanun yapma tekniğinin doğası gereği kanunlar

genel ve soyut nitelikte kurallar olup kanun koyucu tarafından somut olayın

özelliğine göre değişebilecek tüm çözümlerin önceden kuralda düzenlenmesi

mümkün değildir. Bu bağlamda mevcut uyuşmazlıklara ilişkin sorunların her somut

olayın özelliği dikkate alınarak kuralın amacına uygun şekilde yorumlanması

suretiyle mahkeme içtihatlarıyla çözülmesi gerekmektedir. Kuralın lafzı ile

amacı birlikte yorumlanarak çözülebilecek sorunların uygulamaya ilişkin olduğu

açıktır. Bu nedenle de kuraldan ziyade kuralın yorumlanmasıyla ilgili olarak

çıkabilecek sorunlar anayasallık denetiminin konusu dışında kalmaktadır (AYM,

E.2017/135, K.2019/35, 15/5/2019, § 31).


29. Bu itibarla suçun maddi

ve manevi unsurlarının, suça ilişkin yaptırımın niteliğinin ve miktarının,

suçun nitelikli hâllerinin kuralda herhangi bir

tereddüde yer vermeyecek şekilde açık ve net olarak düzenlendiği gözetildiğinde

kuralın belirsiz ve öngörülmez nitelikte olduğundan söz edilemez. Bu yönüyle kuralın

kanunilik şartını taşıdığı anlaşılmaktadır.


30. Anayasa’nın 26. maddesinde ifade

özgürlüğü sınırsız bir hak olarak düzenlenmemiş, anılan maddenin ikinci

fıkrasında bu hakkın millî güvenlik, kamu

düzeni, kamu güvenliği, Cumhuriyetin temel nitelikleri ve devletin ülkesi ve

milletiyle bölünmez bütünlüğünün korunması, suçların önlenmesi, suçluların

cezalandırılması, devlet sırrı olarak usulünce belirtilmiş bilgilerin

açıklanmaması, başkalarının şöhret veya haklarının, özel ve aile hayatlarının

ya da kanunun öngördüğü meslek sırlarının korunması veya yargılama görevinin

gereğine uygun olarak yerine getirilmesi amaçlarıyla sınırlanabileceği öngörülmüştür.


31. İfade

özgürlüğü, toplumun ilerlemesi ve bireylerin gelişmesi için esaslı şartlardan

biri olan demokratik toplumun ana temellerinden birini oluşturur. Demokratik

toplum özgür ve özgün düşüncelerin varlığı ile gelişir. Özgür ve özgün

düşüncelerin varlığı ise ancak sağlıklı bir bilgi akışının sağlanmasıyla mümkün

olabilir. Teknolojik gelişmelerin de etkisiyle günümüzde bilginin yayılma hızı

oldukça artmıştır. Bu durum birçok olumlu unsuru bünyesinde taşısa da gerçeğe

aykırı bilgilerin doğruların yerini alması, bireylerde özgün kanaat oluşumunu

olumsuz yönde etkilemektedir. Bu itibarla sırf halk arasında endişe, korku veya

panik yaratmak saikiyle, ülkenin iç ve dış güvenliği,

kamu düzeni ve genel sağlığı ile ilgili gerçeğe aykırı bir bilgiyi kamu

barışını bozmaya elverişli şekilde alenen yayan kimselerin hürriyeti bağlayıcı

ceza ile cezalandırılması, kamu barışının korunması ve bu suretle kamu

düzeninin bozulmasının önlenmesi amacına katkı

sunacağı açıktır. Bu itibarla kuralın kamu düzeninin ve güvenliğinin korunması

ve sağlanmasına yönelik meşru bir amacının bulunduğu anlaşılmaktadır.


32. İfade özgürlüğüne yönelik bir

sınırlamanın demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun olması, bir başka

ifadeyle demokratik toplumda zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşılaması gerekir

(Mehmet Ali Aydın, §§ 68-73; AYM, E.2018/137, K.2022/86, 30/06/2022, §

21).


33. Gerçeğe

aykırı bir bilginin kamu barışını bozmaya elverişli bir şekilde yayılmasının ülkenin iç ve dış güvenliği, kamu düzeni ve genel sağlığı

ile ilgili önemli kamusal menfaatleri tehlikeye

atabileceği, ayrıca anılan bilginin kamusal tartışmalara herhangi bir katkı

sağlamayacağı dikkate alındığında kuralla getirilen düzenlemenin zorunlu bir

toplumsal ihtiyacı karşılamaya yönelik olmadığı söylenemez.


34. Anayasa’nın 13. maddesinde ifade edilen ölçülülük ilkesi, temel hak ve

özgürlüklerin sınırlandırılmasında dikkate alınması gereken bir diğer ilkedir.

Anayasa’nın anılan maddesinde güvence altına alınan ölçülülük ilkesi, elverişlilik,

gereklilik ve orantılılık olmak üzere üç alt ilkeden oluşmaktadır. Elverişlilik

öngörülen sınırlamanın ulaşılmak istenen amacı gerçekleştirmeye elverişli

olmasını, gereklilik ulaşılmak istenen amaç bakımından sınırlamanın

zorunlu olmasını diğer bir ifadeyle aynı amaca daha hafif bir sınırlama aracı

ile ulaşılmasının mümkün olmamasını, orantılılık ise hakka getirilen

sınırlama ile ulaşılmak istenen amaç arasında makul bir dengenin gözetilmesi

gerekliliğini ifade etmektedir.


35. Sırf

halk arasında endişe, korku veya panik yaratmak saikiyle,

ülkenin iç ve dış güvenliği, kamu düzeni ve genel sağlığı ile ilgili gerçeğe

aykırı bir bilginin kamu barışını bozmaya elverişli şekilde alenen yayılmasının

yaptırıma bağlanmasının kamu düzeninin ve güvenliğinin bozulmasına karşı

caydırıcı bir etki meydana getireceği gözetildiğinde kuralın kamu düzeninin ve güvenliğinin korunması ve sağlanması

şeklindeki meşru amaca ulaşma bakımından elverişli olmadığı söylenemez.


36. Öte yandan düzenlemenin niteliği dikkate alındığında

kuralda öngörülen fiilin suç olarak yaptırıma bağlanmasının objektif ve kabul

edilebilir nedenlerinin bulunduğu, bu yönüyle kuralın öngörülen meşru amaca ulaşma bakımından gerekli olduğu anlaşılmaktadır.


37. Orantılılık ilkesi

gereği ifade hürriyetinin sınırlandırılması hâlinde elde edilmek istenen kamu

yararı ile bireyin hakları arasında makul bir denge kurulmalıdır. Ayrıca kuralda

temel hakka yönelik sınırlamanın amacına uygun ve orantılı bir şekilde

kullanılmasını sağlayacak yasal güvencelere de yer verilmesi gerekir.


38. Ceza hukukunda kişinin bir suç nedeniyle

cezalandırılabilmesi için suçun maddi ve manevi unsurlarının birlikte

gerçekleşmesi gerekmektedir. Bu kapsamda dava konusu kuralda ilk olarak fail

tarafından gerçeğe aykırı olduğu bilinen bir bilginin varlığı gerekmektedir.

Yine kurala göre bu bilgi ülkenin iç ve dış güvenliği, kamu düzeni ve genel

sağlığı ile ilgili olmalıdır. Kural suçun oluşabilmesi için ayrıca ülkenin iç

ve dış güvenliği, kamu düzeni ve genel sağlığı ile ilgili olan ve fail

tarafından gerçeğe aykırılığı bilinen bu bilginin kamu barışını bozmaya

elverişli şekilde alenen yayılması şartının gerçekleşmesini aramaktadır.

Gerçeğe aykırı bilginin kamu barışını bozmaya elverişli olma şartı suçun maddi

unsurlarından biri olarak düzenlenmiştir. Bu bakımdan bir eylemin kural

kapsamındaki suçu oluşturduğu yargı makamlarınca değerlendirilirken kamu

barışını bozmaya elverişliliği delil ve/veya olgularla ortaya konulacaktır. Son

olarak suç ancak gerçeğe aykırı olduğu fail tarafından bilinen bir bilginin

sırf halk arasında endişe, korku, panik yaratma saikiyle

yayılması hâlinde oluşacaktır. Bu itibarla anılan şartlardan herhangi birinin

gerçekleşmemesi durumunda kuralda düzenlenen suçun oluşmayacağı açıktır.


39. Ayrıca suçun temel şekli için öngörülen yaptırımın

türü ve miktarı, suçun nitelikli hâllerinin tehlike düzeyi dikkate alınarak

belirlenen artırım oranı, verilen hükme karşı ilgililerin istinaf ve temyiz

kanun yollarına başvurma imkânının bulunduğu gözetildiğinde kuralın öngördüğü

sınırlamanın orantılılık ilkesiyle çelişmediği, bu çerçevede kuralın ölçülülük

ilkesiyle bağdaşmayan bir yönünün bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.


40. Açıklanan nedenlerle kural,

Anayasa’nın 13. ve 26. maddelerine aykırı değildir. İptal talebinin reddi

gerekir.


Zühtü

ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ

ve Kenan YAŞAR bu görüşe katılmamışlardır.


Kuralın

Anayasa’nın 2., 25., 28. ve 38. maddelerine de aykırı olduğu ileri sürülmüş ise

de bu bağlamda belirtilen hususların

Anayasa’nın 13. ve 26. maddeleri yönünden yapılan değerlendirmeler kapsamında

ele alınmış olması nedeniyle Anayasa’nın 2., 25., 28. ve 38. maddeleri yönünden

ayrıca bir inceleme yapılmasına gerek görülmemiştir.


Kuralın Anayasa’nın 153. maddesiyle

ilgisi görülmemiştir.


IV. YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI TALEBİ


41. Dava dilekçesinde özetle, dava konusu kuralın uygulanması

hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğabileceği belirtilerek

yürürlüğünün durdurulmasına karar verilmesi talep edilmiştir.


13/10/2022 tarihli ve

7418 sayılı Basın Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair

Kanun’un 29. maddesiyle 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’na

eklenen 217/A maddesine yönelik iptal talebi 8/11/2023 tarihli ve E.2022/129,

K.2023/189 sayılı kararla reddedildiğinden bu maddeye ilişkin yürürlüğün

durdurulması talebinin REDDİNE 8/11/2023 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar

verilmiştir.


V. HÜKÜM


13/10/2022 tarihli ve 7418 sayılı Basın Kanunu ile Bazı

Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un 29. maddesiyle 26/9/2004

tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’na eklenen 217/A maddesinin Anayasa’ya aykırı

olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE, Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin

YILDIRIM, M. Emin KUZ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ ile Kenan YAŞAR’ın

karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA 8/11/2023 tarihinde karar

verildi.


 


Başkan


Zühtü ARSLAN


Başkanvekili


Hasan Tahsin GÖKCAN


Başkanvekili


Kadir ÖZKAYA


Üye


Engin YILDIRIM


Üye


Muammer TOPAL


 Üye


M. Emin KUZ


Üye


Rıdvan GÜLEÇ


Üye


Yusuf Şevki HAKYEMEZ


Üye


Yıldız SEFERİNOĞLU


Üye


Selahaddin MENTEŞ


Üye


Basri BAĞCI


Üye


İrfan FİDAN


Üye


 Kenan YAŞAR


 Üye


 Muhterem İNCE


 


 


 


KARŞIOY GEREKÇESİ


1. 13/10/2022 tarihli ve

7418 sayılı Basın Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair

Kanun’un 29. maddesiyle 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’na (TCK) eklenen 217/A

maddesinin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin reddine karar

verilmiştir.


2. Dava konusu kuralın (1)

numaralı fıkrası uyarınca “Sırf halk arasında endişe, korku veya panik

yaratmak saikiyle, ülkenin iç ve dış güvenliği, kamu

düzeni ve genel sağlığı ile ilgili gerçeğe aykırı bir bilgiyi, kamu barışını

bozmaya elverişli şekilde alenen yayan kimse, bir yıldan üç yıla kadar hapis

cezasıyla cezalandırılır.” Maddenin (2) numaralı fıkrasında da failin “suçu

gerçek kimliğini gizleyerek veya bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlemesi

hâlinde” cezanın yarı oranında artırılması öngörülmektedir.


3. Kural, Anayasa’nın 26.

maddesinde korunan ifade özgürlüğüne bir sınırlama getirmektedir. Bu

sınırlamanın Anayasa’ya aykırı olmaması için Anayasa’nın 13. maddesinde

öngörülen şartların sağlanması gerekir. Bu bağlamda ifade özgürlüğü 26.

maddenin ikinci fıkrasında belirtilen kamu düzeni ve kamu güvenliğinin

korunması gibi sebeplerle ve kanunla sınırlandırılabilir. Ancak bu sınırlama,

hakkın özüne dokunmamalı, demokratik toplum düzeninin gereklerine ve ölçülülük

ilkesine de uygun olmalıdır.


4. Temel hak ve

özgürlüklerin sınırlandırılmasında adeta ön şart olan kanunilik, sadece şekli

anlamda “kanun” adı altında bir normun bulunmasıyla sağlanamaz. Bu

normun aynı zamanda hem kişiler hem de kamu otoriteleri yönünden herhangi bir

duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır,

öngörülebilir ve uygulanabilir olması, ayrıca kamu gücünün keyfi uygulamalarına

karşı koruyucu önlem içermesi gerekmektedir. Esasen temel hakları sınırlayan

kanunların bu niteliklere sahip olması aynı zamanda Anayasa’nın 2. maddesinde

güvence altına alınan, hukuki güvenlik ve belirlilik gibi temel unsurları

ihtiva eden hukuk devleti ilkesinin de bir gereğidir (bkz. AYM, E. 2015/41, K.

2017/98, 4/5/2017, §§ 153, 154; E.2021/97, K.2022/36, 24/03/2022, § 18; (AYM,

E.2023/102, K.2023/203, 30/11/2023, § 26; İ.K. [GK], B.No: 2019/20904, 15/4/2021, § 47 ).


5. Dava konusu kuralda

somut, belirli ve öngörülebilir olan neredeyse tek husus vardır, o da öngörülen

hapis cezasının bir yıldan üç yıla kadar olmasıdır. Bunun dışında suçun

unsurları ve aranan sâik tamamen soyut, yoruma ve subjektif değerlendirmelere açık mahiyettedir.


6. Bunların başında “gerçeğe

aykırı bilgi” ibaresi gelmektedir. Buradaki belirsizlik iki yönlüdür.

Birincisi “gerçek” ibaresi, doğası itibarıyla belirlenmesi zor bir

durumu ifade etmektedir. İkincisi “gerçeğe aykırı” olup olmadığı

belirlenecek bilginin alanı oldukça geniş bir şekilde düzenlenmiştir. Ülkenin

iç ve dış güvenliği, kamu düzeni ve genel sağlığı ile ilgili olan tüm bilgiler

suçun kapsamındadır. Bu kavramların elastiki ve yoruma açık olduğu dikkate

alındığında, hemen her türlü bilginin yayılmasının suç kapsamına alındığı

anlaşılacaktır.


7. Diğer yandan, gerçeğe

aykırı bir bilginin yayılmasının suç olarak kabul edilmesi için, söz konusu

bilginin “kamu barışını bozmaya elverişli şekilde” alenen yayılması

gerekmektedir. Kuralda yer alan “elverişli” ibaresinin yoruma açık

olduğu ve belirsizlik taşıdığı görülmektedir. Bu belirsizlik kuralla düzenlenen

tehlike suçunun “soyut” veya “somut” olup olmadığı noktasında

tartışmalara yol açacak niteliktedir.


8. Dava konusu kuralın

gerekçesinde fiilin “kamu barışını bozmaya elverişli” olması şartından

hareketle öngörülen suçun “somut tehlike suçu olduğu” belirtilmiştir.

Hâlbuki, benzer nitelikteki somut tehlike suçlarında “açık ve yakın tehlike”

kriterine yer verilmiştir. Sözgelimi TCK’nın “Suçu ve suçluyu övme”

başlıklı 215. maddesinde bu suçun failinin “bu nedenle kamu düzeni açısından

açık ve yakın bir tehlikenin ortaya çıkması hâlinde” cezalandırılması

öngörülmektedir. Aynı Kanun’un 216. maddesi uyarınca da halkı kin ve düşmanlığa

tahrik suçu, bu fiil nedeniyle “kamu güvenliği açısından açık ve yakın bir

tehlikenin ortaya çıkması halinde” oluşacaktır.


9. Dava konusu kural ise

suçun oluşması için somut bir tehlikenin ortaya çıkması şartını aramamaktadır.

Başka bir ifadeyle, suçun oluşup oluşmadığı belirlenirken gerçeğe aykırı

bilginin yayılması fiili nedeniyle kamu barışını bozmaya yönelik açık ve

yakın bir tehlikenin ortaya çıkması hâlinin bulunup bulunmadığına

bakılmayacaktır. Bu da öngörülen suçun “soyut tehlike suçu” olduğunu

akla getirmektedir. Zira gerçeğe aykırı bir bilginin yayılması sonucunda kamu

barışının fiilen bozulmuş olması değil, buna “elverişli” olması

yeterlidir. Nitekim Yargıtay içtihatlarında da elverişlilik suçu şeklinde

düzenlenen suçlar bakımından elverişliliğin tespitiyle yetinildiği, elverişli

hareketin somut bir tehlike meydana getirip getirmediğine ayrıca bakılmadığı

anlaşılmaktadır (bkz. Yargıtay 8. C.D., E. 2019/10194, K. 2019/11813,

3/10/2019).


10. Bunun yanında suçun “Sırf

halk arasında endişe, korku veya panik yaratmak” şeklinde ifade edilen saikinin de sorunlu olduğu açıktır. Bir bilginin halk

arasında “endişe”, “korku” veya “panik” yaratıp

yaratmadığı/yaratmayacağı nasıl belirlenecektir? Dahası bazı bilgiler ve

görüşlerin açıklanması halk arasında “endişe” veya “korku”

yaratabilir. Bu durum esasen ifade özgürlüğünün doğasında vardır. Nitekim

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve Anayasa Mahkemesinin sıklıkla vurguladıkları

üzere “ifade özgürlüğü, sadece kabul gören veya zararsız yahut kayıtsızlık

içeren bilgiler ya da fikirler için değil aynı zamanda kırıcı, şok edici veya

rahatsız edici olanlar için de geçerlidir” (Handyside/Birleşik

Krallık, B.No: 5493/72,

7/12/1976, § 49; Bekir Coşkun [GK], B.No:

2014/12151, 4/6/2015, § 36; AYM, E.2017/162, K.2018/100, 17/10/2018, §109).

Benzer şekilde, ifade özgürlüğünün belli ölçüde “abartıya ve hatta

kışkırtmaya izin verecek şekilde geniş yorumlanması gerektiği”ne dikkat çekilmiştir (Zübeyde

Füsun Üstel ve diğerleri [GK], B. No: 2018/17635, 26/7/2019, §

102).


11. Dava konusu kuralda

keyfi ve öngörülemez uygulamalara yol açmaya elverişli olan tüm bu

belirsizlikler, ifade özgürlüğüne yapılan müdahalenin kanunilik şartını

sağlamadığı anlamına gelmektedir. Bununla birlikte bir an için kuralın belirli

olduğu ve kanunilik şartını sağladığı düşünülse bile Anayasa’nın 13. maddesine

aykırı olmaması için demokratik toplum düzeninin gereklerine de uygun olması

gerekmektedir.


12. Anayasa Mahkemesi

kararlarında vurgulandığı üzere, Anayasa’nın 26. maddesinde güvence altına

alınan ifade özgürlüğü demokrasinin vazgeçilmez unsurudur. Demokratik toplum

şiddet içermemek kaydıyla her türlü görüşün savunulabildiği, serbestçe ifade

edilebildiği ve başkalarıyla paylaşılabildiği bir ortamın varlığını gerektirir.

Farklı görüşlerin ifade edilemediği bir toplumda çoğulculuktan, çoğulculuğun

olmadığı bir toplumda da demokrasiden söz edilemez. Birbirinden farklı

düşüncelerin her türlü araçla açıklanması, bu yönde başkalarını ikna etme

çabaları ve buna ilişkin çabaların hoşgörüyle karşılanması çoğulcu demokratik

düzenin gereklerindendir (AYM, E.2017/162, K.2018/100, 17/10/2018, § 112).


13. Demokratik toplum düzeni

hoşa gitmeyen, toplumun bir kesimi için şok ve rahatsız edici sözlerin de ifade

özgürlüğü kapsamında korunmasını gerektirmektedir. Dava konusu kural ise hoşa

gitmeyen ve rahatsız edici bulunan bilgilerin “gerçeğe aykırı” olduğu

gerekçesiyle paylaşılmasını engellemeye ve bu konuda caydırıcı bir işlev

görmeye oldukça elverişli bir düzenlemedir.


14. Kural kaçınılmaz olarak

“gerçeklik” konusunda bir denetimi, bu kapsamda alenen yayılan suça konu

bilginin “gerçek” olup olmadığı tartışmasını beraberinde getirecektir.

Unutmamak gerekir ki, tarih boyunca düşünceyi bastıranların en büyük gerekçesi

“gerçek” iddiası olmuştur. “Hakikat”in

sihirli küresine sahip olduğunu düşünenler, kendileri gi

 

Benzer Kararlar

 

Cumhurbaşkanına Hakarette Paylaşım Delili

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu — Kalıcı Yasağa Dönüşen Kitap ve Dergi Toplatma Kararları

Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm — Yayın Hakkındaki Geçici Yasak Kararının Örgüte Yardım Mahkûmiyetinde Tek Başına Yeterli Sayılmaması

Tüm Ceza Hukuku Kararları ›

 

İlgili Sayfalar

 

Ceza Hukuku ve İfade Özgürlüğüne İlişkin Kararlar

Anayasa Mahkemesinin Seçme Norm Denetimi Kararları

 

Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.

 

Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.

 

Karar Künyesi

 

Mahkeme

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu

 

Karar Türü

Norm Denetimi

 

Esas No

2022/129

 

Karar No

2023/189

 

Karar Tarihi

8 Kasım 2023

 

Oy Durumu

Oy birliği ve oy çokluğu

 

Resmî Kaynak

Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası

 

Hukuki Destek

Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu

 

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.

Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara

 

0552 725 25 18

WhatsApp ile Yazın

İletişim ve Yol Tarifi

 

İlgili Hukuk Alanları

Ceza Hukuku

Tüm Çalışma Alanları ›

 

Hesaplama Araçları

İnfaz ve Yatar Hesaplama

Tüm Hesaplama Araçları ›

bottom of page