top of page

Ana Sayfa › İçtihatlar

 

Norm Denetimi Kararları  ·  AİLE HUKUKU  ·  NORM DENETİMİNDE İPTAL TALEBİNİN REDDİ

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu — Anlaşmalı Boşanmada Bir Yıllık Evlilik Şartı

 

2023/109 E., 2024/113 K. · 30 Mayıs 2024

 

İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 6 Kasım 2026

 

Kararın Özeti

 

Anayasa Mahkemesi evliliğin anlaşmalı boşanma yoluyla sona erdirilebilmesi için en az bir yıl sürmesini öngören hükmü inceledi. Çoğunluğa göre eşlerin ortak iradesine dayanarak evlilik birliğinin temelinden sarsıldığının kabulü için getirilen bekleme süresi, eşlere kararlarını yeniden değerlendirme imkânı verir. Mahkeme, kanunda sayılan başka bir boşanma sebebi varsa eşlerin bir yıl dolmadan da dava açabildiğini gözeterek sınırlamayı ölçülü buldu.

 

Hukuki İlke

 

Anlaşmalı boşanmanın dayandığı karinenin uygulanabilmesi için evliliğin en az bir yıl sürmesi gerekir. Diğer boşanma sebeplerine dayanılabilmesi kendi kanuni koşullarına bağlıdır.

 

Sonuç

 

Türk Medeni Kanunu’nun 166. maddesinin üçüncü fıkrasının ilk cümlesindeki “bir yıl” ibaresine yönelik itiraz iki üyenin karşıoyuyla reddedildi.

 

Kararın Kapsamı

 

Buradaki bir yıl evliliğin süresidir. Önceki bir boşanma davasının reddinden sonra ortak hayatın yeniden kurulamamasını düzenleyen 166. maddenin dördüncü fıkrası ayrı bir dava sebebidir.

 

İlgili Mevzuat

 

  • 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu — m. 166/3
    Kararda değerlendirilen hüküm

  • Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 13, 20, 41
    Kararda değerlendirilen hüküm

Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.

 

Kararın Tam Metni

 

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir.

 

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı : 2023/109

Karar Sayısı : 2024/113

Karar Tarihi : 30/5/2024

R.G.Tarih-Sayı : 28/11/2024-32736

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Ankara 18. Aile Mahkemesi

İTİRAZIN KONUSU: 22/11/2001

tarihli ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 166. maddesinin üçüncü fıkrasının

birinci cümlesinde yer alan “…bir yıl…” ibaresinin Anayasa’nın 5., 10.,

14., 17. ve 41. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi

talebidir.

OLAY: Anlaşmalı

boşanma talebiyle açılan davada itiraz

konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için

başvurmuştur.

I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ

Kanun’un itiraz konusu kuralın da yer aldığı 166. maddesi

şöyledir:

“VI. Evlilik birliğinin sarsılması

Madde 166- Evlilik

birliği, ortak hayatı sürdürmeleri kendilerinden beklenmeyecek derecede

temelinden sarsılmış olursa, eşlerden her biri boşanma davası açabilir.

Yukarıdaki fıkrada belirtilen hâllerde, davacının kusuru

daha ağır ise, davalının açılan davaya itiraz hakkı vardır. Bununla beraber bu

itiraz, hakkın kötüye kullanılması niteliğinde ise ve evlilik birliğinin

devamında davalı ve çocuklar bakımından korunmaya değer bir yarar kalmamışsa

boşanmaya karar verilebilir.

Evlilik en az bir yıl sürmüş ise, eşlerin birlikte

başvurması ya da bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi hâlinde, evlilik

birliği temelinden sarsılmış sayılır. Bu hâlde boşanma kararı verilebilmesi

için, hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına

kanaat getirmesi ve boşanmanın malî sonuçları ile çocukların durumu hususunda

taraflarca kabul edilecek düzenlemeyi uygun bulması şarttır. Hâkim, tarafların

ve çocukların menfaatlerini göz önünde tutarak bu anlaşmada gerekli gördüğü

değişiklikleri yapabilir. Bu değişikliklerin taraflarca da kabulü hâlinde

boşanmaya hükmolunur. Bu hâlde tarafların ikrarlarının hâkimi bağlamayacağı

hükmü uygulanmaz.

Boşanma sebeplerinden herhangi biriyle açılmış bulunan

davanın reddine karar verilmesi ve bu kararın kesinleştiği tarihten başlayarak

üç yıl geçmesi hâlinde, her ne sebeple olursa olsun ortak hayat yeniden

kurulamamışsa evlilik birliği temelden sarsılmış sayılır ve eşlerden birinin

istemi üzerine boşanmaya karar verilir.”

II. İLK İNCELEME

1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN,

Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Engin YILDIRIM, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ,

Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin

MENTEŞ, Basri BAĞCI, İrfan FİDAN, Kenan YAŞAR ve Muhterem İNCE’nin

katılımlarıyla 13/7/2023 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada

eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar

verilmiştir.

III. ESASIN İNCELENMESİ

2. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör İsmail Emrah PERDECİOĞLU

tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü,

dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer

yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

A. Anlam ve Kapsam

3. 4721 sayılı Kanun’un 161 ila 184. maddelerinde boşanma ile

ilgili hükümlere yer verilmiştir. Anılan Kanun’un 166. maddesinde evlilik

birliğinin sarsılması nedenine dayalı olarak boşanmanın usul ve esasları

düzenlenmiştir. Söz konusu maddenin birinci fıkrasında evlilik birliğinin,

ortak hayatı sürdürmeleri kendilerinden beklenmeyecek derecede temelinden

sarsılmış olması hâlinde eşlerden her birinin boşanma davası açabileceği hüküm

altına alınmıştır.

4. Maddenin üçüncü fıkrasında eşlerin birlikte başvurması ya da bir

eşin diğerinin davasını kabul etmesi hâlinde evlilik birliğinin temelinden

sarsıldığı kabul edilerek boşanma kararı verilebilmesine imkân tanınmıştır.

Anılan fıkranın birinci cümlesine göre bu kararın verilebilmesi için evliliğin

en az bir yıl sürmüş olması gerekmektedir.

5. Fıkranın ikinci cümlesinde ise bu hâlde boşanma

kararı verilebilmesi için hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin

serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi ve boşanmanın malî sonuçları ile

çocukların durumu hususunda taraflarca kabul edilecek düzenlemeyi uygun bulması

gerektiği, üçüncü cümlesinde hâkimin, tarafların ve çocukların menfaatlerini

gözönünde tutarak bu anlaşmada gerekli gördüğü değişiklikleri yapabileceği, dördüncü

cümlesinde bu değişikliklerin taraflarca da kabulü hâlinde boşanmaya

hükmolunacağı, beşinci cümlesinde ise bu hâlde tarafların ikrarlarının hâkimi

bağlamayacağı hükmünün uygulanmayacağı belirtilmiştir.

6. Fıkranın birinci cümlesinde yer alan “…bir yıl…” ibaresi

itiraz konusu kuralı oluşturmaktadır.

B. İtirazın Gerekçesi

7. Başvuru kararında özetle; itiraz konusu kuralın kişilerin

iradesini yok saydığı, temel hak ve özgürlüklerin kullanılmasını ve eşitlik

ilkesinin hayata geçirilmesini aşırı derecede zorlaştırdığı, taraflarca fiilen

bitirilen bir evliliğin hukuken belirli bir süre daha geçerli kılındığı, bu

durumun bir yıllık sürenin dolmadığı hâllerde tarafları, boşanma davası

açılabilmeleri için farklı usullere yönelmeye ve uzun süren yargılama süreçlerine

katlanmaya zorladığı belirtilerek kuralın Anayasa’nın 5., 10., 14., 17. ve 41.

maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

C. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu

8. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu

ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 43. maddesi uyarınca kural, ilgisi

nedeniyle Anayasa’nın 13. ve 20. maddeleri yönünden incelenmiştir.

9. 13. Anayasa’nın “Özel hayatın gizliliği” başlıklı 20.

maddesinin birinci fıkrasında “Herkes, özel hayatına ve aile hayatına saygı

gösterilmesini isteme hakkına sahiptir. Özel hayatın ve aile hayatının

gizliliğine dokunulamaz.” denilmiştir.

10. Anayasa Mahkemesinin bireysel başvuru alanında verdiği

kararlarda sıkça vurgulandığı üzere özel hayat kavramı eksiksiz bir tanımı

bulunmayan geniş bir kavramdır. Bu kapsamda korunan hukuki değer esasen kişisel

bağımsızlıktır. Özel hayata saygı hakkının kapsamının belirlenmesinde bireyin

kişiliğini geliştirmesi ve gerçekleştirmesi kavramı temel alınmaktadır. Anılan

hak; herkesin istenmeyen bütün müdahalelerden uzak, kendine özel bir ortamda

yaşama hakkına sahip olduğuna işaret etmekle birlikte kişiliğin serbestçe

geliştirilmesiyle uyumlu birçok hukuki menfaati de içermektedir (Serap

Tortuk, B. No: 2013/9660, 21/1/2015, §§ 31-36; Bülent Polat, B. No:

2013/7666,10/12/2015, §§ 61-63; Tevfik Türkmen [GK], B. No: 2013/9704,

3/3/2016, §§ 50-52; Ata Türkeri, B. No: 2013/6057, 16/12/2015, §§

30-32).

11. Kural, eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin diğerinin

davasını kabul etmesi hâlinde evlilik birliğinin temelinden sarsıldığı kabul

edilerek boşanma kararı verilebilmesini evliliğin en az bir yıl sürmüş olması şartına

bağlamaktadır. Bu yönüyle kural evliliğin sona erdirilmesine ilişkin bir

düzenleme içermektedir.

12. Evlilik birliğinin kurulmasının yanı sıra sona erdirilmesi de

özel hayata ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkıyla doğrudan

ilgilidir (AYM, E.2023/116, K.2024/56, 22/2/2024, § 17). Bu

itibarla eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin diğerinin davasını kabul

etmesi hâlinde evlilik birliğinin temelinden sarsılmış sayılmasına ilişkin

karinenin geçerli olabilmesini evliliğin üzerinden bir yıl geçmiş olması

şartına bağlayan kural, özel hayata ve aile hayatına saygı gösterilmesini

isteme hakkına yönelik bir sınırlama getirmektedir.

13. Anayasa’nın 13. maddesinde “Temel hak ve hürriyetler,

özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen

sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar,

Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin

gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.” denilmektedir. Buna göre

özel hayata ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sınırlama

getiren düzenlemelerin kanunla yapılması, Anayasa’da öngörülen sınırlama

sebebine uygun ve ölçülü olması gerekir.

14. Bu kapsamda özel hayata ve aile hayatına saygı gösterilmesini

isteme hakkını sınırlamaya yönelik bir kanuni düzenlemenin şeklen var olması

yeterli olmayıp kuralların keyfîliğe izin vermeyecek şekilde belirli ve

öngörülebilir nitelikte olması gerekir.

15. Esasen temel hakları sınırlayan kanunun bu niteliklere sahip

olması, Anayasa’nın 2. maddesinde güvenceye alınan hukuk devleti ilkesinin de

bir gereğidir. Hukuk devletinde, kanuni düzenlemelerin hem kişiler hem de idare

yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net,

anlaşılır, uygulanabilir ve nesnel olması, ayrıca kamu otoritelerinin keyfî

uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi gerekir. Kanunda bulunması gereken

bu nitelikler hukuki güvenliğin sağlanması bakımından da zorunludur. Zira bu

ilke hukuk normlarının öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve

işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerinde bu

güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar (AYM,

E.2015/41, K.2017/98, 4/5/2017, §§ 153, 154). Dolayısıyla Anayasa’nın 13.

maddesinde sınırlama ölçütü olarak belirtilen kanunilik, Anayasa’nın 2.

maddesinde güvenceye bağlanan hukuk devleti ilkesi ışığında yorumlanmalıdır.

16. Kuralda eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin diğerinin

davasını kabul etmesi hâlinde evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılarak

boşanma kararı verilebilmesi için şart olarak öngörülen sürenin herhangi bir

tereddüde yer vermeyecek şekilde açık ve net olarak belirlendiği görülmektedir.

Dolayısıyla kuralın kanunilik şartını sağladığı sonucuna ulaşılmıştır.

17. Anayasa’nın 20. maddesinin ikinci fıkrasında özel hayata ve aile

hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına çeşitli sebeplerle sınırlamalar

getirilebileceği belirtilerek bu hakkın mutlak olmadığı kabul edilmiştir. Söz

konusu maddede bu sınırlama sebepleri arasında millî güvenliğin ve kamu

düzeninin korunması ile suç işlenmesinin önlenmesi sebepleri de sayılmıştır. Ancak

anılan fıkrada söz konusu sınırlama sebepleri arama ve el koyma tedbirlerine yönelik

düzenlendiğinden bu sebepler 20. madde bağlamında kural yönünden meşru bir

sınırlama nedeni olarak kabul edilemez. Bu itibarla anılan hakkın Anayasa’da

güvence altına alınan diğer temel hak ve özgürlüklerin korunması veya

Anayasa’nın diğer maddelerinde devlete yüklenen ödevler nedeniyle sınırlanması

mümkündür (AYM, E.2020/82, K.2021/20, 18/3/2021, § 15).

18. Anayasa’nın 41. maddesinin birinci fıkrasında “Aile, Türk

toplumunun temelidir ve eşler arasında eşitliğe dayanır.”, ikinci

fıkrasında ise “Devlet, ailenin huzur ve refahı ile özellikle ananın ve

çocukların korunması ve aile planlamasının öğretimi ile uygulanmasını sağlamak

için gerekli tedbirleri alır, teşkilâtı kurar.” denilmiştir.

19. Söz konusu maddeye ilişkin Danışma Meclisinin kabul ettiği

metnin gerekçesinde özetle; ailenin sosyal yapısının yanı sıra millet hayatında

oynadığı rolün onun korunmasına yönelik bir hükmün Anayasa’da yer almasını

zorunlu kıldığı, ailenin korunması fikrinin her şeyden önce 4721 sayılı Kanun anlamında

evliliklerin kurulmasını yaygınlaştırmak ve kolaylaştırmak olduğu, nitekim

medenî olmadan bir aileden bahsedilemeyeceği ve ailenin ahlaki bir çevre olduğu

ifade edilmiştir.

20. Kuralla eşlerin anlaşmak suretiyle evlilik birliğini sona

erdirebilmelerinin evliliğin en az bir yıl sürmesi şartına bağlanmasının Türk

toplumunun temeli olarak kabul edilen aile kurumunun ayakta tutulması amacına

yönelik olduğu anlaşılmaktadır. Başka bir deyişle tarafların anlaşma

iradelerine dayanılarak boşanma kararı verilebilmesi için evliliğin üzerinden

bir yıllık sürenin geçmesinin öngörülmesi suretiyle kişilerin evliliğin

kurulmasından kısa bir süre sonra ani kararlarla evlilik birlikteliğini sonlandırmalarının

önüne geçilerek ailenin korunması amaçlanmaktadır. Bu itibarla kural anayasal

anlamda meşru bir amaca dayanmaktadır.

21. Bununla birlikte Anayasa’nın 13. maddesi uyarınca özel hayata ve

aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına yönelik sınırlama getiren

kuralın ölçülü olması da gerekir. Anayasa’nın

anılan maddesinde güvence altına alınan ölçülülük ilkesi elverişlilik,

gereklilik ve orantılılık olmak üzere üç alt ilkeden oluşmaktadır. Elverişlilik

öngörülen sınırlamanın amaca ulaşmaya elverişli olmasını, gereklilik amaç

bakımından sınırlamanın zorunlu olmasını, diğer bir ifadeyle aynı amaca daha

hafif bir sınırlama ile ulaşılmasının mümkün olmamasını, orantılılık ise

hakka getirilen sınırlama ile amaç arasında makul bir dengenin gözetilmesi gerekliliğini

ifade etmektedir. Buna göre kuralla özel hayata ve aile hayatına saygı

gösterilmesini isteme hakkına getirilen sınırlamanın elverişlilik, gereklilik

ve orantılılık alt ilkelerine aykırı olmaması gerekir.

22. Kuralda tarafların iradeleri doğrultusunda boşanmaları için

öngörülen süre şartının aile kurumunun korunmasına katkı sunacağı açıktır.

Dolayısıyla kuralla öngörülen asgari bir yıllık süre şartının ailenin mümkün

olduğu ölçüde ayakta tutulabilmesi meşru amacının gerçekleşmesi bakımından elverişli

olduğu anlaşılmaktadır.

23. Aile kurumunun anayasal önemi dikkate alındığında boşanmaya

ilişkin usul ve esasları düzenleme konusunda kanun koyucunun geniş takdir

yetkisi bulunmaktadır (AYM, E.2023/116, K.2024/56, 22/2/2024, § 30). Kanun

koyucunun geniş takdir yetkisini haiz bulunduğu alanlarda anayasal ve kanuni

hakları kısıtlayan ya da kişilere külfet yükleyen düzenlemeler yaparken tercih

ettiği aracın gerekliliği konusunda sorun bulunabilmesi için daha hafif külfet

yükleyen araç veya araçların varlığı yeterli olmayıp seçilen aracın kişiye

bariz bir biçimde ağır bir külfet yüklediğinin de anlaşılması gerekmektedir

(AYM, E.2023/127, K.2024/105, 9/5/2024, § 27).

Bu yönüyle değerlendirildiğinde eşlerin aynı yöndeki iradelerine rağmen evlilik

birliğinin temelinden sarsılmış sayılmasına ilişkin karinenin geçerli

olabilmesinin evliliğin üzerinden bir yıl geçmiş olması şartına bağlanmasının kanun koyucunun takdir yetkisi kapsamında

başvurabileceği araçlardan olduğu ve gereklilik kriterini karşıladığı sonucuna

ulaşılmıştır.

24. 4721 sayılı Kanun’un 166. maddesinde evlilik birliğinin

temelinden sarsılması boşanma sebeplerinden biri olarak düzenlenmiştir. Anılan

madde uyarınca eşlerin evliliğin sona ermesi yönünde anlaşmaları üzerine bu

sebebe dayanılarak boşanmanın gerçekleşmesi her zaman mümkündür. Bununla

birlikte kanun koyucunun mümkün olduğu ölçüde aile kurumunun ayakta kalması

amacıyla evliliğin üzerinden belirli bir süre geçmeksizin eşlerin bu yönde

karar alarak boşanma davası açmalarını arzulamadığı anlaşılmaktadır. Böyle bir

geciktirici etkinin eşlerin kararlarını yeniden değerlendirmelerine imkân

sunacağı açıktır. Evliliğin en az bir yıl sürmesi hâlinde eşlerin bu usul ile

boşanmaları mümkün olduğu gibi ayrıca anılan Kanun’da düzenlenen diğer boşanma

sebeplerine dayalı olarak boşanma davası açmalarının önünde herhangi bir engel

bulunmamaktadır.

25. Bu itibarla kuralla kişilerin özel hayata ve aile

hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına getirilen sınırlamanın kişilere

orantısız bir külfet getirmediği ve ölçülü olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

26. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 13. ve 20. maddelerine

aykırı değildir. İtirazın reddi gerekir.

Engin YILDIRIM ve Yıldız SEFERİNOĞLU bu görüşe katılmamışlardır.

Kuralın Anayasa’nın 5., 17. ve 41. maddelerine de aykırı

olduğu ileri sürülmüş ise de bu bağlamda belirtilen hususların Anayasa’nın 13.

ve 20. maddeleri yönünden yapılan değerlendirmeler kapsamında ele alınmış

olması nedeniyle Anayasa’nın 5., 17. ve 41. maddeleri yönünden ayrıca bir

inceleme yapılmasına gerek görülmemiştir.

Kuralın Anayasa’nın 10. ve 14. maddeleriyle ilgisi

görülmemiştir.

IV. HÜKÜM

22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun

166. maddesinin üçüncü fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “…bir yıl…”

ibaresinin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve

itirazın REDDİNE, Engin YILDIRIM ile Yıldız SEFERİNOĞLU’nun karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA 30/5/2024

tarihinde karar verildi.

Başkanvekili

Hasan Tahsin GÖKCAN

Üye

Engin YILDIRIM

Üye

Rıdvan GÜLEÇ

Üye

Recai AKYEL

Üye

Yusuf Şevki HAKYEMEZ

Üye

Yıldız SEFERİNOĞLU

Üye

Selahaddin MENTEŞ

Üye

İrfan FİDAN

Üye

Kenan YAŞAR

Üye

Muhterem İNCE

Üye

Yılmaz AKÇİL

Üye

Ömer ÇINAR

KARŞIOY GEREKÇESİ

1- Çoğunluğun; 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 166.

maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan ve anlaşmalı boşanma olarak bilinen

boşanma türü için evliliğin en az “bir yıl” sürmüş olma şartının Anayasa’ya

aykırı olmadığına dair vermiş olduğu karara iştirak etmemekteyiz.

Şöyle ki;

2- 4721 sayılı Türk Medeni Kanun’unun 166. maddesinin

üçüncü fıkrası;

“Evlilik en az bir yıl sürmüş ise, eşlerin

birlikte başvurması ya da bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi hâlinde,

evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır. Bu hâlde boşanma kararı

verilebilmesi için, hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe

açıklandığına kanaat getirmesi ve boşanmanın malî sonuçları ile çocukların

durumu hususunda taraflarca kabul edilecek düzenlemeyi uygun bulması şarttır.

Hâkim, tarafların ve çocukların menfaatlerini göz önünde tutarak bu anlaşmada

gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir. Bu değişikliklerin taraflarca da

kabulü hâlinde boşanmaya hükmolunur. Bu hâlde tarafların ikrarlarının hâkimi

bağlamayacağı hükmü uygulanmaz.”

Şeklindedir.

3- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 166. maddesinin

üçüncü fıkrasında düzenlenen ve anlaşmalı boşanma davalarında evliliğin en

az bir yıl sürmüş olması şartını arayan hükmün, Anayasa'nın çeşitli

maddelerine aykırılık teşkil ettiği ve bu sebeple iptal edilmesi gerektiği

kanaatini taşımaktayız.

4- Her şeyden önce, Anayasa’nın 20. maddesinde teminat

altına alınan özel hayatın gizliliği ve aile hayatına saygı gösterilmesini

isteme hakkı, bireylerin evliliklerini yürütüp yürütmeme noktasında karar verme

özgürlüklerini de kapsamına almaktadır. Evli çiftlerin hür iradeleriyle ve

karşılıklı mutabakatla evliliklerini sona erdirme yönündeki taleplerinin, sırf

evliliğin bir yıldan az sürmüş olması gerekçe gösterilerek reddedilmesi, bahsi

geçen anayasal hakka ölçüsüz ve orantısız bir müdahale niteliği taşımaktadır.

5- Öte yandan, evliliğin bir yıldan kısa sürmesine rağmen

eşlerin anlaşmalı olarak boşanmak istemeleri durumunda, evliliğin korunmasının

gerekip gerekmediği, evlilik birliğinin temelden sarsılıp sarsılmadığı ve

tarafların boşanma iradelerinin sağlıklı bir şekilde oluşup oluşmadığı

hususlarının takdiri, tarafları dinledikten sonra hâkime bırakılabilecekken,

mevcut düzenleme bu imkânı ortadan kaldırmaktadır. Bir yıllık süre şartının

katı bir şekilde uygulanması nedeniyle mahkemeye bir takdir hakkı tanınmamakta,

tarafların iradelerinin daha iyi bir şekilde yansımasını sağlayabilecek, daha

kısa sürede sonuçlanabilecek ve daha az maliyetli olabilecek anlaşmalı boşanma

hükümlerinden yararlanma imkânı engellenmektedir.

6- Hâkimin, anlaşmalı boşanma davalarındaki fonksiyonunun

ve yetkilerinin etkin kullanmasının sağlanması suretiyle, evliliğin bir yıldan

kısa sürdüğü hallerde dahi tarafların vardıkları uzlaşmalarının adalet ve

hakkaniyet kıstasları çerçevesinde değerlendirilmesi temin edilip sürenin katı

bir şekilde uygulanmasının meydana getireceği olumsuzlukların önüne geçilmesi

ve aynı etkin denetim sayesinde bu müessesenin kötüye kullanımının engellenmesi

de mümkündür.

7- Keza Anayasa'nın 41. maddesinde devlete yüklenen,

ailenin huzur ve refahı ile özellikle anne ve çocukların korunması için gerekli

tedbirleri alma vazifesi de bir yıllık süre koşulunun sorgulanmasını

gerektirmektedir. Zira bu koşulun katı bir biçimde uygulanması, bilhassa

evliliğin ilk zamanlarında zuhur eden ve bertaraf edilmesi mümkün olmayan

sorunlar sebebiyle eşlerin anlaşarak boşanmayı talep etmeleri halinde bu

talebin reddi sonucunu doğurabilecek, bu durum ise ailenin ve aile bireylerinin

korunması amacıyla çelişebilecektir.

8- Bununla birlikte, bir yıllık evlilik süresi şartının

katı bir biçimde tatbik edilmesi, pratikte önemli problemlere sebebiyet

vermekte, hukuka aykırı tutum ve davranışların ortaya çıkmasına zemin

hazırlamaktadır. Henüz evliliklerinin üzerinden bir yıl geçmemiş olmasına

rağmen anlaşmalı bir şekilde evliliklerini sona erdirmek isteyen eşlerin,

yürürlükteki bir yıl şartı nedeniyle buna imkân bulamamaları dolayısıyla, amaca

ulaşmak için bir takım başka çarelere başvurmak durumunda kaldıkları da bilinen

bir gerçektir.

9- Taraflar, evlilik birliğinin temelinden sarsıldığı

hususunda mahkemede kanaat oluşturabilmek amacıyla gerçeğe aykırı beyanlarda

bulunmaktan çekinmemekte, görgüye dayalı bilgisi olmayan tanıkları gerçeğe

aykırı beyanda bulunmak hususunda teşvik etmekte, adeta hükmün etrafından

dolanarak kanunun öngördüğü koşulları suni bir şekilde oluşturmaya gayret

göstermektedirler. Böylesi bir durum ise, hukuk devleti ilkesiyle asla

bağdaşmayan bir hukuk dışılığa kapı aralamakta, ahlaki değerlerin erozyona

uğramasına sebebiyet vermektedir.

10- Anayasa’nın 10. maddesinde ifadesini bulan eşitlik

ilkesi ve ayrımcılık yasağı da bir yıllık süre şartının kaldırılmasını

gerektirmektedir. Şöyle ki, söz konusu şart evli çiftleri, evliliklerinin devam

sürelerine göre farklı muameleye tabi tutmakta, bir yıldan uzun süren

evliliklerde anlaşmalı boşanma imkânı sağlanırken bir yıldan kısa evliliklerde

bu imkân ellerinden alınmaktadır. Oysaki evliliğin ne kadar sürdüğüne

bakılmaksızın, tarafların uzlaşması halinde boşanma taleplerinin eşit bir

şekilde değerlendirilmesi, eşitlik ilkesi ve ayrımcılık yasağının doğal bir

sonucudur.

11- Kaldı ki Anayasa’nın 13. maddesi, temel hak ve

özgürlüklere ancak kanunla ve Anayasa'nın ilgili maddelerinde öngörülen nedenlere

bağlı olarak sınırlama getirilebileceğini, bu sınırlamalarla temel hak ve

hürriyetlerin özlerine dokunulamayacağını ve ölçülülük ilkesine uygun olmak

zorunda olduğunu hükme bağlamaktadır. Bir yıllık evlilik süresi şartının ihdas

ettiği sınırlama ise Anayasa'nın 20. maddesinde düzenlenen özel hayata ve aile

hayatına saygı hakkının özüne dokunmakta ve bu hakkı ölçüsüz bir biçimde

sınırlandırmaktadır. Dolayısıyla bahse konu sınırlamanın Anayasa'nın 13.

maddesinde yer verilen ölçütlere uygun düşmediği kanaatindeyiz.

12- Bunun yanında Anayasamızın 17. maddesi, kişinin maddi

ve manevi varlığını geliştirme ve koruma hakkını güvenceye bağlamaktadır. Bu

hak, bireylerin kendi geleceklerine yön verme ve kişisel seçimlerini özgürce

gerçekleştirebilmelerini de içerir. Bir yıllık süre koşulu ise kişilerin

evliliği devam ettirip ettirmeme noktasındaki iradelerini kısıtlamakta ve

onları belirli bir süre evli kalmaya mecbur bırakmaktadır. Bu yönüyle de mezkûr

anayasal hakka bir müdahale söz konusudur.

13- Ülkemizin de tarafı bulunduğu Avrupa İnsan Hakları

Sözleşmesi'nin 8. maddesi, özel hayata ve aile hayatına saygı hakkını koruma

altına almaktadır. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi de Babiarz/Polonya ve Ivanov

ve Petrova/Bulgaristan davalarında verdiği kararlarda, boşanma davalarında tarafların

anlaşmasına rağmen boşanma talebinin haklı gerekçelere dayanmaksızın ve ölçüsüz

bir şekilde reddedilmesinin, Sözleşme'nin 8. maddesinin ihlali anlamına

geleceğini belirtmiştir. Bu itibarla bir yıllık evlilik süresi şartının

tatbiki, uluslararası insan hakları hukuku perspektifinden de sorunlu

görünmektedir.

14- Hukuk devleti ilkesinin vazgeçilmez unsurlarından

biri, kanunların toplumun değişen ve gelişen ihtiyaçlarına cevap verebilmesi ve

çağın gereklerine uygun şekilde yorumlanabilmesidir. Hukukun dinamik bir yapıya

sahip olması, toplumsal değişimlere ayak uydurabilmesi ve günün koşullarına

adapte olabilmesi son derece önemlidir. Ne var ki, anlaşmalı boşanma için

öngörülen bir yıllık evlilik süresi şartının katı ve şekilci bir biçimde tatbik

edilmesi, içinde bulunduğumuz dönemin toplumsal gerçeklikleriyle tam olarak

örtüşmemektedir. Zira günümüz toplumunun ihtiyaçları, beklentileri ve

öncelikleri geçmişe nazaran ciddi farklılıklar arz etmektedir. Mevcut

düzenlemelerin günün ihtiyaçlarına uygun durumda olması hukuk devleti olmanın

olmazsa olmaz şartlarından biridir. Aksi takdirde, kanunların toplumsal hayatın

gerisinde kalması ve bir takım adaletsizliklere yol açması kaçınılmaz

olacaktır.

15- Son olarak karşılaştırmalı hukuk bakımından meseleye

yaklaşıldığında, modern hukuk sistemlerinin pek çoğunda anlaşmalı boşanma için

bir yıllık evlilik süresi şartına yer verilmediği dikkat çekmektedir. Örneğin

İsviçre ve Fransız hukukunda eşlerin anlaşması durumunda evliliğin süresi

dikkate alınmaksızın boşanma kararı verilebilmektedir. Türk hukukunun da bu

çağdaş yaklaşımları göz önünde bulundurması ve anlaşmalı boşanma kurumunu daha

esnek bir yapıya büründürmesi yerinde olacaktır.

16- Tüm bu gerekçelerle Türk Medeni Kanunu'nun 166.

maddesinin üçüncü fıkrasında düzenlenen bir yıllık evlilik süresi şartının

Anayasa’nın zikredilen maddelerine aykırı olduğu ve iptali gerektiği sonucuna

ulaşmaktayız.

Üye

Engin YILDIRIM

Üye

Yıldız SEFERİNOĞLU

Karar Künyesi

 

Mahkeme

Anayasa Mahkemesi

 

Karar Türü

Norm Denetimi

 

Esas No

2023/109

 

Karar No

2024/113

 

Karar Tarihi

30 Mayıs 2024

 

Oy Durumu

Oyçokluğu (iki karşıoy)

 

Resmî Kaynak

Anayasa Mahkemesi Norm Kararlar Bilgi Bankası

 

Hukuki Destek

Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu

 

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.

Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara

 

0552 725 25 18

WhatsApp ile Yazın

İletişim ve Yol Tarifi

 

İlgili Hukuk Alanları

Boşanma ve Aile Hukuku

Tüm Çalışma Alanları ›

bottom of page