top of page

Ana Sayfa › İçtihatlar

 

Norm Denetimi Kararları  ·  MEDENİ USUL HUKUKU  ·  NORM DENETİMİNDE İPTAL TALEBİNİN REDDİ

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu — Kesin Hüküm Nedeniyle Reddedilecek Tapu Davasında Harç ve İstinaf Sınırı

 

2024/52 E., 2024/140 K. · 23 Temmuz 2024

 

İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 7 Kasım 2026

 

Kararın Özeti

 

Tapu iptali ve tescil davasında, önceki kesin hüküm nedeniyle usulden ret gündemdeydi. Davayı gören mahkeme, buna rağmen taşınmazın değerinin belirlenip peşin harç alınmasını ve istinaf sınırının uygulanmasını Anayasa Mahkemesine taşıdı. Mahkeme, adli yardım imkânını, usulden ret sonunda maktu harç alınmasını ve kesin hükme saygı ilkesini birlikte değerlendirdi. Bu dava şartına özgü incelemede her iki düzenlemeyi de Anayasa’ya uygun buldu.

 

Hukuki İlke

 

Kesin hüküm engeli bulunduğu ileri sürülen taşınmazın aynına ilişkin davalarda, peşin harcın taşınmaz değeri üzerinden belirlenmesi ve usulden ret kararına istinaf kesinlik sınırının uygulanması, bu denetimde ölçülü kabul edildi. Harcın tamamlatılacağı aşamadaki somut sorunlar ayrıca uygulama içinde değerlendirilir.

 

Sonuç

 

Harçlar Kanunu’nun 16/1 hükmündeki ilgili cümleye ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 341/2 hükmünün ilk cümlesine yönelik itirazlar, kesin hüküm dava şartının noksan olduğu davalar yönünden oybirliğiyle reddedildi. İncelenen davada uygulanamayacak ek harç ve temyiz hükümleri için başvuru yetkisizlikten reddedildi.

 

Kararın Kapsamı

 

Esas incelemesi, aynı davanın önceden kesin hükme bağlanmış olmasıyla sınırlıdır. Başvuruda anılan feragat ve hak düşürücü süre durumları ayrı hukuki değerlendirme gerektirir. Karardaki 2024 parasal tutarları kendi dönemine aittir. Kanun yolu sınırının hangi tarihe göre belirleneceği daha sonra 7550 sayılı Kanun’la yeniden düzenlendi.

 

İlgili Mevzuat

 

  • 492 sayılı Harçlar Kanunu — m. 16, 28, 30, 32

  • 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu — m. 114/1-i, 115, 303, 334-340, 341/2

  • Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 13, 36, 141

Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.

 

Kararın Tam Metni

 

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir.

 

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı : 2024/52

Karar Sayısı : 2024/140

Karar Tarihi : 23/7/2024

R.G. Tarih – Sayı :

19/12/2024 – 32757

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Antalya 4. Asliye Hukuk Mahkemesi

İTİRAZIN KONUSU: A. 2/7/1964 tarihli ve 492 sayılı Harçlar Kanunu’nun 16.

maddesinin;

1. Birinci

fıkrasının ikinci cümlesinin,

2. İkinci

fıkrasında yer alan “…gayrimenkulün değeri…” ibaresinin,

B. 12/1/2011

tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun;

1. 341. maddesinin

(2) numaralı fıkrasının birinci cümlesinin,

2. 362. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a) bendinin,

“6100

sayılı Kanun’un 114. maddesinde veya diğer kanunlarda öngörülen dava

şartlarının bulunmadığı davalar ile feragat edilen ya da hak düşürücü süre

aşımına uğramış davalar” yönünden

Anayasa’nın 36. ve 141. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptallerine

karar verilmesi talebidir.

OLAY: Hazine adına

olan taşınmaz tapu kaydının iptali ile davacı adına tescili talebiyle açılan

davada itiraz konusu kuralların Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varan

Mahkeme, iptalleri için başvurmuştur.

I. İPTALİ İSTENEN VE İLGİLİ GÖRÜLEN KANUN HÜKÜMLERİ

A. İptali İstenen Kanun Hükümleri

1. 492 sayılı Kanun’un

itiraz konusu kuralların da yer aldığı 16. maddesi şöyledir:

“Değer esası:

Madde 16 – Değer ölçüsüne göre harca tabi işlemlerde (1)

sayılı tarifede yazılı değerler esastır. Müdahelenin men'i tescil ve tapu

kayıt iptali gibi gayrimenkulün aynına taallük eden davalarda gayrimenkulün

değeri nazara alınır.

Gayrimenkulün aynına taallük eden davalarda ecrimisil ve

tazminat gibi taleplerde de bulunulduğu takdirde harc, gayrimenkulün değeri

ile talebolunan tazminat ve ecrimisil tutarı üzerinden alınır.

Değer tayini mümkün olan hallerde dava dilekçelerinde

değer gösterilmesi mecburidir. Gösterilmemişse davacıya tesbit ettirilir.

Tesbitten kaçınma halinde, dava dilekçesi muameleye konmaz.

Noksan tesbit edilen değerler hakkında 30 uncu madde

hükmü uygulanır.”

2. 6100 sayılı

Kanun’un itiraz konusu kuralların da yer aldığı;

a. 341. maddesi

şöyledir:

“İstinaf yoluna başvurulabilen kararlar

MADDE 341- (1) (Değişik:22/7/2020-7251/34 md.) İlk derece

mahkemelerinin aşağıdaki kararlarına karşı istinaf yoluna başvurulabilir:

a) Nihai kararlar.

b) İhtiyati tedbir ve ihtiyati haciz taleplerinin reddi

kararları, karşı tarafın yüzüne karşı verilen ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz

kararları, karşı tarafın yokluğunda verilen ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz

kararlarına karşı yapılan itiraz üzerine verilen kararlar.

(2) Miktar veya değeri üç bin Türk Lirasını geçmeyen

malvarlığı davalarına ilişkin kararlar kesindir. (Ek cümle: 24/11/2016-6763/41

md.) Ancak manevi tazminat davalarında verilen kararlara karşı, miktar veya

değere bakılmaksızın istinaf yoluna başvurulabilir.

(3) Alacağın bir kısmının dava edilmiş olması durumunda üç

bin Türk Liralık kesinlik sınırı alacağın tamamına göre belirlenir.

(4) Alacağın tamamının dava edilmiş olması durumunda,

kararda asıl talebinin kabul edilmeyen bölümü üç bin Türk Lirasını geçmeyen

taraf, istinaf yoluna başvuramaz.

(5) İlk derece mahkemelerinin diğer kanunlarda temyiz

edilebileceği veya haklarında Yargıtaya başvurulabileceği belirtilmiş olup da

bölge adliye mahkemelerinin görev alanına giren dava ve işlere ilişkin nihai

kararlarına karşı, bölge adliye mahkemelerine başvurulabilir.”

b. 362. maddesi

şöyledir:

“Temyiz edilemeyen kararlar

MADDE 362- (1) Bölge adliye mahkemelerinin aşağıdaki

kararları hakkında temyiz yoluna başvurulamaz:

a) Miktar veya değeri kırk bin Türk Lirasını (bu tutar

dâhil) geçmeyen davalara ilişkin kararlar.

b) Kira ilişkisinden doğan ve miktar veya değeri

itibarıyla temyiz edilebilen alacak davaları ile kira ilişkisinden doğan diğer

davalardan üç aylık kira tutarı temyiz sınırının üzerinde olanlar hariç olmak

üzere 4 üncü maddede gösterilen davalar ile (23/6/1965 tarihli ve 634 sayılı

Kat Mülkiyeti Kanunundan doğup taşınmazın aynına ilişkin olan davalar hariç)

özel kanunlarda sulh hukuk mahkemesinin görevine girdiği belirtilen davalarla

ilgili kararlar.

c) (Değişik:22/7/2020-7251/39 md.) Yargı çevresi içinde bulunan

ilk derece mahkemelerinin görev ve yetkisi hakkında verilen kararlar ile yargı

yeri belirlenmesine ilişkin kararlar.

ç) Çekişmesiz yargı işlerinde verilen kararlar.

d) Soybağına ilişkin sonuçlar doğuran davalar hariç olmak

üzere, nüfus kayıtlarının düzeltilmesine ilişkin davalarla ilgili kararlar.

e) Yargı çevresi içindeki ilk derece mahkemeleri

hâkimlerinin davayı görmeye hukuki veya fiilî engellerinin çıkması hâlinde,

davanın o yargı çevresi içindeki başka bir mahkemeye nakline ilişkin kararlar.

f) Geçici hukuki korumalar hakkında verilen kararlar.

g) (Ek:22/7/2020-7251/39 md.) 353 üncü maddenin birinci

fıkrasının (a) bendi kapsamında verilen kararlar.

(2) Birinci fıkranın (a) bendindeki kararlarda alacağın

bir kısmının dava edilmiş olması durumunda, kırk bin Türk Liralık kesinlik

sınırı alacağın tamamına göre belirlenir. Alacağın tamamının dava edilmiş

olması hâlinde, kararda asıl talebinin kabul edilmeyen bölümü kırk bin Türk

Lirasını geçmeyen tarafın temyiz hakkı yoktur. Ancak, karşı taraf temyiz yoluna

başvurduğu takdirde, diğer taraf da düzenleyeceği cevap dilekçesiyle kararı

temyiz edebilir.”

B. İlgili Görülen Kanun Hükümleri

6100 sayılı Kanun’un;

1. 114. maddesi şöyledir:

“Dava şartları

MADDE 114- (1) Dava şartları şunlardır:

a) Türk mahkemelerinin yargı hakkının bulunması.

b) Yargı yolunun caiz olması.

c) Mahkemenin görevli olması.

ç) Yetkinin kesin olduğu hâllerde, mahkemenin yetkili

bulunması.

d) Tarafların, taraf ve dava ehliyetine sahip olmaları;

kanuni temsilin söz konusu olduğu hâllerde, temsilcinin gerekli niteliğe sahip bulunması.

e) Dava takip yetkisine sahip olunması.

f) Vekil aracılığıyla takip edilen davalarda, vekilin

davaya vekâlet ehliyetine sahip olması ve usulüne uygun düzenlenmiş bir vekâletnamesinin bulunması.

g) Davacının yatırması gereken gider avansının yatırılmış

olması.

ğ) Teminat gösterilmesine ilişkin kararın gereğinin

yerine getirilmesi.

h) Davacının, dava açmakta hukuki yararının bulunması.

ı) Aynı davanın, daha önceden açılmış ve hâlen görülmekte

olmaması.

i) Aynı davanın, daha önceden kesin hükme bağlanmamış

olması.

(2) Diğer kanunlarda yer alan dava şartlarına ilişkin

hükümler saklıdır.”

2. 115. maddesi

şöyledir:

“Dava şartlarının incelenmesi

MADDE 115- (1) Mahkeme, dava şartlarının mevcut olup

olmadığını, davanın her aşamasında kendiliğinden araştırır. Taraflar da dava şartı

noksanlığını her zaman ileri sürebilirler.

(2) Mahkeme, dava şartı noksanlığını tespit ederse

davanın usulden reddine karar verir. Ancak, dava şartı noksanlığının giderilmesi mümkün ise bunun

tamamlanması için kesin süre verir. Bu süre içinde dava şartı noksanlığı

giderilmemişse davayı dava şartı yokluğu sebebiyle usulden reddeder.

(3) Dava şartı noksanlığı, mahkemece, davanın esasına

girilmesinden önce fark edilmemiş, taraflarca ileri sürülmemiş ve fakat hüküm anında bu

noksanlık giderilmişse, başlangıçtaki dava şartı noksanlığından ötürü, dava

usulden reddedilemez.”

II. İLK İNCELEME

1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü

ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ, Rıdvan

GÜLEÇ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, Basri

BAĞCI, İrfan FİDAN, Kenan YAŞAR, Muhterem İNCE ve Yılmaz AKÇİL’in

katılımlarıyla 22/2/2024 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında öncelikle

uygulanacak kural sorunu görüşülmüştür.

2. Anayasa’nın 152. ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı

Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 40.

maddelerine göre bir davaya bakmakta olan mahkeme, o dava sebebiyle uygulanacak

bir kanunun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin hükümlerini Anayasa’ya aykırı

görmesi hâlinde veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının

ciddi olduğu kanısına varması durumunda bu hükümlerin iptalleri için Anayasa

Mahkemesine başvurmaya yetkilidir. Ancak anılan maddeler uyarınca bir

mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış ve

mahkemenin görevine giren bir davanın bulunması, iptali talep edilen kuralın da

o davada uygulanacak olması gerekir. Uygulanacak kural ise davanın değişik

evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı sonuçlandırmada

olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikte bulunan kurallardır.

3. 492 sayılı Kanun’un 16. maddesinin ikinci fıkrasında

taşınmazın aynından kaynaklanan davalarda ecrimisil ve tazminat gibi taleplerin

de bulunması hâlinde harcın ne surette hesaplanacağı düzenlenmektedir. Bakılmakta

olan davada yalnızca Hazine adına olan taşınmazın tapu kaydının iptali ile

davacı adına tescili talep edilmektedir. Bu itibarla anılan Kanun’un 16.

maddesinin ikinci fıkrasında yer alan “…gayrimenkulün değeri…”

ibaresinin bakılmakta olan davada uygulanma imkânı bulunmamaktadır.

4. Öte yandan 6100

sayılı Kanun’un 362. maddesinin

(1) numaralı fıkrasının itiraz konusu (a) bendinde

miktar veya değer bakımından temyize tabi olmayan kararlar düzenlenmektedir.

5. Bakılmakta olan davada ise Mahkemece verilecek

kararlara karşı anılan Kanun’un 341. ve devamı maddeleri uyarınca istinaf kanun

yoluna başvurulabilmesi mümkündür. Başka bir ifadeyle yargılamanın bulunduğu

aşama itibarıyla temyiz kanun yoluna ilişkin hükümlerin uygulanma imkânı

bulunmamaktadır.

6. Ayrıca bakılmakta olan davada dava şartı yokluğu

iddiası, kesin hüküm nedenine dayandırılmaktadır. Dolayısıyla davada Kanun’un

114. maddesinde sayılan dava şartlarından yalnızca anılan maddenin (1) numaralı

fıkrasının (i) bendinde yer alan “Aynı davanın, daha önceden kesin hükme

bağlanmamış olması” şeklindeki dava şartı dikkate alınacaktır. Bu itibarla

kuralların esasına ilişkin incelemenin “12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı

Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 114. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (i)

bendinde öngörülen dava şartının noksan olduğu davalar” yönünden yapılması

gerekir.

7. Açıklanan nedenlerle;

A. 2/7/1964

tarihli ve 492 sayılı Harçlar Kanunu’nun 16. maddesinin;

1. Birinci

fıkrasının ikinci cümlesinin esasının incelenmesine, esasa ilişkin incelemenin “12/1/2011

tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 114. maddesinin (1)

numaralı fıkrasının (i) bendinde öngörülen dava şartının noksan olduğu davalar”

yönünden yapılmasına,

2. İkinci

fıkrasında yer alan “…gayrimenkulün değeri…” ibaresinin itiraz

başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma imkânı

bulunmadığından bu ibareye ilişkin başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle

REDDİNE,

B. 6100 sayılı

Kanun’un;

1. 341. maddesinin

(2) numaralı fıkrasının birinci cümlesinin esasının incelenmesine, esasa

ilişkin incelemenin “6100 sayılı Kanun’un 114. maddesinin (1) numaralı

fıkrasının (i) bendinde öngörülen dava şartının noksan olduğu davalar”

yönünden yapılmasına,

2. 362. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a) bendinin itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu

davada uygulanma imkânı bulunmadığından bu bende ilişkin başvurunun Mahkemenin

yetkisizliği nedeniyle REDDİNE,

OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

III. ESASIN İNCELENMESİ

8. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Ahmet Hakan SOYTÜRK tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz

konusu kanun hükümleri, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ve

bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra

gereği görüşülüp düşünüldü:

A. Genel Açıklama

9. Dava şartları, davanın esasının incelenebilmesi, başka

bir ifadeyle davanın dinlenebilmesi için varlığı veya yokluğu gerekli olan

hâllerdir. Davanın esasının incelenebilmesi için varlığı gerekli olanlar olumlu

dava şartı, yokluğu arananlar ise olumsuz dava şartı olarak

nitelendirilmektedir.

10. Dava şartları genel olarak 6100 sayılı Kanun’un 114.

maddesinin (1) numaralı fıkrasında düzenlenmiştir. Anılan fıkranın (i) bendinde

aynı davanın, daha önceden kesin hükme bağlanmamış olması dava şartları arasında

sayılmıştır.

11. Söz konusu Kanun’un 303. maddesinde kesin hüküm, kesin hükmün unsurları ile taraflar ve

üçüncü kişiler açısından doğuracağı sonuçlar düzenlenmiştir. Anılan

maddenin (1) numaralı fıkrasında bir davaya ait şeklî anlamda kesinleşmiş olan

hükmün, diğer bir davada maddi anlamda kesin hüküm oluşturabilmesi için her iki

davanın taraflarının, dava sebeplerinin ve ilk davanın hüküm fıkrası ile ikinci

davaya ait talep sonucunun aynı olması gerektiği belirtilmiştir. Usul hukukunda

dava konusu uyuşmazlık hakkında daha önceden verilen kesin bir hükmün

bulunmaması olumsuz dava şartı olarak kabul edilmektedir.

12. Öte yandan Kanun’un 115. maddesinin (1) numaralı

fıkrasında mahkemenin dava şartlarının bulunup bulunmadığını davanın her

aşamasında kendiliğinden araştıracağı, tarafların da dava şartı noksanlığını

her zaman ileri sürebilecekleri düzenlenmiştir. Anılan maddenin (2) numaralı

fıkrasında mahkemenin dava şartı noksanlığını tespit etmesi hâlinde davayı

usulden reddedeceği, söz konusu eksikliğin giderilmesinin mümkün olduğu

durumlarda bunun tamamlanması için kesin süre vereceği, bu süre içinde

eksikliğin giderilmemesi hâlinde de aynı şekilde usulden ret kararı vereceği

hükme bağlanmıştır.

13. Bu itibarla kamu düzenine ilişkin olan dava

şartlarının davanın açıldığı tarihte bulunmaması veya anılan şartlardan birinin

yargılama sürecinde ortadan kalkması hâlinde davanın usulden reddi

gerekecektir. Ancak 115. maddenin (3) numaralı fıkrasına göre dava şartı

noksanlığının mahkemece davanın esasına girilmesinden önce fark edilmediği ya

da bu hususun taraflarca da ileri sürülmediği hâllerde eksiklik hüküm anında

giderilmişse mahkemece usulden ret kararı verilmeyecektir.

14. Dolayısıyla bir dava hakkında verilen hüküm

kesinleştikten sonra aynı taraflar arasında, aynı konuda ve aynı hukuki sebebe

dayanılarak yeniden dava açılması hâlinde mahkemenin -bu durum taraflarca ileri

sürülmese dahi- ikinci davayı dava şartı yokluğu nedeniyle usulden reddetmesi

gerekmektedir.

B. 492 Sayılı

Kanun’un 16. Maddesinin Birinci Fıkrasının İkinci Cümlesinin “6100 Sayılı

Kanun’un 114. Maddesinin (1) Numaralı Fıkrasının (i) Bendinde Öngörülen Dava

Şartının Noksan Olduğu Davalar” Yönünden

İncelenmesi

1. Anlam ve Kapsam

15. 492 sayılı Kanun’un 2. maddesinde anılan Kanun’a ekli

(1) sayılı Tarife’de yazılı olan yargı işlemlerinin yargı harcına tâbi olduğu

öngörülmüştür.

16. Anılan Kanun’un “Mükellef” başlıklı 11. maddesinde genel olarak yargı harçlarını davayı açan veya

harca konu olan işlemin yapılmasını isteyen kişilerin ödemekle yükümlü

oldukları hükme bağlanmıştır. 6100 sayılı Kanun’un 120. maddesinin (1) numaralı

fıkrasında da davacının yargılama harçlarını dava açarken mahkeme veznesine

yatırmak zorunda olduğu belirtilmiştir.

17. 492 sayılı Kanun’un 15. maddesinde ise yargı

harçlarının söz konusu Tarife’de yazılı işlemlerden değer ölçüsüne göre nispi

esas üzerinden, işlemin nevi ve mahiyetine göre maktu esas üzerinden alınacağı

hükme bağlanmıştır. Anılan Kanun’un 16. maddesinin birinci fıkrasının birinci

cümlesinde değer ölçüsüne göre harca tabi işlemlerde Tarife’de yazılı

değerlerin esas olduğu belirtilmiştir.

18. Tarife’nin “(A) Mahkeme Harçları:” başlıklı

bölümünün “III – Karar ve ilam harcı:” başlıklı kısmının (1) numaralı

fıkrasının (a) bendinde konusu belli bir değerle ilgili bulunan davalarda esas

hakkında karar verilmesi hâlinde hüküm altına alınan anlaşmazlık konusu değer

üzerinden binde 68,31 oranında karar ve ilam harcının alınacağı öngörülmüştür.

Anılan kısmın (2) numaralı fıkrasının (a) bendinde ise taraf teşkiline imkân bulunmayan davalarda verilen esas

hakkındaki kararlar ve davanın reddi kararlarında maktu karar ve ilam harcının alınacağı

hükme bağlanmıştır.

19. Kanun’un 28.

maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde nispi

harca tabi davalarda karar ve ilam harcının

dörtte birinin peşin, geri kalan miktarın da kararın tebliğinden itibaren bir

ay içinde ödeneceği belirtilmiştir.

20. Dolayısıyla konusu belli bir değerle ilgili olan

davalarda esas hakkında karar verilmesi hâlinde nispi harç alınacağı, usule

ilişkin nihai olarak verilen ret kararlarında

ise mahkemece maktu karar ve ilam harcına hükmedileceği anlaşılmaktadır.

21. Öte yandan dava açılırken belirtilen harca esas

değerin yargılama sırasında noksan olduğunun tespit edilmesi hâlinde 16.

maddenin dördüncü fıkrasıyla atıfta bulunulan 30. maddeye göre mahkeme yalnızca

o duruşma için yargılamaya devam edecek, takip eden duruşmaya kadar noksan

değer üzerinden peşin karar ve ilam harcı tamamlanmadıkça davaya devam edemeyecektir.

Nitekim yargı harçlarına ilişkin genel düzenleme niteliğinde olan 27. maddenin

üçüncü fıkrası ve 32. maddenin birinci fıkrasında da harcın ödenmemesi hâlinde

sonraki işlemlerin yapılmayacağı belirtilmiştir.

22. Yargı kararlarında belirtildiği gibi noksan harcın

tamamlanmaması durumunda 6100 sayılı Kanun’un 150. maddesi uyarınca dosyanın

işlemden kaldırılmasına, süresi içinde yenilenmeyen davanın da açılmamış

sayılmasına karar verilecektir (Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, E.2015/12513,

K.2017/17623, 26/12/2017).

23. 492 sayılı Kanun’un 16. maddesinin birinci fıkrasının

itiraz konusu ikinci cümlesinde müdahalenin meni, tescil ve tapu kayıt iptali

gibi gayrimenkulün aynına ilişkin davalarda gayrimenkulün değerinin dikkate

alınacağı hüküm altına alınmıştır. Dolayısıyla gayrimenkulün aynına ilişkin

olarak açılan davada kesin hüküm nedeniyle dava şartı yokluğu olsa bile davanın

açıldığı esnada taşınmazın değeri üzerinden belirlenecek olan nispi karar ve ilam

harcının dörtte birinin peşin alınacağı anlaşılmaktadır. Kural “6100 sayılı

Kanun’un 114. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (i) bendinde öngörülen dava

şartının noksan olduğu davalar” yönünden incelenmiştir.

2. İtirazın Gerekçesi

24. Başvuru kararında özetle;

dava şartlarının bulunmaması nedeniyle usulden ret kararı verilmesi gereken

durumlarda dahi itiraz konusu kural uyarınca keşif ve bilirkişi incelemesi

yapılarak harca esas değerin tespitinin gerektiği, bu durumun davaların en az

giderle ve mümkün olan süratle sonuçlandırılmasına engel olduğu, dava şartlarının yokluğu nedeniyle verilen usulden ret

kararlarının yalnızca eksik harcın tamamlanması ya da dava değerinin

istinaf-temyiz sınırına esas olacak şekilde tespit edilmesi gerektiği

gerekçesiyle istinaf ve temyiz mahkemeleri tarafından ortadan kaldırıldığı,

kanun yollarında dosyanın esastan incelenmemesine neden olan bu durumun hak arama özgürlüğüyle bağdaşmadığı belirtilerek kuralın Anayasa’nın 36. ve 141. maddelerine aykırı olduğu ileri

sürülmüştür.

3. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu

25. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesi uyarınca kural,

ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 13. maddesi yönünden de incelenmiştir.

26. Anayasa’nın “Hak arama hürriyeti” başlıklı 36.

maddesinin birinci fıkrasında “Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak

suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile

adil yargılanma hakkına sahiptir.” denilmektedir. Anılan maddeyle güvence

altına alınan hak arama özgürlüğü, kendisinin temel bir hak olma özelliğinin

yanında diğer temel hak ve özgürlüklerden gereken şekilde yararlanılmasını ve

bunların korunmasını sağlayan en etkili güvencelerden biridir (AYM, E.2021/9,

K.2022/4, 26/1/2022, § 28; E.2022/104, K.2023/28, 16/2/2023, § 9).

27. Hak arama özgürlüğünün temel unsurlarından biri mahkemeye

erişim hakkıdır. Mahkemeye erişim hakkı, hukuki bir uyuşmazlığın bu konuda

karar verme yetkisine sahip bir mahkeme önüne götürülmesi hakkını da kapsar.

Kişinin uğradığı bir haksızlığa veya zarara karşı kendisini savunabilmesinin ya

da maruz kaldığı haksız bir uygulama veya işleme karşı haklılığını ileri sürüp

kanıtlayabilmesinin ya da zararını giderebilmesinin en etkili ve güvenceli yolu

yargı mercileri önünde dava hakkını kullanabilmesidir (AYM, E.2021/37,

K.2021/63, 22/9/2021, § 17; E.2021/20, K.2022/84, 30/6/2022, § 10; E.2022/104,

K.2023/28, 16/2/2023, § 10).

28. Harç,

kamu kurum ve kuruluşları tarafından sunulan kamusal hizmet karşılığında alınan

parasal bir yükümlülüktür (AYM, E.2012/60, K.2013/62, 22/5/2013; Güriş İnşaat ve

Mühendislik A.Ş., B. No: 2016/15048,

12/9/2018, § 31). Nitekim 492 sayılı

Kanun’un gerekçesinde de harç, kişilerin özel menfaatlerine ilişkin olarak kamu

kurumları ve hizmetlerinden yararlanmaları karşılığında yaptıkları ödemeler

olarak tanımlanmıştır. Buna göre, bir hizmetin harç konusu olabilmesi için;

kişilerin bir kamu kurumundan yararlanmaları, kişilere kamu eliyle özel bir

yarar sağlanması ve kamu idaresinin kişilerin özel bir işiyle uğraşması

gerekmektedir (AYM, E.1986/20, K.1987/9, 31/3/1987).

29. Yargı hizmetleri de kamu kurumlarının sunduğu en

önemli hizmetlerden biridir. Anayasa’nın 73. maddesinde devletin, kanunlarla

harç niteliğinde gelir sağlayabileceği açıkça gösterilmiş, ayrıca Anayasa’nın

diğer maddelerinde yargı hizmetlerinin harç alma yetkisi dışında tutulmasına ya

da ücretsiz olarak verilmesine dair bir hüküm öngörülmemiştir. Dolayısıyla ilke

olarak, kişilerden yargı harcı adı altında bir bedel alınması ve bunun kapsamının

belirlenmesi konusunda kanun koyucunun takdir yetkisi bulunmaktadır (benzer

yönde bkz. AYM, E.1974/31, K.1974/43, 24/10/1974; E.2009/27, K.2010/9,

14/1/2010; E.2011/54, K.2011/142, 20/10/2011; E.2011/13, K.2012/45, 22/3/2012).

30. İtiraz konusu kuralda müdahalenin meni, tescil ve tapu kayıt iptali gibi gayrimenkulün aynına

yönelik uyuşmazlıklarda dava açılması ve

yargılamaya devam edilebilmesi için gerekli olan harcın belirlenmesinde

gayrimenkulün değerinin esas alınacağının öngörülmesi suretiyle mahkemeye

erişim hakkına sınırlama getirilmektedir.

31.

Anayasa’nın 13. maddesinde “Temel hak ve hürriyetler, özlerine

dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere

bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın

sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine

ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.” denilmektedir. Buna göre mahkemeye

erişim hakkına sınırlama getiren düzenlemelerin kanunla yapılması, ayrıca

Anayasa’da öngörülen sınırlama sebebine uygun ve ölçülü olması gerekir.

32. Bu

kapsamda mahkemeye erişim hakkına sınırlama getiren kanuni düzenlemelerin

şeklen var olması yeterli olmayıp kuralların keyfîliğe izin vermeyecek şekilde

belirli ve öngörülebilir nitelikte olmaları gerekir.

33. Esasen

temel hakları sınırlayan kanunun bu niteliklere sahip olması Anayasa’nın 2.

maddesinde güvenceye alınan hukuk devleti ilkesinin de bir gereğidir. Hukuk

devletinde, kanuni düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi

bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır,

uygulanabilir ve nesnel olması, ayrıca kamu otoritelerinin keyfî uygulamalarına

karşı koruyucu önlem içermesi gerekir. Kanunda bulunması gereken bu nitelikler

hukuki güvenliğin sağlanması bakımından da zorunludur. Zira bu ilke hukuk

normlarının öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde

devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerinde bu güven

duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar (AYM, E.2015/41,

K.2017/98, 4/5/2017, §§ 153, 154). Dolayısıyla Anayasa’nın 13. maddesinde

sınırlama ölçütü olarak belirtilen kanunilik, Anayasa’nın 2. maddesinde

güvenceye bağlanan hukuk devleti ilkesi ışığında yorumlanmalıdır.

34.

Kuralla gayrimenkulün aynına ilişkin davalarda alınacak harcın konusunun,

mükellefinin, matrahının, oranının ve tahsilinin herhangi bir tereddüde yer

vermeyecek biçimde açık ve net olarak düzenlendiği gözetildiğinde kuralın

belirli, ulaşılabilir ve öngörülebilir nitelikte olduğu ve bu yönüyle kanunilik

şartını taşıdığı anlaşılmaktadır.

35.

Anayasa’nın 36. maddesinde hak arama özgürlüğü için herhangi bir sınırlama

nedeni öngörülmemiş olmakla birlikte bunun hiçbir şekilde sınırlandırılması

mümkün olmayan mutlak bir hak olduğu söylenemez.

Özel sınırlama nedeni öngörülmemiş hakların

da hakkın doğasından kaynaklanan bazı sınırları bulunduğu kabul edilmektedir.

Anayasa Mahkemesi kararlarında da Anayasa'nın başka maddelerinde yer alan hak

ve özgürlükler ile devlete yüklenen ödevlerin özel sınırlama sebebi

gösterilmemiş hak ve özgürlüklere sınır teşkil edebileceği kabul edilmektedir

(AYM, E.2010/83, K.2012/169, 1/11/2012; E.2012/108, K.2013/64, 22/5/2013;

E.2013/95, K.2014/176, 13/11/2014; E.2014/177, K.2015/49, 14/5/2015).

36. Anayasa’nın 141. maddesinin dördüncü fıkrasında “Davaların

en az giderle ve mümkün olan süratle sonuçlandırılması, yargının görevidir.”

denilmek suretiyle davaların makul bir süre içinde bitirilmesi gerekliliği

açıkça ifade edilmiştir. Yargı mercilerinin makul olmayan bir iş yükü ile karşı

karşıya kalmaları hâlinde anılan görevi yerine getirmeleri güçleşebilecektir.

Bu itibarla kanun koyucu yargı mercilerinin gereksiz bir iş yükü ile

karşılaşmasını engelleyecek nitelikte kurallar öngörebilir (AYM, E.2022/61, K.2022/101,

8/9/2022, § 32). Dolayısıyla Anayasa'nın 141. maddesinin, hak arama

özgürlüğünün kapsamının belirlenmesinde gözetilmesi gerektiği açıktır (AYM,

E.2014/112, K.2014/203, 25/12/2014; E.2014/86, K.2015/109, 25/11/2015, § 43).

37. Kural

kapsamında gayrimenkulün aynına ilişkin davalarda ödenecek harç miktarının dava

konusu gayrimenkulün değerinin esas alınarak belirlenmesinin mahkemelere

yapılacak başvurularda abartılı, zorlama, kötü niyetli veya ciddiyetten yoksun

talepleri disipline etmek suretiyle yargılama faaliyetinin etkin ve süratli bir

şekilde sonlandırmasına hizmet ettiği açıktır. Bu yönüyle kural anayasal

anlamda meşru bir amaç taşımaktadır (bir kısım farklılıklarla birlikte bkz. Famiye

Beğim ve Mehmet Tahir Beğim, B. No: 2017/21882, 10/2/2021, § 45). Mahkemeye

erişim hakkına yönelik sınırlamada meşru bir amacının bulunması yeterli olmayıp

aynı zamanda sınırlamanın ölçülü olması gerekmektedir.

38.

Ölçülülük ilkesi ise elverişlilik, gereklilik ve orantılılık

olmak üzere üç alt ilkeden oluşmaktadır. Elverişlilik öngörülen sınırlamanın

ulaşılmak istenen amacı gerçekleştirmeye elverişli olmasını, gereklilik ulaşılmak

istenen amaç bakımından sınırlamanın zorunlu olmasını diğer bir ifadeyle aynı

amaca daha hafif bir sınırlama ile ulaşılmasının mümkün olmamasını, orantılılık

ise amaç ile araç arasında adil bir denge kurulmasını gerektirmektedir.

39. Kural

uyarınca gayrimenkulün aynına ilişkin davalarda harcın gayrimenkulün değerinin

esas alınarak belirlenmesi suretiyle ilgililerin bu harcı ödemekle yükümlü

kılınmasının anılan meşru amaca ulaşılması bakımından elverişli olmadığı

söylenemez.

40.

Gereklilik yönünden yapılacak değerlendirmede ise meşru amacın gerçekleşmesinde

kuralda belirlenen yöntem dışında mahkemeye erişim hakkına daha az sınırlama

oluşturabilecek başka elverişli araçların bulunup bulunmadığının dikkate

alınması gerekir.

41. 6100

sayılı Kanun’un 115. maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca davanın dava

şartı yokluğu nedeniyle usulden reddine karar verilmesi ve bu durumda karar ve

ilam harcının taşınmazın değerinden bağımsız olarak maktu alınması nedeniyle

dava açılırken harca esas değerin gayrimenkulün değeri üzerinden tespit

edilmesi ve yargılama sırasında da eksik harcın tamamlatılmasının kişilerin mahkemeye

erişimini zorlaştıracağı söylenebilir. Ayrıca yargılama harçlarının davanın

esasının incelenebilmesi şartı olarak öngörülerek davanın reddine karar

verilecek hâllerde dahi baştan nispi oranda harç alınmasının, kişinin davanın

sonucuna bağlı olarak yargılama giderinden sorumlu tutulmasına göre mahkemeye

erişimine daha da olumsuz etkide bulunacağı açıktır.

42.

Bununla birlikte harç ödeme yükümlülüğün doğduğu anın ve harç miktarının anılan

meşru amaca ulaşma bakımından önemli bir işlevi olduğu da aşikârdır. Gayrimenkulün

aynına ilişkin davalarda, dava sonucundan bağımsız olarak bu gayrimenkulün

değeri üzerinden belirlenecek harcın ödenmesi zorunluluğunun kişileri gereksiz

yere dava açmaktan caydırabileceği ortadadır. Dolayısıyla kanun koyucunun yargı

hizmetinin yerine getirilmesinde ortaya çıkan maliyetin bir kısmına ilgililerin

katlanması ve bunun şartlarını belirlemesi hususunda takdir yetkisinin

bulunduğu da gözetildiğinde kuralın meşru amaca ulaşma bakımından gerekli

olmadığı da söylenemez.

43. Mahkemeye

erişim hakkına getirilen sınırlamanın aynı zamanda orantılılık ilkesine uygun

olması gerekir. Orantılılık

ilkesi, kuralla getirilen sınırlama ile meşru amaç arasında makul bir dengenin

gözetilmesi gereğini ifade eder. Bu kapsamda

mahkemeye erişim hakkına yönelik sınırlamanın kişilerin dava açmasını imkânsız hâle getirmemesi ya da aşırı

derecede zorlaştırmaması gerekir. Bu yönüyle orantılılık incelemesinde kuralda

öngörülen harcın belirlenme yöntemi ve

miktarı ile harç ödeme gücü olmayanlar için

etkili bir adli yardım sisteminin bulunup bulunmadığının dikkate alınması

gerekir.

44. Kural

uyarınca gayrimenkulün değeri esas alınarak belirlenecek nispi karar ve ilam

harcının Tarife’ye göre gayrimenkulün değerinin binde 68,31 oranında olduğu

anlaşılmaktadır. Bunun yanında kural kapsamında belirlenecek harcın 492 sayılı

Kanun’un 28. maddesine göre dörtte birinin peşin, kalan kısmının ise

yargılamanın sonunda kararın tebliğinden itibaren bir ay içinde ödenmesi

gerekecektir.

45. Bununla birlikte söz konusu harç ve diğer yargılama

giderlerini ödeme gücü olmayan kişiler için 6100 sayılı Kanun’un 334 ilâ 340.

maddeleri arasında adlî yardım kurumu düzenlemiştir. Bu kapsamda mali gücü

bulunmayan kişilerin bu durumlarını belgelendirmeleri ve taleplerinin açıkça dayanaktan

yoksun olmaması hâlinde yargılamanın sonuna kadar harç ve diğer yargılama

giderlerini ödemekten muaf tutulmaları mümkündür. Bu kişilerin yargılamanın

sonucunda haksız bulunması hâlinde aleyhlerine hükmedilen yargılama giderlerini

taksitle ödemelerine, bunların tahsilinin mağduriyetlerine neden olacağının

açıkça anlaşılması hâlinde de tamamen veya kısmen ödemeden muaf tutulmalarına karar verilmesi söz

konusu olabilecektir. Yine Tarife’nin “III

– Karar ve ilam harcı:” başlıklı kısmının (2) numaralı fıkrasının (a) bendi

uyarınca davanın reddi kararlarında maktu

karar ve ilam harcı alınacağının öngörülmüş olmasının da davacılara aşırı

külfet yüklenmesini önleyici bir işleve sahip olduğu açıktır.

46. Ayrıca

usul hukukunda sınırlı hâllerde uygulanmak üzere öngörülen istisnalar (hükmün

tavzihi, tashihi, tamamlanması, yargılamanın iadesi, kanun yararına temyiz

gibi) dışında kesin hükümle sonuçlanmış bir yargı kararına uyulması, Anayasa’nın

138. maddesinin dördüncü fıkrasında düzenlenen yargı kararlarının geciktirilmeksizin

uygulanması yükümlülüğünün yanı sıra hukukun genel ilkelerinden biri olarak

kabul edilen kesin hükme saygı ilkesinin de bir gereğidir (AYM, E.2022/7,

K.2022/79, 21/6/2022, § 12). Bu anlamda davası kesin hükümle sonuçlanmış kişiye

yüklenen külfet, aynı uyuşmazlığı yeniden yargı organının önüne taşımamasıdır.

Nitekim anılan Kanun’da da bu husus dava şartı olarak öngörülmüş ve davanın

usulden reddi gerekeceği hüküm altına alınmıştır.

47. Öte

yandan açılan bir davada kesin hükmün

varlığı nedeniyle dava şartının gerçekleşmemesi hâlinde dahi gayrimenkulün değerinin dikkate alınarak peşin harç

alınmasını öngören kural uyarınca harca esas değerin tespiti için keşif ve

benzeri işlemlerin yapılması gerekli olabilir. Zira gayrimenkulün değerine göre

nispi harca tabi olan bir davanın dava şartı yokluğu ya da farklı bir nedenle

esasa girilmeden reddedileceği durumlarda dahi bu sonuç üzerinden önceden

değerlendirme yapılarak harca esas değerin tespiti ile ilgili işlem yapılmaması

söz konusu olamaz.

48. Kaldı

ki mahkemenin kesin hüküm nedenine dayalı olarak vereceği usulden ret kararının

her durumda kesin bir karar olmadığı ve anılan kararın gerçekten kanun yolu

denetimine tabi olup olmadığının tespit edilmesi ve bu nitelikteyse kanun yolu

incelemesinde davanın esastan incelenmesi gerektiği gerekçesiyle ortadan

kaldırılması hâlinde söz konusu harca esas değerin tespit işlemlerinin önceden

yapılması gerekli görülebilir. Ayrıca her kuralda olduğu gibi itiraz konusu

kuralın da uygulanmasıyla ilgili olarak bazı sorunlar ortaya çıkabilir. Bu

bağlamda mevcut uyuşmazlıklara ilişkin sorunların her somut olayın özelliğinin

dikkate alınarak kuralın amacına uygun şekilde yorumlanması suretiyle yargı

içtihatlarıyla çözülmesi de mümkündür. Dolayısıyla kesin hükme bağlanmış olma

şeklindeki dava şartı sebebiyle usulden reddi gereken davalarda harcın

tamamlatılacağı aşamaya dair, kuraldan ziyade kuralın yorumlanması ve

uygulanması ile ilgili olarak çıkabilecek sorunlar anayasallık denetiminin

konusu dışında kalmaktadır.

49. Bu

itibarla daha önce kesin hükme bağlanmış davalar yönünden herhangi bir

istisnaya yer vermeksizin kural kapsamında gayrimenkulün

aynına ilişkin davalarda gayrimenkulün

değeri esas alınarak harç tespit edilmesinin doğurduğu sonuçlar itibarıyla kişilerin mahkemeye erişimlerini

imkânsız hâle getirdiği ya da katlanılmaz ölçüde zorlaştırdığı söylenemez. Dolayısıyla kuralla mahkemeye erişim hakkına ölçüsüz bir

sınırlama getirilmediği sonucuna ulaşılmıştır.

50.

Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 13. ve 36. maddelerine aykırı değildir.

İtirazın reddi gerekir.

Kuralın Anayasa’nın 141. maddesine de aykırı olduğu ileri

sürülmüş ise de bu bağlamda belirtilen hususların Anayasa’nın 13. ve 36.

maddeleri yönünden yapılan değerlendirmeler kapsamında ele alınmış olması

nedeniyle Anayasa’nın 141. maddesi yönünden ayrıca bir inceleme yapılmasına

gerek görülmemiştir.

C. 6100 Sayılı Kanun’un 341. Maddesinin (2) Numaralı Fıkrasının Birinci Cümlesinin “Anılan Kanun’un 114.

Maddesinin (1) Numaralı Fıkrasının (i) Bendinde Öngörülen Dava Şartının Noksan

Olduğu Davalar” Yönünden İncelenmesi

1.

Anlam ve Kapsam

51. 6100 sayılı Kanun’un 341. maddesinde istinaf yoluna

başvurulabilen kararlar sayılmıştır. Anılan maddenin (2) numaralı fıkrasının

itiraz konusu birinci cümlesinde miktar veya değeri üç bin Türk Lirasını

geçmeyen malvarlığı davalarına ilişkin kararların kesin olduğu öngörülmüştür.

Kural “anılan Kanun’un 114. maddesinin (1) numaralı fıkrasının

(i) bendinde öngörülen dava şartının noksan olduğu davalar” yönünden incelenmiştir.

52. Söz konusu Kanun’un ek 1. maddesinde kuralda

belirtilen parasal sınırın Hazine ve Maliye

Bakanlığınca her yıl tespit ve ilan edilen yeniden değerleme oranında artırılarak

uygulanacağı, parasal sınırların

uygulanmasında hükmün verildiği tarihteki miktarın esas alınacağı

belirtilmiştir. Buna göre istinaf kanun yoluna başvurularda kesinlik

sınırının 1/1/2024 tarihinden itibaren 28.250 TL olarak uygulandığı

anlaşılmaktadır.

2. İtirazın Gerekçesi

53. Başvuru kararında özetle; itiraz konusu kuralın 492

sayılı Kanun’un 16. maddesinin birinci fıkrasının ikinci cümlesine yönelik

gerekçelerle Anayasa’nın 36. ve 141. maddelerine aykırı olduğu ileri

sürülmüştür.

3. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu

54. 6216 sayılı

Kanun’un 43. maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 13. maddesi

yönünden de incelenmiştir.

55. Mahkemeye erişim hakkı ilk derece mahkemesine dava

açma hakkının yanı sıra itiraz, istinaf veya temyiz gibi kanun yollarına

başvurma imkânı tanınmış ise anılan yollara başvurma hakkını da içerir (Ali

Atlı, B. No: 2013/500, 20/3/2014, § 49).

56. 6100 sayılı

Kanun’un 341. maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca ilke olarak miktar veya

değeri 1/1/2024 tarihi itibarıyla 28.250 TL’yi geçmeyenler hariç olmak üzere

ilk derece mahkemeleri tarafından verilen mal varlığı davalarına ilişkin nihai

kararlara karşı istinaf yoluna başvurulması mümkündür.

57. Anılan fıkrada istinaf kanun yoluna başvurulabilecek

mal varlığı davalarına ilişkin nihai kararlar arasında herhangi bir ayrım

öngörülmemiştir. Başka bir ifadeyle kuralda öngörülen kesinlik sınırının hem

esas hem de usul yönünden verilen kararları kapsadığı anlaşılmaktadır. Bu

itibarla kesin hükmün varlığı nedeniyle davanın usulden reddedilmesi hâlinde bu

karara karşı istinaf kanun yoluna başvurulurken kuralda yer alan kesinlik

sınırı dikkate alınacaktır.

58. Davanın esası incelenmeden dava şartı yokluğu

nedeniyle usulden reddedildiği durumlarda da kesinlik sınırı altında kalan

kararların istinaf denetimine konu edilmesi imkânını ortadan kaldıran kural

mahkemeye erişim hakkına sınırlama getirmektedir.

59. Kuralla hangi miktar veya değerin altında olan

kararların kesin olduğunun herhangi bir tereddüde yer vermeyecek şekilde açık

ve net olarak belirlendiği görülmektedir. Ayrıca kesinlik sınırının

güncellenmesi ile alacağın bir kısmının ya da tamamının dava edilmiş olması

hâlinde kesinlik sınırının ne şekilde uygulanacağı hususları anılan Kanun’un

341. ve ek 1. maddelerinde ayrıntılı olarak düzenlenmiştir. Bu itibarla kuralın

kanunilik şartını taşıdığı anlaşılmaktadır (kuralın “ön alım hakkından

kaynaklanan davalar” yönünden kanunilik

şartını taşıdığına dair değerlendirme için bkz. AYM, E.2022/135, K.2023/30,

16/2/2023, § 29).

60. Kural uyarınca belirli bir değerin altında kalan malvarlığı

davalarına ilişkin ilk derece mahkemesi kararlarının kesin olduğu öngörülerek davaların

makul süre içinde, daha az masrafla sonuçlandırılmasının ve kanun yolu denetimi

yapan yargı mercilerinin iş yükünün azaltılmasının amaçlandığı anlaşılmaktadır.

Bu itibarla kural anayasal açıdan meşru amaç

taşımaktadır.

61. Kuralda öngörülen kesinlik sınırının davaların makul

süre içinde sonuçlandırılması ve yargı mercilerinin iş yükünün hafifletilmesi

amacına ulaşma bakımından elverişli olmadığı söylenemez.

62. Mahkemelerce verilen tüm kararlara karşı kanun

yolunun açık tutulması, kanun yolu kurumunu işlemez hâle getirebilir.

Dolayısıyla yargı mercilerinin iş yükünün

hafifletilmesi ve istinaf mercilerinin önemi nispeten düşük olan işlerle meşgul

edilmemesi amacıyla alınacak tedbirlerle ilgili olarak kanun koyucunun geniş

takdir yetkisi bulunmaktadır. Değer itibarıyla önem derecesi nispeten

düşük olan davalarda verilen kararlara karşı istinaf yolunun kapatılması da

anılan yetki kapsamında kanun koyucunun tercih edebileceği araçlardandır.

Nitekim Anayasa’da tüm mahkeme kararlarının ayırım gözetilmeksizin başka bir

yargı mercii tarafından gözden geçirilmesini güvenceye bağlayan bir hükme de

yer verilmemiştir (AYM, E.1985/23, K.1986/2, 20/1/1986). Dolayısıyla kuralın

kesin hükme bağlı olarak dava şartı yokluğundan verilen ret kararları yönünden

de anılan meşru amaca ulaşma bakımından gerekli olmadığı söylenemez.

63. Kuralda istinaf kanun yoluna başvurabilmek için belirlenen

parasal sınırın güncel değerinin davanın taraflarının ekonomik ve sosyal

güvenliğini tehlikeye düşürmeyecek düzeyde olduğu anlaşılmaktadır. Bu itibarla

kural kapsamında kesinlik sınırı öngörülmek suretiyle mahkemeye erişim hakkına

getirilen sınırlama ile meşru amaç arasında makul dengenin gözetildiği,

dolayısıyla kuralın orantısız bir sınırlamaya neden olmadığı anlaşılmıştır.

64. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 13. ve 36.

maddelerine aykırı değildir. İtirazın reddi gerekir.

Kuralın Anayasa’nın 141. maddesine de aykırı olduğu ileri

sürülmüş ise de bu bağlamda belirtilen hususların Anayasa’nın 13. ve 36.

maddeleri yönünden yapılan değerlendirmeler kapsamında ele alınmış olması

nedeniyle Anayasa’nın 141. maddesi yönünden ayrıca bir inceleme yapılmasına

gerek görülmemiştir.

IV.

HÜKÜM

A. 2/7/1964

tarihli ve 492 sayılı Harçlar Kanunu’nun 16. maddesinin birinci fıkrasının

ikinci cümlesinin,

B. 12/1/2011

tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 341. maddesinin (2)

numaralı fıkrasının birinci cümlesinin,

“6100 sayılı Kanun’un 114. maddesinin (1) numaralı

fıkrasının (i) bendinde öngörülen dava şartının noksan olduğu davalar” yönünden Anayasa’ya

aykırı olmadıklarına ve itirazın REDDİNE 23/7/2024 tarihinde

OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

Kadir ÖZKAYA

Başkanvekili

Hasan Tahsin GÖKCAN

Başkanvekili

Basri BAĞCI

Üye

Engin YILDIRIM

Üye

Rıdvan GÜLEÇ

Üye

Recai AKYEL

Üye

Yusuf Şevki HAKYEMEZ

Üye

Yıldız SEFERİNOĞLU

Üye

Selahaddin MENTEŞ

Üye

İrfan FİDAN

Üye

Kenan YAŞAR

Üye

Muhterem İNCE

Üye

Yılmaz AKÇİL

Üye

Ömer ÇINAR

 

Tamamlayıcı Kararlar

 

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi — Aile Konutu Davasında Nispi Harç

Yargıtay 4. Hukuk Dairesi — Eksik Harç ve Usulden Ret

Yargıtay 6. Hukuk Dairesi — Başkasının Tapu Davası ve Kesin Hüküm

Tüm Medeni Usul Hukuku Kararları ›

 

İlgili Sayfalar

 

Tapu Davaları ve Yargılama Usulüne İlişkin Çalışma Alanları

Kanun Yolu Sınırında Dava Tarihini Düzenleyen 7550 Sayılı Kanun, Madde 20

 

Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.

 

Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.

 

Karar Künyesi

 

Mahkeme

Anayasa Mahkemesi

 

Karar Türü

Norm Denetimi

 

İlgili Hukuk Dalı

Medeni Usul Hukuku

 

Esas No

2024/52

 

Karar No

2024/140

 

Karar Tarihi

23 Temmuz 2024

 

Oy Durumu

Oybirliği

 

Resmî Kaynak

Anayasa Mahkemesi Norm Kararlar Bilgi Bankası

 

Hukuki Destek

Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu

 

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.

Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara

 

0552 725 25 18

WhatsApp ile Yazın

İletişim ve Yol Tarifi

 

İlgili Hukuk Alanları

Tüm Çalışma Alanları ›

bottom of page