top of page

Ana Sayfa › İçtihatlar

 

Norm Denetimi Kararları  ·  İCRA VE İFLAS HUKUKU  ·  NORM DENETİMİNDE İPTAL TALEBİNİN REDDİ

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu — İcranın Geri Bırakılmasında Görevli ve Yetkili Mahkeme

 

2025/92 E., 2025/127 K. · 3 Haziran 2025

 

İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 6 Kasım 2026

 

Kararın Özeti

 

İlamlı takipte icranın geri bırakılması talebini, asıl hükmü kanun yolunda inceleyen mahkemenin mi yoksa takibin yapıldığı yer icra mahkemesinin mi karara bağlaması gerekir? Anayasa Mahkemesine göre bu geçici önlemi karara bağlayacak mahkemeyi kanun koyucu belirleyebilir. Çoğunluk, kanunda önlemin koşullarının düzenlendiğini ve talebi mutlaka kanun yolu merciinin incelemesini gerektiren anayasal bir zorunluluk bulunmadığını belirterek görev ve yetki kuralına itirazı reddetti.

 

Hukuki İlke

 

İlamın geçici olarak icra edilmemesiyle ilgili incelemenin, kanun yolunda yapılan esas incelemesinden ayrı olarak takibin yapıldığı yer icra mahkemesine verilmesi, tek başına adil yargılanma hakkını ihlal etmez.

 

Sonuç

 

İcra ve İflas Kanunu’nun 36. maddesinin birinci fıkrasında görevli ve yetkili mahkemeyi belirleyen ibareye itiraz, bir üyenin karşıoyuyla esastan reddedildi. Üçüncü fıkradaki bildirim düzenlemesine yönelik itiraz ise ilk incelemede gerekçe eksikliği nedeniyle reddedildi.

 

Kararın Kapsamı

 

Esas incelemesi görev ve yetkiyi gösteren ibareyle sınırlıdır. Borçlunun belirli bir dosyada sunduğu güvencenin yeterliliği ve icranın geri bırakılması koşullarının gerçekleşip gerçekleşmediği ilgili icra mahkemesince değerlendirilir.

 

İlgili Mevzuat

 

  • 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu — m. 36/1, 36/3

  • 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun — m. 40

  • Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 2, 36, 141, 142

Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.

 

Kararın Tam Metni

 

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir.

 

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı : 2025/92

Karar Sayısı : 2025/127

Karar Tarihi : 3/6/2025

R.G. Tarih-Sayı : 8/8/2025 -

32980

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Bursa 4. İcra Hukuk Mahkemesi

İTİRAZIN KONUSU: 9/6/1932

tarihli ve 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun 2/3/2005 tarihli ve 5311 sayılı

Kanun’un 5. maddesiyle başlığı ile birlikte değiştirilen 36. maddesinin;

A. Birinci

fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “…takibin yapıldığı yer icra

mahkemesinden…” ibaresinin,

B. 24/11/2021

tarihli ve 7343 sayılı Kanun’un 5. maddesiyle değiştirilen üçüncü fıkrasında

yer alan “…icra mahkemesince…” ibaresinin,

Anayasa’nın 35. ve 36. maddelerine aykırılığı ileri

sürülerek iptallerine karar verilmesi talebidir.

OLAY: İcranın geri bırakılması talebiyle açılan davada itiraz

konusu kuralların Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptalleri için

başvurmuştur.

I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKÜMLERİ

Kanun’un itiraz konusu

kuralların da yer aldığı 36. maddesi şöyledir:

“İcranın geri bırakılması için verilecek süre

Madde 36 – (Değişik: 2/3/2005 – 5311/5 md.)

İlâma karşı istinaf veya temyiz yoluna başvuran borçlu,

hükmolunan para veya eşyanın resmî bir mercie depo edildiğini ispat eder yahut

hükmolunan para veya eşya kıymetinde icra mahkemesi tarafından kabul edilecek

taşınır rehni veya esham veya tahvilât veya taşınmaz rehni veya muteber banka

kefaleti gösterirse veya borçlunun hükmolunan para ve eşyayı karşılayacak malı

mahcuz ise icranın geri bırakılması için takibin yapıldığı yer icra

mahkemesinden karar alınmak üzere icra müdürü tarafından kendisine

uygun bir süre verilir. Bu süre ancak zorunluluk hâlinde uzatılabilir.

Borçlu, Devlet veya adlî yardımdan yararlanan bir kimse

ise teminat gösterme zorunluluğu yoktur.

(Değişik üçüncü fıkra:24/11/2021-7343/5 md.) Ücreti

ilgililer tarafından verilirse icra mahkemesince icranın geri

bırakılması hakkındaki karar, hükmü veren mahkemeye ve icra dairesine en uygun

vasıtalarla bildirilir.

Nafaka hükümlerinde böyle bir süre verilemez.

Bölge adliye mahkemesince başvurunun haklı görülmesi

hâlinde teminatın geri verilip verilmeyeceğine karar verilir. Yargıtayca hükmün

bozulması hâlinde borçlunun başvurusu üzerine, bozmanın mahiyetine göre

teminatın geri verilip verilmeyeceğine bozma sonrası esası inceleyecek

mahkemece kesin olarak karar verilir.

Bölge adliye mahkemesince başvurunun kesin olarak esastan

reddine karar verilmesi veya Yargıtayca hükmün onanması hâlinde alacaklının

istemi üzerine başkaca işleme gerek kalmaksızın teminata konu olan para alacaklıya

ödenir. Mal ve haklar ise, malın türüne göre icra dairesince paraya çevrilir.

(Ek cümle:24/11/2021-7343/5 md.) Bölge adliye mahkemesinin başvurunun esastan

reddine ilişkin kararına karşı temyiz yolunun açık olması hâlinde, temyiz

yoluna başvurma süresinin dolmasına kadar icranın geri bırakılması kararının

etkisi devam eder. İlâm alacaklısının teminat üzerinde rüçhan hakkı vardır.”

II. İLK İNCELEME

1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Kadir ÖZKAYA,

Hasan Tahsin GÖKCAN, Basri BAĞCI, Engin YILDIRIM, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL,

Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, İrfan FİDAN, Kenan

YAŞAR, Muhterem İNCE, Yılmaz AKÇİL, Ömer ÇINAR ve Metin KIRATLI’nın

katılımlarıyla 27/3/2025 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında öncelikle

başvurunun yöntemine uygunluğu sorunu görüşülmüştür.

2. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu

ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un “Anayasaya aykırılığın mahkemelerce

ileri sürülmesi” başlıklı 40. maddesinde Anayasa Mahkemesine itiraz yoluyla

yapılacak başvurularda izlenecek yöntem düzenlenmiştir. Söz konusu maddenin (1)

numaralı fıkrasında bir davaya bakmakta olan mahkemenin bu davada uygulanacak

bir kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin hükümlerini Anayasa’ya aykırı

görmesi veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi

olduğu kanısına varması durumunda bu fıkrada sayılan belgeleri dizi listesine

bağlayarak Anayasa Mahkemesine göndereceği belirtilmiş, anılan fıkranın (a)

bendinde de “İptali istenen kuralların Anayasanın hangi maddelerine aykırı

olduklarını açıklayan gerekçeli başvuru kararının aslı” Anayasa Mahkemesine

gönderilecek belgeler arasında sayılmıştır. Maddenin (4) numaralı fıkrasında

ise açık bir şekilde dayanaktan yoksun veya yöntemine uygun olmayan itiraz

başvurularının Anayasa Mahkemesi tarafından esas incelemeye geçilmeksizin

gerekçeleriyle reddedileceği hükme bağlanmıştır.

3. Anılan İçtüzük’ün 46. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a)

bendinde de itiraz yoluna başvuran Mahkemenin gerekçeli kararında, Anayasa’ya

aykırılıkları ileri sürülen hükümlerin her birinin Anayasa’nın hangi

maddelerine hangi nedenlerle aykırı olduğunun ayrı ayrı ve gerekçeleriyle

birlikte açıkça gösterilmesi gerektiği belirtilmiştir.

4. İçtüzük’ün 49. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (b) bendinde

ise Anayasa Mahkemesince yapılan ilk incelemede, başvuruda eksikliklerin

bulunduğu tespit edilirse itiraz yoluna ilişkin işlerde esas incelemeye

geçilmeksizin başvurunun reddine karar verileceği düzenlenmiştir.

5. Yapılan incelemede itiraz yoluna başvuran Mahkeme tarafından

2004 sayılı Kanun’un 36. maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan ve icra

mahkemesince icranın geri bırakılması hakkındaki kararın hükmü veren mahkemeye

ve icra dairesine en uygun vasıtalarla bildirileceğini düzenleyen itiraz konusu

“…icra mahkemesince…” ibaresinin hangi nedenlerle Anayasa’ya aykırı

olduğuna dair herhangi bir gerekçeye yer verilmediği anlaşılmıştır.

6. Bu itibarla itiraz konusu “…icra mahkemesince…” ibaresine

yönelik başvurunun 6216 sayılı Kanun’un 40. maddesinin (1) numaralı fıkrasının

(a) bendi ile İçtüzük’ün 46. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a) bendine

aykırı olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Dolayısıyla söz konusu kurala yönelik

başvurunun anılan Kanun’un 40. maddesinin (4) numaralı fıkrası gereğince

yöntemine uygun olmadığından reddi gerekir.

7. Açıklanan nedenle 9/6/1932 tarihli ve 2004 sayılı İcra ve İflas

Kanunu’nun 2/3/2005 tarihli ve 5311 sayılı Kanun’un 5. maddesiyle başlığı ile

birlikte değiştirilen 36. maddesinin;

A. Birinci fıkrasının

birinci cümlesinde yer alan “…takibin yapıldığı yer icra mahkemesinden…” ibaresinin

esasının incelenmesine,

B. 24/11/2021

tarihli ve 7343 sayılı Kanun’un 5. maddesiyle değiştirilen üçüncü fıkrasında

yer alan “…icra mahkemesince…” ibaresinin iptaline karar verilmesi talebiyle yapılan itiraz başvurusunun

30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama

Usulleri Hakkında Kanun’un 40. maddesinin (4) numaralı fıkrası gereğince

yöntemine uygun olmadığından REDDİNE,

OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

III. ESASIN

İNCELENMESİ

8. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Muhammed Nuri ÖZGÜR

tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü,

dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer

yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

A. Anlam ve Kapsam

9. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun

350. maddesinin (1) ve (2) numaralı fıkraları ile 367. maddesinin (1) ve (2)

numaralı fıkralarında istinaf ve temyiz yoluna başvurmanın kararın icrasını

durdurmayacağı, 2004 sayılı Kanun’un icranın geri bırakılmasıyla ilgili 36.

maddesi hükmünün saklı olduğu, nafaka kararlarında icranın geri bırakılmasına

karar verilemeyeceği, kişiler hukuku, aile hukuku ve taşınmaz mal ile ilgili

ayni haklara ilişkin kararların kesinleşmedikçe yerine getirilemeyeceği

düzenlenmiştir. Bu itibarla bazı istisnalar dışında hukuk mahkemeleri

tarafından verilen kararlara karşı istinaf veya temyiz kanun yoluna başvurulmasının

söz konusu kararların icrasını durdurmayacağı anlaşılmaktadır.

10. 2004 sayılı Kanun’un 36. maddesinin birinci fıkrasının birinci

cümlesinde ilâma karşı istinaf veya temyiz yoluna başvuran borçlunun hükmolunan

para veya eşyanın resmî bir merciye depo edildiğini ispat etmesi veya

hükmolunan para veya eşya kıymetinde icra mahkemesi tarafından kabul edilecek

taşınır rehini veya esham veya tahvilât veya taşınmaz rehini veya muteber banka

kefaleti göstermesi hâlinde ya da borçlunun hükmolunan para ve eşyayı

karşılayacak malı önceden haczedilmiş ise icranın geri bırakılması için takibin

yapıldığı yer icra mahkemesinden karar alınmak üzere icra müdürü tarafından

kendisine uygun bir sürenin verileceği, ikinci cümlesinde de bu sürenin ancak

zorunluluk hâlinde uzatılabileceği hükme bağlanmıştır. Anılan fıkranın birinci

cümlesinde yer alan “…takibin yapıldığı yer icra mahkemesinden…” ibaresi

itiraz konusu kuralı oluşturmaktadır.

11. Fıkranın önceki hâlinde icranın geri bırakılması kararının bölge

adliye mahkemesi veya Yargıtay tarafından verileceği düzenlenmişken 24/11/2021

tarihli ve 7343 sayılı Kanun’un 5. maddesiyle fıkrada yapılan ibare

değişikliğiyle söz konusu kararın takibin yapıldığı yer icra mahkemesince

verileceği öngörülmüştür.

12. Söz konusu değişiklik gerekçesinde icranın geri bırakılması

kararının alınma sürecinin bölge adliye mahkemesi ve Yargıtay nezdinde ilave iş

yükü oluşturduğu, zaman ve emek kaybı ile söz konusu işlemlerin süreye tabi

olmasının aksamalara ve mağduriyetlere neden olduğu, bu sorunların giderilmesi

ve hak kayıplarının önlenmesi amacıyla icranın geri bırakılması kararını verme

yetkisinin takibin yapıldığı yer icra mahkemesine verildiği ifade edilmiştir.

B. İtirazın

Gerekçesi

13. Başvuru kararında özetle; ilk derece mahkemesince verilen hükmün

kanun yolu incelemesi sonucunda ortadan kaldırılması ihtimali bulunduğundan

ilamın infazının geçici olarak durdurulması amacıyla icranın geri bırakılması

kurumunun ihdas edildiği, icranın geri bırakılmasına ilişkin talebin hükmün

kanun yolu incelemesini yapacak merci tarafından değerlendirilmesi gerektiği,

ilk derece mahkemelerinin kendilerinin bu nitelikteki kararları

denetlemelerinin mümkün olmadığı, uygulamada icranın geri bırakılması taleplerinin

icra mahkemelerince gerekli inceleme yapılmadan seri şekilde kabul edildiği, bu

durumun kişilerin alacaklarına kavuşmalarında gecikmelere neden olduğu

belirtilerek kuralın Anayasa’nın 35. ve 36. maddelerine aykırı olduğu ileri

sürülmüştür.

C. Anayasa’ya

Aykırılık Sorunu

14. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesi uyarınca kural, ilgisi

nedeniyle Anayasa’nın 2., 141. ve 142. maddeleri yönünden de incelenmiştir.

15. Anayasa’nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti; eylem ve

işlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyup

güçlendiren, her alanda adil bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren,

Anayasa’ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuki güvenliği sağlayan, hukuk

kurallarıyla kendini bağlı sayan ve yargı denetimine açık olan devlettir.

16. Anayasa’nın anılan maddesinde güvence altına alınan hukuk

devleti ilkesi gereği kanunlar kamu yararı amacıyla çıkarılır. Anayasa

Mahkemesinin kararlarına göre kamu yararı genel bir ifadeyle bireysel, özel

çıkarlardan ayrı ve bunlara üstün olan toplumsal yararı ifade etmektedir.

Kanunun amaç ögesi bakımından Anayasa’ya uygun sayılabilmesi için

çıkarılmasında kamu yararı dışında bir amacın gözetilmemiş olması gerekir.

Kanunun kamu yararı dışında bir amaçla yalnız özel çıkarlar için veya yalnızca

belirli kişilerin yararına olarak çıkarılmış olduğu açıkça anlaşılabiliyorsa

amaç unsuru bakımından Anayasa’ya aykırılık söz konusudur.

17. Anayasa’nın 36. maddesinin birinci fıkrasında “Herkes,

meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı

ve davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir.”

hükmüne yer verilmiştir. Anılan maddeyle güvence altına alınan hak arama

özgürlüğü ve adil yargılanma hakkı, kendisi bir temel hak niteliği taşımasının yanında,

diğer temel hak ve özgürlüklerden gereken şekilde yararlanılmasını ve bunların

korunmasını sağlayan en etkili güvencelerden biridir.

18. Anayasa’nın 141. maddesinin dördüncü fıkrasında “Davaların

en az giderle ve mümkün olan süratle sonuçlandırılması, yargının görevidir.”

denilmiş ve usul ekonomisi olarak da adlandırılan bu ilkeyle yargılama

maliyetinin en düşük şekilde olmasının ve bu sürecin mümkün olan en hızlı

yöntemlerle gerçekleştirilmesinin yargının görevlerinden olduğu belirtilmiştir.

19. Anayasa’nın 142. maddesinde ise “Mahkemelerin kuruluşu,

görev ve yetkileri, işleyişi ve yargılama usulleri kanunla düzenlenir.”

hükmüne yer verilmiştir. Hukuk devletinde kanun koyucu, Anayasa’nın temel

ilkelerine ve Anayasa’da öngörülen kurallara bağlı kalmak koşuluyla yargılama

usullerinin belirlenmesi konusunda takdir yetkisine sahiptir. Bir konudaki

uyuşmazlığın hangi yargı merci tarafından karara bağlanacağının belirlenmesi de

yargılama usulü kapsamındadır.

20. Anayasa’nın anılan maddesinde mahkemelerin kuruluşu, görev ve

yetkileri, işleyişi ve yargılama usullerinin kanunla düzenleneceği hüküm altına

alınırken mahkeme sözcüğü tüm yargı mercilerini kapsayan bir üst kavram olarak

kullanılmıştır. Bu yönüyle hukuk devletinde kanun koyucunun hukuk yargılamasına

ilişkin hükümler öngörme ve bu çerçevede mahkemelerin kuruluşu, yapısı, görev

ve yetkileri, işleyişi ve yargılama usulleri hakkında Anayasa kurallarına bağlı

olmak koşuluyla ihtiyaç duyduğu düzenlemeyi yapma yetkisi bulunduğu gibi hangi

dava ve işlere hangi yargı mercilerinin bakacağını belirleme konusunda da

takdir yetkisinin bulunduğu açıktır (bazı farklılıklarla birlikte AYM,

E.2015/41, K.2017/98, 4/5/2017, § 97).

21. Davaların mümkün olan süratle sonuçlandırılmasını öngören

Anayasa’nın 141. maddesi ile mahkemelerin kuruluşu, görev ve yetkileri,

işleyişi ve yargılama usullerinin kanunla düzenleneceğini öngören Anayasa’nın

142. maddesinin Anayasa’nın 36. maddesiyle güvence altına alınan hak arama

özgürlüğü ve adil yargılanma hakkının kapsamının belirlenmesinde gözetilmesi

gerektiği açıktır. Anayasa’nın tüm maddeleri aynı etki ve değerde olup

aralarında bir üstünlük sıralaması bulunmadığından uygulamada bunlardan birine

öncelik tanımak mümkün değildir. Bu nedenle Anayasa’da aynı konuya ilişkin

bulunan farklı düzenlemelerin birlikte uygulanmasını sağlayacak şekilde yorum

yapılması gerekir. Bu bağlamda hukuk sisteminin ve özellikle yargılama usulünün

yargılamaların makul süre içinde bitirilmesini mümkün kılacak şekilde

düzenlenmesi ve bu düzenlemelerde davaların nedensiz olarak uzamasına yol

açacak usul kurallarına yer verilmemesi makul sürede yargılanma ilkesinin bir

gereğidir (AYM, E.2017/120, K.2018/33, 28/3/2018, § 20; E.2020/101, K.2021/95,

16/12/2021, § 23).

22. Bu itibarla kanun koyucu, uyuşmazlıkların niteliklerini gözeterek

Anayasa’nın temel ilkelerine ve Anayasa’da öngörülen güvencelere aykırı

bulunmamak şartı ile mahkemelerin görevini ve yetkisini belirleyebilecektir. Bu

bağlamda getirilen usul kurallarının Anayasa’nın 36. maddesinde düzenlenen adil

yargılanma hakkının öngördüğü güvencelere aykırılık taşımaması gerekmektedir

(AYM, E.2024/130, K.2024/235, 25/12/2024, § 18; E.2015/37, K.2015/119,

23/12/2015, § 13).

23. 2004 sayılı Kanun ve diğer kanunlarda öngörülen istisnalar

dışında hukuk mahkemeleri tarafından verilen kararların kesinleşmesi

beklenmeden icra takibine konu edilmelerinin önünde bir engel bulunmamaktadır.

Bununla birlikte anılan Kanun’un 36. maddesinin itiraz konusu kuralın da yer

aldığı birinci fıkrasında kesinleşmeden yerine getirilebilecek mahkeme kararlarına

ilişkin olarak başlatılan icra takiplerinin belli şartlar altında geri

bırakılmasına imkân tanınmıştır. İtiraz konusu kuralda ise icranın geri

bırakılmasına ilişkin kararın takibin yapıldığı yer icra mahkemesi tarafından

verileceği hükme bağlanmak suretiyle söz konusu davada görevli ve yetkili olan

mahkeme belirlenmiştir.

24. Kuralın gerekçesinde ifade edildiği üzere kesinleşmemiş mahkeme

kararlarının icra edilmesiyle meydana gelebilecek telafisi güç veya imkânsız

zararların doğmasının hızlı ve etkin biçimde önlenmesi, bu sürece ilişkin

işlemlerin hızlı bir şekilde tamamlanması, kanun yolu incelemesini yapacak

mercilerin iş yükünün azaltılarak söz konusu incelemede bulunan diğer

dosyalarda adil bir sonuca ulaşılması amacıyla icranın geri bırakılması

kararıyla ilgili olarak takibin yapıldığı yer icra mahkemesinin görevli ve

yetkili kılındığı anlaşılmaktadır.

25. İcranın

geri bırakılması davasına bakmakla görevli ve yetkili mahkemeyi belirleyen

kuralın yargılama usulüne ilişkin olduğu açıktır. Yargılama

usulünün belirlenmesi ise kanun koyucunun takdir yetkisi kapsamındadır. Bu

bağlamda yargılama faaliyetlerinin etkin ve süratli bir şekilde yerine

getirilmesi için alınacak tedbirlerin kapsamı belirlenirken devletin bu alanda

ortaya çıkabilecek sorunlar ve ihtiyaçlarla doğrudan ilgili olması nedeniyle

yargılama usulüyle ilgili düzenlemelerde geniş bir takdir yetkisi bulunmaktadır.

Dolayısıyla kanun koyucunun anılan takdir yetkisi kapsamında icranın geri

bırakılması davasında takibin yapıldığı yer icra mahkemesinin görevli ve

yetkili olduğunu öngören kuralın kamu yararı amacı taşımadığı söylenemez.

26. Öte yandan kesinleşmemiş mahkeme kararlarının geçici olarak

uygulanmaması sonucunu doğuran ve bu yönüyle tedbir niteliğinde olan icranın

geri bırakılması kararının verilmesini gerektiren şartların Kanun’da açıkça

düzenlendiği gözetildiğinde icra mahkemesinin bu konuda yapacağı incelemenin

kapsamına yönelik bir belirsizlik bulunmamaktadır.

27. Her

kuralda olduğu gibi itiraz konusu kuralın da uygulanmasıyla ilgili olarak bazı

sorunlar ortaya çıkabilir. Bu bağlamda mevcut uyuşmazlıklara ilişkin sorunların

her somut olayın özelliği dikkate alınarak kuralın amacına uygun şekilde

yorumlanması suretiyle yargı içtihatlarıyla çözülmesi de mümkündür. Dolayısıyla

kuralda icranın geri bırakılması talebiyle ilgili olarak adil yargılanma

hakkının güvencelerini sağlayan bir yargılamada işin esasına yönelik adil ve

hakkaniyete uygun bir karar verilmesini engelleyen durum bulunmamaktadır.

28. Kaldı ki söz konusu talebin kanun yolu incelemesini yapan

merci tarafından incelenmesini gerektiren anayasal bir zorunluluğun bulunduğu da

söylenemez. Dolayısıyla icranın geri bırakılması davalarına bakmakla yetkili

ve görevli mahkemenin ne suretle karar vereceğine dair, kuraldan ziyade kuralın

yorumlanması ve uygulanması ile ilgili olarak çıkabilecek sorunlar anayasallık

denetiminin konusu dışında kalmaktadır.

29. Bu itibarla

kural kapsamında hukuk mahkemeleri tarafından verilen ilamlara ilişkin olarak

icrasının geri bırakılması kararını vermekle görevli ve yetkili mahkemenin

takibin yapıldığı yer icra mahkemesi olarak öngörülmesinin yargılama usulüne

ilişkin kanun koyucunun takdir yetkisi

kapsamında davaların hızlı ve adil bir şekilde görülmesi ve sonuçlandırılması

amacına yönelik olduğu, dolayısıyla kuralın hukuk devleti ilkesi ile adil

yargılanma hakkına aykırı bir yönünün bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

30. Açıklanan

nedenlerle kural, Anayasa’nın 2., 36., 141. ve 142. maddelerine aykırı

değildir. İtirazın reddi gerekir.

Selahaddin MENTEŞ bu

görüşe katılmamıştır.

Kuralın Anayasa’nın 35.

maddesiyle ilgisi görülmemiştir.

IV. HÜKÜM

9/6/1932 tarihli ve 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun

2/3/2005 tarihli ve 5311 sayılı Kanun’un 5. maddesiyle başlığı ile birlikte

değiştirilen 36. maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “…takibin

yapıldığı yer icra mahkemesinden…” ibaresinin Anayasa’ya aykırı olmadığına

ve itirazın REDDİNE, Selahaddin MENTEŞ’in

karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA 3/6/2025 tarihinde karar verildi.

Başkan

Kadir ÖZKAYA

Başkanvekili

Hasan Tahsin GÖKCAN

Başkanvekili

Basri BAĞCI

Üye

Engin YILDIRIM

Üye

Rıdvan GÜLEÇ

Üye

Recai AKYEL

Üye

Yusuf Şevki HAKYEMEZ

Üye

Yıldız SEFERİNOĞLU

Üye

Selahaddin MENTEŞ

Üye

İrfan FİDAN

Üye

Kenan YAŞAR

Üye

Yılmaz AKÇİL

Üye

Ömer ÇINAR

Üye

Metin KIRATLI

KARŞI OY

1. 9/6/1932 tarihli ve 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun

2/3/2005 tarihli ve 5311 sayılı Kanun’un 5. Maddesiyle başlığı ile birlikte

değiştirilen 36. maddesinin birinci cümlesinde yer alan “…takibin yapıldığı yer

icra mahkemesinden…” ibaresinin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve itirazın

REDDİNE, karar verilmiştir.

2. Aşağıda belirteceğim gerekçelerle sayın çoğunluğun görüşüne

katılmadım.

3. Bursa 4. İcra Hukuk Mahkemesince icranın geri bırakılması

talebiyle açılan davada itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu

kanaatine ulaştığından kuralın iptali için Anayasa Mahkemesi’ne müracaat

etmiştir.

4. Mahkeme itiraz gerekçesinde özetle; icranın geri bırakılması

müessesinin ilk derece mahkemesi kararlarının kanun yolu incelemesi sonucunda

ortadan kaldırılması ihtimali bulunduğundan ilamın infazının geçici olarak

durdurulması amacıyla ihdas edildiği icranın geri bırakılması kararının kanun

yolu incelemesini yapacak merciiler tarafından verilmesi gerektiği, ilk derece

mahkemelerinin birbirlerinin kararlarının denetlemelerinin mümkün olmadığı bu

nedenle uygulamada icra mahkemelerinin gerekli incelemeyi yapmadan seri şekilde

icranın geri bırakılması kararlarını verdiği, bu durumun kişilerin hakları ve

alacaklarına kavuşmalarının gecikmesine neden olduğu belirtilerek kuralların

Anayasa’nın 35. ve 36. maddelerine aykırı olduğunu ileri sürerek iptalini talep

etmiştir.

5. Mahkemenin sayın çoğunluğu icranın geri bırakılması kararının

icra mahkemesi tarafından verilmesini öngören kuralın, yargılama

faaliyetlerinin etkin ve süratli bir şekilde yerine getirilmesi için alınacak

tedbirlerin kapsamı belirlenirken devletin geniş takdir yetkisine sahip olduğu

gerekçesiyle Anayasa’nın 2., 36., 141., ve 142. maddelerine aykırı olmadığı

sonucuna ulaşmıştır. Mahkemenin bu görüşüne aşağıda belirteceğim gerekçelerle

katılmadım. İtiraz konusu hükümler Anayasa’nın 35., ve 36. maddesi kapsamında

incelenmelidir. Anayasada korunan mülkiyet hakkı ve adil yargılanma ilkeleri

kapsamında mahkemeye erişim yönüyle incelenmelidir.

6. Anayasa’nın 35. maddesinde “Herkes,

mülkiyet ve miras haklarına sahiptir./ Bu haklar, ancak kamu yararı

amacıyla, kanunla sınırlanabilir./ Mülkiyet hakkının kullanılması toplum

yararına aykırı olamaz.” denilmek suretiyle mülkiyet hakkı güvenceye

bağlanmıştır.

7. Anayasal anlamda mülkiyet hakkı ekonomik değer ifade eden ve

değeri parayla ölçülebilen her türlü mal varlığı hakkını kapsamaktadır (AYM,

E.2018/106, K.2019/80, 16/10/2019, § 14). Bu bağlamda mülkiyet hakkı, maddi

varlığı bulunan taşınır ve taşınmaz mal varlığını kapsadığı gibi maddi bir

varlığı bulunmayan hak ve alacakları da içermektedir.

8. Anayasa’nın anılan maddesinde bir temel hak olarak güvence

altına alınmış olan mülkiyet hakkı; kişiye -başkasının hakkına zarar vermemek

ve kanunların koyduğu sınırlamalara uymak koşuluyla- sahibi olduğu şeyi

dilediği gibi kullanma ve tasarruf etme, onun semerelerinden yararlanma imkânı

veren bir haktır (AYM, E.2022/128, K.2023/136, 26/7/2023, § 18; Mehmet Akdoğan

ve diğerleri [1. B.], B. No: 2013/817, 19/12/2013, § 32).

9. İtiraz konusu kural ile kesinleşmesine gerek olmaksızın verilen

kararın icraya verilip infaz edilmesine engelleyecek sınırlama yapıldığı

açıktır. Bu haliyle müdahalenin kişilerin Anayasadaki korunan mülkiyet hakkına

müdahale niteliğinde olduğu kabul edilmelidir.

10. Anayasa’nın “Hak arama hürriyeti” başlıklı 36. maddesinin

birinci fıkrasında “Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle

yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil

yargılanma hakkına sahiptir.” denilmektedir. Maddeyle güvence altına alınan hak

arama özgürlüğü, kendisi bir temel hak niteliği taşımasının yanında diğer temel

hak ve özgürlüklerden gereken şekilde yararlanılmasını ve bunların korunmasını

sağlayan en etkili güvencelerden biridir (AYM, E.2021/9, K.2022/4, 26/1/2022, §

28).

11. Hak arama özgürlüğünün temel unsurlarından biri mahkemeye erişim

hakkıdır. Mahkemeye erişim hakkı, hukuki bir uyuşmazlığın bu konuda karar verme

yetkisine sahip bir mahkeme önüne götürülmesi hakkını da kapsar. Kişinin

uğradığı bir haksızlığa veya zarara karşı kendisini savunabilmesinin ya da

maruz kaldığı haksız bir uygulama veya işleme karşı haklılığını ileri sürüp

kanıtlayabilmesinin, zararını giderebilmesinin en etkili ve güvenceli yolu

yargı mercileri önünde dava hakkını kullanabilmesidir (AYM, E.2021/20,

K.2022/84, 30/6/2022, § 10).

12. İtiraz konusu kurallar ile adli yargı sistemimizdeki kanun yolu

incelemesi sisteminin genel uygulamasından farklı bir yöntem benimsenerek

incelenmesi usulü getirdiği açıktır. Anayasa Mahkemesi’nin getirilen bu yeni

sistemi adil yargılanma ilkesi bağlamında gerekli güvenceleri sağlayıp

sağlamadığı konusunda değerlendirmesi gerekmektedir.

13. İcranın

geri bırakılması hakkındaki 7343 sayılı kanun ile yapılan değişiklikler ortaya

çıkardığı sorunlar düzenlemenin hukuk sistemi içerisindeki yeri hükmün

kesinleşmesi ve icra ilişkisi yapılan düzenlemenin çerçevesi tarihi gelişimi

uygulamadaki etkileri hukuk sistemi adına ortaya çıkardığı sorunlar ve yanlış

uygulamalar Prof. Dr. Muhammed ÖZEKES tarafından ( Yıl 2022, Cilt: Prof. Dr. M. Fatih UŞAN'a Dekanlıkta 10. Yıl Anısına

Teşekkür Armağanı Sayı: 2022-2, 57 - 78, 12.09.2022 ) yayınlanan makalede

ayrıntılı olarak incelenmiştir.

14. Hukuk sistemimiz

kanun yolu incelemesinde dikey inceleme yöntemini benimsemiştir. Kural ile

dikey inceleme yöntemi dışına çıkılarak yatay bir inceleme yöntemi

benimsemiştir. Kural yargı kararına bağlanmış bir alacağın ödenmesini

geciktirmektedir. Enflasyonist ortam icranın gecikmesi halinde alacak konusunda

uyuşmazlığı çözen mahkeme kararına rağmen başka davalar türemesine neden

olabilecektir. Başka mahkemenin kararının yerinde olup olmadığının;

bozulma/ortadan kaldırma ihtimali olup olmadığını belirleme ve kararı denetleme

görevi icra mahkemelerine ait değildir. Buna rağmen bu kararların yazılı

teminatların sunulması halinde icra mahkemelerince seri halde icranın geri

bırakılması kararları verilmesini sonucunu doğurmaktadır. Bu durum kanunen

icrası için kesinleşmesine gerek bulunmayan ilamlardan kaynaklı alacakların

yeterince inceleme yapılmadan icranın geri bırakılmasına karar verilmesi

sebebiyle, alacaklıya ödenmemesi veya geç ödenmesi sonucunu ortaya

çıkarmaktadır. Alacaklının alacağına geç ulaşmasının yeterli inceleme

yapılmadan ve bu bağlamda hükmü denetleme yetkisi olmayan mahkemece verilmesi

nedeniyle iptale konu kuralların Anayasa’nın 35., ve 36. maddelerine aykırı

olmaları nedeniyle iptal edilmesi gerekmektedir.

Üye

Selahaddin MENTEŞ

Karar Künyesi

 

Mahkeme

Anayasa Mahkemesi

 

Karar Türü

Norm Denetimi

 

İlgili Hukuk Dalı

İcra ve İflas Hukuku

 

Esas No

2025/92

 

Karar No

2025/127

 

Karar Tarihi

3 Haziran 2025

 

Oy Durumu

Oyçokluğu

 

Resmî Kaynak

Anayasa Mahkemesi Norm Kararlar Bilgi Bankası

 

Hukuki Destek

Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu

 

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.

Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara

 

0552 725 25 18

WhatsApp ile Yazın

İletişim ve Yol Tarifi

 

İlgili Hukuk Alanları

Tüm Çalışma Alanları ›

bottom of page