Norm Denetimi Kararları · İCRA VE İFLAS HUKUKU · NORM DENETİMİNDE İPTAL TALEBİNİN REDDİ
Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu — İcranın Geri Bırakılmasında Görevli ve Yetkili Mahkeme
2025/92 E., 2025/127 K. · 3 Haziran 2025
İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 6 Kasım 2026
Kararın Özeti
İlamlı takipte icranın geri bırakılması talebini, asıl hükmü kanun yolunda inceleyen mahkemenin mi yoksa takibin yapıldığı yer icra mahkemesinin mi karara bağlaması gerekir? Anayasa Mahkemesine göre bu geçici önlemi karara bağlayacak mahkemeyi kanun koyucu belirleyebilir. Çoğunluk, kanunda önlemin koşullarının düzenlendiğini ve talebi mutlaka kanun yolu merciinin incelemesini gerektiren anayasal bir zorunluluk bulunmadığını belirterek görev ve yetki kuralına itirazı reddetti.
Hukuki İlke
İlamın geçici olarak icra edilmemesiyle ilgili incelemenin, kanun yolunda yapılan esas incelemesinden ayrı olarak takibin yapıldığı yer icra mahkemesine verilmesi, tek başına adil yargılanma hakkını ihlal etmez.
Sonuç
İcra ve İflas Kanunu’nun 36. maddesinin birinci fıkrasında görevli ve yetkili mahkemeyi belirleyen ibareye itiraz, bir üyenin karşıoyuyla esastan reddedildi. Üçüncü fıkradaki bildirim düzenlemesine yönelik itiraz ise ilk incelemede gerekçe eksikliği nedeniyle reddedildi.
Kararın Kapsamı
Esas incelemesi görev ve yetkiyi gösteren ibareyle sınırlıdır. Borçlunun belirli bir dosyada sunduğu güvencenin yeterliliği ve icranın geri bırakılması koşullarının gerçekleşip gerçekleşmediği ilgili icra mahkemesince değerlendirilir.
İlgili Mevzuat
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu — m. 36/1, 36/3
6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun — m. 40
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 2, 36, 141, 142
Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.
Kararın Tam Metni
Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir.
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2025/92
Karar Sayısı : 2025/127
Karar Tarihi : 3/6/2025
R.G. Tarih-Sayı : 8/8/2025 -
32980
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Bursa 4. İcra Hukuk Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 9/6/1932
tarihli ve 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun 2/3/2005 tarihli ve 5311 sayılı
Kanun’un 5. maddesiyle başlığı ile birlikte değiştirilen 36. maddesinin;
A. Birinci
fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “…takibin yapıldığı yer icra
mahkemesinden…” ibaresinin,
B. 24/11/2021
tarihli ve 7343 sayılı Kanun’un 5. maddesiyle değiştirilen üçüncü fıkrasında
yer alan “…icra mahkemesince…” ibaresinin,
Anayasa’nın 35. ve 36. maddelerine aykırılığı ileri
sürülerek iptallerine karar verilmesi talebidir.
OLAY: İcranın geri bırakılması talebiyle açılan davada itiraz
konusu kuralların Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptalleri için
başvurmuştur.
I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKÜMLERİ
Kanun’un itiraz konusu
kuralların da yer aldığı 36. maddesi şöyledir:
“İcranın geri bırakılması için verilecek süre
Madde 36 – (Değişik: 2/3/2005 – 5311/5 md.)
İlâma karşı istinaf veya temyiz yoluna başvuran borçlu,
hükmolunan para veya eşyanın resmî bir mercie depo edildiğini ispat eder yahut
hükmolunan para veya eşya kıymetinde icra mahkemesi tarafından kabul edilecek
taşınır rehni veya esham veya tahvilât veya taşınmaz rehni veya muteber banka
kefaleti gösterirse veya borçlunun hükmolunan para ve eşyayı karşılayacak malı
mahcuz ise icranın geri bırakılması için takibin yapıldığı yer icra
mahkemesinden karar alınmak üzere icra müdürü tarafından kendisine
uygun bir süre verilir. Bu süre ancak zorunluluk hâlinde uzatılabilir.
Borçlu, Devlet veya adlî yardımdan yararlanan bir kimse
ise teminat gösterme zorunluluğu yoktur.
(Değişik üçüncü fıkra:24/11/2021-7343/5 md.) Ücreti
ilgililer tarafından verilirse icra mahkemesince icranın geri
bırakılması hakkındaki karar, hükmü veren mahkemeye ve icra dairesine en uygun
vasıtalarla bildirilir.
Nafaka hükümlerinde böyle bir süre verilemez.
Bölge adliye mahkemesince başvurunun haklı görülmesi
hâlinde teminatın geri verilip verilmeyeceğine karar verilir. Yargıtayca hükmün
bozulması hâlinde borçlunun başvurusu üzerine, bozmanın mahiyetine göre
teminatın geri verilip verilmeyeceğine bozma sonrası esası inceleyecek
mahkemece kesin olarak karar verilir.
Bölge adliye mahkemesince başvurunun kesin olarak esastan
reddine karar verilmesi veya Yargıtayca hükmün onanması hâlinde alacaklının
istemi üzerine başkaca işleme gerek kalmaksızın teminata konu olan para alacaklıya
ödenir. Mal ve haklar ise, malın türüne göre icra dairesince paraya çevrilir.
(Ek cümle:24/11/2021-7343/5 md.) Bölge adliye mahkemesinin başvurunun esastan
reddine ilişkin kararına karşı temyiz yolunun açık olması hâlinde, temyiz
yoluna başvurma süresinin dolmasına kadar icranın geri bırakılması kararının
etkisi devam eder. İlâm alacaklısının teminat üzerinde rüçhan hakkı vardır.”
II. İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Kadir ÖZKAYA,
Hasan Tahsin GÖKCAN, Basri BAĞCI, Engin YILDIRIM, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL,
Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, İrfan FİDAN, Kenan
YAŞAR, Muhterem İNCE, Yılmaz AKÇİL, Ömer ÇINAR ve Metin KIRATLI’nın
katılımlarıyla 27/3/2025 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında öncelikle
başvurunun yöntemine uygunluğu sorunu görüşülmüştür.
2. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu
ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un “Anayasaya aykırılığın mahkemelerce
ileri sürülmesi” başlıklı 40. maddesinde Anayasa Mahkemesine itiraz yoluyla
yapılacak başvurularda izlenecek yöntem düzenlenmiştir. Söz konusu maddenin (1)
numaralı fıkrasında bir davaya bakmakta olan mahkemenin bu davada uygulanacak
bir kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin hükümlerini Anayasa’ya aykırı
görmesi veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi
olduğu kanısına varması durumunda bu fıkrada sayılan belgeleri dizi listesine
bağlayarak Anayasa Mahkemesine göndereceği belirtilmiş, anılan fıkranın (a)
bendinde de “İptali istenen kuralların Anayasanın hangi maddelerine aykırı
olduklarını açıklayan gerekçeli başvuru kararının aslı” Anayasa Mahkemesine
gönderilecek belgeler arasında sayılmıştır. Maddenin (4) numaralı fıkrasında
ise açık bir şekilde dayanaktan yoksun veya yöntemine uygun olmayan itiraz
başvurularının Anayasa Mahkemesi tarafından esas incelemeye geçilmeksizin
gerekçeleriyle reddedileceği hükme bağlanmıştır.
3. Anılan İçtüzük’ün 46. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a)
bendinde de itiraz yoluna başvuran Mahkemenin gerekçeli kararında, Anayasa’ya
aykırılıkları ileri sürülen hükümlerin her birinin Anayasa’nın hangi
maddelerine hangi nedenlerle aykırı olduğunun ayrı ayrı ve gerekçeleriyle
birlikte açıkça gösterilmesi gerektiği belirtilmiştir.
4. İçtüzük’ün 49. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (b) bendinde
ise Anayasa Mahkemesince yapılan ilk incelemede, başvuruda eksikliklerin
bulunduğu tespit edilirse itiraz yoluna ilişkin işlerde esas incelemeye
geçilmeksizin başvurunun reddine karar verileceği düzenlenmiştir.
5. Yapılan incelemede itiraz yoluna başvuran Mahkeme tarafından
2004 sayılı Kanun’un 36. maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan ve icra
mahkemesince icranın geri bırakılması hakkındaki kararın hükmü veren mahkemeye
ve icra dairesine en uygun vasıtalarla bildirileceğini düzenleyen itiraz konusu
“…icra mahkemesince…” ibaresinin hangi nedenlerle Anayasa’ya aykırı
olduğuna dair herhangi bir gerekçeye yer verilmediği anlaşılmıştır.
6. Bu itibarla itiraz konusu “…icra mahkemesince…” ibaresine
yönelik başvurunun 6216 sayılı Kanun’un 40. maddesinin (1) numaralı fıkrasının
(a) bendi ile İçtüzük’ün 46. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a) bendine
aykırı olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Dolayısıyla söz konusu kurala yönelik
başvurunun anılan Kanun’un 40. maddesinin (4) numaralı fıkrası gereğince
yöntemine uygun olmadığından reddi gerekir.
7. Açıklanan nedenle 9/6/1932 tarihli ve 2004 sayılı İcra ve İflas
Kanunu’nun 2/3/2005 tarihli ve 5311 sayılı Kanun’un 5. maddesiyle başlığı ile
birlikte değiştirilen 36. maddesinin;
A. Birinci fıkrasının
birinci cümlesinde yer alan “…takibin yapıldığı yer icra mahkemesinden…” ibaresinin
esasının incelenmesine,
B. 24/11/2021
tarihli ve 7343 sayılı Kanun’un 5. maddesiyle değiştirilen üçüncü fıkrasında
yer alan “…icra mahkemesince…” ibaresinin iptaline karar verilmesi talebiyle yapılan itiraz başvurusunun
30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama
Usulleri Hakkında Kanun’un 40. maddesinin (4) numaralı fıkrası gereğince
yöntemine uygun olmadığından REDDİNE,
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III. ESASIN
İNCELENMESİ
8. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Muhammed Nuri ÖZGÜR
tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü,
dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer
yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A. Anlam ve Kapsam
9. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun
350. maddesinin (1) ve (2) numaralı fıkraları ile 367. maddesinin (1) ve (2)
numaralı fıkralarında istinaf ve temyiz yoluna başvurmanın kararın icrasını
durdurmayacağı, 2004 sayılı Kanun’un icranın geri bırakılmasıyla ilgili 36.
maddesi hükmünün saklı olduğu, nafaka kararlarında icranın geri bırakılmasına
karar verilemeyeceği, kişiler hukuku, aile hukuku ve taşınmaz mal ile ilgili
ayni haklara ilişkin kararların kesinleşmedikçe yerine getirilemeyeceği
düzenlenmiştir. Bu itibarla bazı istisnalar dışında hukuk mahkemeleri
tarafından verilen kararlara karşı istinaf veya temyiz kanun yoluna başvurulmasının
söz konusu kararların icrasını durdurmayacağı anlaşılmaktadır.
10. 2004 sayılı Kanun’un 36. maddesinin birinci fıkrasının birinci
cümlesinde ilâma karşı istinaf veya temyiz yoluna başvuran borçlunun hükmolunan
para veya eşyanın resmî bir merciye depo edildiğini ispat etmesi veya
hükmolunan para veya eşya kıymetinde icra mahkemesi tarafından kabul edilecek
taşınır rehini veya esham veya tahvilât veya taşınmaz rehini veya muteber banka
kefaleti göstermesi hâlinde ya da borçlunun hükmolunan para ve eşyayı
karşılayacak malı önceden haczedilmiş ise icranın geri bırakılması için takibin
yapıldığı yer icra mahkemesinden karar alınmak üzere icra müdürü tarafından
kendisine uygun bir sürenin verileceği, ikinci cümlesinde de bu sürenin ancak
zorunluluk hâlinde uzatılabileceği hükme bağlanmıştır. Anılan fıkranın birinci
cümlesinde yer alan “…takibin yapıldığı yer icra mahkemesinden…” ibaresi
itiraz konusu kuralı oluşturmaktadır.
11. Fıkranın önceki hâlinde icranın geri bırakılması kararının bölge
adliye mahkemesi veya Yargıtay tarafından verileceği düzenlenmişken 24/11/2021
tarihli ve 7343 sayılı Kanun’un 5. maddesiyle fıkrada yapılan ibare
değişikliğiyle söz konusu kararın takibin yapıldığı yer icra mahkemesince
verileceği öngörülmüştür.
12. Söz konusu değişiklik gerekçesinde icranın geri bırakılması
kararının alınma sürecinin bölge adliye mahkemesi ve Yargıtay nezdinde ilave iş
yükü oluşturduğu, zaman ve emek kaybı ile söz konusu işlemlerin süreye tabi
olmasının aksamalara ve mağduriyetlere neden olduğu, bu sorunların giderilmesi
ve hak kayıplarının önlenmesi amacıyla icranın geri bırakılması kararını verme
yetkisinin takibin yapıldığı yer icra mahkemesine verildiği ifade edilmiştir.
B. İtirazın
Gerekçesi
13. Başvuru kararında özetle; ilk derece mahkemesince verilen hükmün
kanun yolu incelemesi sonucunda ortadan kaldırılması ihtimali bulunduğundan
ilamın infazının geçici olarak durdurulması amacıyla icranın geri bırakılması
kurumunun ihdas edildiği, icranın geri bırakılmasına ilişkin talebin hükmün
kanun yolu incelemesini yapacak merci tarafından değerlendirilmesi gerektiği,
ilk derece mahkemelerinin kendilerinin bu nitelikteki kararları
denetlemelerinin mümkün olmadığı, uygulamada icranın geri bırakılması taleplerinin
icra mahkemelerince gerekli inceleme yapılmadan seri şekilde kabul edildiği, bu
durumun kişilerin alacaklarına kavuşmalarında gecikmelere neden olduğu
belirtilerek kuralın Anayasa’nın 35. ve 36. maddelerine aykırı olduğu ileri
sürülmüştür.
C. Anayasa’ya
Aykırılık Sorunu
14. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesi uyarınca kural, ilgisi
nedeniyle Anayasa’nın 2., 141. ve 142. maddeleri yönünden de incelenmiştir.
15. Anayasa’nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti; eylem ve
işlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyup
güçlendiren, her alanda adil bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren,
Anayasa’ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuki güvenliği sağlayan, hukuk
kurallarıyla kendini bağlı sayan ve yargı denetimine açık olan devlettir.
16. Anayasa’nın anılan maddesinde güvence altına alınan hukuk
devleti ilkesi gereği kanunlar kamu yararı amacıyla çıkarılır. Anayasa
Mahkemesinin kararlarına göre kamu yararı genel bir ifadeyle bireysel, özel
çıkarlardan ayrı ve bunlara üstün olan toplumsal yararı ifade etmektedir.
Kanunun amaç ögesi bakımından Anayasa’ya uygun sayılabilmesi için
çıkarılmasında kamu yararı dışında bir amacın gözetilmemiş olması gerekir.
Kanunun kamu yararı dışında bir amaçla yalnız özel çıkarlar için veya yalnızca
belirli kişilerin yararına olarak çıkarılmış olduğu açıkça anlaşılabiliyorsa
amaç unsuru bakımından Anayasa’ya aykırılık söz konusudur.
17. Anayasa’nın 36. maddesinin birinci fıkrasında “Herkes,
meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı
ve davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir.”
hükmüne yer verilmiştir. Anılan maddeyle güvence altına alınan hak arama
özgürlüğü ve adil yargılanma hakkı, kendisi bir temel hak niteliği taşımasının yanında,
diğer temel hak ve özgürlüklerden gereken şekilde yararlanılmasını ve bunların
korunmasını sağlayan en etkili güvencelerden biridir.
18. Anayasa’nın 141. maddesinin dördüncü fıkrasında “Davaların
en az giderle ve mümkün olan süratle sonuçlandırılması, yargının görevidir.”
denilmiş ve usul ekonomisi olarak da adlandırılan bu ilkeyle yargılama
maliyetinin en düşük şekilde olmasının ve bu sürecin mümkün olan en hızlı
yöntemlerle gerçekleştirilmesinin yargının görevlerinden olduğu belirtilmiştir.
19. Anayasa’nın 142. maddesinde ise “Mahkemelerin kuruluşu,
görev ve yetkileri, işleyişi ve yargılama usulleri kanunla düzenlenir.”
hükmüne yer verilmiştir. Hukuk devletinde kanun koyucu, Anayasa’nın temel
ilkelerine ve Anayasa’da öngörülen kurallara bağlı kalmak koşuluyla yargılama
usullerinin belirlenmesi konusunda takdir yetkisine sahiptir. Bir konudaki
uyuşmazlığın hangi yargı merci tarafından karara bağlanacağının belirlenmesi de
yargılama usulü kapsamındadır.
20. Anayasa’nın anılan maddesinde mahkemelerin kuruluşu, görev ve
yetkileri, işleyişi ve yargılama usullerinin kanunla düzenleneceği hüküm altına
alınırken mahkeme sözcüğü tüm yargı mercilerini kapsayan bir üst kavram olarak
kullanılmıştır. Bu yönüyle hukuk devletinde kanun koyucunun hukuk yargılamasına
ilişkin hükümler öngörme ve bu çerçevede mahkemelerin kuruluşu, yapısı, görev
ve yetkileri, işleyişi ve yargılama usulleri hakkında Anayasa kurallarına bağlı
olmak koşuluyla ihtiyaç duyduğu düzenlemeyi yapma yetkisi bulunduğu gibi hangi
dava ve işlere hangi yargı mercilerinin bakacağını belirleme konusunda da
takdir yetkisinin bulunduğu açıktır (bazı farklılıklarla birlikte AYM,
E.2015/41, K.2017/98, 4/5/2017, § 97).
21. Davaların mümkün olan süratle sonuçlandırılmasını öngören
Anayasa’nın 141. maddesi ile mahkemelerin kuruluşu, görev ve yetkileri,
işleyişi ve yargılama usullerinin kanunla düzenleneceğini öngören Anayasa’nın
142. maddesinin Anayasa’nın 36. maddesiyle güvence altına alınan hak arama
özgürlüğü ve adil yargılanma hakkının kapsamının belirlenmesinde gözetilmesi
gerektiği açıktır. Anayasa’nın tüm maddeleri aynı etki ve değerde olup
aralarında bir üstünlük sıralaması bulunmadığından uygulamada bunlardan birine
öncelik tanımak mümkün değildir. Bu nedenle Anayasa’da aynı konuya ilişkin
bulunan farklı düzenlemelerin birlikte uygulanmasını sağlayacak şekilde yorum
yapılması gerekir. Bu bağlamda hukuk sisteminin ve özellikle yargılama usulünün
yargılamaların makul süre içinde bitirilmesini mümkün kılacak şekilde
düzenlenmesi ve bu düzenlemelerde davaların nedensiz olarak uzamasına yol
açacak usul kurallarına yer verilmemesi makul sürede yargılanma ilkesinin bir
gereğidir (AYM, E.2017/120, K.2018/33, 28/3/2018, § 20; E.2020/101, K.2021/95,
16/12/2021, § 23).
22. Bu itibarla kanun koyucu, uyuşmazlıkların niteliklerini gözeterek
Anayasa’nın temel ilkelerine ve Anayasa’da öngörülen güvencelere aykırı
bulunmamak şartı ile mahkemelerin görevini ve yetkisini belirleyebilecektir. Bu
bağlamda getirilen usul kurallarının Anayasa’nın 36. maddesinde düzenlenen adil
yargılanma hakkının öngördüğü güvencelere aykırılık taşımaması gerekmektedir
(AYM, E.2024/130, K.2024/235, 25/12/2024, § 18; E.2015/37, K.2015/119,
23/12/2015, § 13).
23. 2004 sayılı Kanun ve diğer kanunlarda öngörülen istisnalar
dışında hukuk mahkemeleri tarafından verilen kararların kesinleşmesi
beklenmeden icra takibine konu edilmelerinin önünde bir engel bulunmamaktadır.
Bununla birlikte anılan Kanun’un 36. maddesinin itiraz konusu kuralın da yer
aldığı birinci fıkrasında kesinleşmeden yerine getirilebilecek mahkeme kararlarına
ilişkin olarak başlatılan icra takiplerinin belli şartlar altında geri
bırakılmasına imkân tanınmıştır. İtiraz konusu kuralda ise icranın geri
bırakılmasına ilişkin kararın takibin yapıldığı yer icra mahkemesi tarafından
verileceği hükme bağlanmak suretiyle söz konusu davada görevli ve yetkili olan
mahkeme belirlenmiştir.
24. Kuralın gerekçesinde ifade edildiği üzere kesinleşmemiş mahkeme
kararlarının icra edilmesiyle meydana gelebilecek telafisi güç veya imkânsız
zararların doğmasının hızlı ve etkin biçimde önlenmesi, bu sürece ilişkin
işlemlerin hızlı bir şekilde tamamlanması, kanun yolu incelemesini yapacak
mercilerin iş yükünün azaltılarak söz konusu incelemede bulunan diğer
dosyalarda adil bir sonuca ulaşılması amacıyla icranın geri bırakılması
kararıyla ilgili olarak takibin yapıldığı yer icra mahkemesinin görevli ve
yetkili kılındığı anlaşılmaktadır.
25. İcranın
geri bırakılması davasına bakmakla görevli ve yetkili mahkemeyi belirleyen
kuralın yargılama usulüne ilişkin olduğu açıktır. Yargılama
usulünün belirlenmesi ise kanun koyucunun takdir yetkisi kapsamındadır. Bu
bağlamda yargılama faaliyetlerinin etkin ve süratli bir şekilde yerine
getirilmesi için alınacak tedbirlerin kapsamı belirlenirken devletin bu alanda
ortaya çıkabilecek sorunlar ve ihtiyaçlarla doğrudan ilgili olması nedeniyle
yargılama usulüyle ilgili düzenlemelerde geniş bir takdir yetkisi bulunmaktadır.
Dolayısıyla kanun koyucunun anılan takdir yetkisi kapsamında icranın geri
bırakılması davasında takibin yapıldığı yer icra mahkemesinin görevli ve
yetkili olduğunu öngören kuralın kamu yararı amacı taşımadığı söylenemez.
26. Öte yandan kesinleşmemiş mahkeme kararlarının geçici olarak
uygulanmaması sonucunu doğuran ve bu yönüyle tedbir niteliğinde olan icranın
geri bırakılması kararının verilmesini gerektiren şartların Kanun’da açıkça
düzenlendiği gözetildiğinde icra mahkemesinin bu konuda yapacağı incelemenin
kapsamına yönelik bir belirsizlik bulunmamaktadır.
27. Her
kuralda olduğu gibi itiraz konusu kuralın da uygulanmasıyla ilgili olarak bazı
sorunlar ortaya çıkabilir. Bu bağlamda mevcut uyuşmazlıklara ilişkin sorunların
her somut olayın özelliği dikkate alınarak kuralın amacına uygun şekilde
yorumlanması suretiyle yargı içtihatlarıyla çözülmesi de mümkündür. Dolayısıyla
kuralda icranın geri bırakılması talebiyle ilgili olarak adil yargılanma
hakkının güvencelerini sağlayan bir yargılamada işin esasına yönelik adil ve
hakkaniyete uygun bir karar verilmesini engelleyen durum bulunmamaktadır.
28. Kaldı ki söz konusu talebin kanun yolu incelemesini yapan
merci tarafından incelenmesini gerektiren anayasal bir zorunluluğun bulunduğu da
söylenemez. Dolayısıyla icranın geri bırakılması davalarına bakmakla yetkili
ve görevli mahkemenin ne suretle karar vereceğine dair, kuraldan ziyade kuralın
yorumlanması ve uygulanması ile ilgili olarak çıkabilecek sorunlar anayasallık
denetiminin konusu dışında kalmaktadır.
29. Bu itibarla
kural kapsamında hukuk mahkemeleri tarafından verilen ilamlara ilişkin olarak
icrasının geri bırakılması kararını vermekle görevli ve yetkili mahkemenin
takibin yapıldığı yer icra mahkemesi olarak öngörülmesinin yargılama usulüne
ilişkin kanun koyucunun takdir yetkisi
kapsamında davaların hızlı ve adil bir şekilde görülmesi ve sonuçlandırılması
amacına yönelik olduğu, dolayısıyla kuralın hukuk devleti ilkesi ile adil
yargılanma hakkına aykırı bir yönünün bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
30. Açıklanan
nedenlerle kural, Anayasa’nın 2., 36., 141. ve 142. maddelerine aykırı
değildir. İtirazın reddi gerekir.
Selahaddin MENTEŞ bu
görüşe katılmamıştır.
Kuralın Anayasa’nın 35.
maddesiyle ilgisi görülmemiştir.
IV. HÜKÜM
9/6/1932 tarihli ve 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun
2/3/2005 tarihli ve 5311 sayılı Kanun’un 5. maddesiyle başlığı ile birlikte
değiştirilen 36. maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “…takibin
yapıldığı yer icra mahkemesinden…” ibaresinin Anayasa’ya aykırı olmadığına
ve itirazın REDDİNE, Selahaddin MENTEŞ’in
karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA 3/6/2025 tarihinde karar verildi.
Başkan
Kadir ÖZKAYA
Başkanvekili
Hasan Tahsin GÖKCAN
Başkanvekili
Basri BAĞCI
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Üye
Yıldız SEFERİNOĞLU
Üye
Selahaddin MENTEŞ
Üye
İrfan FİDAN
Üye
Kenan YAŞAR
Üye
Yılmaz AKÇİL
Üye
Ömer ÇINAR
Üye
Metin KIRATLI
KARŞI OY
1. 9/6/1932 tarihli ve 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun
2/3/2005 tarihli ve 5311 sayılı Kanun’un 5. Maddesiyle başlığı ile birlikte
değiştirilen 36. maddesinin birinci cümlesinde yer alan “…takibin yapıldığı yer
icra mahkemesinden…” ibaresinin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve itirazın
REDDİNE, karar verilmiştir.
2. Aşağıda belirteceğim gerekçelerle sayın çoğunluğun görüşüne
katılmadım.
3. Bursa 4. İcra Hukuk Mahkemesince icranın geri bırakılması
talebiyle açılan davada itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu
kanaatine ulaştığından kuralın iptali için Anayasa Mahkemesi’ne müracaat
etmiştir.
4. Mahkeme itiraz gerekçesinde özetle; icranın geri bırakılması
müessesinin ilk derece mahkemesi kararlarının kanun yolu incelemesi sonucunda
ortadan kaldırılması ihtimali bulunduğundan ilamın infazının geçici olarak
durdurulması amacıyla ihdas edildiği icranın geri bırakılması kararının kanun
yolu incelemesini yapacak merciiler tarafından verilmesi gerektiği, ilk derece
mahkemelerinin birbirlerinin kararlarının denetlemelerinin mümkün olmadığı bu
nedenle uygulamada icra mahkemelerinin gerekli incelemeyi yapmadan seri şekilde
icranın geri bırakılması kararlarını verdiği, bu durumun kişilerin hakları ve
alacaklarına kavuşmalarının gecikmesine neden olduğu belirtilerek kuralların
Anayasa’nın 35. ve 36. maddelerine aykırı olduğunu ileri sürerek iptalini talep
etmiştir.
5. Mahkemenin sayın çoğunluğu icranın geri bırakılması kararının
icra mahkemesi tarafından verilmesini öngören kuralın, yargılama
faaliyetlerinin etkin ve süratli bir şekilde yerine getirilmesi için alınacak
tedbirlerin kapsamı belirlenirken devletin geniş takdir yetkisine sahip olduğu
gerekçesiyle Anayasa’nın 2., 36., 141., ve 142. maddelerine aykırı olmadığı
sonucuna ulaşmıştır. Mahkemenin bu görüşüne aşağıda belirteceğim gerekçelerle
katılmadım. İtiraz konusu hükümler Anayasa’nın 35., ve 36. maddesi kapsamında
incelenmelidir. Anayasada korunan mülkiyet hakkı ve adil yargılanma ilkeleri
kapsamında mahkemeye erişim yönüyle incelenmelidir.
6. Anayasa’nın 35. maddesinde “Herkes,
mülkiyet ve miras haklarına sahiptir./ Bu haklar, ancak kamu yararı
amacıyla, kanunla sınırlanabilir./ Mülkiyet hakkının kullanılması toplum
yararına aykırı olamaz.” denilmek suretiyle mülkiyet hakkı güvenceye
bağlanmıştır.
7. Anayasal anlamda mülkiyet hakkı ekonomik değer ifade eden ve
değeri parayla ölçülebilen her türlü mal varlığı hakkını kapsamaktadır (AYM,
E.2018/106, K.2019/80, 16/10/2019, § 14). Bu bağlamda mülkiyet hakkı, maddi
varlığı bulunan taşınır ve taşınmaz mal varlığını kapsadığı gibi maddi bir
varlığı bulunmayan hak ve alacakları da içermektedir.
8. Anayasa’nın anılan maddesinde bir temel hak olarak güvence
altına alınmış olan mülkiyet hakkı; kişiye -başkasının hakkına zarar vermemek
ve kanunların koyduğu sınırlamalara uymak koşuluyla- sahibi olduğu şeyi
dilediği gibi kullanma ve tasarruf etme, onun semerelerinden yararlanma imkânı
veren bir haktır (AYM, E.2022/128, K.2023/136, 26/7/2023, § 18; Mehmet Akdoğan
ve diğerleri [1. B.], B. No: 2013/817, 19/12/2013, § 32).
9. İtiraz konusu kural ile kesinleşmesine gerek olmaksızın verilen
kararın icraya verilip infaz edilmesine engelleyecek sınırlama yapıldığı
açıktır. Bu haliyle müdahalenin kişilerin Anayasadaki korunan mülkiyet hakkına
müdahale niteliğinde olduğu kabul edilmelidir.
10. Anayasa’nın “Hak arama hürriyeti” başlıklı 36. maddesinin
birinci fıkrasında “Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle
yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil
yargılanma hakkına sahiptir.” denilmektedir. Maddeyle güvence altına alınan hak
arama özgürlüğü, kendisi bir temel hak niteliği taşımasının yanında diğer temel
hak ve özgürlüklerden gereken şekilde yararlanılmasını ve bunların korunmasını
sağlayan en etkili güvencelerden biridir (AYM, E.2021/9, K.2022/4, 26/1/2022, §
28).
11. Hak arama özgürlüğünün temel unsurlarından biri mahkemeye erişim
hakkıdır. Mahkemeye erişim hakkı, hukuki bir uyuşmazlığın bu konuda karar verme
yetkisine sahip bir mahkeme önüne götürülmesi hakkını da kapsar. Kişinin
uğradığı bir haksızlığa veya zarara karşı kendisini savunabilmesinin ya da
maruz kaldığı haksız bir uygulama veya işleme karşı haklılığını ileri sürüp
kanıtlayabilmesinin, zararını giderebilmesinin en etkili ve güvenceli yolu
yargı mercileri önünde dava hakkını kullanabilmesidir (AYM, E.2021/20,
K.2022/84, 30/6/2022, § 10).
12. İtiraz konusu kurallar ile adli yargı sistemimizdeki kanun yolu
incelemesi sisteminin genel uygulamasından farklı bir yöntem benimsenerek
incelenmesi usulü getirdiği açıktır. Anayasa Mahkemesi’nin getirilen bu yeni
sistemi adil yargılanma ilkesi bağlamında gerekli güvenceleri sağlayıp
sağlamadığı konusunda değerlendirmesi gerekmektedir.
13. İcranın
geri bırakılması hakkındaki 7343 sayılı kanun ile yapılan değişiklikler ortaya
çıkardığı sorunlar düzenlemenin hukuk sistemi içerisindeki yeri hükmün
kesinleşmesi ve icra ilişkisi yapılan düzenlemenin çerçevesi tarihi gelişimi
uygulamadaki etkileri hukuk sistemi adına ortaya çıkardığı sorunlar ve yanlış
uygulamalar Prof. Dr. Muhammed ÖZEKES tarafından ( Yıl 2022, Cilt: Prof. Dr. M. Fatih UŞAN'a Dekanlıkta 10. Yıl Anısına
Teşekkür Armağanı Sayı: 2022-2, 57 - 78, 12.09.2022 ) yayınlanan makalede
ayrıntılı olarak incelenmiştir.
14. Hukuk sistemimiz
kanun yolu incelemesinde dikey inceleme yöntemini benimsemiştir. Kural ile
dikey inceleme yöntemi dışına çıkılarak yatay bir inceleme yöntemi
benimsemiştir. Kural yargı kararına bağlanmış bir alacağın ödenmesini
geciktirmektedir. Enflasyonist ortam icranın gecikmesi halinde alacak konusunda
uyuşmazlığı çözen mahkeme kararına rağmen başka davalar türemesine neden
olabilecektir. Başka mahkemenin kararının yerinde olup olmadığının;
bozulma/ortadan kaldırma ihtimali olup olmadığını belirleme ve kararı denetleme
görevi icra mahkemelerine ait değildir. Buna rağmen bu kararların yazılı
teminatların sunulması halinde icra mahkemelerince seri halde icranın geri
bırakılması kararları verilmesini sonucunu doğurmaktadır. Bu durum kanunen
icrası için kesinleşmesine gerek bulunmayan ilamlardan kaynaklı alacakların
yeterince inceleme yapılmadan icranın geri bırakılmasına karar verilmesi
sebebiyle, alacaklıya ödenmemesi veya geç ödenmesi sonucunu ortaya
çıkarmaktadır. Alacaklının alacağına geç ulaşmasının yeterli inceleme
yapılmadan ve bu bağlamda hükmü denetleme yetkisi olmayan mahkemece verilmesi
nedeniyle iptale konu kuralların Anayasa’nın 35., ve 36. maddelerine aykırı
olmaları nedeniyle iptal edilmesi gerekmektedir.
Üye
Selahaddin MENTEŞ
Benzer Kararlar
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi — Haksız Tahliyede Makul Süre ve Net Kâr Kaybı
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi — Boşanma Protokolünden Doğan Menfi Tespit ve İcranın Geri Bırakılması
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu — Karşılıklı Sulh Protokolünde İfa Edilmeyen Edimler ve Fesih
Tüm İcra ve İflas Hukuku Kararları ›
İlgili Sayfalar
7343 Sayılı Kanun’un 5. Maddesinde İcranın Geri Bırakılması Usulü
İcranın Geri Bırakılması, Mehil Belgesi ve Teminat
İcra Takibine İtiraz Süresi ve Başvuru Yolları
Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.
Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.
Karar Künyesi
Mahkeme
Anayasa Mahkemesi
Karar Türü
Norm Denetimi
İlgili Hukuk Dalı
İcra ve İflas Hukuku
Esas No
2025/92
Karar No
2025/127
Karar Tarihi
3 Haziran 2025
Oy Durumu
Oyçokluğu
Resmî Kaynak
Anayasa Mahkemesi Norm Kararlar Bilgi Bankası
Hukuki Destek
Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu
Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.
Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara
İlgili Hukuk Alanları