top of page

Ana Sayfa › İçtihatlar

 

Bireysel Başvuru Kararları  ·  AİLE HUKUKU  ·  HAK İHLALİ  ·  BİREYSEL BAŞVURUNUN KABUL EDİLEMEZLİĞİ

Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm — Soybağının Reddinde İlk Dilekçe ve Hak Düşürücü Süre

 

B. No: 2016/72747 · 2 Aralık 2020

 

İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 20 Kasım 2026

 

Kararın Özeti

 

Başvurucu ilk dilekçesinde nüfus kaydındaki baba adının silinmesini ve biyolojik babası olduğunu ileri sürdüğü kişinin adının yazılmasını istedi. Bu dava yalnız babalık davası olarak ele alındı. Ardından açılan ayrı soybağının reddi davası süre aşımı nedeniyle reddedildi. Anayasa Mahkemesi, ilk dilekçedeki talep ile yargılamanın izlediği yol birlikte değerlendirildiğinde, süre kuralının uygulanmasının başvurucuya ölçüsüz bir külfet yüklediği sonucuna vardı.

 

Hukuki İlke

 

İlk dilekçede soybağının reddi istemine de yer verilmişse, bu istemin nasıl ele alındığı ve ilgili yargısal işlemlerin sonraki başvurunun süresine etkisi somut olayda birlikte değerlendirilir.

 

Sonuç

 

Özel hayata saygı hakkının ihlaline ve yeniden yargılama yapılmasına oy birliğiyle karar verildi. Tazminat talepleri reddedildi. Makul sürede yargılanma şikâyeti başvuru yolları tüketilmediğinden kabul edilemez bulundu.

 

İlgili Mevzuat

 

  • Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 20
    Kararda anılan

  • 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu — m. 286, 289
    Kararda anılan

  • 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu — m. 31
    Kararda anılan

  • 6216 sayılı Kanun — m. 50/2
    Kararda anılan

Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.

 

Kararın Tam Metni

 

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir. Kişileri belirleyebilen bilgiler “...” ile gizlenmiştir.

 

TÜRKİYE CUMHURİYETİ


ANAYASA MAHKEMESİ


 


 


İKİNCİ BÖLÜM


 


KARAR


 


... BAŞVURUSU


(Başvuru Numarası: 2016/72747)


 


Karar Tarihi: 2/12/2020


R.G. Tarih ve Sayı: 2/3/2021-31411


 


İKİNCİ BÖLÜM


 


KARAR


 


Başkan


:


Kadir ÖZKAYA


Üyeler


:


Engin YILDIRIM


 


 


Celal Mümtaz AKINCI


 


 


Rıdvan GÜLEÇ


 


 


Yıldız SEFERİNOĞLU


Raportör


:


Fatma Burcu NACAR YÜCE


Başvurucu


:


...


Vekili


:


Av. ...


 


I. BAŞVURUNUN


KONUSU


1. Başvuru; soy bağının reddi davasının hak düşürücü süreden


reddedilmesi nedeniyle özel hayata saygı hakkının, yargılamanın uzun sürmesi


nedeniyle de makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına


ilişkindir.


II. BAŞVURU


SÜRECİ


2. Başvuru 30/11/2016 tarihinde yapılmıştır.


3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden


yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.


4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik


incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.


5. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına


(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüş bildirmemiştir.


III. OLAY VE


OLGULAR


6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle


olaylar özetle şöyledir:


7. Başvurucunun annesi, ... ile 5/9/1962 tarihinde


evlenmiştir. Başvurucu, evlilik birliği devam ederken 7/1/1964 tarihinde


doğmuştur. Başvurucunun annesi, ...dan 18/2/1988 tarihinde boşanmıştır.


8. Başvurucunun iddiasına göre gerçek babası ...


olmasına rağmen başvurucunun nüfus kaydında annesinin ... ile olan resmî


birlikteliğinden doğduğu görülmektedir.


A. Nüfus


Kaydının Tashihi (Babalık) Davasına İlişkin Süreç


9. Başvurucu 27/2/2002 tarihinde Milas Asliye Hukuk


Mahkemesinde nüfusta baba adının düzeltilmesi davası açmıştır. Dava


dilekçesinde, annesinin ... ile gerçek bir evlilik birlikteliği kurmadığını,


gerçek babası olan ...yla fiilen birliktelik kurduğunu, kendisinin de ...


ile olan birliktelikten dünyaya geldiğini, murisi ...nın vefat ettiği 1985


yılına kadar kendisine ve kardeşlerine maddi ve manevi yardımda bulunduğunu,


miras nedeniyle davalıların davayı reddettiğini, bu nedenle soy bağının reddi


davası açmak zorunda kaldığını belirtmiştir.


10. Başvurucunun soy bağının reddi, babalık ve nüfus


kayıt düzeltim talepli olarak açtığı bu dava, Mahkemece babalık davası olarak


nitelendirilerek davacının nüfus kayıtlarına göre babası olan ... tarafından


çocuğun nesebi reddedilmedikçe babalık davası açılamayacağı gerekçesiyle


31/3/2003 tarihinde reddedilmiştir.


11. Başvurucu tarafından temyiz edilen karar, Yargıtay 2.


Hukuk Dairesinin 13/12/2014 tarihli kararıyla bozulmuştur. Bozma ilamında;


başvurucunun 7/11/2003 tarihinde açtığı soy bağının reddi davasının


sonucunun beklenmeden karar verilmesinin ve davanın Cumhuriyet savcısı ile


Hazineye ihbar edilmemesinin usul ve kanuna aykırı olduğu belirtilmiştir.


12. Mahkemece bozma kararına uyulmuş, 16/12/2014 tarihli


kararıda başvuru konusu nesebin reddi davasının reddedilmesi nedeniyle davanın


reddine karar verilmiştir.


B. Başvuru


Konusu Dava Süreci


13. Başvurucu, yukardaki dava sürecinde verilen mahkeme


kararı doğrultusunda 7/11/2003 tarihinde Milas 2. Asliye Hukuk Mahkemesinde


nesebin reddi davası açmıştır.


14. Mahkeme 13/9/2006 tarihli kararıyla davayı süre aşımı


gerekçesiyle reddetmiştir. Kararın gerekçesinde; başvurucunun ...nın kendi


babası olmadığını en geç nüfus kaydının düzeltimi davasının açıldığı 27/2/2002


tarihi itibarıyla öğrenmiş sayılması gerektiği vurgulanmış, buna göre davanın


hak düşürücü süre içinde açılmadığı belirtilmiştir.


15. Temyiz


edilen karar, Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 15/3/2011 tarihli ilamıyla davaya


aile mahkemesi sıfatıyla bakılması gerektiği gerekçesi ile bozulmuştur.


16. Mahkeme; bozma ilamına uymuş, 9/4/2013 tarihli


kararıyla davayı süre yönünden reddetmiştir.


17. Mahkeme gerekçesinde; davacının daha önce açtığı


babalık davasının dava tarihi olan 27/2/2002 tarihi itibarıyla yani en geç bu


tarihte davalı ...nın babası olmadığını öğrenmiş sayılması gerektiği, davacı


vekilince dosyaya sunulan temyiz dilekçesinde de bu hususun bizzat davacı


tarafından kabul edildiği ifade edilmiştir. Mahkeme 17/2/1926 tarihli ve mülga


743 sayılı Türk Kanunu Medenisi'nde çocuğa soy bağı reddi imkânı verilmemişken


bu hakkın 22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 286. maddesi


ile tanındığını, buna göre davanın çocuğa bu hakkın tanınmasından itibaren 1


yıllık süre içinde açılmasının zorunlu olduğunu belirtmiştir. Mahkeme 4721


sayılı Kanun'un 289. maddesinin üçüncü fıkrası gereğince başvurucu yönünden


haklı sebebin ortadan kalktığı yani davalı ...nın babası olmadığını öğrendiği


27/2/2002 tarihinden itibaren bir yıllık hak düşürücü süre içinde dava


açılmadığını kabul etmiştir.


18. Başvurucu, gerçek babasını öğrendiği tarihe göre


süresinde dava açtığını, ilk açılan davanın bu davada öngörülen hak düşürücü


süreyi durdurması gerektiğini belirterek hükmü temyiz etmiş; karar Yargıtay 18.


Hukuk Dairesinin 8/9/2014 tarihli ilamıyla onanmıştır.


19. Karar düzeltme istemi, Yargıtay 18. Hukuk Dairesinin


29/9/2016 tarihli kararıyla reddedilmiştir.


20. Başvurucu, nihai kararı 31/10/2016 tarihinde tebellüğ


etmesinin ardından 30/11/2016 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.


C. Milas 1.


Asliye Hukuk Mahkemesinin E.2013/508 Sayılı Dosyasındaki Dava Süreci


21. Bu arada başvurucunun kız kardeşi olan ...; Milas 1.


Asliye Hukuk Mahkemesinde 16/9/1987 tarihinde açtığı davada ...nın kendi


babası olmadığını, gerçek babasının ... isimli şahıs olduğunu belirterek


nesebin reddini talep etmiştir.


22. Yargılama sırasında 16/6/2015 tarihli adli tıp


raporunda, müteveffa ...nın davacı ... ile olan biyolojik babalığının


reddedildiği belirtilmiştir.


23. Başvurucu, yargılama devam ederken feri müdahale


talebinde bulunmuş; Mahkemece masraflar yatırılmadığı gerekçesi ile başvurucunun


talebi reddedilmiştir.


24. Mahkeme 9/11/2015 tarihli kararında, davanın kabulüne


...nin ...nın kızı olmadığının tespitine karar vermiştir.


25. Karar temyiz edilmiş, Yargıtay 8. Hukuk Dairesinin


24/9/2018 tarihli kararıyla temyiz dilekçelerinin reddine karar verilmiş, karar


düzeltme talebi aynı Dairenin 2/5/2019 tarihli kararıyla reddedilerek 2/5/2019


tarihinde kesinleşmiştir.


IV. İLGİLİ


HUKUK


A. Ulusal Hukuk


1. Kanun


Hükümleri


26. 4721 sayılı Kanun'un 286. maddesi şöyledir:


 “Koca, soybağının reddi davasını açarak


babalık karinesini çürütebilir. Bu dava ana ve çocuğa karşı açılır.


Çocuk da dava hakkına sahiptir. Bu dava


ana ve kocaya karşı açılır."


27. 4721 sayılı Kanun'un 289. maddesi şöyledir:


"Koca, davayı, doğumu ve baba olmadığını veya ananın gebe kaldığı


sırada başka bir erkek ile cinsel ilişkide bulunduğunu öğrendiği tarihten


başlayarak bir yıl, (...) içinde açmak zorundadır. Çocuk, ergin olduğu tarihten


başlayarak en geç bir yıl içinde dava açmak zorundadır.


Gecikme haklı bir sebebe dayanıyorsa,


bir yıllık süre bu sebebin ortadan kalktığı tarihte işlemeye başlar."


2. Anayasa


Mahkemesi Kararları


28. Anayasa Mahkemesi norm denetimi kapsamında özellikle


nesep ve evlat edinme davalarında hak düşürücü sürelerin davacılar yararına


geniş yorumlanması gerektiğini ifade etmiş ve bunu sınırlayan 4721 sayılı


Kanun'un bazı hükümlerinin iptaline karar vermiştir (E.2010/71, K.2011/143,


27/10/2011; E.2013/62, K.2013/115, 10/10/2013; E.2011/116, K.2012/39,


15/3/2012).


3. Yargıtay


Kararları


29. Yargıtay haklı sebep kavramında gecikmenin


davacıların iptal sebebini geç öğrenmeleri mi yoksa dava açmayı imkânsız


kılacak zorunlu ve öngörülemeyen bir olaya mı işaret edildiği hususuyla ilgili


olarak davacıların somut olgularla ispatlamaları hâlinde ve olayın özelliğine


göre dava nedenini hak düşürücü sürelerden sonra öğrenmelerinin başlı başına


haklı sebep kavramı içinde değerlendirilebileceğini kabul etmiştir (Yargıtay 8.


Hukuk Dairesi, E.2017/8395, K.2019/1853, 25/2/2019; E.2017/7142, K.2018/9420,


15/3/2018).


30. Yargıtay 17. Hukuk Dairesinin 29/6/2020 tarihli ve


E.2019/2086, K.2020/4056 sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:


"...1-HMK'nin 33. maddesine göre


Hakim, Türk hukukunu resen uygulamak zorundadır. Bir davada olayları belirtmek


ve açıklamak taraflara, hukuki nitelendirme Hakime aittir. Bu nedenle


tarafların hukuki nitelendirmeyi doğru yapmak zorunluluğu yoktur. Başka bir


ifade ile Hakim, bildirilen hukuki sebeplerle bağlı olmayıp, hukuki sebebi


kendiliğinden bulup uygulamakla sorumludur..."


31. Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 13/11/2018 tarihli ve


E.2017/1159, K.2018/11427 sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:


"...04.06.1958 gün 15/6 Sayılı


Yargıtay İçtihadı Birleştirme kararında da vurgulandığı gibi; bir davada


dayanılan maddi vakıaları açıklamak tarafların, bu olguları hukuken


nitelendirmek, uygulanacak yasa maddelerini arayıp bulmak ve doğru olarak


yorumlayıp uygulamak da hâkimin görevidir. Diğer bir deyişle; bir davada maddi


olayı anlatmak taraflara, hukuki nitelendirmeyi yapmak hakime aittir. (HMK.


madde 33)..."


B. Uluslararası


Hukuk


32. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (Sözleşme) "Özel


ve aile hayatına saygı hakkı" kenar başlıklı 8. maddesi şöyledir:


 “(1) Herkes özel ve aile hayatına,


konutuna ve yazışmasına saygı gösterilmesi hakkına sahiptir.


(2) Bu hakkın kullanılmasına bir kamu


makamının müdahalesi, ancak müdahalenin yasayla öngörülmüş ve demokratik bir


toplumda ulusal güvenlik, kamu güvenliği, ülkenin ekonomik refahı, düzenin


korunması, suç işlenmesinin önlenmesi, sağlığın veya ahlakın veya başkalarının


hak ve özgürlüklerinin korunması için gerekli bir tedbir olması durumunda söz


konusu olabilir.”


33. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin (AİHM),


Çapın/Türkiye (B. No: 44690/09, 15/10/2019) kararına konu olayda, 1958


yılında doğan ve New York'ta yaşayan başvurucu M.A.Ç., biyolojik babasının İ.S.


isimli şahıs olduğunun tespiti istemiyle 31/10/2003 tarihinde dava açmıştır.


Başvurucu, annesinin ikinci evliliğinden sonra dört yaşında yetimhaneye


yerleştirilmiştir. Babasının trafik kazasında öldüğüne ve annesinin ilk eşi


olduğuna inanan başvurucu Ekim 2003'te evlilik dışı doğduğunu, biyolojik


babasının hayatta olduğunu ve İsviçre'de yaşadığını öğrenmiştir. Babalık


davasında, davalı İ.S. başvurucunun iddialarını kabul etmeyerek benzer davanın


1958 yılında başvurucunun annesi tarafından açıldığını ve bu davanın kesin


olarak reddedildiğini, ayrıca davanın zamanaşımına uğradığını ileri sürmüştür.


Yerel mahkeme, yargılama sırasında ölen İ.S.nin mirasçılarının dosyaya sunduğu


delilleri ve başvurucunun tanıklarının beyanlarını aldıktan sonra davayı hak


düşürücü süreden reddetmiştir. Başvurucu 2003 yılına kadar gerçek babasının


varlığından haberdar olmadığını, ebeveynini bilme hakkının zaman sınırlamasına


konu edilmemesi gerektiğini belirterek temyiz yoluna başvurmuştur. Temyiz


mahkemesi 2009 yılında başvurucunun davayı geç açmasında haklı ve kabul


edilebilir nedenler bulunmadığını belirterek başvurucunun temyiz talebini


reddetmiş ve hükmü onamıştır (Çapın/Türkiye, §§ 7-17).


34. Başvurucu, biyolojik babası ile ilgili gerçeği


öğrenmesinin hak düşürücü süre nedeniyle engellenmesinin Sözleşme'nin 8.


maddesinde düzenlenen özel hayata saygı hakkını ihlal ettiğini ileri sürmüştür


(Çapın/Türkiye, § 27). AİHM; başvurucunun 2003 yılının Ekim ayından önce


öz babası hakkında bilgi sahibi olup olmadığı ile ilgilenmediğini, başvurucunun


babasının İ.S. olduğuna ilişkin iddialarını destekleyecek somut bir delil ve


belge bulunmadığını, zaten bu konuda söz konusu delili elde etmek amacıyla


davayı açtığını, İ.S. ve mirasçılarının babalığı reddetmesinden dolayı bu


şahıslardan DNA delilinin ancak dava yoluyla elde edilebileceğini, başvurucunun


daha önce annesi ve kayyımı tarafından açılan babalık davalarını reddeden


mahkeme kararlarının daha sonra ortadan kaldırılan ve babalığın nihai olarak


tespit etmeyen karine temelinde alındığını ifade etmiştir. AİHM; başvurucunun


45 yaşından önce dava açmama sebebinin haklılığı ile ilgili istisnai koşullara


sahip olduğunu, başvurucunun 4 yaşında yetimhaneye yerleştirildiğini, annesinin


kendisine söylediği gibi babasının bir trafik kazasında hayatını kaybettiğine


inanarak yetim büyüdüğünü, 18 yaşında ülkeyi terk ettiğini, 25 yıl boyunca yurt


dışında yaşadığını, bu süreçte annesi ve akrabaları ile nadiren iletişime


geçtiğini vurgulamıştır. Ulusal mahkemenin başvurucunun davasını hak düşürücü


süre nedeniyle reddederken söz konusu istisnai durumunu dikkate almadığını, bu


temelde yerel mahkeme ve Yargıtayın başvurucunun öz babasının kimliği hakkında


2003 yılının Ekim ayından önce haberdar olmamasının hayatın olağan akışına


aykırı düştüğünü belirtirken babalık davaları bağlamında bu kavramın ne anlama


geldiği ve başvurucunun koşullarında bunun nasıl uygulandığı hususunda bir


gerekçe sunmadıklarını belirtmiştir (Çapın/Türkiye, §§ 71-74).


35. AİHM, ilk derece mahkemesi ve Yargıtay kararının


başvurucunun ebeveyni hakkındaki gerçeği öğrenmesinin tek yolundan mahkûm


bırakılarak davasının usule ilişkin nedenlerle reddedilmesinin özel hayatına


saygı gösterilmesi hakkını ne şekilde etkilediği hususunda yeterli bir cevap


sunmadığını belirtmiştir. AİHM bu doğrultuda özel hayata saygı hakkı bağlamında


tarafların menfaatleri arasındaki dengenin kurulmasının gerekli olduğunu,


babalık davalarında çocuğun yararının gözetilmesine öncelik verilmesi


gerektiğini, başvurucunun babası olduğu varsayılan kişinin kimliğini


öğrendikten sonra bunu kesinleştirmek için gerekli ve içten adımlar attığını,


bu bilgiyi öğrenmesindeki çıkarının yaşının ilerlemesi gerekçesiyle ortadan


kalkmadığını ifade ederek başvurucunun davasının hak düşürücü süre ile


reddedilmesine dayanak söz konusu hükmün ulusal mahkemeler tarafından somut


davanın koşullarında taraflar arasındaki hak ve menfaat dengesi kurulmadan


uygulanmasının ve yorumlanmasının gözetilen meşru amaç kapsamında orantısız


olduğunu ifade etmiş ve başvurunun özel hayatına saygı gösterilmesi hakkının


korunmasının sağlanamadığı sonucuna ulaşmıştır (Çapın/Türkiye, §§


75-79).


V. İNCELEME VE


GEREKÇE


36. Mahkemenin 2/12/2020 tarihinde yapmış olduğu


toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:


A. Özel Hayata


Saygı Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia


1.


Başvurucunun İddiaları


37. Başvurucu, 27/2/2002 tarihinde açılan davanın temyiz


incelemesinde soy bağının reddi hakkında açılan ikinci davanın sonucunun


beklenmesi gerektiğinin belirtildiğini, kardeşi ... tarafından açılan aynı


mahiyetteki davanın soy bağının reddi ve babalık davası olarak


nitelendirildiğini ve soy bağının reddi davasının babalık davasından tefrik


edildiğini, bu yöntemle kardeşinin herhangi bir hak kaybına uğramadığını ifade


etmiştir. Başvurucu; somut davada Mahkemenin kendisine yeniden nesebin reddi


davası açma külfetini yüklediğini, anılan süreç dikkate alınmaksızın bu davanın


da hak düşürücü süre nedeniyle reddedildiğini, Mahkemenin hakkın özünü


etkileyen bir yorumla soy bağının reddi davasını hak düşürücü süre nedeniyle


reddetmesi suretiyle biyolojik babası olmayan kişi ile arasında hukuksal ve


nesep bağı kurulmak zorunda bırakıldığını, başka bir ifadeyle gerçek babası ile


de hukuksal ve nesep bağı kurma imkânının ortadan kaldırılması nedeniyle maddi


ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkı ile özel hayata saygı hakkı ve


mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.


2. Değerlendirme


38. Anayasa’nın iddianın değerlendirilmesinde dayanak


alınacak “Özel hayatın gizliliği” kenar başlıklı 20. maddesinin birinci


fıkrası şöyledir:


“Herkes, özel hayatına ve aile hayatına


saygı gösterilmesini isteme hakkına sahiptir. Özel hayatın ve aile hayatının


gizliliğine dokunulamaz.”


39. Özel hayat kavramı eksiksiz bir tanımı bulunmayan


geniş bir kavramdır. Bu kapsamda korunan hukuki değer esasen kişisel


bağımsızlıktır. Özel hayata saygı hakkının kapsamının belirlenmesinde bireyin


kişiliğini geliştirmesi ve gerçekleştirmesi kavramı temel alınmaktadır.


Anılan hak, herkesin istenmeyen bütün müdahalelerden uzak kendine özel bir


ortamda yaşama hakkına sahip olduğuna işaret etmekle birlikte kişiliğin


serbestçe geliştirilmesiyle uyumlu birçok hukuki menfaati de içermektedir (Serap


Tortuk, B. No: 2013/9660, 21/1/2015, §§ 31-36; Bülent Polat, B. No:


2013/7666, 10/12/2015, §§ 61-63; Tevfik Türkmen [GK], B. No: 2013/9704,


3/3/2016, §§ 50-52; Ata Türkeri, B. No: 2013/6057, 16/12/2015, §§


30-32).


40. Kişinin genetik babasıyla nesep ilişkisi kurabilmesi


maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkının bir gereğidir. Bireyin


kökenini yani biyolojik ebeveynini öğrenme hakkı, kişiliğini ve kimliğini


oluşturma hakkının önemli bir unsuru olduğundan özel hayata saygı hakkı kapsamı


içinde korunur. Başka bir ifadeyle bireyin ana ve babasını bilme, babasının


nüfusuna yazılma ve bunların getireceği haklardan yararlanma, ana ve babasından


velayete bağlı görevlerini yerine getirmelerini isteme hakkı özel hayata saygı


kapsamındadır.


41. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından


yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki


tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013,


§ 16). Başvurucu; soy bağının reddi, babalık tespiti ve nüfus kayıt düzeltim


davası açmıştır. Başvurucunun açtığı davalar, babasının kimliğini tespit etme


ve öz babasıyla hukuken soy bağı kurma amacına yöneliktir. Bireyin kişiliğini


ve kimliğini oluşturma hakkı, kökenini yani biyolojik ebeveynini öğrenme


hakkını da içerir. Dolayısıyla başvurucunun özel hayatıyla soy bağının


kurulması arasında doğrudan ilişki vardır. Bu nedenle başvurucunun şikâyetleri


Anayasa'nın 20. maddesinde düzenlenen özel hayata saygı hakkı kapsamında


incelenmiştir.


a. Kabul


Edilebilirlik Yönünden


42. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul


edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı


anlaşılan özel hayata saygı hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul


edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.


b. Esas


Yönünden


i. Müdahalenin


Varlığı


43. Somut başvuru açısından ilk derece mahkemesince bir


yıllık hak düşürücü sürede açılmadığından davanın reddine karar verilmesi


nedeniyle başvurucunun özel hayata saygı hakkına yönelik bir müdahalede


bulunulduğu açıktır.


ii. Müdahalenin


İhlal Oluşturup Oluşturmadığı


44. Anayasa’nın "Temel hak ve hürriyetlerin


sınırlanması" kenar başlıklı 13. maddesi şöyledir:


“Temel hak ve hürriyetler, özlerine


dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere


bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın


sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine


ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.”


45. Yukarıda açıklanan müdahale, Anayasa’nın 13.


maddesinde belirtilen koşullara uygun olmadığı takdirde Anayasa’nın 20.


maddesini ihlal edecektir. Bu sebeple sınırlamanın Anayasa’nın 13. maddesinde


öngörülen ve somut başvuruya uygun düşen, kanun tarafından öngörülme, meşru amaç


taşıma, demokratik toplum düzeninin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı


olmama kriterlerine uygun olup olmadığının belirlenmesi gerekir (Halil Berk,


B. No: 2017/8758, 21/3/2018, § 49; Süveyda Yarkın, B. No:


2017/39967, 11/12/2019, § 32; Şennur Acar, B. No: 2017/9370, 27/2/2020,


§ 34).


(1) Kanunilik


46. Mahkeme soy bağının reddi davasının bir yıllık hak


düşürücü süreye tabi olduğunu kabul etmiş ve bu süre içinde açılmadığı


gerekçesiyle başvurucunun davasını reddetmiştir. 4721 sayılı Kanun’un 289. maddesinin


birinci fıkrasında, soy bağının reddi davasının bir yıl içinde açılması


gerektiği, bu sürenin çocuk yönünden ergin olma tarihinden itibaren işlemeye


başlayacağı hükme bağlanmıştır. Dolayısıyla Mahkemenin davayı süre aşımı


gerekçesiyle reddetmesinin kanuni dayanağının bulunduğu anlaşılmaktadır.


 (2) Meşru Amaç


47. Anayasa’nın 20. maddesinde, özel hayata saygı hakkı


için herhangi bir sınırlama nedeni öngörülmemiş olmakla birlikte bunun hiçbir


şekilde sınırlandırılması mümkün olmayan mutlak bir hak olduğu söylenemez. Özel


sınırlama nedeni öngörülmemiş olan hakların dahi hakkın doğasından kaynaklanan


bazı sınırları bulunmakta, Anayasa’nın diğer maddelerinde yer alan kurallara


dayanılarak da bu hakların sınırlanması mümkün olabilmektedir. Buna göre


Anayasa'nın başka maddelerinde yer alan hak ve özgürlükler ile devlete yüklenen


ödevlerin özel sınırlama sebebi gösterilmemiş hak ve özgürlüklere sınır teşkil


edebileceği kabul edilmektedir (AYM, E.2014/87, K.2015/112, 8/12/2015;


E.2016/37, K.2016/135, 14/7/2016, § 9; E.2013/130, K.2014/18, 29/1/2014; Sevim


Akat Eşki, B. No: 2013/2187, 19/12/2013, § 33; Ahmet Çilgin, B. No:


2014/18849, 11/1/2017, § 39).


48. Soy bağının reddi davalarında belli bir süre


öngörülmesinin baba olduğu ileri sürülen kişilerin sürekli dava tehdidi altında


kalmasını önleme ve hukuki kesinliği sağlayarak kamu düzenin korunmasını temin


etme amacına yönelik olduğu anlaşılmaktadır. Söz konusu amaçlar Anayasa'nın 2.


maddesinde güvence altına alınan hukuk devleti ilkesinin unsurlarından olan


hukuk güvenliğinin gereğidir. Bu açıdan sınırlamanın meşru amaç taşıdığı


anlaşılmıştır.


 (3) Demokratik


Toplum Düzeninin Gereklerine Uygunluk ve Ölçülülük


 (a) Genel


İlkeler


49. Temel hak ve özgürlüklere yönelik bir müdahalenin


demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun kabul edilebilmesi için


zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşılaması ve orantılı olması gerekir. Açıktır


ki bu başlık altındaki değerlendirme, sınırlamanın amacı ile bu amacı


gerçekleştirmek üzere başvurulan araç arasındaki ilişki üzerinde temellenen


ölçülülük ilkesinden bağımsız yapılamaz. Çünkü Anayasa’nın 13. maddesinde demokratik


toplum düzeninin gereklerine aykırı olmama ve ölçülülük ilkesine aykırı


olmama biçiminde iki ayrı kritere yer verilmiş olmakla birlikte bu iki


kriter bir bütünün parçaları olup aralarında sıkı bir ilişki vardır (Ferhat


Üstündağ, B. No: 2014/15428, 17/7/2018, § 45).


50. Müdahaleyi oluşturan tedbirin zorunlu bir toplumsal


ihtiyacı karşıladığının kabul edilebilmesi için amaca ulaşmaya elverişli


olması, başvurulabilecek en son çare ve alınabilecek en hafif önlem olarak


kendisini göstermesi gerekmektedir. Amaca ulaşmaya yardımcı olmayan veya


ulaşılmak istenen amaca nazaran bariz bir biçimde ağır olan bir müdahalenin


zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşıladığı söylenemeyecektir (Ferhat


Üstündağ, § 46).


51. Orantılılık ise sınırlamayla ulaşılmak istenen


amaç ile başvurulan sınırlama tedbiri arasında dengesizlik bulunmamasına işaret


etmektedir. Diğer bir ifadeyle orantılılık, bireyin hakkı ile kamunun


menfaatleri veya müdahalenin amacı başkalarının haklarını korumak ise diğer


bireylerin hak ve menfaatleri arasında adil bir dengenin kurulmasına işaret


etmektedir. Dengeleme sonucu müdahalede bulunulan hakkın sahibine terazinin


diğer kefesinde bulunan kamu menfaati veya diğer bireylerin menfaatine nazaran


açıkça orantısız bir külfet yüklendiğinin tespiti hâlinde orantılılık ilkesi


yönünden bir sorunun varlığından söz edilebilir (Ferhat Üstündağ, § 48).


52. Özel hayata saygı hakkını ilgilendiren


uyuşmazlıklarda kamu makamlarının bireyin özel hayatına ilişkin hukuki menfaati


ile kamunun veya diğer bireylerin çatışan hukuki menfaatleri arasında adil bir


denge sağlamaları gereklidir. Soy bağının belirlenmesine yönelik davalarda


bireyin gerçek ebeveynini öğrenme hakkı karşısında baba olduğu ileri sürülen


kişinin sürekli olarak dava tehdidi altında kalmaması gibi birtakım hukuki


menfaatleri, ayrıca baba olduğu ileri sürülen kişinin ailesi ve mirasçılarının


hukuki menfaatleri de gündeme gelebilir. Bunun yanı sıra nüfus ve aile


kayıtlarının eksiksiz ve doğru tutulması yönüyle konunun kamu düzenini ilgilendiren


tarafı da bulunmaktadır. Bu nedenle yargı makamlarının tarafların çatışan


menfaatleri arasındaki adil dengeyi gözeterek karar vermeleri gerekmektedir.


Bununla birlikte kişisel ve ailevi durumların her olayda farklılık arz ettiği


dikkate alındığında ilgili bütün bireylerin hakları arasında adil bir dengenin


kurulması her somut olayın kendine özgü koşullarının incelenmesini


gerektirmektedir (benzer yöndeki karar için bkz. M.M.E. ve T.E., B. No:


2013/2910, 5/11/201, § 133; M.L. ve diğerleri, B. No: 2014/7469,


22/11/2017, § 88).


 (b) İlkelerin


Olaya Uygulanması


53. Somut olayda başvurucunun açtığı soy bağının reddi


davası bir yıllık hak düşürücü süreden sonra açıldığı gerekçesiyle


reddedilmiştir. Mahkemeye göre başvurucunun, ...nın babası olmadığını en geç


babalık davası açtığı 27/2/2002 tarihinde öğrendiğinin kabulü gerekir. Buna


göre 7/11/2003 tarihinde açılan dava süresinde değildir. Öncelikle çözümlenmesi


gereken mesele soy bağının reddi davasının süre aşımı gerekçesiyle reddedilmesi


suretiyle özel hayata saygı hakkına yapılan müdahalenin zorunlu bir toplumsal


ihtiyaca cevap verip vermediğidir.


54. Devletin bir kimsenin biyolojik babasıyla olan


babalık bağını tanıması ve bu kapsamda biyolojik babası olmayan bir kimseyle


olan nesep bağının ortadan kaldırılmasına imkân sağlaması özel hayata saygı


hakkının önemli görünümlerinden biridir. Bununla birlikte nüfus kayıtlarının


eksiksiz ve doğru tutulması, bu kişilerin sürekli bir biçimde dava tehdidi


altında olmaması için bu kayıtların düzeltilmesinin belli bir süre ile


sınırlandırılması makul bir durumdur. Nitekim 4721 sayılı Kanun'un 286.


maddesinin ikinci fıkrasıyla çocuğa tanınan soy bağının reddi davasının


açılması imkânı, aynı Kanun'un 289. maddesinin birinci fıkrasıyla bir yıllık


hak düşürücü süreye tabi kılınmıştır.


55. Hak düşürücü süre öngörülmesinin nüfus kayıtlarının


sürekli olarak dava tehdidi altında olmasının önlenmesi amacına ulaşılması


yönünden elverişli bir araç olduğu aşikârdır. Öte yandan nüfus kayıtlarının


düzgün olması ve istikrarın sağlanması için bu kayıtların düzeltilebilmesi


imkânının kullanılmasının belli bir süre ile sınırlanmasının kanun koyucunun


tercih edebileceği araçlardan biri olduğu kabul edilmelidir. Bu sebeple süre


sınırı getirilmesi biçimindeki bir müdahalenin zorunlu bir toplumsal ihtiyaca


cevap verdiği değerlendirilmiştir.


56. Bununla birlikte soybağının reddi davasının


açılmasının süre şartına bağlanması suretiyle özel hayata saygı hakkına yapılan


müdahalenin aynı zamanda orantılı da olması gerekir. Bu bağlamda soybağının


reddi davası açılması için öngörülen sürenin bu hakkın kullanımını imkânsız


kılacak ya da aşırı derecede zorlaştıracak derecede kısa olmaması gerekir.


Bunun yanında sürenin başlangıcı olarak kabul edilen olgu da önem taşımaktadır.


Bu kapsamda dava açma süresinin hak sahibinin henüz dava hakkının doğduğundan


haberdar olmadığı ve somut koşullar çerçevesinde haberdar olduğunun kabulünü


haklı kılan nedenlerin de bulunmadığı bir dönemde işlemeye başlaması soy


bağının reddi hakkının varlığını anlamsız kılabilir.


57. Öte yandan dava açma süresi öngören kanun hükümleri


yorumlanırken sınırlamanın istisna olduğu ilkesi gözetilerek aşırı


şekilcilikten kaçınılmalı ve yorum kurallarının imkân verdiği ölçüde davayı


ayakta tutma yolunda bir yaklaşım benimsenmelidir. Bununla birlikte sürenin


varlık sebebini anlamsız kılma pahasına yorum kurallarının sınırları zorlanarak


kanunda öngörülen dava açma süresinin bertaraf edilmesi hukuki istikrarın


zedelenmesine neden olabilir. Bu nedenle süreye ilişkin kanun hükümlerinin


yorumunda istikrarın sağlanması amacı ile özel hayata saygı hakkının bir


görünümü olan kişinin biyolojik babasıyla hukuki bağ kurmasındaki kişisel yarar


arasındaki hassas denge gözetilmelidir.


58. Başvurucunun temel şikâyeti Mahkemenin somut olayda


sürenin başlangıç tarihine ilişkin olarak yaptığı yoruma yöneliktir. Bir yıllık


sürenin uzunluğuyla ilgili olarak resen inceleme yapılmasını gerektiren bir


durum da bulunmadığından bireysel başvuru kapsamındaki inceleme Mahkemenin bir


yıllık sürenin başlangıcı ile ilgili olarak yaptığı yorumun özel hayata saygı


hakkının ihlal edip etmediğiyle sınırlı olacaktır.


59. Mahkeme başvurucunun, ...nın kendi babası olmadığını


daha önce 27/2/2002 tarihinde açtığı babalık davasında öğrendiğinin kabul edilmesi


gerektiğini ifade etmiştir. Başvurucunun 27/2/2002 tarihinde açtığı davanın


mahiyeti gözetildiğinde Mahkemenin bu kabulünün keyfî olmadığı anlaşılmaktadır.


Gerçekten anılan davaya ait dilekçede başvurucu annesinin ... ile gerçek bir


evlilik birliktelik kurmadığını ve gerçek babasının ... olduğunu ileri


sürmüştür. Bu durumda başvurucunun ...nın kendi babası olmadığı iddiasıyla


açacağı soy bağının reddi davası için öngörülen bir yıllık hak düşürücü sürenin


27/2/2002 tarihinden itibaren başlatılmasının temelsiz olmadığı


vurgulanmalıdır.


60. Ancak başvurucu açtığı ilk davada gerçek babasının


... olduğunu, ...nın kendi babası olmadığını, bu nedenle nüfusta ... olan


baba isminin silinerek ... şeklinde düzeltilmesini açıkça talep etmiştir.


Mahkeme ise başvurucunun talebini babalık davası olarak nitelendirerek


başvurucunun öncelikle nesebin reddi davası açması gerektiğini, bu davanın


sonucuna göre babalık davasının esasının inceleneceğini belirterek talebi


31/3/2003 tarihinde reddetmiştir. Başvurucu bu karardan sonra 7/11/2003


tarihinde kararda işaret edilen ve bireysel başvuruya konu olan davayı açmış


ancak bu dava da süresinde açılmadığı gerekçesiyle reddedilmiştir.


61. Mahkemenin karar verdiği 31/3/2003 tarihinde bir


yıllık zamanaşımı süresinin zaten dolmuş olduğunun altı çizilmelidir.


Dolayısıyla Mahkemenin kabulü dikkate alındığında başvurucunun 31/3/2013


tarihli karardan sonra açacağı bir davanın hak düşürücü sürenin dolması


sebebiyle reddedileceği açıktır. Bu durumda ilk dava dilekçesinde yer alan


nüfus kaydında ... olan baba isminin ... olarak düzeltilmesi talebini


Mahkemenin reddetmesinin başvurucuya aşırı külfet yükleyip yüklemediği


irdelenmelidir. Bu mesele incelenirken başvurucunun fiili ile derece


mahkemesinin tutumu gözönünde bulundurulacaktır.


62. Başvurucunun açtığı ilk davaya ait dilekçede nüfus


kaydındaki baba isminin düzeltilmesi talebinde de bulunduğu anlaşılmaktadır.


Ancak Mahkeme başvurucunun nesebin reddi talebini gözardı ettiği ve davayı salt


babalık davası olarak nitelendirdiği görülmektedir. Dava dilekçelerinin


yorumlanması ve nitelendirilmesi derece mahkemelerinin görevinde olmakla


birlikte derece mahkemelerinin davanın kapsamının belirlenmesiyle ilgili olarak


yaptığı değerlendirmenin başvurucunun özel hayata saygı hakkını etkilemesi


hâlinde Anayasa Mahkemesi bunu inceler. Somut olayda Mahkemenin başvurucunun


davasının kapsamını dar yorumlaması ve salt bir babalık davası olarak


nitelendirmesi sebebiyle başvurucunun soy bağının reddi davası açmasının


imkânsız hâle geldiği gözetilmelidir.


63. İlk dava dilekçesinde ... ile soy bağının


düzeltilmesi talebinde de bulunan başvurucu bu talebinin esasının karara


bağlanmayacağına ve bu talebini ayrı bir dava konusu etmesi gerektiğine ancak


Mahkemenin kararını açıkladığı 31/3/2003 tarihinde vâkıf olabilmiştir. Bu


tarihte de -Mahkemenin yorumuna göre- bir yıllık hak düşürücü süre zaten dolmuş


ve dolayısıyla başvurucunun süresi içinde yeni bir soy bağının reddi davası


açması imkânı kalmamıştır. Başvurucunun bunu önceden fark etmesi gerektiğini


söyleyebilecek bir neden de tespit edilememiştir. Dolayısıyla başvurucunun


Mahkemenin kararını açıkladığı tarihten ve bir yıllık hak düşürücü sürenin


dolmasından önce ayrı bir soy bağının reddi davası açmaması nedeniyle kusurlu


olduğu sonucuna ulaşılamayacaktır.


64. Orantılılık değerlendirmesinde ikinci olarak


Mahkemenin tutumu incelenmelidir. Öncelikle başvurucunun soy bağının reddi için


ayrı bir dava açması gerektiğine karar veren Mahkeme ile bu karar üzerine


açılan soy bağının reddi davasını reddeden Mahkemenin aynı olduğu


hatırlatılmalıdır. Soy bağının reddi davasının babalık davası ile birlikte


açılıp açılamayacağını veya babalık davası açılmadan önce ayrı bir dava ile soy


bağının reddi davası açılmasının zorunlu olup

 

Benzer Kararlar

 

Babalık Davası Sürerken Soybağının Reddi

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu — Soybağının Reddinde Bir Yıllık Süre ve Haklı Gecikme

Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm — Soybağının Reddi Davasında Ölümden Sonra Özel Vekâlet Eksikliği ve Etkili Başvuru

Tüm Aile Hukuku Kararları ›

 

İlgili Sayfalar

 

Aile ve Boşanma Hukuku

Soybağının Reddi Davasındaki Süreye İlişkin Norm Denetimi

 

Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.

 

Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.

 

Karar Künyesi

 

Mahkeme

Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm

 

Karar Türü

Bireysel Başvuru

 

Başvuru No

2016/72747

 

Karar Tarihi

2 Aralık 2020

 

Oy Durumu

Oy birliği

 

Resmî Kaynak

Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası

 

Hukuki Destek

Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu

 

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.

Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara

 

0552 725 25 18

WhatsApp ile Yazın

İletişim ve Yol Tarifi

 

İlgili Hukuk Alanları

Boşanma ve Aile Hukuku

Tüm Çalışma Alanları ›

bottom of page