top of page

Ana Sayfa › İçtihatlar

 

Norm Denetimi Kararları  ·  AİLE HUKUKU  ·  NORM DENETİMİNDE İPTAL TALEBİNİN REDDİ

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu — Soybağının Reddinde Bir Yıllık Süre ve Haklı Gecikme

 

2023/167 E., 2024/115 K. · 30 Mayıs 2024

 

İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 6 Kasım 2026

 

Kararın Özeti

 

Anayasa Mahkemesi, kocanın soybağının reddi davasını kanunda belirtilen olguları öğrendikten sonra bir yıl içinde açması şartını inceledi. İncelenen düzenleme, gecikmenin haklı bir sebebe dayanması hâlinde sürenin bu engelin kalktığı tarihten başlamasına da imkân tanıyordu. Mahkeme, haklı sebebi somut olayda hâkimin değerlendireceğini ve çocuğun üstün yararının da bu değerlendirmede gözetilebileceğini belirterek yargı yolunu erişilebilir buldu.

 

Hukuki İlke

 

Koca bakımından dava süresi değerlendirilirken kanunun aradığı öğrenme olgusu ile dava açmayı geciktiren haklı sebep ayrı ayrı belirlenir. Haklı bir sebep varsa bir yıllık süre engelin kalktığı tarihte işlemeye başlar.

 

Sonuç

 

Türk Medeni Kanunu’nun 289. maddesinin incelenen birinci fıkrasına ve üçüncü fıkrasına birinci fıkra yönünden yapılan itirazlar oybirliğiyle reddedildi.

 

Kararın Kapsamı

 

Mahkemenin 30 Mayıs 2024 tarihli incelemesi kocanın dava açma süresiyle sınırlıdır. Çocuğun veya diğer ilgililerin dava hakları bakımından aynı başlangıç tarihi doğrudan uygulanamaz.

 

İlgili Mevzuat

 

  • 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu — m. 289/1, 289/3
    Kararda değerlendirilen hüküm

  • Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 20, 40
    Kararda değerlendirilen hüküm

Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.

 

Kararın Tam Metni

 

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir.

 

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı : 2023/167

Karar Sayısı : 2024/115

Karar Tarihi : 30/5/2024

R.G. Tarih – Sayı : 2/8/2024

- 32620

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURANLAR:

1. Ankara Batı 7. Aile Mahkemesi (E.2023/167)

2. Konya 7. Aile Mahkemesi (E.2024/69)

İTİRAZLARIN KONUSU:

22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk

Medeni Kanunu’nun 289. maddesinin birinci ve üçüncü fıkralarının Anayasa’nın

2., 5., 10., 13., 17., 35., 36., 40. ve 41. maddelerine aykırılığı ileri

sürülerek iptallerine karar verilmesi talepleridir.

OLAY: Koca tarafından

soybağının reddi talebiyle açılan davalarda itiraz konusu kuralların Anayasa’ya

aykırı olduğu kanısına varan Mahkemeler, iptalleri için başvurmuştur.

I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKÜMLERİ

Kanun’un itiraz konusu

kuralların da yer aldığı 289. maddesi şöyledir:

“III. Hak düşürücü süreler

Madde 289- Koca, davayı, doğumu ve

baba olmadığını veya ananın gebe kaldığı sırada başka bir erkek ile cinsel

ilişkide bulunduğunu öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl, (…) içinde açmak

zorundadır.

Çocuk, ergin olduğu tarihten başlayarak

en geç bir yıl içinde dava açmak zorundadır.

Gecikme haklı bir sebebe dayanıyorsa,

bir yıllık süre bu sebebin ortadan kalktığı tarihte işlemeye başlar.”

II. İLK İNCELEME

A. E.2023/167 Sayılı Başvuru Yönünden

1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü

ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Engin YILDIRIM, Muammer TOPAL, M.

Emin KUZ, Rıdvan GÜLEÇ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin

MENTEŞ, Basri BAĞCI, İrfan FİDAN, Kenan YAŞAR ve Muhterem İNCE’nin

katılımlarıyla 8/11/2023 tarihinde yapılan ilk

inceleme toplantısında öncelikle sınırlama sorunu görüşülmüştür.

2. Anayasa’nın 152. ile 30/3/2011

tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri

Hakkında Kanun’un 40. maddelerine göre bir davaya bakmakta olan mahkeme, o dava

sebebiyle uygulanacak bir kanunun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin

hükümlerini Anayasa’ya aykırı görmesi hâlinde veya taraflardan birinin ileri

sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varması durumunda bu

hükümlerin iptalleri için Anayasa Mahkemesine başvurmaya yetkilidir. Ancak

anılan maddeler uyarınca bir mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi için

elinde yöntemince açılmış ve mahkemenin görev kapsamına giren bir davanın

bulunması, iptali talep edilen kuralın da o davada uygulanacak olması gerekir.

Uygulanacak kural ise bakılmakta olan davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan

sorunların çözümünde veya davayı sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde

etki yapacak nitelikteki kurallardır.

3. 4721 sayılı Kanun’un 289. maddesinin itiraz konusu

birinci fıkrasında kocanın soybağının reddi davasını, doğumu ve baba olmadığını

veya ananın gebe kaldığı sırada başka bir erkekle cinsel ilişkide bulunduğunu

öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl içinde açmak zorunda olduğu hükme

bağlanmıştır. Anılan maddenin ikinci fıkrasında ise çocuğun söz konusu davayı

ergin olduğu tarihten başlayarak en geç bir yıl içinde açması gerektiği

öngörülmüştür.

4. Maddenin itiraz konusu diğer kuralı oluşturan üçüncü

fıkrasında da gecikmenin haklı bir sebebe dayanması hâlinde bir yıllık sürenin

bu sebebin ortadan kalktığı tarihte işlemeye başlayacağı belirtilmiştir.

5. Bakılmakta olan soybağının reddi davası koca

tarafından açılmıştır. Maddenin üçüncü

fıkrası kocanın soybağının reddi davasını açabileceği süreyi düzenleyen birinci

fıkranın yanı sıra çocuğun anılan davayı açma süresine ilişkin ikinci fıkra

yönünden de geçerli, ortak kural niteliğindedir.

6. Bu itibarla bakılmakta olan davanın koca tarafından

açıldığı gözetildiğinde üçüncü fıkranın esasına ilişkin incelemenin birinci

fıkra yönünden yapılması gerekir.

7. 22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medeni

Kanunu’nun 289. maddesinin;

A. Birinci ve

üçüncü fıkralarının esasının incelenmesine,

B. Üçüncü

fıkrasının esasına ilişkin incelemenin “anılan maddenin birinci fıkrası”

yönünden yapılmasına,

OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

B. E.2024/69 Sayılı Başvuru Yönünden

8. Anılan İçtüzük hükümleri uyarınca Kadir ÖZKAYA, Hasan

Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ,

Selahaddin MENTEŞ, Basri BAĞCI, İrfan FİDAN, Kenan YAŞAR, Muhterem İNCE ve

Yılmaz AKÇİL’in katılımlarıyla 4/4/2024 tarihinde yapılan

ilk inceleme toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının

incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

III. BİRLEŞTİRME KARARI

9. 22/11/2001 tarihli

ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 289. maddesinin birinci fıkrasında yer

alan “…başka bir erkek ile cinsel ilişkide bulunduğunu öğrendiği tarihten

başlayarak…” ibaresinin iptaline karar

verilmesi talebiyle yapılan itiraz başvurusuna ilişkin E.2024/69 sayılı

davanın, aralarındaki hukuki irtibat nedeniyle E.2023/167 sayılı dava ile

BİRLEŞTİRİLMESİNE, esasının kapatılmasına, esas incelemenin E.2023/167 sayılı

dosya üzerinden yürütülmesine 4/4/2024 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar

verilmiştir.

IV. ESASIN İNCELENMESİ

10. Başvuru

kararları ve ekleri, Raportör Onur MERCAN tarafından hazırlanan işin esasına

ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükümleri, dayanılan ve ilgili görülen

Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup

incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

A. Anlam ve Kapsam

11. 4721 sayılı

Kanun’un 282. maddesinde çocuk ile ana arasında soybağının doğumla, çocuk ve

baba arasında soybağının ise ana ile evlilik, tanıma veya hâkim hükmüyle

kurulacağı, ayrıca soybağının evlat edinme yoluyla da kurulabileceği

öngörülmüştür.

12. Anılan Kanun’un

285. maddesinde evlilik devam ederken veya evliliğin sona ermesinden başlayarak

üç yüz gün içinde doğan çocuğun babasının koca olduğu, bu süre geçtikten sonra

doğan çocuğun kocaya bağlanmasının ananın evlilik sırasında gebe kaldığının

ispatıyla mümkün olacağı hükme bağlanmıştır.

13. Kanun’un 290.

maddesinin birinci fıkrasında çocuğun evliliğin sona ermesinden başlayarak üç

yüz gün içinde doğması ve ananın da bu arada yeniden evlenmiş olması durumunda

ikinci evlilikteki kocanın baba sayılacağı, ikinci fıkrasında ise birinci

fıkrada öngörülen karinenin çürütülmesi hâlinde ilk evlilikteki kocanın baba

sayılacağı belirtilmiştir.

14. 286. maddenin birinci fıkrasında soybağının reddi

davasını açarak babalık karinesini çürütme imkânı kocaya tanınmıştır. 289.

maddenin itiraz konusu birinci fıkrasında ise kocanın anılan davayı, doğumu ve

baba olmadığını veya ananın gebe kaldığı sırada başka bir erkekle cinsel

ilişkide bulunduğunu öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl içinde açmak zorunda

olduğu öngörülmüştür.

15. Söz konusu maddenin itiraz konusu diğer kuralı

oluşturan üçüncü fıkrasında da gecikmenin haklı bir sebebe dayanması durumunda

bir yıllık sürenin bu sebebin ortadan kalktığı tarihten itibaren işlemeye

başlayacağı hükme bağlanmıştır. Üçüncü fıkranın esasına ilişkin inceleme

maddenin birinci fıkrası yönünden yapılmıştır.

16. Bu itibarla kurallar uyarınca kocanın, doğumu ve baba olmadığını veya ananın gebe kaldığı sırada

başka bir erkekle cinsel ilişkide bulunduğunu öğrendiği, gecikmenin haklı bir

sebebe dayanması durumunda ise bu sebebin ortadan kalktığı tarihten başlayarak

bir yıl içinde soybağının reddi davasını açmaması hâlinde babalık karinesinin

çürütülmesi için yargı mercilerine başvurabilmesi mümkün değildir.

B. İtirazların

Gerekçeleri

17. Başvuru

kararlarında özetle; boşanma davalarının sonunda çocuğun velayetinin genel

itibarıyla anaya verildiği, çocuğun biyolojik babasının koca olmadığını bilen

ana tarafından çocuğa velayeten yıllar sonra dahi soybağının reddi davası

açılabilmesine karşın itiraz konusu kurallarda koca tarafından anılan davanın

açılabilmesi için bir yıllık sürenin öngörüldüğü, bu durumun eşitlik ilkesiyle

bağdaşmadığı, kocanın baba olmadığını öğrenmesinden sonra hukuksal yolları

araştırıp dava açabilmesi için kurallarla öngörülen bir yıllık sürenin

hakkaniyete uygun olmadığı ve hukuk devleti ilkesinin yanı sıra devletin temel

amaç ve görevleriyle de çeliştiği, ayrıca kurallar uyarınca kocanın soybağının

reddi davasını doğumu ve eşinin gebe kaldığı sırada başka bir erkekle cinsel

ilişkide bulunduğunu öğrendiği tarihten itibaren bir yıl içinde açabileceği

öngörülmek suretiyle dava açma süresinin kocanın çocuğun biyolojik babası olup

olmadığına ilişkin net bir bilgiye sahip olmadan da başlatıldığı, bu durumun

ise kocanın temel hak ile özgürlüklerini hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle

bağdaşmayacak şekilde sınırladığı, soybağının reddi davasının açılması için

herhangi bir sürenin öngörülmemesinin çocuğu sürekli dava tehdidi altında

bırakacağı, bununla birlikte kurallarda öngörülen bir yıllık sürenin hak arama

özgürlüğüne ölçüsüz bir sınırlama getirdiği, kurallarla kocaya baba olmadığını

öğrendiği tarihin, ayrıca bir yıllık süre içinde dava açmamış olmasının haklı

bir nedene dayandığının ortaya konulması yükümlülüğü getirilmesinin

mağduriyetlere neden olduğu, kuralların çocuğun biyolojik babasıyla soybağı

ilişkisi kurmasına engel teşkil ettiği ve miras hakkıyla bağdaşmadığı, soybağı

ilişkisinin kişilik haklarıyla doğrudan ilgili olması nedeniyle kurallarla

kişinin maddi ile manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkının da ihlal

edildiği belirtilerek kuralların Anayasa’nın 2., 5., 10., 13., 17., 35., 36.,

40. ve 41. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

C. Anayasa’ya Aykırılık

Sorunu

18.

6216 sayılı Kanun’un 43.

maddesi uyarınca kurallar, ilgileri nedeniyle Anayasa’nın 20. maddesi yönünden

de incelenmiştir.

19.

Anayasa’nın 2. maddesinde belirtilen hukuk

devleti; eylem ve işlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve

özgürlükleri koruyup güçlendiren, her alanda adil bir hukuk düzeni kurup bunu

geliştirerek sürdüren, hukuki güvenliği sağlayan, Anayasa’ya aykırı durum ve

tutumlardan kaçınan, hukuk kurallarıyla kendini bağlı sayan ve yargı denetimine

açık olan devlettir.

20. Hukuk devleti

ilkesi gereğince kanunların kamu yararı amacıyla yapılması gerekir. Anayasa

Mahkemesince kamu yararı konusunda yapılacak inceleme, kanunun kamu yararı

amacıyla yapılıp yapılmadığının araştırılmasıyla sınırlıdır. Anayasa’nın çeşitli

hükümlerinde yer alan kamu yararı kavramının Anayasa’da bir tanımı

yapılmamıştır. Ancak Anayasa Mahkemesinin kararlarında da belirtildiği gibi

kamu yararı; bireysel, özel çıkarlardan ayrı ve bunlara üstün olan toplumsal

yarardır. Kamu yararı düşüncesi olmaksızın yalnız özel çıkarlar için veya

sadece belli kişilerin yararına kanun hükmü konulamaz. Böyle bir durumun açık

bir biçimde ve kesin olarak saptanması hâlinde söz konusu kanun hükmü

Anayasa’nın 2. maddesine aykırı düşer. Açıklanan istisnai hâl dışında bir kanun

hükmünün gereksinimlere uygun olup olmadığı, hangi araç ve yöntemlerle kamu

yararının sağlanabileceği kanun koyucunun takdirinde olduğundan bu kapsamda

kamu yararı değerlendirmesi yapmak anayasa yargısıyla bağdaşmaz (AYM,

E.2020/53, K.2021/55, 14/7/2021, § 23).

21. Kurallarda kocanın

soybağının reddi davasını doğumu ve baba

olmadığını veya ananın gebe kaldığı sırada başka bir erkekle cinsel ilişkide

bulunduğunu öğrendiği, gecikmenin haklı bir sebebe dayanması durumunda ise söz

konusu sebebin ortadan kalktığı tarihten başlayarak bir yıl içinde açabileceği

hükme bağlanmıştır.

22. Babalık karinesinin

gerçek duruma uygun olmasında, başka bir ifadeyle hukuken çocuğun babası olarak

kabul edilen kocanın biyolojik açıdan da çocuğun babası olmasında yarar

bulunduğu söylenebilir. Bununla birlikte

koca ile çocuk arasında biyolojik duruma aykırı şekilde kurulan soybağı

ilişkisini ortadan kaldırmaya yönelik bir dava olan soybağının reddi davasının

aile ve toplum hayatı üzerinde önemli etkilere yol açacağı kuşkusuzdur (bu

yöndeki değerlendirmeler için bkz. AYM,

E.2008/30, K.2009/96, 25/6/2009).

23. Kocanın kurallarda öngörülen sürelerin geçmesinin

ardından soybağının reddi davasını açabilmesinin mümkün olmadığı açıktır.

Nitekim kuralların gerekçesinde de anılan sürelerin hak düşürücü nitelikte

olduğu ifade edilmiştir.

24. Buna göre

kurallarla koca tarafından açılacak soybağının reddi davasına ilişkin hak

düşürücü nitelikte süre öngörülmek suretiyle soybağı ilişkisinde istikrarın

sağlanması, ayrıca anılan ilişki bağlamında oluşabilecek belirsizlik nedeniyle

çocuğun zarar görmesinin engellenmesi hedeflenmiştir. Başka bir ifadeyle kanun

koyucu soybağı ilişkisinin sürekli dava tehdidi

altında kalmaması için koca tarafından soybağının reddi davasının açılmasına

ilişkin hak düşürücü süre öngörmüştür (benzer yöndeki değerlendirme için bkz.

AYM, E.2013/62, K.2013/115, 10/10/2013).

25. Bu itibarla soybağı

ilişkisinde istikrarın sağlanması ve çocuğun korunmasını hedefleyen kuralların

kamu yararı dışında bir amaca yönelik olduğu söylenemez.

26.

Anayasa’nın “Özel hayatın gizliliği” başlıklı 20. maddesinin birinci

fıkrasında “Herkes, özel hayatına

ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sahiptir. Özel hayatın ve

aile hayatının gizliliğine dokunulamaz.”

denilmiştir.

27.

Danışma Meclisinin kabul ettiği metnin gerekçesinde özetle, anılan maddeyle kişinin özel hayatının korunmakta olduğu,

kişinin özel hayatının ferdî hayat ve bununla bir bütünü teşkil eden aile

hayatından oluştuğu, bu anlamda özel hayatın korunmasının her şeyden önce özel

hayatın gizliliğinin korunması, başkalarının gözleri önüne serilememesi

anlamına geldiği ayrıca resmî makamların özel hayata müdahale edememesinin,

başka bir ifadeyle kişinin ferdî ile aile hayatını kendi anladığı gibi

düzenleyip yaşayabilmesinin özel hayatın korunmasının diğer bir yönünü

oluşturduğu ve maddenin birinci fıkrasında bu hususun da hükme bağlandığı ifade

edilmiştir.

28. Anayasa

Mahkemesinin bireysel başvuru alanında verdiği kararlarda sıkça vurgulandığı

üzere özel hayat kavramı eksiksiz bir tanımı

bulunmayan geniş bir kavramdır. Bu kapsamda korunan hukuki değer esasen kişisel

bağımsızlıktır. Özel hayata saygı hakkının kapsamının belirlenmesinde bireyin

kişiliğini geliştirmesi ve gerçekleştirmesi kavramı temel alınmaktadır.

Anılan hak; herkesin istenmeyen bütün müdahalelerden uzak, kendine özel bir

ortamda yaşama hakkına sahip olduğuna işaret etmekle birlikte kişiliğin

serbestçe geliştirilmesiyle uyumlu birçok hukuki menfaati de içermektedir (Serap

Tortuk, B. No: 2013/9660, 21/1/2015, §§ 31-36; Bülent Polat, B. No:

2013/7666,10/12/2015, §§ 61-63; Tevfik Türkmen [GK], B. No: 2013/9704,

3/3/2016, §§ 50-52; Ata Türkeri, B. No: 2013/6057, 16/12/2015, §§

30-32).

29. Soybağının

reddi davası biyolojik duruma aykırı şekilde kurulan soybağı ilişkisinin

ortadan kaldırılmasını, başka bir ifadeyle babalık karinesinin çürütülmesini

sağlamaktadır. Biyolojik duruma aykırı şekilde kurulan soybağı ilişkisinin

ortadan kaldırılabilmesinin ilgililerin anılan ilişki bağlamında özel hayatı

ile aile hayatını dilediği gibi düzenleyip yaşayabilmesi bakımından taşıdığı

önem açıktır. Bu bağlamda söz konusu dava soybağı ilişkisinin taraflarının özel

hayatına ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkıyla doğrudan

ilgilidir (aynı yöndeki değerlendirmeler için bkz. AYM, E.2023/135, K.2024/18,

23/1/2024, § 26, 27).

30. Bu itibarla çocuk

ile arasında biyolojik duruma aykırı şekilde kurulmuş olan soybağı ilişkisinin

ortadan kaldırılmasında kocanın özel ve aile hayatına saygı gösterilmesini

isteme hakkı bakımından menfaatinin bulunduğu kuşkusuzdur.

31. Anayasa’nın 40.

maddesinin birinci fıkrasında “Anayasa ile tanınmış hak ve hürriyetleri

ihlâl edilen herkes, yetkili makama geciktirilmeden başvurma imkânının

sağlanmasını isteme hakkına sahiptir.” denilmiştir. Anılan hükme göre

kişilerin yargı makamları ile idari makamlar önünde haklarını arayabilmelerine

kolaylık ve imkân sağlanması anayasal bir zorunluluktur. Bu zorunluluk, temel

hak ve özgürlüğü ihlal edilen ya da ihlal edildiğini iddia eden kişilerin

ilgili yargı veya idari merciler nezdinde şikâyetlerini dile getirmesi

hususunda devlete gerekli ve yeterli mekanizmaları oluşturarak uygun koşulları

sağlama yükümlülüğü getirmektedir (AYM, E.2019/102, K.2019/99, 25/12/2019, §

16).

32. Bu çerçevede

Anayasa’nın anılan maddesinde güvence altına alınan etkili başvuru hakkı;

anayasal bir hakkının ihlal edildiğini ileri süren herkese hakkın niteliğine

uygun olarak iddialarını inceletebileceği makul, erişilebilir, etkili, ihlalin

gerçekleşmesini veya sürmesini engellemeye ya da sonuçlarını ortadan kaldırmaya

elverişli idari ve yargısal yollara başvuruda bulunabilme imkânının

sağlanmasını teminat altına almaktadır (AYM, E.2019/102, K.2019/99, 25/12/2019,

§ 17).

33. Biyolojik babası

olmadığı çocuk ile arasında soybağı ilişkisi bulunmasının kocanın özel ve aile

hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkıyla doğrudan ilgisinin bulunduğu

gözetildiğinde koca tarafından babalık karinesinin çürütülmesi için

başvurulabilecek etkili ve erişilebilir bir yolun öngörülmesi etkili

başvuru hakkının gereğidir.

34. Soybağının reddi

davasının sonunda çocuk ile koca arasındaki soybağı ilişkisinin ortadan

kaldırılmasının, başka bir deyişle babalık karinesinin çürütülmesinin mümkün

olduğu dikkate alındığında anılan davanın kocanın özel ve aile hayatına saygı

gösterilmesini isteme hakkına yönelik ihlali ortadan kaldırabilecek etkili

bir yol olduğu açıktır.

35. Bununla birlikte

koca tarafından anılan davanın açılması için öngörülen süre, özel hayata ve

aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkının ihlal edildiği iddiasıyla

başvurulacak yolun erişilebilir niteliğini zedelememelidir. Nitekim başvuru yolunun erişilebilir olduğundan

söz edebilmek için bu yola erişmeyi imkânsız kılan ya da aşırı derecede

zorlaştıran süre sınırlamalarının bulunmaması gerekir (AYM, E.2020/30,

K.2023/12, 25/1/2023, § 194).

36. 4721 sayılı Kanun’un 289. maddesinin itiraz konusu

birinci fıkrası uyarınca koca, soybağının

reddi davasını doğumu ve baba olmadığını

veya ananın gebe kaldığı sırada başka bir erkekle cinsel ilişkide bulunduğunu

öğrendiği tarihten itibaren bir yıl içinde açabilecektir. Buna göre koca

tarafından soybağının reddi davasının açılabileceği süre belirli ve

öngörülebilir niteliktedir.

37. Bu bağlamda kuralla, kocaya kısa sayılamayacak bir

süre içinde babalık karinesini çürütebilmek için yargı mercilerine başvurma

imkânı tanınmıştır. Başka bir ifadeyle kuralda belirtilen durumların

öğrenildiği tarihten itibaren başlayacağı öngörülen bir yıllık sürenin makul

olduğu anlaşılmaktadır. Dolayısıyla kuralın özel hayata ve aile hayatına saygı

gösterilmesini isteme hakkının ihlal edildiği iddiasıyla yargısal yola

başvurulmasını imkânsız hâle getirdiği ya da aşırı derecede güçleştirdiği söylenemez.

38. Öte yandan söz konusu maddenin itiraz konusu diğer

kuralı oluşturan üçüncü fıkrası gereğince gecikmenin haklı bir sebebe dayanması

durumunda bir yıllık süre anılan sebebin ortadan kalktığı tarihte işlemeye

başlayacaktır. Buna göre kocanın, doğumu ve baba olmadığını veya ananın gebe

kaldığı sırada başka bir erkekle cinsel ilişkide bulunduğunu öğrendiği tarihten

itibaren bir yıl içinde soybağının reddi davasını açamamasının haklı sebebe

dayanması hâlinde anılan davanın söz konusu sebebin ortadan kalkmasından

itibaren bir yıl içinde açılması da mümkündür.

39. Üçüncü fıkranın gerekçesinde nelerin haklı sebep olarak kabul edilebileceğinin fıkrada

belirtilmediği ve bu hususta hâkime takdir yetkisinin tanındığı ifade

edilmiştir. Bu kapsamda kocanın elinde

olmayan ya da makul görülebilecek nedenlerle doğumu ve baba olmadığını veya

ananın gebe kaldığı sırada başka bir erkekle cinsel ilişkide bulunduğunu

öğrendiği tarihten itibaren bir yıl içinde soybağının reddi davasını açamaması

durumunda gecikmenin haklı sebebe dayandığının kabul edileceği açıktır.

40. Yine kocanın anılan davayı çocuğun üstün yararının

zorunlu kıldığı bir nedenle doğumu ve baba olmadığını veya ananın gebe kaldığı

sırada başka bir erkekle cinsel ilişkide bulunduğunu öğrendiği tarihten itibaren

bir yıl içinde açmaması hâlinde de haklı sebebe dayanan bir gecikmenin mevcut

olduğunun değerlendirilmesi mümkündür.

41. Bu itibarla soybağının reddi davasının açılması için

makul bir süre öngören, ayrıca gecikmenin haklı sebebe dayanması durumunda bu

sebebin ortadan kalktığı tarihten itibaren bir yıl içinde babalık karinesinin

çürütülmesi için yargı mercilerine başvurulmasına da imkân tanıyan kuralların

özel hayat ile aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkı bağlamında

başvurulacak yargı yolunun erişilebilir niteliğini zedelemediği ve etkili

başvuru hakkını ihlal etmediği sonucuna ulaşılmıştır.

42. Açıklanan nedenlerle kurallar, Anayasa’nın 2., 20. ve

40. maddelerine aykırı değildir. İtirazların reddi gerekir.

Kuralların Anayasa’nın

5., 13., 17., 35., 36. ve 41. maddelerine de

aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de bu bağlamda belirtilen hususların

Anayasa’nın 2., 20. ve 40. maddeleri bağlamında yapılan değerlendirmeler

kapsamında ele alınmış olması nedeniyle Anayasa’nın 5., 13., 17., 35., 36. ve 41. maddeleri yönünden ayrıca bir inceleme yapılmasına gerek

görülmemiştir.

Kuralların Anayasa’nın

10. maddesiyle ilgileri görülmemiştir.

V. HÜKÜM

22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun

289. maddesinin;

A. Birinci

fıkrasının,

B. Üçüncü

fıkrasının “anılan maddenin birinci fıkrası” yönünden,

Anayasa’ya aykırı olmadıklarına ve itirazların REDDİNE 30/5/2024

tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkanvekili

Hasan Tahsin GÖKCAN

Üye

Engin YILDIRIM

Üye

Rıdvan GÜLEÇ

Üye

Recai AKYEL

Üye

Yusuf Şevki HAKYEMEZ

Üye

Yıldız SEFERİNOĞLU

Üye

Selahaddin MENTEŞ

Üye

İrfan FİDAN

Üye

Kenan YAŞAR

Üye

Muhterem İNCE

Üye

Yılmaz AKÇİL

Üye

Ömer ÇINAR

 

Benzer Kararlar

 

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi — Soybağının Reddinde Süre ve DNA Testi

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi — Soybağının Reddinde Babalığa İlişkin Şüphe ile Öğrenme Tarihinin Ayrılması

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi — Soybağının Reddi Davasında Altsoyun Süresi

Tüm Aile Hukuku Kararları ›

 

İlgili Sayfalar

 

Soybağı ve Aile Hukuku Uyuşmazlıkları

 

Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.

 

Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.

 

Karar Künyesi

 

Mahkeme

Anayasa Mahkemesi

 

Karar Türü

Norm Denetimi

 

Esas No

2023/167

 

Karar No

2024/115

 

Karar Tarihi

30 Mayıs 2024

 

Oy Durumu

Oybirliği

 

Resmî Kaynak

Anayasa Mahkemesi Norm Kararlar Bilgi Bankası

 

Hukuki Destek

Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu

 

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.

Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara

 

0552 725 25 18

WhatsApp ile Yazın

İletişim ve Yol Tarifi

 

İlgili Hukuk Alanları

Boşanma ve Aile Hukuku

Tüm Çalışma Alanları ›

bottom of page