top of page

Ana Sayfa › İçtihatlar

 

Bireysel Başvuru Kararları  ·  AİLE HUKUKU  ·  HAK İHLALİ

Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm — Uluslararası Çocuk İadesinde Yıllar İçinde Değişen Koşulların İncelenmesi

 

B. No: 2017/37155 · 30 Eylül 2020

 

İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 7 Kasım 2026

 

Kararın Özeti

 

Çocuğun Amerika Birleşik Devletleri'ne iadesi için başlayan süreç yaklaşık dokuz yıl sürdü. İade kararı verilirken çocuğun Türkiye'deki yaşamı, görüşünü açıklayabilecek yaşa ulaşması ve babanın artık Amerika'da yaşamadığı iddiası araştırılmadı. Anayasa Mahkemesi, güncel koşullar ve uzman incelemesi olmadan kurulan gerekçeyi yetersiz buldu. Aile hayatına saygı hakkının ihlaline ve yeniden yargılamaya karar verdi. Tazminat taleplerini reddetti, duruşma şikâyetini ayrıca incelemedi.

 

Hukuki İlke

 

Uluslararası çocuk iadesinde yargılama boyunca değişen yaşam koşulları, çocuğun görüşü ve dönüşün yaratacağı somut riskler değerlendirilerek çocuğun üstün yararı gerekçelendirilmelidir.

 

Sonuç

 

Aile hayatına saygı hakkının ihlaline ve İzmir 1. Aile Mahkemesinde yeniden yargılamaya oybirliğiyle karar verildi. Tazminat talepleri reddedildi. Temyizde duruşma yapılmaması şikâyeti ayrıca incelenmedi.

 

İlgili Mevzuat

 

  • Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 20, 41

  • Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukuki Veçhelerine Dair Sözleşme — m. 13

  • 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun — m. 50

Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.

 

Kararın Tam Metni

 

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir.

 

TÜRKİYE CUMHURİYETİ


ANAYASA MAHKEMESİ


 


 


İKİNCİ BÖLÜM


 


KARAR


 


... BAŞVURUSU


(Başvuru Numarası: 2017/37155)


 


Karar Tarihi: 30/9/2020


 


İKİNCİ BÖLÜM


 


KARAR


 


 


Başkan


:


Kadir ÖZKAYA


Üyeler


:


M. Emin KUZ


 


 


Rıdvan GÜLEÇ


 


 


Yıldız SEFERİNOĞLU


 


 


Basri BAĞCI


Raportör


:


Şermin BİRTANE


Başvurucu


:


...


Vekili


:


Av. ...


 


I. BAŞVURUNUN


KONUSU


1. Başvuru; müşterek çocuğun yurt dışında bulunan mutat


meskenine iade edilmesine karar verilmesi nedeniyle aile hayatına saygı


hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.


II. BAŞVURU


SÜRECİ


2. Başvuru 9/11/2017 tarihinde yapılmıştır.


3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden


yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.


4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik


incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.


5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul


edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.


6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet


Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüş bildirmemiştir.


III. OLAY VE


OLGULAR


7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve


Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) ile erişilen bilgi ve belgeler


çerçevesinde ilgili olaylar özetle şöyledir:


8. Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olan başvurucu ile


Türkiye Cumhuriyeti ve aynı zamanda Amerikan vatandaşı İ.E.U. 19/11/2000


tarihinde evlenmişlerdir. Sonrasında başvurucu ile eşi Amerika'da yaşamaya


başlamışlar ve 9/2/2006 tarihinde Amerika Birleşik Devletleri (ABD) doğumlu


Y.U. isimli bir kız çocukları dünyaya gelmiştir.


9. Başvurucu, eşi ve kızı 29/8/2007 tarihinde Türkiye'ye


gelmişlerdir. Başvurucunun eşi 28/11/2007 tarihinde tek başına ABD'ye


dönmüştür. Başvurucu, kızıyla birlikte Türkiye'de kalmış ve 6/3/2008 tarihinde


boşanma (velayet, nafaka ve tazminat talepli) davası açmıştır.


A. Çocuğun İadesi Talebiyle Açılan Dava Süreci


10. Başvurucunun eşi 22/4/2008 tarihinde Türkiye'de


alıkonulmak suretiyle müşterek çocuğun mutat meskenine dönmesinin engellediğini


iddia ederek 25/11/1980 tarihli Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukuki


Veçhelerine Dair Sözleşme (Lahey Sözleşmesi) uyarınca iade işlemlerinin


başlatılması talebiyle Amerikan makamlarına başvurmuştur. Söz konusu talep


Adalet Bakanlığı Uluslararası Hukuk ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü (Genel


Müdürlük) tarafından İzmir Cumhuriyet Başsavcılığına (Savcılık) iletilmiştir.


Savcılık 22/4/2008 tarihinde Lahey Sözleşmesi kapsamında müşterek çocuğun


ABD'ye iadesi talebiyle İzmir 1. Aile Mahkemesinde (Mahkeme) dava açmıştır.


11. Mahkeme, psikolog raporu almaya gerek olmadığını


kabul etmiş ve 24/6/2008 tarihinde davayı reddetmiştir. Karar gerekçesinde;


çocuğun 25 aylık olduğu, babadan ziyade anne şefkat ve bakımına ihtiyaç


duyduğu, yaşı itibarıyla menfaatleri ve ihtiyaçları bakımından bulunması


gereken yerin annesinin yanı olduğu, boşanma davası açıldığından dolayı


tarafların ayrı yaşamaya haklarının bulunduğu, bu nedenle yeşil kart sahibi


olsa da annenin Amerika'da ikamet etmeye zorlanamayacağı, çocukla baba arasında


şahsi ilişkinin kurulmuş olduğu, her iki tarafın da Türk vatandaşı olması


nedeniyle çocuğu Türkiye'de görmelerine engel bir durumun bulunmadığı hususları


vurgulanmıştır. Söz konusu karar Yargıtay incelemesinden geçerek


kesinleşmiştir.


12. Bu karar üzerine başvurucunun eşi Avrupa İnsan


Hakları Mahkemesine (AİHM) başvurmuştur. AİHM 3/5/2012 tarihinde aile hayatına


saygı hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir. Karar gerekçesinde AİHM;


derece mahkemesinin sadece çocuğun yaşının küçük olmasına dayandığını, yaş


küçüklüğünün önemli bir kriter olmasına karşın tek başına iade talebinin


reddini haklı kılmaya yetmeyeceğini vurgulamıştır. AİHM; ulusal mahkemelerin


olgusal, duygusal, psikolojik, maddi ve tıbbi nitelikteki faktörler ile ailenin


durumunun derinlemesine incelenmesi gereğine dikkat çekmiştir. Somut olayda ise


derece mahkemesinin Lahey Sözleşmesi hükümlerini uygulamadığını, aile


ilişkilerini derinlemesine incelemediğini belirtmiş ve karar alma sürecindeki


işlemlerin Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (Sözleşme) 8. maddesinde


belirtilen usule ilişkin gerekliliklere uygun olmadığını vurgulamıştır (B. No:


60328/09, 3/5/2012, § 58, 61, 62).


13. İhlal kararı üzerine başvurucunun eşi yargılamanın


yenilenmesi talebinde bulunmuştur. İzmir 1. Aile Mahkemesi yeniden yargılama


talebini reddetmiş, verilen karar Yargıtay tarafından bozulmuştur. Mahkeme


yargılamanın reddi kararında ısrar etmiştir, karar Yargıtay Hukuk Genel


Kurulunun 29/5/2015 tarihli kararıyla bozulmuştur. Bunun üzerine İzmir 1. Aile


Mahkemesinde görülen yeniden yargılama sonucunda 14/12/2015 tarihinde davanın


kabulü ile müşterek çocuğun ABD'ye iadesine karar verilmiştir. Mahkeme,


psikolog ve pedagog raporu alınmasına gerek olmadığına karar vermiştir. Ayrıca


Mahkemece davanın açıldığı tarihte yaşının küçük olması nedeniyle çocuğun


beyanlarının alınmasına yer olmadığı belirtilmiştir. Karar gerekçesinde; AİHM


kararında, yaş küçüklüğünün önemli bir kriter olmasına rağmen iade talebinin


reddine tek başına dayanak oluşturmayacağının belirtildiği, çocuğun iadesi


hâlinde fiziki veya psikolojik bir tehlikeye maruz kalacağının da


ispatlanmadığı, bu nedenle ABD'ye iadesinin uygun olduğu ifade edilmiştir.


14. Başvurucu kararı temyiz etmiştir. Temyiz dilekçesinde


başvurucu; yargılama sürecinde çocuğun 9 yaşına geldiğini, 2007 yılından bu


yana Türkiye'de yaşadığını, yaşam merkezi ve meskeninin İzmir olduğunu, okulu,


arkadaşları ve sosyal çevresinin burada bulunduğunu ve mahkeme kararı uyarınca


velayeti kendisinde bulunduğu için birlikte yaşadıklarını, Mahkemece 9


yaşındaki çocuğun dinlenerek beyanlarının dikkate alınması gerektiğini


belirtmiştir. Başvurucu ayrıca davalı babanın da artık Amerika'da yaşamadığını,


2011 yılından itibaren Türkiye'de yaşadığını, taraflardan hiçbirinin Amerika'da


bulunmamasına rağmen Mahkemenin bu hususları değerlendirmediğini ifade


etmiştir. Başvurucunun temyiz incelemesinin duruşmalı olarak yapılması isteği


Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin (Daire) 6/4/2017 tarihli kararıyla, mutat meskene


iadeye ilişkin kararların temyiz incelemesinin duruşmalı yapılacağına dair


mevzuatta hüküm bulunmadığı, ayrıca söz konusu davaların "öncelikle ve


acele görülmesi" gerektiği vurgulanarak reddedilmiş ve yapılan temyiz


incelemesi üzerine hüküm onanmıştır. Başvurucunun karar düzeltme talebi


11/9/2017 tarihinde reddolunmuştur.


15. Nihai karar başvurucuya 10/10/2017 tarihinde tebliğ


edilmiştir.


16. Başvurucu 9/11/2017 tarihinde bireysel başvuruda


bulunmuştur.


B. Boşanma


Davasına İlişkin Süreç


17. Başvurucunun eşi ABD'de boşanma davası açmış, ABD


yargı makamları tarafından 19/12/2008 tarihinde tarafların boşanmalarına ve


ortak velayet hakkına karar verilmiştir. İzmir 12. Aile Mahkemesinin 2/12/2009


tarihli kararıyla yabancı mahkeme kararının boşanmaya ilişkin kısmının tanınıp


tenfizine, velayete ilişkin kısmı yönünden ise hukukumuzda ortak velayete


ilişkin hükümler bulunmaması nedeniyle tanıma talebinin reddine hükmedilmiştir.


18. Başvurucu da 6/3/2008 tarihinde İzmir 4. Aile


Mahkemesinde boşanma davası açmıştır. Mahkeme 17/1/2011 tarihinde tenfiz


kararını esas alarak boşanma yönünden karar verilmesine yer olmadığına, küçüğün


velayetinin başvurucuya verilmesine, baba ile çocuk arasında kişisel ilişki


düzenlenmesine, çocuğa nafaka bağlanmasına, tazminat taleplerinin reddine karar


vermiştir. Anılan karar Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 20/3/2012 tarihli


kararıyla onanmıştır. Başvurucunun eşi, AİHM kararını dayanak göstererek


yargılamanın yenilenmesi talebinde bulunmuştur. İzmir 4. Aile Mahkemesinin


8/10/2012 tarihli kararıyla yargılamanın iadesi talebi reddedilmiştir. Söz


konusu karar Yargıtay 2. Hukuk Dairesince 24/9/2013 tarihinde onanmıştır.


IV. İLGİLİ


HUKUK


19. İlgili hukuk için bkz. Marcus Frank Cerny


[GK], B. No: 2013/5126, 2/7/2015, §§ 18-25; Levent Aşıklar, B. No:


2014/13936, 8/3/2018, §§ 32-54; Angela Jane Kilkenny, B. No: 2015/10826,


17/7/2018, §§ 25-52.


20. Lahey Sözleşmesi’nin 13. maddesinin üçüncü fıkrası


şöyledir:


 “Adli veya idari makam keza çocuğun,


geri dönmek istemediğini ve görüşünün gözönünde bulundurulmasının uygun olacağı


bir yaşa ve olgunluğa erişmiş bulunduğunu gözlerse, geri dönmesini emretmeyi


reddedebilir.”


V. İNCELEME VE


GEREKÇE


21. Mahkemenin 30/9/2020 tarihinde yapmış olduğu


toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:


A. Aile Hayatına


Saygı Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia


1. Başvurucunun


İddiaları


22. Başvurucu; yargılama sürecinde aradan geçen yılların


ve meydana gelen gelişmelerin dikkate alınmadığını, karar tarihinde çocuk 10


yaşına gelmiş olmasına rağmen derece mahkemesince 25 aylıkmış gibi karar tesis


edildiğini, çocuğun beyanlarının dahi alınmadığını, bu nedenle mahkeme


kararının somut olayın özelliklerine ve hayatın olağan akışına tamamen aykırı


olduğunu belirtmiştir. Başvurucu; çocuğun küçüklüğünden itibaren Türkiye'de


yaşadığını, okula gittiğini, ailesinin, arkadaşlarının ve sosyal çevresinin


Türkiye'de bulunduğunu, davacı babanın da ABD'yi terk ettiğini, taraflardan


hiçbirinin ABD'de yaşamadığını, hiçbir fiziki ve sosyal bağının bulunmadığı


ABD'ye iadesinin çocuğun yüksek menfaatine uygun olmadığını ifade etmiştir.


Başvurucu; davacı babanın yerleşim yerinin İstanbul olduğu ve son olarak Suudi


Arabistan'da çalıştığı, ABD'de yaşamadığı yönündeki kanıtları sunmalarına


rağmen bu hususların derece mahkemesi tarafından dikkate alınmadığını, çocuğun


başka bir ülkeye gönderilmesi durumunda ailesinin parçalanacağını


vurgulamıştır. Başvurucu söz konusu nedenlerle aile hayatına saygı hakkının ve


Yargıtay onama kararının gerekçesiz olması nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal


edildiğini ileri sürmüştür.


2. Değerlendirme


23. Anayasa’nın 5. maddesi şöyledir:


"Devletin temel amaç ve


görevleri, … Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun refah,


huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal


hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal,


ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddî ve manevî varlığının


gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır."


24. Anayasa’nın 20. maddesinin birinci fıkrasının ilgili


kısmı şöyledir:


"Herkes ... aile hayatına saygı


gösterilmesini isteme hakkına sahiptir. ... aile hayatının gizliliğine


dokunulamaz."


25. Anayasa’nın 41. maddesi şöyledir:


"Aile, Türk toplumunun temelidir


ve eşler arasında eşitliğe dayanır.


Devlet, ailenin huzur ve refahı ile


özellikle ananın ve çocukların korunması ve aile planlamasının öğretimi ile


uygulanmasını sağlamak için gerekli tedbirleri alır, teşkilatı kurar.


Her çocuk, korunma ve bakımdan


yararlanma, yüksek yararına açıkça aykırı olmadıkça, ana ve babasıyla kişisel


ve doğrudan ilişki kurma ve sürdürme hakkına sahiptir.


Devlet, her türlü istismara ve şiddete


karşı çocukları koruyucu tedbirleri alır."


26. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından


yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki


tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013,


§ 16).


27. Anayasa Mahkemesinin önceki kararları uyarınca ebeveyn


ve çocuklar arasındaki ilişkileri konu alan uyuşmazlıklarda idari ve yargısal


işlemlere dair şikâyetlerin bir bütün hâlinde aile hayatına saygı hakkı


bağlamında incelenmesi gerekmektedir (Marcus Frank Cerny, § 82; Levent


Aşıklar, § 59; Angela Jane Kilkenny, § 64; Cem Ramazan Ninek,


B. No: 2015/13760, 18/7/2018, § 75). Başvurucunun ileri sürdüğü adil yargılanma


hakkı kapsamında gerekçeli karar hakkının ihlali ve delillerin yeterli inceleme


yapılmadan hatalı değerlendirildiği iddiaları aynı zamanda aile hayatına saygı


hakkı kapsamında ele alınacak yargısal kararların bireysel menfaat


dengelemesinde yeterli gerekçe ihtiva edip etmediği -usule ilişkin


güvencelerden yararlanılıp yararlanılmadığı- hususuna da ilişkin olduğu


değerlendirilmiştir. Dolayısıyla konusu çocuğun mutat meskene iade edilmesi


olan başvurunun Anayasa'nın 20. ve 41. maddelerinde düzenlenen aile hayatına


saygı hakkı kapsamında incelenmesi gerekmektedir.


a. Kabul


Edilebilirlik Yönünden


28. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine


karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan aile


hayatına saygı hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir


olduğuna karar verilmesi gerekir.


b. Esas


Yönünden


i. Genel


İlkeler


29. Anayasa'nın 20. maddesinde düzenlenen aile hayatına


saygı hakkı kapsamında devletin pozitif yükümlülükleri değerlendirilirken


Anayasa'nın 41. maddesinin de dikkate alınması gerektiği açıktır. Anayasa'nın


devletin pozitif tedbirler alma yükümlülüğü konusunda anılan maddeleri,


ebeveynin çocuğuyla bütünleşmesinin sağlanması amacıyla tedbirler alınmasını


isteme hakkını ve kamusal makamların bu tür tedbirleri alma yükümlülüğünü


içermektedir. Anayasa'nın 41. maddesinde her çocuğun -yüksek yararına aykırı


olmadıkça- ebeveynleriyle kişisel ve doğrudan ilişki kurma, sürdürme hakkına


sahip olduğu açıkça belirtilmektedir. Ancak bu yükümlülük mutlak olmayıp her


olayın özel koşullarına bağlı olarak alınacak tedbirlerin nitelik ve kapsamı


farklılaşabilmektedir (Murat Atılgan, B. No: 2013/9047, 7/5/2015, § 22; Marcus


Frank Cerny, §§ 36, 41).


30. Uluslararası çocuk kaçırma vakaları, uluslararası


anlamda ciddi bir işbirliğini gerektirmekte olup bu işbirliği bakımından en


önemli vasıtalardan biri Lahey Sözleşmesi’dir. Lahey Sözleşmesi, kaçırılan veya


taraf devletlerden birinde alıkonulan çocuğun ivedi şekilde iadesini ve ebeveyn


tarafından gerçekleştirilen uluslararası çocuk kaçırma vakalarının çözümü


hususunda hızlı bir prosedür öngörmektedir. Bu bağlamda Lahey Sözleşmesi’ne


taraf bir devlette mutat olarak ikamet eden çocuğun diğer bir taraf devlete


yasa dışı kaçırılması veya orada alıkonulması durumunda Lahey Sözleşmesi’nde


yer verilen sınırlı sayıdaki istisnai hâller dışında çocuğun bulunduğu ülkenin


yetkili makamlarının çocuğu mutat ikametgâhı olan ülkesine ivedi şekilde iade


etmesi zorunludur (Marcus Frank Cerny, §§ 46, 47).


31. Lahey Sözleşmesi uyarınca taraf devletler ülke


sınırları içinde Lahey Sözleşmesi’nin amaçlarının gerçekleşmesini sağlamak


üzere uygun bütün önlemleri almak ve bu amaç doğrultusunda en süratli usullere


başvurmakla yükümlüdür. Bu yükümlülük ilgili vakalarda aile hayatına saygı


hakkının öngördüğü pozitif yükümlülüklerin yerine getirilmesi açısından oldukça


önemlidir. Sözleşme’nin temel amacı, çocuğun mutat meskeni olan ülkesine iade


edilmesini sağlayarak koruma hakkının nasıl düzenlenmesi gerektiğinin çocuğun


üstün menfaatleri nazara alınmak suretiyle mutat meskenin yargı makamlarınca


belirlenmesidir. Öte yandan Lahey Sözleşmesi zorunlu iade kuralının


istisnalarını da belirlemiştir. Söz konusu düzenleme, geri dönmesinin çocuğu


fiziki veya psikolojik bir tehlikeye maruz bırakacağının veya başka bir şekilde


müsamaha edilemeyecek bir duruma düşüreceğinin tespit edilmesi hâlinde ilgili


yargısal makamlara iadeyi reddetme yetkisi vermektedir. Önemli risk veya


müsamaha edilemeyecek durumun klasik görünümleri, çocuk istismarı (fiziksel


ve/veya cinsel) ve aile içi şiddet iddialarını içeren vakalardır. Bu durumlarda


iade talebi, önemli risk veya müsamaha edilemeyecek durum gerekçesine istinaden


reddedilebilmektedir (Marcus Frank Cerny, §§ 55, 58, 59).


32. Mevzuatın yorumlanmasıyla ilgili sorunları çözmek


öncelikle derece mahkemelerinin yetki ve sorumluluk alanındadır. İç hukukun


genel olarak uluslararası hukuka veya uluslararası anlaşmalara atıf yaptığı


hâllerde de durum böyledir. Anayasa Mahkemesinin rolü ise bu kuralların


yorumunun Anayasa’ya uygun olup olmadığını belirlemekle sınırlıdır. Bu nedenle


Anayasa Mahkemesi, derece mahkemeleri tarafından izlenen usulü denetleme ve özellikle


mahkemelerin Lahey Sözleşmesi hükümlerini yorumlayıp uygularken Anayasa’nın 20.


ve 41. maddelerindeki güvenceleri gözetip gözetmediğini belirleme yetkisine


sahiptir (Marcus Frank Cerny, § 62; Levent Aşıklar, § 68).


33. Bu alandaki belirleyici mesele; çocuğun anne, baba ve


kamu düzeninin yarışan menfaatleri arasında devletin kendisine tanınan takdir


alanı içinde bu konuda adil bir denge kurup kurmadığıdır. Ancak bu denge


kurulurken velayet ve kişisel ilişki hakkıyla ilgili meselelerde çocukların


menfaatlerinin üstün bir öneme sahip olduğu unutulmamalıdır. Bununla birlikte


söz konusu haklar arasında denge kurulurken ebeveynin çocukla düzenli ilişkide


bulunması gereği de dikkate alınması gereken bir diğer önemli faktördür (Marcus


Frank Cerny, § 74; Levent Aşıklar, § 76).


34. Her çocuk, menfaatleri aksini gerektirmedikçe


ebeveyni ile doğrudan ve düzenli olarak kişisel ilişkisini sürdürme hakkına


sahiptir. Çocuğun menfaati; bir yandan -söz konusu ailenin sağlıksız olması


durumu hariç- ailesiyle bağlarını sürdürmesi gerektiğine işaret etmekte, öte


yandan çocuğun sağlıklı ve güvenli bir çevrede gelişimini sürdürmesini


içermektedir. Aynı düşünce Lahey Sözleşmesi için de geçerli olup çocuğun geri


döndürülmesi, çocuğu ağır fiziksel veya psikolojik zarar riskine maruz


bırakmadıkça veya başka bir şekilde katlanılmaz bir duruma sokmadıkça kural


olarak kaçırılan çocuğun ivedi olarak iadesini gerektirmekte ve bu şekilde aile


ilişkilerinin sürdürülebilirliğini amaçlamaktadır (Marcus Frank Cerny, §


75; Levent Aşıklar, § 77).


35. Ayrıca Lahey Sözleşmesi de bu kabul doğrultusunda


hukuka aykırı olarak ülkeden çıkarılan veya sözleşmeci devlette alıkonulan bir


çocuğun hemen geri döndürülmesini sağlamak için bir dizi tedbir öngörmüştür.


Aile hayatına saygı hakkı bağlamındaki uyuşmazlıklarda, pozitif yükümlülüklerin


yerine getirilmesi hususunda ilgili idari ve yargısal işlemlerin süratle yerine


getirilmesi kadar karar oluşturma sürecinin ilgili kişilerin görüşlerini tam


olarak sunabildikleri adil bir süreç olmasının sağlanması da önemlidir. Bu


çerçevede Anayasa’nın 20. maddesi kapsamında aile hayatına saygı hakkına


ilişkin pozitif yükümlülük değerlendirmesinin içeriğine, ilgili yargısal


süreçlerin ivedi şekilde tarafların katılımına açık ve adil yargılanma hakkının


usule ilişkin gereklerine riayetle yürütülmesi şeklindeki usule ilişkin


yükümlülüğün de eklenmesi gerekmektedir (Marcus Frank Cerny, § 81).


ii. İlkelerin


Olaya Uygulanması


36. Başvuru; Anayasa Mahkemesinin daha önce Marcus


Frank Cerny ve Levent Aşıklar kararlarında vurguladığı gibi çocuk


ile anne ve babanın yarışan menfaatleri arasında, devletin kendisine tanınan


takdir alanı içinde bu konuda adil bir denge kurup kurmadığı yönünden


incelenecektir.


37. Ebeveyn ve çocuk arasındaki aile yaşamının tesisinde


dikkate alınması gereken temel unsur çocuğun üstün yararıdır. Kamusal makamlar


aile ilişkilerinin sürdürülebilirliği ve olayın tarafları arasında iş


birliğinin tesisi noktasında kendilerinden beklenen en üstün gayreti göstermek


zorunda olmakla birlikte bu alanda zorlayıcı tedbirlere başvurma yükümlülüğü


tüm tarafların menfaati, özellikle de çocuğun üstün yararı karşısında sınırlı


olmak durumundadır. Kamu makamlarının çocuğun üstün yararını daima dikkate alarak


ve ebeveyn ile çocuğun menfaatleri arasındaki adil dengeyi gözeterek karar


vermeleri gerekmektedir. Bununla birlikte kişisel ve ailevi durumların aileden


aileye farklılık arz ettiği dikkate alındığında ilgili bütün bireylerin hakları


arasında adil bir dengenin kurulması her somut olayın kendine özgü koşullarının


incelenmesini gerektirmektedir (benzer yönde bkz. M.M.E. ve T.E., B. No:


2013/2910, 5/11/2015, § 133; M.L. ve diğerleri, B. No: 2014/7469,


22/11/2017, § 88).


38. Çocukların ebeveyninden birinin velayet hakkı ihlal


edilmek suretiyle kaçırılmaları veya alıkonulmalarının sonuçlarının


hafifletilmesi/önlenmesi amacıyla ülkemizce kabul edilen Lahey Sözleşmesi’nde


çocukların mutat meskenlerine derhâl iadesi kuraldır. Bununla birlikte çocuğun


üstün yararının korunması amacıyla söz konusu kuralın istisnaları da


düzenlenmiştir. Kamu makamları çocuğun fiziki veya psikolojik olarak bir


tehlikeye maruz kalacağı veya başka bir şekilde müsamaha edilemeyecek bir


duruma düşüreceği yolunda ciddi bir risk olduğunu tespit ederlerse geri


dönmesine karar vermek zorunda değillerdir. Bu bakımdan çocuğun iade edilip


edilmeyeceğine karar verecek olan kamu makamlarının çocuğun üstün yararının


korunması yönünden istisnaların gerçekleşip gerçekleşmediğini araştırarak ilgili


ve yeterli gerekçelerle ortaya koymaları çok önemlidir. Bu bağlamda derece


mahkemelerinin gerekçeleri, tarafların kanun yoluna başvuru imkânını etkili


şekilde kullanabilmesini sağlayacak surette ayrıntılı olarak ortaya konulmalı;


çocuk hakkında psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacı gibi bilirkişiler


tarafından hazırlanmış yeterli açıklıktaki bilimsel görüş ve raporlar, çocuğun


mutat meskenindeki ve hâlen bulunduğu yerdeki yaşantısına ilişkin tanık


anlatımları ve diğer araştırmaları gösteren somut, nesnel verilere


dayandırılmalıdır. Bu konudaki diğer önemli bir husus ise çocuğun beyanlarının


alınmasıdır. Şayet çocuğun dinlenebileceği uygun bir yaşa ve olgunluğa erişmiş


bulunduğunun anlaşılması hâlinde geri dönmek isteyip istemediği konusundaki


beyanları mutlaka dikkate alınmalıdır.


39. Başvuruya konu olayda Lahey Sözleşmesi uyarınca


müşterek çocuğun iadesi için 22/4/2008 tarihinde başlatılan yargılama süreci


-Yargıtay bozma kararları ve AİHM'e başvuru ve yargılamanın yenilenmesi de


dâhil olmak üzere- nihai kararın verildiği 11/9/2017 tarihine kadar sürmüştür.


Davanın açıldığı tarihte 25 aylık olan çocuk nihai karar verilinceye kadar 10


yaşına gelmiştir. Başvurucu; derece mahkemesi önünde çocuğun küçüklüğünden


itibaren Türkiye'de yaşadığını, okula gittiğini, ailesinin, arkadaşlarının ve


sosyal çevresinin Türkiye'de bulunduğunu, ABD'de akrabasının bulunmadığını, bu


ülke ile hiçbir fiziki ve sosyal bağının olmadığını dile getirmiştir. Ayrıca


başvurucu; çocuğun beyanda bulunabilecek yaşa ve olgunluğa ulaşmış olduğunu, bu


nedenle beyanlarına başvurularak konu hakkındaki görüşlerinin alınması


gerektiğini de defalarca vurgulamıştır. Üstelik babanın da artık ABD'de


yaşamadığını, ABD'den ayrılarak Türkiye'ye döndüğünü, 2011 yılından itibaren


Türkiye'de yaşadığını, daha sonra da Suudi Arabistan'da çalıştığını derece


mahkemesine beyan etmiştir. Buna karşın derece mahkemesi başvurucunun söz


konusu esaslı iddialarının hiçbirini dikkate almamış, psikolog ve pedagog


raporu alınmasına gerek olmadığına karar vermiştir. Derece mahkemesi çocuğun


uzun yıllardır Türkiye'de yaşamasına ve sosyal hayatını burada oluşturmuş


olmasına karşın iade edilmesinin çocuk üzerinde nasıl etkiler doğuracağını


araştırmamış, bu konuda bilirkişi görüşüne başvurmamış, beyanları


dinlenebilecek bir yaşa gelmesine rağmen çocuğu dinlememiş hatta karar


tarihinde 10 yaşında olan çocuğu hâlen 2 yaşındaymış gibi kabul etmiştir.


40. Tüm bu açıklamalar ve tespitler kapsamında başvuruya


konu iade talebini inceleyen mahkemelerin çocuğun ve ebeveynin menfaatlerine ilişkin


olarak yapılan inceleme ve değerlendirmelerinin yeterli olduğundan söz


edilemez. Karardaki gerekçelerin aile hayatına saygı hakkı bağlamında ilgili ve


yeterli olmadığı, aile hayatına saygı hakkının gerektirdiği güvencelerin ve


çocuğun üstün yararının gözetilmediği sonucuna varılmıştır.


41. Açıklanan gerekçelerle başvurucunun Anayasa’nın 20.


maddesinde güvence altına alınan aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiğine


karar verilmesi gerekir.


B. Diğer İhlal


İddiaları


42. Başvurucunun aile hayatına saygı hakkının ihlal


edildiğine karar verildiğinden temyiz aşamasında duruşma taleplerinin


reddedilmesi nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği yönündeki diğer


şikâyetleri hakkında kabul edilebilirlik ve esas yönünden ayrıca bir inceleme


yapılmasına gerek görülmemiştir.


C. 6216 Sayılı


Kanun'un 50. Maddesi Yönünden


43. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin


Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 50. maddesinin ilgili kısmı


şöyledir:


 “(1) Esas inceleme sonunda, başvurucunun


hakkının ihlal edildiğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal kararı


verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması


gerekenlere hükmedilir…


 (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme


kararından kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden


yargılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yargılama


yapılmasında hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine tazminata


hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir.


Yeniden yargılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal


kararında açıkladığı ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse


dosya üzerinden karar verir.”


44. Başvurucu; ihlalin tespit edilmesini istemiş ve


100.000 TL maddi, 700.000 TL manevi tazminat talebinde bulunmuştur.


45. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Doğan kararında


ihlal sonucuna varıldığında ihlalin nasıl ortadan kaldırılacağı hususunda genel


ilkeler belirlenmiştir (B. No: 2014/8875, 7/6/2018, [GK]). Mahkeme diğer bir


kararında ise bu ilkelerle birlikte ihlal kararının yerine getirilmemesinin


sonuçlarına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devamı anlamına geleceği gibi


ilgili hakkın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanacağına da işaret etmiştir (Aligül


Alkaya ve diğerleri (2), B.No: 2016/12506, 7/11/2019).


46. Bireysel başvuru kapsamında bir temel hakkın ihlal


edildiğine karar verildiği takdirde ihlalin ve sonuçlarının ortadan


kaldırıldığından söz edilebilmesi için temel kural mümkün olduğunca eski hâle


getirmenin, yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmasıdır. Bunun için


ise öncelikle ihlalin kaynağı belirlenerek devam eden ihlalin durdurulması,


ihlale neden olan karar veya işlemin ve bunların yol açtığı sonuçların ortadan


kaldırılması, varsa ihlalin sebep olduğu maddi ve manevi zararların


giderilmesi, ayrıca bu bağlamda uygun görülen diğer tedbirlerin alınması


gerekmektedir (Mehmet Doğan, §§ 55, 57).


47. İhlalin mahkeme kararından kaynaklandığı veya


mahkemenin ihlali gideremediği durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 sayılı


Kanunun 50. maddesinin (2) numaralı fıkrası ile İçtüzük’ün 79. maddesinin (1)


numaralı fıkrasının (a) bendi uyarınca, ihlalin ve sonuçlarının ortadan


kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere kararın bir örneğinin ilgili


mahkemeye gönderilmesine hükmeder. Anılan yasal düzenleme, usul hukukundaki


benzer hukuki kurumlardan farklı olarak, ihlali ortadan kaldırmak amacıyla


yeniden yargılama sonucunu doğuran ve bireysel başvuruya özgülenen bir giderim


yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi tarafından ihlal kararına


bağlı olarak yeniden yargılama kararı verildiğinde, usul hukukundaki


yargılamanın yenilenmesi kurumundan farklı olarak ilgili mahkemenin yeniden


yargılama sebebinin varlığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi


bulunmamaktadır. Dolayısıyla böyle bir karar kendisine ulaşan mahkemenin yasal


yükümlülüğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal kararı


nedeniyle yeniden yargılama kararı vererek devam eden ihlalin sonuçlarını


gidermek üzere gereken işlemleri yerine getirmektir (Mehmet Doğan, §§


58-59; Aligül Alkaya ve diğerleri (2), §§ 57-59, 66-67).


48. İncelenen başvuruda, derece mahkemeleri tarafından


aile hayatına saygı hakkının gerektirdiği güvencelerin ve çocuğun üstün


yararının gözetilmemesi nedeniyle başvurucunun Anayasa'nın 20. maddesinde


güvence altına alınan aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiği sonucuna


ulaşılmıştır. Dolayısıyla ihlalin mahkeme kararından kaynaklandığı


anlaşılmaktadır.


49. Bu durumda aile hayatına saygı hakkının ihlalinin


sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki


yarar bulunmaktadır. Yapılacak yeniden yargılama ise bireysel başvuruya özgü


düzenleme içeren 6216 sayılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaralı fıkrasına


göre ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılmasına yöneliktir. Bu kapsamda


yapılması gereken iş yeniden yargılama kararı verilerek Anayasa Mahkemesini


ihlal sonucuna ulaştıran nedenleri gideren, ihlal kararında belirtilen ilkelere


uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple kararın bir örneğinin


yeniden yargılama yapılmak üzere İzmir 1. Aile Mahkemesine gönderilmesine karar


verilmesi gerekmektedir.


50. İhlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için


yeniden yargılamanın yeterli bir giderim sağlayacağı anlaşıldığından tazminat


talebinin reddine karar verilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.


51. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 257,50 TL harç ve


3.000 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 3.257,50 TL yargılama giderinin


başvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir.


VI. HÜKÜM


Açıklanan gerekçelerle;


A. Aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiğine ilişkin


iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,


B. Anayasa'nın 20. maddesinde güvence altına alınan aile


hayatına saygı hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,


C. Kararın bir örneğinin aile hayatına saygı hakkının


ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak


üzere İzmir 1. Aile Mahkemesine (10/12/2015 tarihli ve E.2015/642, K.2015/914


sayılı kararla ilgilidir.) GÖNDERİLMESİNE,


D. Başvurucunun tazminat taleplerinin REDDİNE,


E. 257,50 TL harç ve 3.000 TL vekâlet ücretinden oluşan


toplam 3.257,50 TL yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMESİNE,


F. Ödemenin, kararın tebliğini takiben başvurucunun


Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde


yapılmasına, ödemede gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten


ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,


G. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına


GÖNDERİLMESİNE 30/9/2020 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

 

Benzer Kararlar

 

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi — Mutat Meskene İade Davasında Merkezi Makamın Başvurusuna Rağmen Babaya Tebligat

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi — Velâyette Ebeveynin Sağlık Durumu ve Güncel Uzman İncelemesi

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi — Anneyle Kişisel İlişkiye Engel İddiası

Tüm Aile Hukuku Kararları ›

 

İlgili Sayfalar

 

Çocukların Velayeti ve Aile Hukuku Uyuşmazlıkları

 

Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.

 

Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.

 

Karar Künyesi

 

Mahkeme

Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm

 

Karar Türü

Bireysel Başvuru

 

Başvuru No

2017/37155

 

Karar Tarihi

30 Eylül 2020

 

Oy Durumu

Oybirliği

 

Resmî Kaynak

Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası

 

Hukuki Destek

Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu

 

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.

Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara

 

0552 725 25 18

WhatsApp ile Yazın

İletişim ve Yol Tarifi

 

İlgili Hukuk Alanları

Boşanma ve Aile Hukuku

Tüm Çalışma Alanları ›

bottom of page