top of page

Ana Sayfa › İçtihatlar

 

Bireysel Başvuru Kararları  ·  AİLE HUKUKU  ·  HAK İHLALİ

Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm — Fiilî Ayrılığa Dayalı Boşanmada Bekleme Süresi ve Ortak Hayata İlişkin Deliller

 

B. No: 2021/24140 · 18 Haziran 2026

 

İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 7 Kasım 2026

 

Kararın Özeti

 

İlk boşanma davasından feragat eden eş, ret kararının kesinleşmesinden üç yıl sonra fiilî ayrılığa dayanarak yeniden dava açtı. İkinci dava, eşlerin bir süre birlikte yaşadığına ilişkin tanık anlatımları esas alınarak reddedildi. Anayasa Mahkemesi, olay tarihinde uygulanan üç yıllık bekleme süresinin evlenme hakkını ihlal ettiğine karar verdi. Başvurucunun birlikte yaşandığı iddiasına karşı sunduğu yazılı delillerin gerekçede tartışılmaması ayrıca ihlal sayıldı.

 

Hukuki İlke

 

Fiilî ayrılığa dayalı davada ortak hayatın yeniden kurulduğu kabul ediliyorsa, bu sonuca aykırı yöndeki ve hükmü etkileyebilecek delillerin neden kabul edilmediği açıklanmalıdır. Kararın bekleme süresine ilişkin değerlendirmesi olay tarihinde yürürlükteki üç yıllık kurala ilişkindir.

 

Sonuç

 

Evlenme hakkının ihlaline oyçokluğuyla, gerekçeli karar hakkının ihlaline oybirliğiyle karar verildi. Karar yeniden yargılama için Bursa 6. Aile Mahkemesine gönderildi. Manevi tazminata hükmedildi ve diğer tazminat talepleri reddedildi.

 

İlgili Mevzuat

 

  • Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 20, 36, 41

  • 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu — m. 166/4

Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.

 

Kararın Tam Metni

 

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir.

 

TÜRKİYE CUMHURİYETİ


ANAYASA MAHKEMESİ


 


 


İKİNCİ BÖLÜM


 


KARAR


 


... BAŞVURUSU


(Başvuru Numarası: 2021/24140)


 


Karar Tarihi: 18/6/2026


 


 


İKİNCİ BÖLÜM


 


KARAR


​


Başkan


:


Basri BAĞCI


Üyeler


:


Engin YILDIRIM


Rıdvan GÜLEÇ


Yıldız SEFERİNOĞLU


Metin KIRATLI


Raportör


:


Ayşenur TUNCER


Başvurucu


:


...


Vekili


:


Av. ...


​


I. BAŞVURUNUN KONUSU


1. Başvuru; boşanma davasının uzun sürmesi ve kanunda öngörülen bekleme süresi nedeniyle evlenme hakkının, yapılan yargılamada davanın sonucuna etkili iddiaların kararda karşılanmaması nedeniyle de gerekçeli karar hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.


II. BAŞVURU SÜRECİ


2. Başvuru 27/5/2021 tarihinde yapılmıştır. Komisyon, başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar vermiştir.


3. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı beyanda bulunmamıştır.


III. OLAY VE OLGULAR


4. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi aracılığıyla erişilen belgelere göre ilgili olaylar özetle şöyledir:


5. Başvurucu ve eşi M.B.Ö. 23/7/1993 tarihinde evlenmiştir. Başvurucu 28/8/2015 tarihinde boşanma davası açmıştır. Dava dilekçesinde taraflar arasında daha önce görülen boşanma davasında feragat nedeniyle davanın reddine karar verildiği, bu kararın 25/4/2012 tarihinde kesinleştiği, anılan davanın kesinleşmesinden sonra tarafların bir daha bir araya gelmedikleri belirtilmiş ve bu nedenlerle 22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 166. maddesinin son fıkrası gereğince boşanmalarına karar verilmesi talep edilmiştir. Yapılan yargılama sonucunda Bursa 6. Aile Mahkemesince (Mahkeme) 25/10/2016 tarihinde verilen kararda başvurucunun açmış olduğu boşanma davasının reddine karar verilmiştir. Kararda davalı tanıklarının ifadelerine dayanılarak tarafların 2013 yılı Eylül ayında tekrar bir araya geldikleri, yaklaşık bir buçuk ay birlikte yaşadıkları, hatta yurt dışına çıkmak için birlikte yeşil pasaport başvurusunda bulundukları, reddedilen boşanma kararının üzerinden üç yıllık yasal süre geçmeden tarafların bir araya gelip tekrar ayrılmaları sebebiyle 4721 sayılı Kanun'un 166. maddesinin son fıkrasında aranan koşulların oluşmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verildiği belirtilmiştir.


6. Başvurucunun istinaf başvurusu İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 42. Hukuk Dairesinin 20/10/2020 tarihli kararıyla esastan reddedilmiştir. İstinaf dilekçesinde özetle, tarafların evlilik birliğini devam ettirme amacıyla bir araya gelmedikleri, davalı tarafın iddialarına ve davalı tanıklarının beyanlarına karşılık sunulan somut delillere neden itibar edilmediğinin kararda açıklanmadığı, tarafların birlikte yaşadığının iddia edildiği dönemde başvurucunun iş gezisinde başka bir şehirde olduğuna dair delillerinin değerlendirilmediği ileri sürülmüştür. Kararın gerekçesinde; davacı tarafın tanıklarının tarafların önceki davanın kesinleşme tarihinden sonra bir araya geldiklerine dair bilgi ya da duyumlarının bulunmadığını ifade ettikleri ancak davalı tanıklarının benzer beyanlarında 2013 yılı Eylül ayında bir buçuk iki ay kadar tarafların barışıp bir arada yaşadıklarını, bu durumu bizzat gördüklerini dile getirdikleri, davalı tanıklarının anlatımlarının yer ve zaman unsuru içeren açıklayıcı ifadeler olması karşısında davalı tarafın tanıklarının beyanlarına itibar edilmesi gerektiği belirtilmiştir. Dolayısıyla 4721 sayılı Kanun'un 166. maddesinin son fıkrasında aranan üç yıllık kesintisiz ayrılık koşulunun oluşmaması nedeniyle davanın reddine karar verilmesinde usul ve yasaya aykırılık bulunmamıştır.


7. Başvurucu temyiz kanun yoluna başvurmuştur. Temyiz dilekçesinde; davalı tanıklarının beyanlarının doğru olmadığını, buna ilişkin delillerini dosyaya sunduklarını, davalı tanıklarının beyanlarında geçen tarihlerde iş toplantısı için farklı yerlerde olduğunu, bu nedenle davanın kabulüne karar verilmesini talep etmiştir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 8/4/2021 tarihli kararıyla hüküm onanmıştır.


8. Nihai karar başvurucu tarafından 29/4/2021 tarihinde öğrenilmiştir.


IV. İLGİLİ HUKUK


A. Ulusal Hukuk


1. İlgili Mevzuat


9. 4721 sayılı Kanun'un "Evlilik birliğinin sarsılması" başlıklı 166. maddesinin dördüncü fıkrası (14/11/2024 tarihli ve 7532 sayılı Noterlik Kanunu İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 13. maddesiyle yapılan değişiklikten önceki hâli) şöyledir:


"...Boşanma sebeplerinden herhangi biriyle açılmış bulunan davanın reddine karar verilmesi ve bu kararın kesinleştiği tarihten başlayarak üç yıl geçmesi hâlinde, her ne sebeple olursa olsun ortak hayat yeniden kurulamamışsa evlilik birliği temelden sarsılmış sayılır ve eşlerden birinin istemi üzerine boşanmaya karar verilir."


 10.   4721 sayılı Kanun'un 166. maddesinin dördüncü fıkrasının 7532 sayılı Kanun'un 13. maddesiyle değiştirilmiş hâli şöyledir:


"Boşanma sebeplerinden herhangi biriyle açılmış bulunan davanın reddine karar verilmesi ve bu kararın kesinleştiği tarihten başlayarak bir yıl geçmesi hâlinde, her ne sebeple olursa olsun ortak hayat yeniden kurulamamışsa evlilik birliği temelden sarsılmış sayılır ve eşlerden birinin istemi üzerine boşanmaya karar verilir."


2. Norm Denetimi Kapsamında Anayasa Mahkemesince Verilen İlgili Karar


11. 4721 sayılı Kanun'un 166. maddesinin dördüncü fıkrasının Anayasa'ya aykırı olduğu yönündeki itiraz Anayasa Mahkemesinin 22/2/2024 tarihli ve E.2023/116, K.2024/56 sayılı kararıyla kabul edilmiştir. Kararda 4721 sayılı Kanun'un 166. maddesinin dördüncü fıkrasının Anayasa'ya aykırı olduğuna ve iptaline oyçokluğuyla karar verilmiştir. Kararın gerekçesinin ilgili kısmı şöyledir:


"16. Kural uyarınca boşanma sebeplerinden herhangi biriyle açılan boşanma davasının reddine ilişkin kararın ardından ortak hayatın yeniden kurulamaması nedeniyle evlilik birliğinin temelden sarsılmış sayılabilmesi için anılan kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç yıl geçmesi gerekmektedir.


17. Evlilik birliğinin kurulmasının yanı sıra sona erdirilmesi de özel hayata ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkıyla doğrudan ilgilidir. Bu itibarla boşanma davası reddedildikten sonra ortak hayatın yeniden kurulamadığı hâllerde ret kararının kesinleşmesinden itibaren üç yıl geçmedikçe evlilik birliğinin temelinden sarsılmış sayılmasına ilişkin karinenin işlerlik kazanmasına imkân tanımayan kural özel hayata ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına yönelik bir sınırlama öngörmektedir.


18. Anayasa’nın 13. maddesinde “Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.” denilmektedir. Buna göre özel hayata ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sınırlama getiren düzenlemelerin kanunla yapılması, Anayasa’da öngörülen sınırlama sebebine uygun ve ölçülü olması gerekir.


19. Bu kapsamda özel hayata ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkını sınırlamaya yönelik bir kanuni düzenlemenin şeklen var olması yeterli olmayıp kuralların keyfîliğe izin vermeyecek şekilde belirli ve öngörülebilir nitelikte olması gerekir.


20. Esasen temel hakları sınırlayan kanunun bu niteliklere sahip olması Anayasa’nın 2. maddesinde güvenceye alınan hukuk devleti ilkesinin de bir gereğidir. Hukuk devletinde, kanuni düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır, uygulanabilir ve nesnel olması, ayrıca kamu otoritelerinin keyfî uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi gerekir. Kanunda bulunması gereken bu nitelikler hukuki güvenliğin sağlanması bakımından da zorunludur. Zira bu ilke hukuk normlarının öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerinde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar (AYM, E.2015/41, K.2017/98, 4/5/2017, §§ 153, 154). Dolayısıyla Anayasa’nın 13. maddesinde sınırlama ölçütü olarak belirtilen kanunilik, Anayasa’nın 2. maddesinde güvenceye bağlanan hukuk devleti ilkesi ışığında yorumlanmalıdır.


21. Kuralda hangi hâl ve şartlarda evlilik birliğinin temelden sarsılmış sayılacağının ve bunun hüküm ve sonuçlarının herhangi bir tereddüde yer vermeyecek şekilde açık ve net olarak belirlendiği gözetildiğinde kuralın kanunilik şartını sağladığı sonucuna ulaşılmıştır.


22. Anayasa’nın 20. maddesinin ikinci fıkrasında özel hayata ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına çeşitli sebeplere bağlı kalınarak sınırlamalar getirilebileceği belirtilerek bu hakkın mutlak olmadığı kabul edilmiştir. Söz konusu maddede bu sınırlama sebepleri arasında millî güvenliğin ve kamu düzeninin korunması ile suç işlenmesinin önlenmesi sebepleri de sayılmış, böylece bunlara dayalı olarak söz konusu hakkın sınırlanabilmesine izin verilmiştir. Ancak anılan fıkrada söz konusu sınırlamanın arama ve el koyma tedbirlerine özgü olarak yapılabileceği belirtildiğinden bu sebepler 20. madde bağlamında kural yönünden meşru bir sınırlama nedeni olarak kabul edilemez. Bu itibarla anılan hakkın Anayasa’da güvence altına alınan diğer temel hak ve özgürlüklerin korunması veya Anayasa’nın diğer maddelerinde devlete yüklenen ödevler nedeniyle sınırlanması mümkündür (AYM, E.2020/82, K.2021/20, 18/3/2021, § 15).


23. Anayasa’nın 41. maddesinin birinci fıkrasında “Aile, Türk toplumunun temelidir ve eşler arasında eşitliğe dayanır.”, ikinci fıkrasında ise “Devlet, ailenin huzur ve refahı ile özellikle ananın ve çocukların korunması ve aile planlamasının öğretimi ile uygulanmasını sağlamak için gerekli tedbirleri alır, teşkilâtı kurar.” denilmiştir.


24. Söz konusu maddeye ilişkin Danışma Meclisinin kabul ettiği metnin gerekçesinde özetle; ailenin sosyal yapısının yanı sıra millet hayatında oynadığı rolün onun korunmasına yönelik bir hükmün Anayasa’da yer almasını zorunlu kıldığı, ailenin korunması fikrinin her şeyden önce 4721 sayılı Kanun anlamında evliliklerin kurulmasını yaygınlaştırmak ve kolaylaştırmak olduğu, nitekim medeni olmadan bir aileden bahsedilemeyeceği ve ailenin ahlaki bir çevre olduğu ifade edilmiştir.


25. Boşanma davasının reddine ilişkin kararın kesinleşmesi ileri sürülen boşanma sebebinin ispatlanamadığını ve bu bağlamda ilke olarak eşlerin boşanmalarını gerektiren bir hukuki durumun bulunmadığını göstermektedir. Kuralda ise boşanma davası reddedildikten sonra ortak hayatın yeniden kurulamaması nedeniyle evlilik birliğinin temelinden sarsılmasının mümkün olduğu gözönünde bulundurulmak suretiyle anılan durumda boşanmayı mümkün kılan bir düzenleme öngörülmüştür.


26. Bununla birlikte kuralda ortak hayatın yeniden kurulamaması nedeniyle evlilik birliğinin temelinden sarsılmış sayılabilmesi için boşanma davasının reddine ilişkin kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç yıl geçmesi gerektiği öngörülmek suretiyle ailenin korunmasının amaçlandığı anlaşılmaktadır. Başka bir ifadeyle boşanma davasının reddine ilişkin kararın kesinleşmesinden sonra ortak hayatın yeniden kurulamaması nedeniyle evlilik birliğinin temelinden sarsıldığından söz edebilmek için üç yıl geçmesi gerektiğinin öngörülmesi suretiyle Türk toplumunun temeli olarak kabul edilen aile kurumunun ayakta tutulmasının hedeflendiği görülmektedir.


27. Bu itibarla kuralla özel hayata ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına getirilen sınırlamanın Anayasa’nın 41. maddesinde devlete yüklenen aileyi koruma ödevi bağlamında meşru bir amacının bulunduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bununla birlikte kuralın meşru bir amaca yönelik olmasının yanı sıra ölçülü olması da gerekir.


28. Anayasa’nın 13. maddesinde güvence altına alınan ölçülülük ilkesi elverişlilik, gereklilik ve orantılılık olmak üzere üç alt ilkeden oluşmaktadır. Elverişlilik öngörülen sınırlamanın amaca ulaşmaya elverişli olmasını, gereklilik amaç bakımından sınırlamanın zorunlu olmasını, diğer bir ifadeyle aynı amaca daha hafif bir sınırlama ile ulaşılmasının mümkün olmamasını, orantılılık ise hakka getirilen sınırlama ile amaç arasında makul bir dengenin gözetilmesi gerekliliğini ifade etmektedir. Buna göre kuralla özel hayata ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına getirilen sınırlamanın elverişlilik, gereklilik ve orantılılık alt ilkelerine aykırı olmaması gerekir.


29. Boşanma davasının reddine ilişkin kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç yıl geçmeden önce ortak hayatın kurulamaması nedeniyle evlilik birliğinin temelinden sarsılmış sayılmasına ilişkin karinenin uygulanmaması aile kurumunu korumaya katkıda bulunabilecek niteliktedir. Başka bir deyişle ret kararının kesinleşmesinden sonra ortak hayatın yeniden kurulamaması nedeniyle evlilik birliğinin temelinden sarsılmış sayılması için üç yıl beklenmesinin aile kurumunu mümkün olduğu ölçüde ayakta tutacağı açıktır. Bu itibarla kuralda özel hayata ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına getirilen sınırlamanın aileyi koruma amacına ulaşma bakımından elverişli olduğu anlaşılmaktadır.


30. Aile kurumunun anayasal önemini gözönünde bulundurmak suretiyle boşanmaya ilişkin usul ve esasları düzenleme konusunda kanun koyucunun takdir yetkisi bulunmaktadır. Bu bağlamda ortak hayatın yeniden kurulmaması nedeniyle evlilik birliğinin temelden sarsılmış sayılmasının şartlarını belirlemek de kanun koyucunun takdir yetkisi kapsamında kalmaktadır. Dolayısıyla kuralla özel hayata ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına yönelik öngörülen sınırlamanın anılan meşru amaca ulaşma bakımından gerekli olmadığı da söylenemez.


31. Ortak hayatın yeniden kurulamadığı hâllerde boşanma kararı verilmesine ilişkin şartların belirlenmesi kanun koyucunun takdirinde ise de orantılılık alt ilkesi gereğince kuralın boşanma kararı verilebilmesini önemli oranda güçleştirmemesi ve ortak hayata yeniden dönmek istemeyen ilgilileri makul olmayan süreler boyunca evlilik birliğini devam ettirmeye zorlamaması gerekir. Başka bir ifadeyle orantılılık alt ilkesi yönünden yapılacak incelemede ortak hayatın yeniden kurulamaması nedeniyle boşanma kararı verilebilmesi için kuralda öngörülen sürecin ilgililere katlanamayacakları bir külfet yükleyip yüklemediği ele alınmalıdır.


32. Kural gereğince boşanma kararı verilebilmesi için öncelikle daha önce açılmış bir boşanma davasının reddedilmiş olması gerekmektedir. Boşanma davasında yazılı yargılama usulünün uygulandığı da gözönünde bulundurulduğunda ilke olarak anılan davanın reddedilmesinin çok kısa sayılamayacak bir sürenin sonunda gerçekleşebileceği kuşkusuzdur.


33. Yine kurala göre ortak hayatın yeniden kurulamaması nedeniyle evlilik birliğinin temelinden sarsılmış sayılabilmesi için anılan ret kararının kesinleşmiş olması gerekmektedir. Ret kararına karşı ilgililerin kanun yoluna başvurmalarının mümkün olduğu dikkate alındığında kararın kesinleşmesinin de uzun bir süre alabileceği açıktır. Ayrıca kuralda ortak hayatın yeniden kurulamaması nedeniyle evlilik birliğinin temelinden sarsılmış sayılmasına ilişkin karinenin işlerlik kazanabilmesi için ret kararının kesinleşmesinden itibaren üç yıl geçmesi gerektiği öngörülmüştür.


34. Buna göre boşanma kararı verilebilmesi için kuralda öngörülen süreç bir bütün olarak değerlendirildiğinde ortak hayatın yeniden kurulamadığı hâllerde makul olmayan bir süre boyunca ilgililerin boşanma kararı elde etmelerine imkân tanınmadığı anlaşılmaktadır. Başka bir ifadeyle kural, ortak hayatın yeniden kurulamadığı hâllerde evlilik birliğini uzun bir süre boyunca sona erdiremeyen ilgililere katlanamayacakları bir külfet yüklemektedir.


35. Bu itibarla özel hayata ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkı ile aile kurumunu koruma amacı arasında makul bir denge sağlamayan kuralın orantılılık alt ilkesi yönünden ölçülülük ilkesini ihlal ettiği sonucuna ulaşılmıştır.


36. Açıklanan nedenle kural, Anayasa’nın 13. ve 20. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir."


B. Uluslararası Hukuk


1. Uluslararası Sözleşmeler


12. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (Sözleşme) "Evlenme hakkı" başlıklı 12. maddesi şöyledir:


"Evlenme çağına gelen her erkek ve kadın, bu hakkın kullanımını düzenleyen ulusal yasalara uygun olarak evlenme ve aile kurma hakkına sahiptir."


 13.   Sözleşme'nin "Adil yargılanma hakkı" başlıklı 6. maddesinin (1) numaralı fıkrasının ilgili kısmı şöyledir:


"Herkes davasının, medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili uyuşmazlıklar ya da cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamaların esası konusunda karar verecek olan, yasayla kurulmuş, bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından, kamuya açık olarak ve makul bir süre içinde görülmesini isteme hakkına sahiptir."


14. 10/12/1948 tarihinde kabul edilen İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi'nin 16. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:


"1. Evlilik çağma varan her erkek ve kadın, ırk, vatandaşlık veya din bakımlarından hiç bir takyidata tabi olmaksızın evlenmek ve aile kurmak hakkını haizdir.


3. Aile, toplumun doğal ve temel unsurudur; toplum ve devlet tarafından korunmak hakkına haizdir."


15. 16/12/1966 tarihinde kabul edilen Birleşmiş Milletler Medeni ve Siyasi Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme'nin 23. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:


"1. Aile, toplumun doğal ve temel birimidir ve toplum ve devlet tarafından korunma hakkına sahiptir.


2. Evlenebilecek yaşta bulunan erkeklerle ve kadınlara, evlenme ve bir aile kurma hakkı tanınacaktır."


2. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi İçtihadı


16. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) evlenme hakkının taraf devletlerin ulusal hukuklarına tabi bir hak olarak kişisel, sosyal ve hukuki birtakım sonuçlarının olduğunu kabul etmekte; hakkın özüne zarar verecek şekil ve kapsamda olmadığı sürece ulusal mevzuatta evlenme hakkını sınırlandırabilecek düzenlemelere yer verilebileceğine işaret etmektedir (B. ve L./Birleşik Krallık, B. No: 36536/02, 13/9/2005, § 34).


17. AİHM, uzun sürdüğü iddia edilen boşanma davasında başvurucunun yeni bir evlilik gerçekleştirmesine imkân sağlanmaması yönündeki şikâyetini evlenme hakkı yönünden de incelemiş ve boşanma işlemlerinin makul bir süre içinde tamamlanmaması gibi hakkın özünü zedeleyecek nitelikteki şartların bazı durumlarda Sözleşme'nin 12. maddesi bağlamında sorun oluşturabileceğini belirtmiştir (Aresti Charalambous/Kıbrıs, B. No: 43151/04, 19/7/2007, § 56).


18. AİHM Johnston ve diğerleri/İrlanda ([GK], B. No: 9697/82, 18/12/1986) kararında, boşanma hakkının Sözleşmede yer almadığını ve 12. maddenin yorum yoluyla genişletilemeyeceğini ifade etmiştir (Johnston ve diğerleri/İrlanda, § 51). Bu kapsamda AİHM boşanma işlemleri ve evlenme hakkı arasında doğrudan bir bağlantı olduğunu kabul etmemektedir. Bununla birlikte boşanma usul ve sürecinin kabul edilebilir sınırlamalar içermediği noktada evlenme hakkıyla ilişkilendirilebileceğini de belirtmiştir (F./İsviçre, [GK], B. No: 11329/85, 18/12/1987, § 32).


19. AİHM, evlenme hakkının belirli süreyle kullanılamadığı şikâyetini içeren başvurularda süre unsurunu tek kriter olarak belirlememekte; hakkın özünün zarar görüp görmediği hususunu temel alan bir inceleme yapmaktadır (Jaremowicz/Polonya, B. No: 24023/03, 5/1/2010, § 60; Chernetsky/Ukrayna, B. No: 44316/07, 8/12/2016, § 28).


20. AİHM V.K./Hırvatistan (B. No: 38380/08, 27/11/2012) kararında, hükûmetin başvurucunun evlenmek istediği kadına ilişkin herhangi bir kişisel bilgiyi yargı mercilerine sunmadığı yönündeki iddialarına karşılık olarak böyle bir şartın iç hukukta dayanağı olmadığına dikkat çekmiştir. Her hâlükârda ulusal mahkemelerin boşanma davasını özenli ve makul sürede yürütmeye ilişkin yükümlülükleri olduğunu ifade etmiştir (V.K./Hırvatistan, § 104).


V. İNCELEME VE GEREKÇE


21. Anayasa Mahkemesinin 18/6/2026 tarihinde yaptığı toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:


A.   Evlenme Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia


1. Başvurucunun İddiaları ve Bakanlık Görüşü


22. Başvurucu; açtığı boşanma davasının altı yıl sürdüğünü, bu boşanma davasını açmak için önceki boşanma davasından sonra kanun gereği üç yıl beklemek zorunda kaldığını, kaldı ki başvuru konusu karardan sonra da tekrar aynı kanun maddesine dayalı olarak boşanma davası açabilmek için üç yıl beklemek zorunda olduğunu ifade etmiştir. Ayrıca başvurucu davanın sürüncemede kalması ve sonunda reddedilmesi nedeniyle yeni bir aile kurma hakkının elinden alındığını belirterek evlenme hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.


23. Bakanlık görüşünde, başvurucunun evlenme hakkının ihlal edilip edilmediği konusunda yapılacak incelemede Anayasa ve ilgili mevzuat hükümleri ile somut olayın kendine özgü koşullarının dikkate alınması gerektiği belirtilmiştir.


2. Değerlendirme


24. Anayasa'nın "Özel hayatın gizliliği" başlıklı 20. maddesinin birinci fıkrasının ilgili kısmı şöyledir:


"Herkes, özel hayatına ... saygı gösterilmesini isteme hakkına sahiptir. Özel hayatın ... gizliliğine dokunulamaz."


 25.   Anayasa'nın "Ailenin korunması ve çocuk hakları" başlıklı 41. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:


"Aile, Türk toplumunun temelidir ve eşler arasında eşitliğe dayanır.


Devlet, ailenin huzur ve refahı ile özellikle ananın ve çocukların korunması ... için gerekli tedbirleri alır, teşkilatı kurar..."


 26.      Başvurucu, boşanma davasına ilişkin sürecin uzun sürmesi ve görülen davanın ret kararıyla sonuçlanması nedeniyle tekrar aynı kanun maddesine dayalı olarak dava açabilmek için üç yıl daha beklemek zorunda olduğundan yeniden evlenme/aile kurma hakkından mahrum bırakıldığını ileri sürmüştür. Başvurucunun bu ihlal iddiası Anayasa Mahkemesi tarafından evlenme hakkı kapsamında incelenmektedir. Evlenme hakkı, Sözleşme'nin 12. maddesinde ayrıca ve özel olarak düzenlenmiştir. Anayasa'da ise evlenme hakkı ile ilgili açık bir normatif düzenleme bulunmamakla birlikte bu hakkın Anayasa'da yer verilen bazı hükümlerde mündemiç olduğu Anayasa Mahkemesince kabul edilmiştir (Hüseyin Kesici [1. B.], B. No: 2013/3440, 20/4/2016, § 44; Ö.Ç. [1. B.], B. No: 2014/8203, 21/9/2016, § 51; D.K. [2. B.], B. No: 2015/11159, 25/9/2019, § 57; S.A. [1. B.], B. No: 2017/40199, 8/9/2020, § 48; Sabire Güngör [GK], B. No: 2019/32487, 29/2/2024, § 40).


27. Anayasa Mahkemesine göre Anayasa'nın 20. ve 41. maddeleri, evlenme ve aile kurma hakkı açısından önemli birer normatif dayanaktır (Hüseyin Kesici, § 44; S.A., § 50; Ö.Ç., § 51; D.K., § 57; Sabire Güngör, § 42). Anayasa'nın 20. maddesinde düzenlenen aile hayatına saygı hakkının güvencelerinden bahsedilebilmesi için öncelikle aile olarak nitelendirilebilen bir birlikteliğin ya da yakın bağın varlığı gerekir (Murat Demir [GK], B. No: 2015/7216, 27/3/2019, § 72). Bununla birlikte aile hayatına saygı hakkı aile kurma hakkını değil daha önce gerçekleşen bir evlilikle ortaya çıkan aile hayatına saygıyı korumaktadır. Aile kurma/evlenme hakkı ise belirli şartları taşıyan bireylerin kanunlara uygun şekilde evlenebilmeleri açısından hakkın amacına uygun şekilde gerekli koşulların ve kolaylığın sağlanmasını güvence altına almaktadır. Anılan madde ve Anayasa'nın 41. maddesinin gerekçesinden hareketle Anayasa Mahkemesi amaçsal bir yorum ile belirtilen hakkın Anayasa'da güvence altına alındığı sonucuna ulaşmıştır (Hüseyin Kesici, §§ 44-51; Ö.Ç., §§ 51-54; D.K., § 57; S.A., §§ 50, 51; Sabire Güngör, §§ 40-43).


28. Bununla birlikte Anayasa Mahkemesi, anılan hakkı salt belirli bir kişiyle evlenme talebiyle sınırlamamış olup değerlendirmede geniş anlamda aile kurma iradesini esas almaktadır. Ayrıca hukuk sistemimizde mevcut evliliğin sona ermesiyle yeniden evlenmenin mümkün olduğunu, sadakat yükümlülüğünün boşanma davası süresince de devam ettiğini gözeterek kişinin özel ve aile hayatını düzenleyebilmesi, aile kurma bağlamında özel hayatına dair kararlar alabilmesi için devletin boşanma davalarını makul bir sürede sonlandırma yükümlülüğü olduğunu kabul etmiştir (Sabire Güngör, § 44). Dolayısıyla boşanma davasına ilişkin sürecin ve akabinde gerçekleştirilecek işlemlerin hakkın özünü zedelemeyecek şekilde uygun bir zaman aralığında ve etkili hukuki çarelere başvurularak tamamlanması evlenme hakkının gerekliliklerinden biri olarak ortaya çıkmaktadır (D.K., § 61; S.A., § 56). Bu kapsamda boşanma davasının evlenme hakkının özünü zedeler bir duruma gelmemesi noktasında devlete yüklenen pozitif yükümlülük kararın sonucundan ziyade usulüne ilişkindir (S.A., § 58; Sabire Güngör, § 52).


29. Bunun yanında devletin pozitif yükümlülüklerinin temelinde ailenin kurulması ile evliliğin gerçekleştirilmesine yönelik hukuki şartların düzenlenmesi ve uygulanması olduğu söylenebilir (D.K., § 60; S.A., § 55; Ö.Ç., § 53). Bu bağlamda evlenmeyi aşırı derece zorlaştıran prosedürlere yer verilmemesi ve evlenmeye ilişkin normların ayrımcı bir şekilde uygulanmaması da gerekmektedir (Hüseyin Kesici, § 48). Anılan ilkeler çerçevesinde Anayasa Mahkemesi evliliğe ilişkin sınırlamalara ve boşanma davasının uzun sürmesi nedeniyle yeniden evlenme/aile kurma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddiaları özel hayata saygı hakkının kapsamı içinde bulunan evlenme hakkı bağlamında incelemiştir (bu yöndeki kararlar için bkz. boşanma davasının uzun sürmesine ilişkin D.K.; S.A.; Muhammet Seme [1. B.], B. No: 2021/24581, 17/9/2024; Sabire Güngör; sınırlamalar için Hüseyin Kesici; Ö.Ç.).


30. Başvuru konusu olayda başvurucunun boşanma davasının uzun sürmesi ve reddedilen davadan sonra 4721 sayılı Kanun'un 166. maddesinin son fıkrası gereği belirli bir süre beklemek zorunda kalması nedeniyle hak ihlali oluştuğu yönündeki iddiası yönünden anılan kararlarda ulaşılan sonuçtan ayrılmayı gerektirir bir durum görülmemiş ve iddianın niteliği gereği evlenme hakkı bağlamında inceleme yapılmıştır.


31. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan evlenme hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.


Yıldız SEFERİNOĞLU bu sonuca katılmamıştır.


32. Özel hayata saygı hakkına yönelik negatif ve pozitif yükümlülükler arasındaki sınırların kesin biçimde tanımlanması ve birbirinden ayrılması her zaman mümkün değildir. Devlet için öngörülen negatif yükümlülükler, her durumda özel hayata saygı hakkına keyfî surette müdahaleden kaçınmayı gerekli kılar. Pozitif yükümlülükler de özel hayata saygı hakkının korunmasını ve bireyler arası ilişkiler alanında olsa da özel hayata saygının güvencelerini sağlamaya yönelik olaya özgü tedbirlerin alınmasını zorunlu kılar (benzer yöndeki değerlendirmeler için bkz. Adnan Oktar (3) [2. B.], B. No: 2013/1123, 2/10/2013, § 32; Ömür Kara ve Onursal Özbek [2. B.], B. No: 2013/4825, 24/3/2016, § 46; C.A. (3) [GK], B. No: 2018/10286, 2/7/2020, § 103).


33. Somut olayda başvurucunun evlenme hakkına yönelik müdahalenin boşanma davasının uzun sürmesi ve 4721 sayılı Kanun'un 166. maddesinin dördüncü fıkrasında yer alan üç yıllık süre şartıyla birlikte yaşanan tüm sürecin uzun olmasından kaynaklandığı anlaşılmaktadır. Dolayısıyla başvuru, devletin pozitif yükümlülükleri bağlamında ele alınacaktır.


34. Evlilik birliğinin kurulmasının yanı sıra sona erdirilmesi de özel hayata ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkıyla doğrudan ilgilidir. Bu itibarla somut olayda yürürlükte bulunan kanun maddesine göre boşanma davası reddedildikten sonra ortak hayatın yeniden kurulamadığı hâllerde ret kararının kesinleşmesinden itibaren üç yıl geçmedikçe evlilik birliğinin temelinden sarsılmış sayılmasına ilişkin karinenin işlerlik kazanmasına imkân tanınmadığından ilgili kanun maddesinin özel hayata ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına ve evlenme hakkına yönelik bir sınırlama öngördüğü anlaşılmaktadır (benzer yönde değerlendirmeler için bkz. AYM, E.2023/116, K.2024/56, 22/2/2024, § 17). Bunun yanında başvurucu, açtığı boşanma davasının kendisinden kaynaklanmayan nedenler yüzünden uzun sürmesinden de yakınmıştır.


35. Başvuru konusu yapılan ihlal iddiasının dayandığı sebeplerden biri olan ortak hayatın yeniden kurulamaması nedeniyle evlilik birliğinin temelinden sarsılmış sayılabilmesi için boşanma davasının reddine ilişkin kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç yıl geçmesi gerektiği yönünde düzenleme içeren 4721 sayılı Kanun'un 166. maddesinin dördüncü fıkrası evlenme hakkına yapılan müdahalenin kanuni dayanağını oluşturmaktadır. Ayrıca anılan maddede öngörülen üç yıllık süreyle ailenin korunmasının amaçlandığı anlaşılmaktadır. Bu durumda anılan kanunla özel hayata ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkı kapsamında yer alan evlenme hakkına getirilen sınırlamanın Anayasa'nın 41. maddesinde devlete yüklenen aileyi koruma ödevi bağlamında meşru bir amacının bulunduğu sonucuna ulaşmak mümkündür (benzer yöndeki değerlendirmeler için bkz. AYM, E.2023/116, K.2024/56, 22/2/2024, §§ 26, 27).


36. Öncelikle başvurucunun tarafı olduğu ilk boşanma davasının reddedilmesine dair kararın kesinleşmesinden sonra 4721 sayılı Kanun'un 166. maddesinin son fıkrası gereği beklediği ve ikinci boşanma davasının reddedilmesinden sonra da beklemesi gereken üç yıllık sürenin uzunluğundan şikâyet ettiği anlaşılmaktadır. Ayrıca başvurucunun ilk davanın reddinden sonra üç yıl beklediğini, açtığı ikinci boşanma davasının yaklaşık altı yıl sürdüğünü, bu süre sonunda davanın reddine karar verildiğini, anılan maddeye dayalı yeni bir boşanma davası açabilmesi için yargılamada geçen sürenin üstüne üç yıl daha beklemesi gerektiğini vurguladığı ve yaşanan tüm bu sürecin hak ihlaline yol açtığını ileri sürdüğü görülmektedir.


37. Bu bağlamda bir değerlendirme yapıldığında 4721 sayılı Kanun'un 166. maddesinin son fıkrası gereğince boşanma kararı verilebilmesi için öncelikle daha önce açılmış bir boşanma davasının reddedilmiş olması gerekmektedir. Boşanma davasında yazılı yargılama usulü uygulanması ve delillerin toplanması aşamasının da belirli bir süreyi gerektirmesi gözönünde bulundurulduğunda söz konusu davanın reddedilmesinin çok kısa sayılamayacak bir sürenin sonunda gerçekleşebileceği aşikârdır. Yine anılan maddede ortak hayatın yeniden kurulamaması nedeniyle evlilik birliğinin temelinden sarsılmış sayılabilmesi için boşanma davasının reddine dair kararın kesinleşmiş olması, belirlenen şartlardan biri olarak öngörülmüştür. Bu durumda ret kararına karşı ilgililerin kanun yoluna başvurmaları da mümkün olduğundan kanun yollarından geçen kararın kesinleşmesinin uzun bir süre alabileceği söylenebilir. Belirtilen şartların yanında ortak hayatın yeniden kurulamaması nedeniyle evlilik birliğinin temelinden sarsılmış sayılmasına ilişkin karinenin uygulanabilmesi için ret kararının kesinleşmesinden itibaren kanunda öngörülen sürenin geçmesi de gerekmektedir (benzer yöndeki değerlendirmeler için bkz. AYM, E.2023/116, K.2024/56, 22/2/2024).


38. İncelenen olayda başvurucunun taraf olduğu ve daha önce görülen boşanma davasında feragat nedeniyle davanın reddine karar verildiği, bu kararın 25/4/2012 tarihinde kesinleştiği, ardından başvurucu tarafından 28/8/2015 tarihinde yeni bir boşanma davası açıldığı anlaşılmaktadır. Açılan ikinci davanın önceki ret kararının kesinleşme tarihinden sonra tarafların tekrar bir araya gelmemeleri sebebine dayalı olarak açıldığının gözönünde bulundurulduğu ve yargılama makamlarının 4721 sayılı Kanun'un 166. maddesinin son fıkrası gereğince değerlendirme yaptıkları görülmektedir. Yapılan yargılama sonucunda verilen kararda ise davalı tanıklarının ifadelerine dayanılarak tarafların 2013 yılı Eylül ayında tekrar bir araya geldikleri, yaklaşık bir buçuk ay birlikte yaşadıkları, böylece reddedilen boşanma davasında verilen kararın kesinleşmesinden sonra üç yıllık yasal süre geçmeden tarafların bir araya gelip tekrar ayrılmaları sebebiyle davanın reddine karar verildiği belirtilmiştir. Anılan kararın verildiği tarihte ve kanun yollarında yapılan incelemeler sırasında yürürlükte olan kanuna göre üç yıllık yasal süre şartının öngörüldüğü tespit edilmiştir.

 

Benzer Kararlar

 

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu — Fiilî Ayrılıkta Üç Yıllık Bekleme Kuralının İptali

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu — Fiilî Ayrılıkta Bir Yıllık Bekleme Süresi

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi — Reddedilen Boşanma Davasından Sonra Ortak Hayatın Yeniden Kurulduğunun Tanıklarla Belirlenmesi

Tüm Aile Hukuku Kararları ›

 

İlgili Sayfalar

 

Boşanma Davalarında İspat ve Deliller

 

Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.

 

Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.

 

Karar Künyesi

 

Mahkeme

Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm

 

Karar Türü

Bireysel Başvuru

 

Başvuru No

2021/24140

 

Karar Tarihi

18 Haziran 2026

 

Oy Durumu

Kısmen oyçokluğu, kısmen oybirliği

 

Resmî Kaynak

Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası

 

Hukuki Destek

Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu

 

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.

Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara

 

0552 725 25 18

WhatsApp ile Yazın

İletişim ve Yol Tarifi

 

İlgili Hukuk Alanları

Boşanma ve Aile Hukuku

Tüm Çalışma Alanları ›

bottom of page