Bireysel Başvuru Kararları · AİLE HUKUKU · HAK İHLALİ OLMADIĞI
Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm — Aynı Cinsiyetten Ebeveynin Lahey Sözleşmesine Dayalı İade Talebi
B. No: 2022/58462 · 4 Şubat 2025
İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 12 Kasım 2026
Kararın Özeti
Amerika Birleşik Devletleri'nde evlenip boşanan ve çocuğun velayetini birlikte alan aynı cinsiyetten eşlerden başvurucu, diğer eşin çocuğu Türkiye'de alıkoyduğunu ileri sürerek Lahey Sözleşmesi uyarınca iadesini istedi. Aile mahkemesi, çocuğun Türkiye'de mutlu olduğunu belirten uzman raporuna ve Türk hukukunda velayetin çocuğu doğuran ebeveyne ait olduğu görüşüne dayanarak davayı reddetti; karar istinaf ve temyizden geçti. Anayasa Mahkemesi, çocuğun yararının uzman görüşüyle araştırıldığını, başvurucunun yargılamaya etkili katıldığını ve gerekçelerin ilgili ve yeterli olduğunu belirterek aile hayatına saygı hakkının ihlal edilmediğine karar verdi.
Hukuki İlke
Bu başvuruda Anayasa Mahkemesi, Lahey Sözleşmesi'ne dayalı iade taleplerinde yargı mercilerinin çocuğun üstün yararını gözetip gözetmediğini ve ilgili ve yeterli gerekçe sunup sunmadığını denetledi. Çocuğun bulunduğu ortamdaki durumunun uzman görüşüyle araştırıldığı, tarafların iddia ve delillerinin değerlendirildiği ve iade isteyen ebeveynin yargılamaya etkili katıldığı bir süreç sonunda verilen ret kararı aile hayatına saygı hakkını ihlal etmiş sayılmadı. Başvuru ayrımcılık yasağı yönünden ayrıca incelenmediğinden karar, aynı cinsiyetten ebeveynlerin haklarına ilişkin genel bir sonuç içermez.
Sonuç
Başvurucunun kimliğinin kamuya açık belgelerde resen gizli tutulmasına karar verildi. Aile hayatına saygı hakkına ilişkin iddia kabul edilebilir bulundu ve Anayasa'nın 20. maddesinde güvence altına alınan bu hakkın ihlal edilmediğine oybirliğiyle karar verildi; yargılama giderleri başvurucu üzerinde bırakıldı.
İlgili Mevzuat
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 20, 41
Aile hayatına saygı hakkı; ailenin ve çocuğun korunması (Lahey Sözleşmesi uygulamasının denetim ölçütü)Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukuki Veçhelerine Dair Lahey Sözleşmesi
Haksız alıkonulan çocuğun mutat meskenine iadesi talebinin dayanağı4721 sayılı Türk Medeni Kanunu
İlk derece mahkemesince velayetin çocuğu doğuran ebeveyne ait olduğu görüşüne dayanak gösterilen kanun
Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.
Kararın Tam Metni
Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir. Kişileri belirleyebilen bilgiler “...” ile gizlenmiştir.
TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
C. B. BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2022/58462)
Karar Tarihi: 4/2/2025
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
RESEN GİZLİLİK KARARI
Başkan
:
Basri BAĞCI
Üyeler
:
Engin YILDIRIM
Rıdvan GÜLEÇ
Yıldız SEFERİNOĞLU
Metin KIRATLI
Raportör
:
Fatih ALKAN
Başvurucu
:
C.B.
Vekilleri
:
Av. ...
Av. ...
I. BAŞVURUNUN ÖZETİ
1. Başvuru, çocuğun mutat mesken ülkesine iade edilmesi talebiyle açılan davanın reddedilmesi nedeniyle aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
2. Amerika Birleşik Devletleri (ABD) vatandaşı başvurucu ile Türk ve ABD vatandaşı N.S., 2013 yılında ABD'de eş cinsel evlilik birliği kurmuştur. Bu süreçte sperm bankasından alınan anonim sperm ile hamile kalan N.S. ... yılında doğum yapmış ve S.C. dünyaya gelmiştir. Taraflar 2019 yılında ABD'de boşanmış ve S.C.nin velayeti başvurucu ile N.S.ye müşterek olarak verilmiştir.
3. Başvurucu, S.C.nin mutat meskeni ABD olmasına rağmen N.S. tarafından ... tarihinde Türkiye'ye götürüldüğünü ve haksız şekilde Türkiye'de alıkonulduğunu iddia ederek Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukuki Veçhelerine Dair Lahey Sözleşmesi (Lahey Sözleşmesi) uyarınca çocuğun mutat meskenine iade edilmesi talebiyle ABD makamlarına başvurmuştur. Talebin Adalet Bakanlığı (Bakanlık) aracılığıyla iletildiği Ankara Cumhuriyet Başsavcılığınca çocuk S.C.nin mutat meskeni olan ABD'ye iade edilmesi istemiyle dava açılmıştır. 12/2/2021 tarihli davanamede; N.S.nin müşterek velayet altındaki çocuğu ABD'ye rızaya dayalı olarak iade etmeyi reddettiği, bu nedenle uzlaşma sağlanamadığı ve çocuğun mutat mesken ülkesi olan ABD'ye iadesine karar verilmesi gerektiği ileri sürülmüştür.
4. Ankara 5. Aile Mahkemesinin (Mahkeme) 14/4/2021 tarihli kararıyla çocuğun iadesi talebiyle açılan davanın reddine karar verilmiştir. Kararın gerekçesinde şu hususlara yer verilmiştir:
i. Mahkemece alınan uzman raporunda tarafların 2008 yılında tanıştıkları ve o dönemde ... yaşadıkları, sonraki süreçte başvurucunun sperm bankası yoluyla A.yı dünyaya getirdiği, A.ya ... teşhisi konulması nedeniyle tarafların ABD'de yaşamaya başladıkları, davalı N.S.nin sperm bankasından alınan örnekle hamile kaldığı ve S.C.nin dünyaya geldiği belirtilmiştir. Ayrıca S.C. ile A.nın iyi anlaştığı, çocuk S.C.nin Türkiye'de mutlu olduğu, burada yeni arkadaşlar edindiği, yaşı gereği olan gelişimsel özellikleri gösterdiği, yaşadığı konutun çocuğun yaşamına uygun olduğu, anne N.S.nin çocuğun ihtiyaçlarını karşıladığı ve çocuğun N.S. ile yaşamak istediği belirtilmiştir. Çocuğun ABD'ye iade edilmesi hâlinde fiziksel ve psikolojik tehlikeye maruz kalıp kalmayacağı konusunda değerlendirme yapılamadığı ifade edilmiştir.
ii. Türk hukukunda eş cinsel evliliklerin kabul edilmediği ve yok hükmünde olduğu 22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'na göre çocuğu doğuran kişinin anne ve veli olarak kabul edildiği, bu doğrultuda çocuğun velayetinin N.S.ye ait olduğu, küçük S.C.nin aynı zamanda Türk vatandaşı olduğu, Türkiye'de bulunma ve yaşama hakkına sahip olduğu, ayrıca başvurucunun çocuk S.C. üzerinde herhangi bir hukuki hakka sahip olmadığı, Lahey Sözleşmesi'nde de bu yönde bir düzenleme bulunmadığı, bu nedenlerle iade talebinin yerinde görülmediği açıklanmıştır.
5. Karara karşı başvurucu, sunduğu istinaf başvuru dilekçesinde çocuğun mutat meskeninin ABD olduğunu, çocuğun yasal temsilcisi olduğunu, davada mutat mesken ülke hukukunun esas alınması ve çocuğun kaçırılmadan önceki hayatına dönmesi gerektiğini, bu hususları gözardı eden kararın hukuka aykırı olduğunu ileri sürmüştür. Cumhuriyet savcısı tarafından yapılan istinaf başvurusunda ise tarafların boşandıkları ve boşanma protokolü uyarınca çocuk üzerinde ortak velayete sahip oldukları, N.S.nin çocuğu yasal olarak Türkiye'ye getirmekle birlikte ABD'ye tekrar götürmediği, bu suretle alıkonulan çocuğun mutat mesken ülkesine iade edilmesi gerektiği iddia edilmiştir.
6. Anılan istinaf başvuruları, Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 2. Hukuk Dairesinin 24/11/2021 tarihli kararıyla reddedilmiştir. Kararda, Aile Mahkemesince yapılan değerlendirmede usul ve esas yönünden mevzuata aykırı bir durum olmadığı belirtilmiştir.
7. Temyiz üzerine inceleme yapan Yargıtay 2. Hukuk Dairesi de kararın usule ve kanuna uygun olduğu gerekçesiyle temyiz talebinin reddine ve kararın onanmasına 28/2/2022 tarihinde karar vermiştir.
8. Başvurucu, nihai kararı 21/4/2022 tarihinde öğrendikten sonra 20/5/2022 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
9. Komisyon, başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar vermiştir.
II. DEĞERLENDİRME
10. Başvurucu; ebeveynin aynı cinsiyette olmasının Lahey Sözleşmesi'nin uygulanması bakımından bir engel teşkil etmediğini, velayet hakkını ABD'de kullanabilmesine rağmen Türk mahkemelerince verilen karar nedeniyle bu hakkın kullanımından mahrum kaldığını ve çocuğunu tekrar görme imkânının ortadan kaldırıldığını ileri sürmüştür. Mahkemelerce değerlendirilmesi gereken hususun Lahey Sözleşmesi'ndeki koşulların çocuğun mutat mesken ülkesine iade edilmesi için yeterli olup olmadığının tespitiyle sınırlı olması gerektiğini, mevcut yaklaşımın ayrımcılık oluşturduğunu ve aile ilişkisine zarar verdiğini belirterek aile hayatına saygı hakkı, adil yargılanma hakkı ile eşitlik ilkesinin ihlal edildiğini iddia etmiştir.
11. Başvuru, aile hayatına saygı hakkı kapsamında incelenmiştir.
12. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.
13. Her çocuk, menfaatleri aksini gerektirmedikçe ebeveyni ile doğrudan ve düzenli olarak kişisel ilişkisini sürdürme hakkına sahiptir. Lahey Sözleşmesi, yasa dışı kaçırılan veya taraf devletlerden birinde alıkonulan çocuğun ivedi şekilde iadesini ve ebeveyn tarafından gerçekleştirilen uluslararası çocuk kaçırma vakalarının çözümü hususunda hızlı bir prosedür öngörmekte ve Lahey Sözleşmesi'nde yer verilen sınırlı sayıdaki istisnai hâller dışında çocuğun bulunduğu ülkenin yetkili makamlarının çocuğu mutat ikametgâhı olan ülkesine ivedi şekilde iade etmesini zorunlu kılmaktadır (... [GK], B. No: 2013/5126, 2/7/2015, §§ 46, 47). Söz konusu istisnalardan biri de çocuğun ağır fiziksel veya psikolojik zarar riskine maruz bırakılması veya başka bir şekilde katlanılmaz bir duruma sokulması olarak sayılmaktadır (..., § 75; ... [1.B.], B. No: 2014/13936, 8/3/2018, § 77). Anayasa Mahkemesi, anneye bağımlılık çağında olan ve doğumundan itibaren anne tarafından bakılan çocukların anne yanındayken alıştığı koşullardan ve anneden koparılarak başka bir ülkeye gönderilmesinin çocuk üzerinde olumsuz etkilerinin olabileceğinin de gözetilmesi gerektiğini belirtmiştir (... [1.B.], B. No: 2018/35068, 9/6/2020, § 46).
14. Ebeveyn ve çocuk arasındaki aile yaşamının tesisinde dikkate alınması gereken temel unsur çocuğun üstün yararıdır. Kamu makamlarının çocuğun üstün yararını daima dikkate alarak ve ebeveyn ile çocuğun menfaatleri arasındaki adil dengeyi gözeterek karar vermeleri gerekir (M.M.E. ve T.E. [2.B.], B. No: 2013/2910, 5/11/2015, § 133). Bu çerçevede Anayasa Mahkemesi, yargı mercileri tarafından izlenen usulü denetleme ve özellikle mahkemelerin Lahey Sözleşmesi hükümlerini yorumlayıp uygularken Anayasa'nın 20. ve 41. maddelerindeki güvenceleri gözetip gözetmediğini belirleme yetkisine sahiptir (..., § 62; ..., § 68).
15. Somut olayda başvurucunun ve Başsavcılığın iade talebi ilgili mahkemelerce reddedilmiştir. Kararların gerekçelerinde 4721 sayılı Kanun'a göre çocuğun velayetinin çocuğu doğuran davalı N.S.ye ait olduğu, bu durumda başvurucunun çocuk üzerinde herhangi bir hak ileri sürme imkânının olmadığı belirtilmiştir. Bu noktada ilgili yargı mercilerince verilen kararların çocuğun yararına aykırı olup olmadığı ve aile hayatına saygı hakkının güvencelerini sağlama konusunda ilgili ve yeterli gerekçeler içerip içermediği değerlendirilmelidir.
16. İlgili yargısal makamlarca yapılan değerlendirmelerde, Türk hukukuna göre çocuk üzerinde hak ve yetki sahibi olan anne N.S.nin yanında Türkiye'de bulunan çocuğun yararının neleri gerektirdiğine ilişkin araştırmaların yapıldığı, uzman görüşlerine başvurulduğu, tarafların iddialarının dikkate alındığı, ileri sürülen delillerin irdelendiği ve oluşturulan kararların gerekçelerinde dava konusu uyuşmazlığın çözümüne ilişkin yeterli açıklamalara yer verildiği görülmektedir. Ayrıca yargılama sürecinde ortaya konulan yaklaşımın tarafların çıkarları ile çocuğun yüksek menfaati arasında adil bir denge kurduğu değerlendirilmektedir.
17. Başvurucunun dava süreçlerinde iddia ve savunmaları ile delillerini yazılı ve sözlü olarak sunduğu, verilen kararlara karşı kanun yollarına başvurarak etkili bir katılım sağladığı görülmektedir. Adil yargılanma hakkının usule ilişkin gereklerine riayet edilerek yapılan yargılamalar neticesinde çocuğun üstün yararının sağlanması amacı doğrultusunda Mahkemelerce oluşturulan çocuğun iade edilmesi talebinin reddine ilişkin karar gerekçelerinin aile hayatına saygı hakkı bağlamında ilgili ve yeterli olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
18. Açıklanan gerekçelerle başvurucunun Anayasa’nın 20. maddesinde güvence altına alınan aile hayatına saygı hakkının ihlal edilmediğine karar verilmesi gerekir.
III. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Başvurunun niteliği gereği kamuya açık belgelerde başvurucunun kimliğinin RESEN GİZLİ TUTULMASINA,
B. Aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
C. Anayasa’nın 20. maddesinde güvence altına alınan aile hayatına saygı hakkının İHLAL EDİLMEDİĞİNE,
D. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA,
E. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE 4/2/2025 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Benzer Kararlar
Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm — Lahey Çocuk İadesinde Ciddi Risk Delillerinin Toplanması
İlgili Sayfalar
Velayet ve Uluslararası Çocuk İadesi Uyuşmazlıkları
Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.
Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.
Karar Künyesi
Mahkeme
Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm
Karar Türü
Bireysel Başvuru
Başvuru No
2022/58462
Karar Tarihi
4 Şubat 2025
Oy Durumu
Oybirliği
Resmî Kaynak
Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası
Hukuki Destek
Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu
Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.
Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara
İlgili Hukuk Alanları