Bireysel Başvuru Kararları · İŞ HUKUKU · BİREYSEL BAŞVURUNUN KABUL EDİLEMEZLİĞİ
Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm — Toplu İş Sözleşmesiyle Kök Ücretin Düşürülmesi
B. No: 2023/15430 · 21 Temmuz 2026
İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 20 Kasım 2026
Kararın Özeti
Toplu iş sözleşmesiyle günlük brüt ücretleri düşen iki işçinin açtığı ücret farkı davaları reddedildi. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu sürekli ödenen ikramiye ve tazminatlarla birlikte toplam ücretin arttığını belirlemişti. İşçilerin vefatından sonra başvuruyu sürdüren mirasçılar yönünden Anayasa Mahkemesi, sendika hakkı şikâyetini açıkça dayanaktan yoksun buldu. Yargılamanın uzun sürdüğü iddiasını ise Tazminat Komisyonuna başvuru yolu tüketilmediği için kabul edilemez saydı.
Hukuki İlke
Bu dosyada bireysel iş sözleşmesi ile toplu iş sözleşmesinin ücret hükümleri, ücret ve sürekli ek ödemeler bir arada karşılaştırıldı. Başvuruyu sürdüren mirasçıların makul süre şikâyetinde ayrıca başvuru yollarının tüketilmesi arandı.
Sonuç
Sendika hakkı iddiası açıkça dayanaktan yoksunluk, makul sürede yargılanma iddiası başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle oy birliğiyle kabul edilemez bulundu. Yargılama giderleri başvurucular üzerinde bırakıldı.
İlgili Mevzuat
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 51, 53
Kararda anılan4857 sayılı İş Kanunu — m. 62
Kararda anılan6384 sayılı Kanun geçici — m. 2
Kararda anılan7445 sayılı Kanun — m. 40
Kararda anılan
Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.
Kararın Tam Metni
Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir. Kişileri belirleyebilen bilgiler “...” ile gizlenmiştir.
TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
... VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2023/15430)
Karar Tarihi: 21/7/2026
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Basri BAĞCI
Üyeler
:
Engin YILDIRIM
Rıdvan GÜLEÇ
Kenan YAŞAR
Ömer ÇINAR
Raportör
:
Gülsüm Gizem GÜRSOY
Başvurucular
:
1. ...
2. ...
3. ...
4. ...
5. ...
6. ...
7. ...
Vekili
:
Av. ...
I. BAŞVURUNUN ÖZETİ
1. Başvuru; toplu iş sözleşmesi kapsamında günlük brüt ücrette düşüş meydana gelmesi nedeniyle sendika hakkının, yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle de makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
2. Başvuru, başvurucuların miras bırakanları ... ve ... tarafından yapılsa da ... 9/11/2021 tarihinde, ... ise 28/4/2021 tarihinde vefat etmiştir. Başvurucuların başvuruyu devam ettirme konusundaki iradelerini bildirmeleri ve başvuruya devam etmelerini haklı kılabilecek maddi menfaatleri ile başvurunun sonuçlandırılması bakımından manevi menfaatlerinin bulunması nedeniyle bireysel başvuru açısından başvurucu sıfatı artık başvuruyu devam ettirmek isteyen mirasçılara aittir (Bireysel başvuruyu yapmalarının ardından ölen başvurucular adına başvurunun devam ettirilmesi konusunda yapılan değerlendirme için bkz. Özlem Güner Gürlek ve Mehmet Bartu Gürlek [GK], B. No: 2020/2003, 18/9/2025, § 22). Ne var ki anlatım kolaylığı açısından ... ve ...dan başvurucuların murisleri olarak söz edilecektir.
3. Başvurucuların murisleri, U.E.D. A.Ş.de çalışmaktadır. Başvuruya konu olaylardan önce başvurucuların murislerinin günlük brüt ücretleri davalı şirket ile imzaladıkları iş sözleşmesiyle belirlenmiştir. Daha sonra başvurucuların murisleri Türkiye Enerji, Su ve Gaz İşçileri Sendikası (Tes-İş/Sendika) üyesi olmuş ve bu Sendika ile işveren sendikası arasında toplu iş sözleşmesi (TİS) imzalanmıştır. TİS hükümleri kapsamında başvurucuların murislerinin günlük brüt ücreti düşürülmüştür.
4. Bunun üzerine başvurucuların murisleri 22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanunu'nun 62. maddesinde yer alan "Her türlü işte uygulanmakta olan çalışma sürelerinin yasal olarak daha aşağı sınırlara indirilmesi veya işverene düşen yasal bir yükümlülüğün yerine getirilmesi nedeniyle ya da bu Kanun hükümlerinden herhangi birinin uygulanması sonucuna dayanılarak işçi ücretlerinden her ne şekilde olursa olsun eksiltme yapılamaz." şeklindeki düzenleme nedeniyle ücretlerinde azaltma yapılamayacağını, bu nedenle eksik ödenen kısımların taraflarına ödenmesini talep ederek 2012 yılında dava açmıştır. Yargılamalar beş yıldan fazla sürmüştür.
5. Davalı taraf ilk derece mahkemesine sunduğu cevap dilekçelerinde, başvurucuların murislerine TİS gereği verilmesi gereken tüm hakların eksiksiz olarak yerine getirildiğini savunmuştur.
6. Davaların görüldüğü Bursa 7. İş Mahkemesi (Mahkeme), başvurucuların murislerinin Sendikaya üye oldukları dönemden itibaren TİS kapsamında ücretlerinin düşürüldüğünü, işçinin ücretinin rızası dışında düşürülmesinin kanuna aykırı olduğunu belirterek davaların kısmen kabulü ile başvurucuların TİS'ten kaynaklı fark alacaklarının davalı tarafından ödenmesine karar vermiştir.
7. Temyiz üzerine Yargıtay (kapatılan) 22. Hukuk Dairesi (Daire), Mahkeme kararlarının bozulmasına karar vermiştir. Daire, değerlendirmesinde başvurucuların murisleri tarafından TİS'le belirlenecek olan ücretin peşinen kabul edildiği ve bu ücret miktarının sözleşmeyle saklı tutulduğu belirtilmiştir. Daireye göre başvurucuların murislerine ödenen ücretin TİS ile belirlendiği anlaşıldığından uygulama kanuna aykırı değildir. Kararda ayrıca başvurucuların murislerine TİS gereği ödenmesi gereken menfaatlerin davalı tarafça ödendiği ve bu şekilde TİS'in işçiler lehine getirdiği akçalı menfaatlerden yararlandıkları, böylelikle başvurucuların murislerinin toplam aylık gelirlerinde artış olduğu vurgulanmıştır.
8. Mahkeme bozma üzerine önceki kararında direnmiş ve bir önceki hükmünü tekrarlamıştır. Direnme kararı üzerine dava Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun (Kurul) önüne gelmiş ve oyçokluğuyla kararın bozulması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Kurulun yaptığı değerlendirmede bireysel iş sözleşmeleri ve TİS hükümlerinin birebir ya da bütün olarak değil konuların gruplandırılarak karşılaştırılması gerektiğine değinilmiştir. Bu karşılaştırma neticesinde işçinin ücret ve ekleri açısından daha lehe olan hükümler içermesi hâlinde bireysel iş sözleşmesinin ücret konusundaki hükümlerinin geçerliliğini sürdürdüğü kabul edilmiştir. Ancak Kurula göre bu yönde bir karşılaştırma yapılırken ücrete ilişkin lehe olan hükümlerin bir kısmının TİS, bir kısmının ise bireysel iş sözleşmesinden alınarak sonuca gidilmesi doğru değildir. Bu kapsamda somut olayda başvurucuların murislerinin günlük ücretinin üyesi oldukları Sendikanın taraf olduğu ve işyerinde uygulanmakta olan TİS ile düşürüldüğünden, bir başka deyişle işverenin tek taraflı olarak ücreti düşürdüğünden söz edilemeyeceği sonucuna ulaşılmış ve 4857 sayılı Kanun'un 62. maddesinin uygulanma imkânı olmadığı belirtilmiştir. Bununla birlikte Kurul, kök ücretin düşürülmesinin tarafların anlaşması ya da düzen ilkesi gereği TİS hükümleri uyarınca mümkün olduğuna değinmiştir. Kurul kararında ayrıca başvurucuların murislerine ait bordrolara göre aylık ücret yanında ikramiye, ilave tediye, iş güçlüğü tazminatı, bakım tazminatı gibi sürekli nitelikte tahakkuk eden ücret ve ücret ekleri ilave edilerek iş sözleşmesinde belirlenen ücretin üstünde bir ücret almaya başladıkları, eş deyişle TİS ile ücretlerde artış olduğu ifade edilmiştir. Neticede Kurul, işçilerin bireysel iş sözleşmesine nazaran çok daha fazla avantajlı bir konuma geldiğini, işçi yararına bir sonucun gerçekleştiğini, bu nedenle işçinin bir yandan bireysel iş sözleşmesindeki günlük çıplak ücretinin esas alınmasını diğer taraftan da TİS ile öngörülen ücret kriterlerinin uygulanmasını istemesinin mümkün olmadığını değerlendirerek bozma kararı vermiştir.
9. Mahkeme, Kurulun bozma kararına uyulmasına ve davaların reddine karar vermiştir. Ret kararları, Daire tarafından onanarak kesinleşmiştir.
10. Başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.
II. DEĞERLENDİRME
11. Aralarında bağlantı bulunması nedeniyle süresi içinde yapılan 2018/6660 ve 2018/6659 numaralı başvurular 2018/6659 numaralı başvuru üzerinde birleştirilmiş, ardından kişi yönünden ayırma kararı verilerek 2023/15430 başvuru numarasına kaydedilmiştir.
A. Sendika Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia
12. Başvurucuların murisleri, 4857 sayılı Kanun'un 62. maddesinin amir hükmüne karşın TİS kapsamında kök ücretlerinde azaltma yapıldığını, aynı konuya ilişkin şikâyetlerin Kurulun önceki kararlarında lehe değerlendirildiğini, buna karşın mevcut davada itirazlarının dikkate alınmadığını belirterek adil yargılanma hakkı ile sendika hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
13. Anayasa Mahkemesi aynı konuya ilişkin şikâyetlerin yer aldığı Adil Satık ve diğerleri ([2. B.], B. No: 2018/6659, 1/3/2023) başvurusunda; başvurucuların anayasal haklarının ihlal edildiği iddialarının özünün TİS kapsamında ücretlerinin düşürülmesine ilişkin olduğu görüldüğünden iddiaların Anayasa'nın "Toplu iş sözleşmesi ve toplu sözleşme hakkı" başlıklı 53. maddesi ışığında ve bir bütün olarak Anayasa'nın "Sendika kurma hakkı" başlıklı 51. maddesi kapsamında incelenmesi gerektiğini değerlendirmiştir (anılan kararda bkz. § 12). Anayasa Mahkemesine göre; başvurucular kendi istekleri ile TİS tarafı olan bir sendikaya üye olarak sözleşme ile öngörülen bir ücret düzenlemesine tabi olmuşlardır ve tarafların aralarında anlaşarak iş sözleşmesi ya da TİS ile ücretlerde değişiklik yapabilecekleri açık olduğundan başvurucuların ücretlerinin 4857 sayılı Kanun'un 62. maddesine aykırı olarak düşürüldüğünü kabul etmek mümkün olmamıştır (anılan kararda bkz. § 13).
14. Anayasa Mahkemesinin Adil Satık ve diğerleri başvurusunda değerlendirdiği bir başka husus ise başvurucuların tabi oldukları TİS nedeniyle ücretlerinde meydana gelen düşüşün işçi lehine yararlılık ilkesine aykırı olup olmadığıdır. Anılan kararda Kurulun grup karşılaştırma yöntemini benimseyerek bir değerlendirme yaptığı, her ne kadar başvurucuların kök ücretinde bir düşüş söz konusu olmuşsa da TİS'ten yararlanmaları neticesinde elde ettikleri ikramiye, ilave tediye, iş güçlüğü tazminatı, bakım tazminatı gibi diğer haklarla birlikte toplam aldıkları aylık ücretin iş sözleşmesi ile belirlenen ücretten fazla olduğunun belirlendiği, bu tespitle birlikte Yargıtayın başvurucular lehine yararlılık ilkesinin gerçekleştiği sonucuna ulaştığı belirtilmiştir (anılan kararda bkz. §§ 14, 15). Kararda, başvurucuların tarafı oldukları TİS ile aylık ücretlerinde meydana gelen düşüş nedeniyle yapılan yargılamalarda Yargıtayın değerlendirmelerinin Anayasa'nın 53. ve 51. maddelerindeki güvenceleri gözeterek karar verdiği sonucuna ulaşılmıştır (anılan kararda bkz. § 16). Dolayısıyla eldeki başvuruda da Adil Satık ve diğerleri kararında ulaşılan sonuçtan ayrılmayı gerektirir bir yön görülmemiştir.
15. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
B. Makul Sürede Yargılanma Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia
16. Başvurucuların murisleri, yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
17. Anayasa Mahkemesi, olay ve olguları somut başvuru ile benzer nitelikte olan Veysi Ado ([GK], B. No: 2022/100837, 27/4/2023) kararında uygulanacak anayasal ilkeleri belirlemiştir. Bu çerçevede Anayasa Mahkemesi 9/1/2013 tarihli ve 6384 sayılı Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine Yapılmış Bazı Başvuruların Tazminat Ödenmek Suretiyle Çözümüne Dair Kanun'un geçici 2. maddesinde 28/3/2023 tarihli ve 7445 sayılı Kanun'un 40. maddesi ile yapılan değişikliğe göre 9/3/2023 tarihi (bu tarih dâhil) itibarıyla derdest olan, yargılamaların makul sürede sonuçlandırılmadığı iddialarıyla yapılan başvurulara ilişkin olarak Tazminat Komisyonuna başvuru yolu tüketilmeden yapılan başvurunun incelenmesinin bireysel başvurunun ikincil niteliği ile bağdaşmayacağı neticesine varmıştır. Somut başvuruda da anılan kararda açıklanan ilkelerden ve ulaşılan sonuçtan ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmamaktadır.
18. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
III. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. 1. Sendika hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
2. Makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. Yargılama giderlerinin başvurucular üzerinde BIRAKILMASINA 21/7/2026 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Benzer Kararlar
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi — Kendi Talebiyle Toplu İş Sözleşmesi Kapsamına Giren İşçinin Ücret Farkı
Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu — Kapsam Dışı Sayılan Sendikalı İşçinin Toplu İş Sözleşmesi Hakkı
İlgili Sayfalar
İş Hukuku ve İşçilik Uyuşmazlıkları
Ücret Hükümlerinin Karşılaştırılmasına İlişkin 2018/6659 Sayılı Karar
Makul Süre Şikâyetinde Tazminat Komisyonuna Başvuru
Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.
Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.
Karar Künyesi
Mahkeme
Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm
Karar Türü
Bireysel Başvuru
Başvuru No
2023/15430
Karar Tarihi
21 Temmuz 2026
Oy Durumu
Oy birliği
Resmî Kaynak
Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası
Hukuki Destek
Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu
Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.
Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara
İlgili Hukuk Alanları
Hesaplama Araçları