Yargıtay 10. Hukuk Dairesi
Askerlik Borçlanması Bedelinin İadesi

Kararın Tam Metni

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir.

MAHKEMESİ : İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi

SAYISI : 2024/1210 E., 2025/1557 K.

İLK DERECE MAHKEMESİ : İzmir 16. İş Mahkemesi

SAYISI : 2021/158 E., 2023/477 K.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin, diğer davalı ...'a ait işyerinde 2002-2005 yılları arasında kesintisiz çalıştığını, 2005/5-11 ayları arasındaki çalışmalarının dava dışı ... adına kayıtlı işyerinden bildirildiğini, bu çalışmalarının iptal edilmesi nedeniyle emeklilik aylığının iptal edildiğini, müvekkiline 191.039,21 TL tutarında borç çıkartıldığını, tekrar aylık bağlanması için askerlik borçlanması yapmak durumunda kaldığını, adına çıkartılan borç nedeniyle bağlanan aylığından kesintiler yapıldığını beyanla, müvekkilin sigortalılığının tespitine, haksız işlem nedeni ile ödemek zorunda kaldığı askerlik borçlanması ve aylık kesinti şeklinde müvekkilinden alınan ödemelerin yapıldığı günden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte müvekkile iadesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; Kurum işlemlerinde herhangi bir hukuka aykırılık bulunmadığını beyanla davanın reddini talep etmiştir.

Diğer davalı ve dahili davalı tarafından cevap dilekçesi sunulmamıştır.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

Mahkemece; davanın kabulüne, 2...8 T.C. Kimlik numaralı davacı ...'ın Kurumda ... sicil no'lu dosyada işlem gören ...unvanlı iş yerinden bildirilen 10.05.2005 - 05.11.2005 dönemi 177 günlük çalışmasının aslında ... sicil sayılı ... unvanlı iş yerinde geçtiğinin tespitine, davacının 2...7 tahsis numarasıyla almakta olduğu emekli aylığının durdurulmasını ve 01/06/2012 - 18.11.2020 süresi için ödenen 142.073,76 TL yaşlılık aylığı ve 6.000 TL bayram ikramiyesi ödemeleri borç tahakkuk ettirilmesine yönelik Kurum işlemlerinin ayrı ayrı iptali ile davacının kesilen yaşlılık aylığının kesildiği tarihten itibaren davacıya yeniden bağlanmasına, davacının askerlik borçlanması nedeniyle ödemiş olduğu 941,70 TL'nin ve emekli maaşından yapılan kesintilerin yasal faiziyle birlikte davalı ... Kurumundan alınarak davacıya verilmesine, davacının, davalı ... Kurumuna borçlu olmadığının tespitine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Davalı Kurum vekili temyiz dilekçesinde özetle; davacının çalışma iddialarını somut ve yazılı delillerle ortaya koyması gerekirken salt tanık beyanlarına dayandığını, tanık beyanlarında davacının bir dönem çalışmaya ara verdiğinin ifade edildiğini, bu hususun netleştirilmediğini, müvekkili Kurumun düzenlenen denetim raporları doğrultusunda işlem yapmasında herhangi bir hukuka aykırılık bulunmadığını beyan etmektedir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, denetmen raporuna istinaden iptal edilen sigortalılık sürelerinin geçerli olduğu ve yaşlılık aylığının yeniden bağlanması talebine ilişkindir.

1. Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun'un 371. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2. Sahte sigortalılığa dayanan davalar hizmet tespiti içerikli olmakla, davanın yasal dayanağını oluşturan 5510 sayılı Kanun'un 86. maddesinde bu tür hizmet tespiti davalarının kanıtlanması yönünden özel bir yöntem öngörülmemiştir. Kimi ayrık durumlar dışında resmi belge ve yazılı delillerin bulunması sigortalı sayılması gereken sürelerin saptanmasında güçlü delil olmaları itibariyle sonuca etkili olurlar. Ne var ki bu tür kanıtların bulunmaması halinde somut bilgilere dayanması inandırıcı olmaları koşuluyla bordro tanıkları veya iş ilişkisini bilen komşu işyeri çalışanları gibi kişilerin bilgileri ve bunları destekleyen diğer tanıklarla dahi sonuca gitmek mümkündür. Bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunlu olup mahkemece, tarafların sunduğu deliller ile yetinilmemeli, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun ilgili hükümleri esas alınarak kendiliğinden araştırma ilkesi benimsenmeli, sigortalılığın kabulü ve hüküm altına alınabilmesi için hizmet akdinin ve eylemli çalışmanın varlığı ortaya konulmalıdır.

3. Eldeki davada, davacı ...'ın Kurumda ... sicil no'lu dosyada işlem gören ...unvanlı iş yerinden bildirilen 10.05.2005 - 05.11.2005 dönemi 177 günlük çalışmasının aslında ... sicil sayılı ... unvanlı iş yerinde geçtiğinin tespitine, davacının 2...7 tahsis numarasıyla almakta olduğu emekli aylığının durdurulmasını ve 01.06.2012 - 18.11.2020 süresi için ödenen 142.073,76 TL yaşlılık aylığı ve 6.000 TL bayram ikramiyesi ödemeleri borç tahakkuk ettirilmesine yönelik Kurum işlemlerinin ayrı ayrı iptali ile davacının kesilen yaşlılık aylığının kesildiği tarihten itibaren davacıya yeniden bağlanmasına, davacının, davalı ... Kurumuna borçlu olmadığının tespitine yönelik hüküm yerinde ise de; davacının askerlik borçlanması nedeniyle ödemiş olduğu 941,70 TL'nin ve emekli maaşından yapılan kesintilerin yasal faiziyle birlikte davalı ... Kurumundan alınarak davacıya verilmesine yönelik hüküm isabetsiz olmuştur. Zira davacı, aylığının kesildiği dönemde 01.12.2020 tarihinde 07.11.1986-06.12.1986 dönemi 30 günlük (941,70 TL) askerlik borçlanması yapmak suretiyle 01.01.2021 tarihinde 5162 gün ... prim ödemesi üzerinden tarafına yeniden yaşlılık aylığı bağlandığı ve ödenmesine devam edildiği, bu haliyle Kuruma yapılan yersiz ödemeden söz edilemeyeceği gözetilmeden davacının askerlik borçlanmasının yersiz ödeme kabul edilerek iadesine karar verilmesi bozmayı gerektirmiştir.

Bu maddi ve hukuki olgular göz ardı edilerek yanılgılı değerlendirme ile yazılı şekilde hüküm kurulması, usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle,

1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

02.02.2026 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.