MEDENİ USUL HUKUKU · İÇTİHADI BİRLEŞTİRME
Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu — Kısa Karar ile Gerekçeli Karar Çelişirse Ne Olur?
1991/7 E., 1992/4 K. · 10 Nisan 1992
İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 21 Kasım 2026
Kararın Özeti
Kısa karar ile gerekçeli kararın birbiriyle çelişmesi bozma nedenidir. Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu, bozma sonrasında yerel mahkemenin bu çelişkiyi gidererek önceki kısa kararla bağlı olmaksızın vicdani kanaatine göre yeniden karar verebileceğini de kabul etti. İlk ilke oybirliğiyle, bozma sonrasında verilecek kararın içeriğine ilişkin ikinci ilke ise üçte ikiyi aşan çoğunlukla benimsendi.
Hukuki İlke
Kısa kararla gerekçeli kararın çelişmesi bozmayı gerektirir. Bozmadan sonra yerel mahkeme çelişkiyi gidererek vicdani kanaatine göre yeniden karar verebilir.
Sonuç
Resmî hüküm fıkrası: “SONUÇ : 1) Kısa kararla gerekçeli kararın çelişik bulunmasının bozma nedeni oluşturacağına; 2) Bozmadan sonra yerel mahkemenin önceki kısa kararla bağlı olmaksızın çelişikliği kaldırmak kaydiyle vicdani kanaatine göre karar verebileceğine İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu’nca 10/4/1992 gününde yapılan ilk toplantıda Esas: 1991/7, Karar: 1992/4 sayı ile 1. bentte oybirliği, 2. bentte üçte ikiyi geçen çoğunlukla karar verildi.”
Kararın Dosyaya Etkisi
Kısa kararla gerekçeli kararın çelişmesi bozmayı gerektirir. Bozma sonrası mahkeme çelişkiyi giderir ve önceki kısa kararla bağlı olmaksızın yeniden karar verebilir.
Kararın Kapsamı
Kararın bu sayfadaki seçilebilir metni, Resmî Gazete’nin 23–32. sayfalarında yayımlanan nüshadan aktarılmıştır. Çoğunluk gerekçesi ile iki karşıoy, yayımdaki sıralarıyla yer alır. Taranmış resmî nüshaya künyedeki PDF bağlantısından ulaşılabilir.
İlgili Mevzuat
1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu — m. 382, 388, 428, 430
Kararda anılan
Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.
Mevzuat Notu: Kararın dayandığı hükümler 1086 sayılı Kanun’a aittir. Kısa karar ile gerekçeli kararın uyumu bugün 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 298. maddesinin ikinci fıkrasında düzenlenir. Yargıtay, bu fıkrayı uygularken 1992 tarihli içtihadı birleştirme kararına atıf yapmaktadır.
Kararın Tam Metni
Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir.
10 Haziran 1992 — Sayı : 21254
RESMÎ GAZETE
Sayfa : 23
YARGI BÖLÜMÜ
Yargıtay Kararı
YARGITAY İÇTİHADI BİRLEŞTİRME BÜYÜK GENEL KURULU KARARI
Esas No : 1991/7
Karar No : 1992/4
ÖZET : 1 — Kısa kararla gerekçeli kararın çelişik
bulunmasının bozma nedeni oluşturacağı; 2 — Bozmadan sonra yerel mahkemenin önceki kısa kararla
bağlı olmaksızın çelişikliği kaldırmak kaydiyle vicdani kanaatine göre karar verilebileceği hakkında.
Yargıtay Onuncu Hukuk Dairesi Üyesi Cahit Kadılar kısa karara aykırı şekilde yazılmış gerekçeli kararın esasa girilmeden sırf bu çelişki nedeniyle bozulması gerekip gerekmediği
konusunda Onuncu Hukuk Dairesi ile diğer daireler ve Hukuk Genel Kurulu kararları arasında aykırılık bulunduğunu ileri sürerek bu aykırılığın içtihadı birleştirme yolu ile giderilmesini
istemiş; Birinci Başkanlık Kurulu’nca 17/10/1991 gün ve 51 sayı ile kararlar arasında aykırılık bulunduğu sonucuna varılarak konunun İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu’nda görüşülmesine karar verilmiştir.
10 Nisan 1992 günü toplanan İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu’nda raportör
üyenin açıklamaları dinlenerek gereği görüşüldü:
Önce kararlar arasında aykırılık bulunup bulunmadığı yönü üzerinde durulmuştur.
Hukuk Genel Kurulu’nun 1/2/1969 gün ve 776/74 sayılı kararında ilâmın tefhim olunan karara uygun olması gerektiği; bunun kamu düzeni ile ilgili bulunduğu belirtilerek karar,
gerekçeli kararın kısa karara uygun bulunmaması sebebiyle bozulmuştur.
Hukuk Genel Kurulu’nun 30/9/1970 gün ve 847/464 sayılı kararında: Konu İcra ve İflâs Kanunu’nun 18, 97 ve 363. maddeleri uyarınca basit yargılama usulü açısından ele alınıp
incelenerek tutanağa geçirilip tefhim edilen ilk kararın geçerli olduğu, sonradan dosyaya konulan kararın ise bir örnek niteliğini taşımakta olup, bu kararın tefhim olunan esas kararla
çelişmesi halinde hukukî sonuç doğurmayacağı; hukukî değeri taşımayan bu karar örneğindeki yanlışlıkların düzeltilmesini ilgili tarafın her zaman isteyebileceği belirtilmiştir.
Hukuk Genel Kurulu’nun 10/2/1988 gün, 520/89 sayılı kararı: Bu karara esas olan usulü
durum şöyle gerçekleşmiştir: Yerel mahkeme 27/12/1984 günlü son oturumda ittihaz ettiği
kısa kararda “Davanın kabulüne” karar vermiş, gerekçeli kararda ise davayı reddetmiştir.
Temyiz üzerine İkinci Hukuk Dairesi kısa kararla gerekçeli kararın çelişik olmasına değindikten sonra gerekçeli kararın tefhim edilen kısa karara uygun düzenlenmesinin zorunlu bulunduğu gerekçesiyle kararı bozmuş; yerel mahkeme bozmaya uymuş ancak bu defa kısa kararda
davanın reddine karar verdiğini açıklamış gerekçeli kararı da buna uygun olarak davanın reddi şeklinde oluşturmuştur. Temyiz üzerine İkinci Hukuk Dairesi davanın kabulü doğrultusunda gerekçeli karar düzenlenmesine ilişkin bozma kararına uyulduğu halde davanın reddine karar
verilmesinin usul ve yasaya aykırı olduğu gerekçesiyle kararı yeniden bozmuştur. Yerel mahkeme önceki kısa kararın maddi hataya dayandığı; bu maddi hatayı düzeltmek amacıyla bozmaya uyduğunu bozmadan sonra verdiği kısa kararla daha sonra yazılan gerekçeli kararın aynı
doğrultuda olduğu gerekçesiyle kararında direnmiştir. Hukuk Genel Kurulu, bozmaya uyulmakla, bozma kararında açıklanan biçimde araştırma ve inceleme yapılma ve gene bozmada
benimsenen hukukî esaslar uyarınca karar verilme konusunda taraflar yararına usulî kazanılmış hak doğacağını; ancak maddi hata halinde bu kuralın uygulanmayacağını açıkladıktan
sonra olayın özelliği itibariyle usulî kazanılmış hak doğmayacağını bu itibarla direnme kararı
verilebileceğini belirtmiş; bozmadan sonra mahkemece öncekinden farklı yeni bir kısa karar
oluşturulduktan sonra buna uygun gerekçeli karar oluşturulmasını da usul ve yasaya uygun
bulmuştur.
Yargı Bölümü Sayfa : 1
Sayfa : 24
RESMÎ GAZETE
10 Haziran 1992 — Sayı : 21254
Birinci Hukuk Dairesi’nin 11/2/1988 gün, 11944/1415 sayılı; 24/2/1964 gün, 952/1008
sayılı; İkinci Hukuk Dairesi’nin 12/12/1990 gün, 7840/12913 sayılı kararları Hukuk Genel
Kurulu’nun yukarıda açıklanan 1/2/1969 günlü kararı doğrultusundadır.
Üçüncü Hukuk Dairesi 27/9/1973 gün ve 4007/4016 sayılı kararında Hukuk Genel Kurulu’nun 1/2/1969 günlü kararındaki esası benimsemiş ancak bunun yanında mahkemece yapılacak işi de göstererek gerekçeli kararın duruşma tutanağına yazılı kısa karara uygun olarak
düzenlenip taraflara tebliğ edilmesi gereğine değinmiştir.
Dördüncü Hukuk Dairesi’nin 28/4/1986 gün ve 3054/3674 sayılı kararında gerekçeli
kararın tefhim olunan kısa karara uygun olarak yazılmamış bulunması bozma sebebi sayılmış
ve aynen şu husus eklenmiştir: “Mahkemece yapılacak iş, tefhim olunan kısa karara göre ve
ona uygun olarak yazılacak gerekçeli kararın taraflara tebliğ ve bu karara karşı kanun yoluna
başvurulması halinde dosyayı diğer temyiz itirazlarıyla birlikte incelenmek üzere Yargıtay’a
göndermekten ibarettir”. Dördüncü Hukuk Dairesi’nin 24/12/1987 gün ve 7427/9508 sayılı
kararı da aynı doğrultudadır.
Altıncı Hukuk Dairesi’nin 12/1/1962 gün ve 7638/149 sayılı kararında “Mahkemenin
son muhakeme celsesinde tarafların yüzlerine karşı tefhim ettiği kararla sonradan yazdığı gerekçeli karar birbirine uymamaktadır. Halbuki gerekçeli kararın kısa karara uygun şekilde yazılması iktiza eder” gerekçesiyle bozma kararı verilmiştir.
Yedinci Hukuk Dairesi’nin 23/2/1976 gün ve 1732/2863 sayılı kararı Hukuk Genel Kurulu’nun 1/2/1969 günlü kararı doğrultusundadır.
Sekizinci Hukuk Dairesi’nin 16/3/1987 gün ve 2760/2830 sayılı ve 20/2/1989 gün,
1425/1666 sayılı kararlarında kısa karara aykırı gerekçeli karar tesis edilmesinin bozma sebebi oluşturacağına değinilmiştir.
Dokuzuncu Hukuk Dairesi’nin 21/11/1991 gün ve 10137/14580 sayılı kararında “...kısa
kararla gerekçeli karar farklıdır. Bu şekilde hüküm tesisi usul ve yasaya aykırı olup bozmayı
gerektirmiştir” denilmekle yetinilmiştir.
Onuncu Hukuk Dairesi’nin 18/11/1986 gün ve 5997/6166 sayı ve 9/3/1987 gün,
1239/1283 sayılı kararlarında tefhim olunan kararda davanın reddine; gerekçeli kararda ise
davanın kabulüne karar verilmesinin hükmün bozulmasını gerektirebileceği de düşünülebilirse de denildikten sonra dava ekonomisi ve uyuşmazlıkların en kısa yoldan ve en az masrafla
çözümlenmesi ilkesi dikkate alınarak hükmün sırf bu çelişki nedeniyle bozulmaması gerektiği
esası benimsenerek temyiz itirazları incelenerek işin esasına girilmiştir.
Onuncu Hukuk Dairesi’nin 5/5/1987 gün ve 1652/2732 sayılı kararında, kısa kararda
davanın kabulüne, gerekçeli kararda ise davalılardan biri hakkında tamamen, diğeri hakkında ise kısmen redde karar verilmiş olan bir dosyada temyiz üzerine bu yönden bir bozma yapılmadan gerekçeli karara itibar olunarak işin esası yönünden temyiz incelemesi yapılarak sonuca
gidilmiştir.
Onuncu Hukuk Dairesi’nin 23/11/1987 gün ve 6250/6369 sayılı kararında kısa kararla
gerekçeli karar arasında açık çelişki bulunması bozma sebebi sayılarak mahkemece kısa karara uygun gerekçeli karar yazılmak üzere hüküm bozulmuştur.
Onuncu Hukuk Dairesi’nin 3/10/1988 gün ve 6327/5279 sayılı kararında mahkemece
yapılacak işleme değinilmeksizin “kısa kararla gerekçeli karar arasında çelişki bulunması usule
ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir” denilmekle yetinilmiştir.
Onbirinci Hukuk Dairesi’nin 27/1/1992 gün ve 5193/334 sayılı kararında “H.U.M.K.na
göre asıl karar kısa karar olup, mahkemece gerekçeli olan kararın kısa karara uygun olarak
yazılması gerekir. Mahkemece, kısa kararda davalılardan (A) aleyhine karar verildiği halde,
gerekçeli kararda diğer davalı aleyhine karar verildiği ve (A) hakkında ise yetkisizlik kararı
verildiği anlaşılmaktadır. Kısa kararla gerekçeli kararın farklı olması önemli bir usul yanlışlığıdır. Bu itibarla mahkemece gerekçeli kararın kısa karara uygun olarak yazılması gerekirken
bu yönün gözden kaçırılması doğru görülmemiş ve hükmün sadece bu yönden bozulması
gerekmiştir” denilmiştir.
Yargı Bölümü Sayfa : 2
10 Haziran 1992 — Sayı : 21254
RESMÎ GAZETE
Sayfa : 25
Onikinci Hukuk Dairesi 18/9/1989 gün ve 1327/1760 sayılı kararda “Gerekçeli kararın kısa karara uyması zorunludur” gerekçesiyle bozma yapılmıştır.
Onikinci Hukuk Dairesi’nin 16/10/1991 gün ve 9963/10620 sayılı kararında “Gerekçeli kararla kısa karar arasında çelişki vardır. Asıl olan kısa karardır. Gerekçeli karar kısa karara uygun olmak gerekir. Kısa karara uygun gerekçeli karar yazılmak üzere merci kararı
bozulmalıdır” görüşü benimsenmiştir.
Onüçüncü Hukuk Dairesi’nin 3/4/1975 gün ve 3110/2150 sayılı kararında “Anayasa’nın
koyduğu yargılamanın aleniyeti kuralı ve H.U.M.K.nun 382 nci maddesi gereği olarak kararların alenen tefhim edilmesi gerekir. Kısa kararla gerekçeli kararda belirtilen kararın başka
nitelikte olması aleniyet kuralına aykırı düşerki bu da mahkemelere olan güveni sarsar. Davanın tamamen reddine karar verildikten sonra bundan dönülerek davanın kabulünü aksettiren
bir ilâm düzenlenemez. İlâmın tefhim edilen karara uygun olarak düzenlenmesi zorunludur.
Bu yön kamu düzeni ile ilgili olduğundan mahkemenin davanın reddine karar verildikten sonra bundan dönüp davanın kabulü şeklinde ilâm düzenlemesi açıklanan ilkelere aykırı olup bozma
nedenidir” görüşüne yer verilmiştir.
Onbeşinci Hukuk Dairesi’nin 4/10/1990 gün ve 660/3842 sayılı kararında kısa kararla
gerekçeli karar arasındaki çelişikliğe değinildikten sonra “...geçerli bulunan kısa karar doğrultusunda hüküm kurulmak üzere karar bozulmalıdır” denilmiştir.
Onsekizinci Hukuk Dairesi’nin 11/2/1992 gün ve 139/408 sayılı kararında “Yargıtay’ın
yerleşmiş uygulamalarına göre tefhim edilen karar esas olup gerekçeli karar tefhim edilen bu
kısa karara aykırı olamaz. Bu husus kamu düzeni ile yakından ilgili olup mahkeme kararlarına duyulan güvenin gereğidir. Bu durumda mahkemece yapılacak iş, yeniden duruşma açarak
kısa karara uygun gerekçeli kararı yazıp taraflara tebliğinden ibarettir” denilerek karar bozulmuştur.
Birinci Hukuk Dairesi’nin 24/2/1964 gün, 952/1008 sayılı, Sekizinci Hukuk Dairesi’nin 20/2/1989 gün ve 1425/1666 sayılı ve 20/2/1975 gün, 4228/1057 sayılı; Onüçüncü Hukuk
Dairesi’nin 13/9/1973 gün, 135/138 sayılı kararlarında ise kısa karar - gerekçeli karar çelişikliğine ilişkin bozma yanında diğer yönlerden de bozma yapılmıştır.
Birinci Başkanlık Kurulu’nun 17/10/1991 gün ve 51 sayılı kararında içtihadı birleştirmenin konusu hakkında herhangi bir açıklamada bulunulmamış; sadece kararlar arasında aykırılık olduğuna değinilmekle yetinilmiştir. Burada usul yönünden öncelikle şu hususun
açıklanmasında yarar görülmüştür; Kural olarak içtihadı birleştirme kurulları ve Birinci Başkanlık Kurulu kendilerine yetkililerce başvurulmadan re’sen içtihadı birleştirme kurumunu harekete geçiremezler. Yasada öngörülenlerce bu konuda başvuru gerekir. Ancak kararların
kapsamında kalmak kaydıyla aralarında aykırılık bulunan hukuki konuları belirleme ve özetleme yetkisini içtihadı birleştirme kurulu haiz olup bu konuda raportör üyenin özetlemesi dahi kurulu bağlamaz.
O halde yukarıda özetlenen kararlar arasında aykırılık doğuran noktalar öncelikle belirlenmelidir.
Aykırılık evvela kısa kararla gerekçeli kararın çelişik olmasının bir bozma sebebi oluşturup oluşturmadığı noktasında belirmektedir. Kararlardan bir kısmında bu aykırılığın bozma sebebi oluşturacağı kabul edilmişken diğer bazılarında bozma sebebi oluşturmayacağı esası
benimsenmiştir. Bu yöndeki uyuşmazlık çok uzun yıllar boyu devam etmiş ve etmektedir. Herhangi bir nedenle kısa kararda benimsenen sonucu, gerekçeli kararı yazarken vicdanına ve hukuki görüşüne uygun bulmayan hakim gerekçeli kararında kısa kararla çelişen bir sonucu
benimseme yoluna gitmektedir. Bu kararlarda, az önce açıklanan aykırılık durumu ile sıkı sıkıya bağlı bir uyuşmazlık sebebi daha meydana çıkmaktadır. Bozma görüşünü benimseyen
Yargıtay kararları kısa kararı esas almakta ve bozmadan sonra yapılacak işleme de bozma
kararında açıkça yer vermekte ve “mahkemece yapılacak iş kısa karara uygun gerekçeli kararı yazarak taraflara tebliğ etmekten ibarettir” demektedir. Diğer bazı kararlarda ise mahkemece yapılacak işlem hakkında herhangi bir açıklamaya yer verilmediği görülmektedir. Çelişikliği
bozma sebebi saymayan kararlarda ise (gerekçeli karar) esas alınarak işin esası incelenmektedir. Diğer bazı kararlarda ise çelişiklik bozma sebebi sayılmakla beraber işin esası da incelenerek bu yönden de bir karar tesis edilmektedir. Bu iki sorunun uygulamada birbiri ile sıkı sıkıya
Yargı Bölümü Sayfa : 3
Sayfa : 26
RESMÎ GAZETE
10 Haziran 1992 — Sayı : 21254
bağlı oluşu, içtihadı birleştirme konusu belirlenirken her ikisinin birlikte ele alınması zorunluluğunu doğurmaktadır. Öyleki uygulamada ve öğretide sorun özetlenirken kısa kararla gerekçeli kararın çelişik olması bozma sebebi sayılır mı sayılmaz mı sorunu; kısa karar mı, gerekçeli
karar mı esastır sorunu ile adeta özdeşleştirilmektedir. Bu itibarla konuyu iki yönü ile birlikte
ele alma zorunluluğunun kabulü gerekli görülmüştür. Aksi halde ihtilâf sürüp gidecek tatbiki
hiçbir yarar sağlanmayacaktır. Böylece çelişiklik bozma nedeni sayıldığı takdirde, bozmadan
sonra önceki kısa kararın aksi doğrultuda bir kısa karar oluşturulup oluşturulamayacağının
da içtihadı birleştirmenin kapsamında düşünülmesi benimsenmiştir. Kaldıki içtihadı birleştirme ilke kararlarına göre İçtihadı Birleştirme Kurulları içtihadı birleştirmeye esas tutulan kararlarda beliren görüşler dışında, raportör üyece dokunulmayan üçüncü bir çözüm yolunu da
her zaman benimseme yetkisini haizdirler.
İşin esasına gelince: T.C. Anayasası yargılamanın aleniyeti ilkesini benimsemiştir. Bunun anlamı yargılama açık olacak, yargılamanın sonunda mahkemece verilen karar da açıkça
belirtilecektir. Sonradan yazılan gerekçeli kararın da bu kısa karara uygun olması gerekir. Aksi
halde yargılamanın aleniyeti ilkesi zedelenmiş ve mahkeme kararlarına güven sarsılmış olacaktır. Bu hukuki esasın doğal sonucu gerekçeli karar kısa karara uygun değilse kararın bozulması icabedecektir. Bu görüş üzerinde oybirliği hasıl olmuştur.
Karar bozulduktan sonra acaba hâkim evvelce verdiği kısa karara uygun gerekçeli karar yazma zorunda mıdır; yoksa önceki kısa kararını değiştirip bu değişikliğe uygun bir gerekçeli karar da yazabilir mi? Yukarıda bozma sebebi esası benimsenirken gerekçeli kararın kısa
karara uygun olma zorunluluğu, yargılamanın aleniyeti ve mahkeme kararlarına güven ilkesinin doğal bir sonucu olarak kabul edilmiştir. Bozma kararından sonra hâkim taraflara tebligat ile yeniden oturum açacaktır. Başka bir anlatımla hâkimin, işten el çektikten sonra davayı
yeniden ele alamaması engeli Yargıtay bozma kararı ile kalkmış olacaktır. Hâkimi önceki kısa
kararla bağlı tutmak onu vicdani kanaatiyle bağdaşmaz bir karar vermeye zorlama sonucu
doğuracaktır. Hâkimin vicdani kanaatine göre karar vermesi de Anayasal bir esastır. O halde
hâkim bozmadan sonra vicdani kanaatine uygun olmayan önceki kısa kararını değiştirebilmelidir; ancak bu kısa karara uygun gerekçeli karar yazma zorunluluğunun da kabulü gerekir.
Başka bir anlatımla hâkim çelişikliği ortadan kaldırırken önceki kısa kararla bağlı olmamalıdır.
Karşı görüşte olanlar, kısa kararın değiştirilebilip değiştirilemeyeceği sorununun içtihadı birleştirme kapsamına girmediğini; çoğunluğun görüşünün benimsenmesi ile hâkimlere güvenin zedeleneceği; kısa kararla taraflar yararına doğan usuli kazanılmış hak ilkesinin
bozulacağını ileri sürmüşlerdir. İçtihadı birleştirmenin konusuna ilişkin hususa yukarıda yapılan usul yönünden açıklamalar nedeniyle çoğunluk katılmamıştır. Diğer hususlara ise çoğunluk şu gerekçelerle katılmamıştır: Hâkimin vicdani kanaatine göre karar vermesi ona güveni
daha fazla artıracaktır. Esasen hâkime güvensizlik düşüncesi esas alınarak içtihad oluşturulamaz. Çoğu zaman, böyle bir çözüm yolunun benimsenmesi mahkemeleri adeta abesle iştigale
zorlama sonucu doğuracak ve dosyaların yararsız yere Yargıtay’la yerel mahkeme arasında
gidip gelmesine yol açacak bu da büyük ölçüde uyuşmazlıkların çabuk ve ucuz çözümlenmesi
ilkesini bozacaktır. Bunu şu örneklerle kolaylıkla ortaya koymak mümkündür. İdari bir davanın kısa kararda işin esasına girilerek davanın kabul edilmesi; gerekçeli kararda ise görev
yönünden reddi halinde karar çoğunluk ve azınlık görüşlerine göre çelişiklik nedeniyle bozulacak, azınlık görüşüne göre bozmadan sonra hâkim kısa karara uygun olarak davanın esası
yönünden kabulüne karar verecek ancak Yargıtay’ın görevden ikinci bozmasından sonra davayı görev yönünden reddedebilecektir. Çoğunluk görüşüne göre ise Yargıtay’ın çelişiklik nedeniyle ilk bozmasından sonra önceki kısa kararla bağlı olmaksızın hâkim çelişikliği gidererek
davayı görev yönünden reddedebilecektir.
Diğer bir örnek, hak düşürücü süreden reddi gereken bir davayı hâkim esas yönünden
kısa kararda kabul edip, gerekçeli kararda hak düşürücü süreden reddetmişse, çelişiklik nedeniyle Yargıtay bozmasından sonra azınlık görüşüne göre önce davayı kısa karara uygun olarak gerekçeli kararda esas yönünden kabul edecek, ancak Yargıtay’ın ikinci bozmasından sonra
hak düşürücü süreden reddedebilecektir; çoğunluk görüşüne göre ise çelişiklik nedeniyle ilk
bozmadan sonra hâkim çelişikliği gidererek ikinci bozmayı beklemeden davayı hak düşürücü
Yargı Bölümü Sayfa : 4
10 Haziran 1992 — Sayı : 21254 RESMÎ GAZETE
Sayfa : 27
süreden reddedebilecektir. Örnekleri çoğaltmak mümkündür. Çağdaş yargılama esasları bakımından bu şekilciliği savunmaya olanak bulunmamıştır. Hâkimin yanlışını gördüğünde temel usul kurallarını ihlal etmeden dönmesi bir fazilettir. Ona saygıyı da bu davranış arttırır.
Usulî kazanılmış hak kuralının ihlal edildiği görüşüne gelince;
Usul kuralları gereği şu husus özellikle belirtilmelidir ki hâkim, yargılamayı bitirerek
kısa kararını vermesiyle işten elini çekmiş olur ve karar Yargıtay’ca bozulmadıkça hâkim davayı yeniden ele alarak göremez. Ne varki bizatihi bu kısa karar, hiçbir taraf yararına usulî
kazanılmış hak doğurmaz. Eğer karşı görüşte olanların ileri sürdükleri gibi usulî kazanılmış
hak doğsaydı bu karara Yargıtay dahi dokunamazdı. Zira usulî kazanılmış hak yerel mahkemeleri bağladığı gibi Yargıtay’ı da bağlar. Kararlara karşı usulî kazanılmış hak ancak tarafların temyiz yoluna başvurmamaları ile doğabilir. Bu durum ise ancak Yargıtay ve yerel
mahkemelerce olayların özelliklerine göre değerlendirilebilecek bir husus olup genel bir kurala bağlanamaz. Bütün bu sebeplerle kısa kararla gerekçeli kararın çelişik olmasının mutlak
bir bozma sebebi oluşturacağı ve bozmadan sonra hâkimin önceki kısa kararla bağlı olmaksızın çelişikliği kaldırmak kaydıyla vicdani kanaatine göre karar verebileceği yolunda içtihatların birleştirilmesi uygun bulunmuştur.
SONUÇ : 1) Kısa kararla gerekçeli kararın çelişik bulunmasının bozma nedeni oluşturacağına; 2) Bozmadan sonra yerel mahkemenin önceki kısa kararla bağlı olmaksızın çelişikliği kaldırmak kaydiyle vicdani kanaatine göre karar verebileceğine İçtihadı Birleştirme Büyük
Genel Kurulu’nca 10/4/1992 gününde yapılan ilk toplantıda Esas: 1991/7, Karar: 1992/4 sayı
ile 1. bentte oybirliği, 2. bentte üçte ikiyi geçen çoğunlukla karar verildi.
KARŞI OY
İçtihatları Birleştirme
E. No. : 1991/7
K. No. : 1992/4
Tarihi : 10/4/1992
I — USUL VE YÖNTEM BAKIMINDAN :
İçtihatların Birleştirilmesi konusu, sayın raportör üyenin raporunda belirtilmiş olduğu
üzere, “tefhim edilen kısa karar ile daha sonra kaleme alınıp tebliğ edilen gerekçeli karar arasında farklılık bulunması ve kararın temyiz edilmesi halinde sırf bu aykırılığın, temyiz incelemesinde esasa girilmeden, bozma sebebi yapılıp yapılmayacağı”dır.
Bu konudaki görüşler iki ana noktada toplanmakta olup bir görüşe göre, açık duruşma
sonunda tefhim edilen karara uygun gerekçeli karar yazılması, mahkeme kararlarına duyulması gereken genel saygı ve güven gereği, kamu düzeni ile ilgili olduğu, kararın (gerekçeli kararın) sırf bu nedenle ve tefhim edilen karara uygun gerekçeli karar yazılıp yeniden taraflara
tebliğ edilmek üzere bozulmalıdır. İkinci görüş ise, bu aykırılık halinde dahi temyiz incelemesinin esastan yapılabileceği ve gerekçeli kararın sırf bu uyumsuzluk nedeniyle bozulamayacağı
şeklindedir.
İçtihat aykırılıkları bu noktalarda toplanmış, sayın raportörün raporu bu konuyu ve
buna ilişkin görüşleri dikkate alarak düzenlemiş, genel kuruldaki görüşmeler ve hususlar üzerinde cereyan ederek tamamlanmış, yukarda sözü edilen birinci görüş doğrultusunda genel kurulda oy birliğine varan bir kanaat belirlenmiş iken sayın birinci başkan “bu doğrultuda
(gerekçeli kararın tefhim edilen kısa kararı uygun yazılması için) Yargıtayca yapılan bir bozma üzerine mahkemenin bozulan gerekçeli karara uygun bir kısa karar; ya da kısa karara uygun bir gerekçeli karar yazmakta serbest olup olmadığı” konusunu oylamaya koymuştur.
Görülüyorki oylamaya konulan husus tevhidi içtihadın konusunun tamamen dışındadır.
Yargı Bölümü Sayfa : 5
Sayfa : 28
RESMÎ GAZETE
10 Haziran 1992 — Sayı : 21254
Bu tutum ve müzakereler ile oylamanın böyle bir mecraya sokulması Yargıtay Kanununun 45 inci maddesi ile Yargıtay Başkanlar Kurulunun 19/6/1975 günlü “İçtihatların Birleştirilmesi İlke Kararı”na aykırıdır. Çünkü oylama konusu yapılan husus, birinci başkanlık
kurulunda incelenmemiş, bu hususta raportör tarafından bir rapor düzenlenmemiş ve bu konuda ilke kararında olduğu üzere usulüne uygun bir müzakere zemini oluşturulmamıştır. Yargıtay Kanununun 45 inci maddesinin son fıkrasına göre, İçtihadı Birleştirme Kurulunun, İçtihadı
Birleştirmeye konu genel kurulun veya dairelerin kararlarındaki gerekçe ve görüşlerle bağlı
olmaksızın sorunu başka bir görüşle bağlayabilir isede, İçtihatları Birleştirme konusu edilen
konudan başka bir konuyu karara bağlayamaz. İçtihatları Birleştirme konusu, tefhim edilen
kısa karar aykırı olan bir gerekçeli kararın esasa girişilmeden önce sırf bu nedenle bozulup
bozulmayacağı konusunda iken, böyle bir bozma kararı üzerine, bozmaya uyan mahkemenin
dilerse gerekçeli karara uygun kısa karar; dilerse kısa karar uygun gerekçeli karar verip veremiyeceğine ilişkin bir oylama yapılamaz. Bu konularda bir içtihad aykırılığı daha ortaya konulmamış iken “İçtihatların Birleştirilmesi” görüntüsü altında bu nitelikte bir kural vaaz etmek
yanlıştır, yasalarımıza aykırıdır. Bu suretle verilmiş bir genel kurul kararının Yargıtay Kanununun 45 inci maddesinin 5. fıkrasındaki bağlayıcı niteliği herzaman tartışma konusu edilebilecek ve uygulamada tereddütlere yol açacaktır.
II — ESAS YÖNÜNDEN
Tefhim edilen kısa karara aykırılık nedeniyle Yargıtayca verilen bozma ilamı, gerekçeli
karara yönelik, onu bozan, bir karar olduğu açıktır. Bozma nedeni ve gerekçesi ise, tefhim
edilen kısa karara aykırı olmasıdır. Bozmanın dayanağı başka herşeyin (temyiz sebebleri dahil) dışında ve üstünde tefhim edilen kısa karar ve bunun içerdiği olgular ve yargısal saptamalardır. Gerekçeli karar, bunlara aykırı olduğu için bozulmuştur. İçtihatları Birleştirme büyük
genel kurulunun sayın birinci başkan tarafından ifade edildiği üzere oy birliği ile kabul ettiği
husus budur. Bu konuda hukuk genel kurulunun bir kararına (tevlid içtihad müzakerelerinde
dikkate alınmamıştır) Kararına, dayanılarak Yargıtay bozmasının her iki kararı da (gerekçeli
karar ve kısa karar) kapsadığı ileri sürülerek belli bir sonuca varılmak istenmiş ise de, bu konuda da tartışma açılmamış, raportör üyenin raporunda dahi bu konulara değinilmemiştir.
O halde bozma, tefhim edilen kısa karara uygun gerekçeli karar yazılması konusunda olup,
her iki karar arasındaki çelişkinin giderilmesini içermemektedir. Büyük genel kurulun oybirliği ile kabul edildiği bildirilen İçtihatların Birleştirilmesi kararı budur. Buna rağmen, mahkemenin dilediği takdirde değişik bir kısa karar verip taraflara tefhim edebileceğini (gerekçeli
karara uygun hale getirmek için) ve bu suretle Yargıtay bozmasının dayanağı hukuki sebebi
bertaraf edebileceğini kabul eden bir görüşü, ne usûl hukukumuzdaki temyiz incelemesi ve
bozmasının esasları ne de usuli kazanılmış hak ilkesi ile bağdaştırmak mümkündür.
İçtihatların Birleştirilmesi müzakerelerin sonunda kabul gören görüş, tefhim edilen karara aykırı gerekçeli kararın, temyiz incelemesinin esasına girilmeksizin sırf bu aykırılık nedeniyle bozulması gerektiğine ilişkindir. Müzakereler sırasında ve sonunda sayın birinci başkanın
müdahalesine kadar Yargıtay bozmasının her iki kararıda ortadan kaldırdığına dair bir görüş
ileri sürülmemiş ve tartışılmamıştır. Büyük genel kurulca kabul edilen bu görüşün dayanakları, kamu düzeni ve bununla iniltili olarak usulen kazanılmış hak ilkesinin korunmasıdır.
Gerçekten, Yargıtayın birçok kararında ısrarla vurgulanmış olduğu üzere, yazılıp tebliğ
edilen kararın daha önce duruşmada tefhim edilmiş bulunan karara uygun olmaması, HUMK
382. maddesinde ifadesini bulan, alenen tefhim ilkesine aykırı olduğu gibi bu ilkenin uygulanmasından kaynaklanan mahkemelere duyurulması gereken güveni de sarsıcı sonuç doğurur.
Böyle bir mahkeme kararı Yargıtayca bu nedenle bozulur. Bozma nedeni bu olunca, değiştirilmesi gereken kararın tefhim edilen karar değil, buna aykırı olarak yazılan gerekçeli karar
olması gerektiği sonucuna varılmalıdır. Çünkü, Yargıtay bir dava sonucunda iki çelişik karar
verilmiş olduğu için bozma yapmadı; biri (gerekçeli karar) diğerine (tefhim edilen kısa karar)
aykırı olduğu için bozma yaptı. Bozmanın gereği hukuken ve mantıken, kısa karar uygun karar yazmakla yerine getirilir. Mahkemeye, kısa kararı, gerekçeli karara uygun hale getirme
seçeneğinin tanınması, bozmanın mantığıyla bağdaşmaz ve bozmanın dayanağı olan alenen
tefhim ve kamu düzeni esaslarına ters düşer. Yargıtay bozmasının geneldeki dayanağı, HUMK
382. maddesinde yer alan “alenen tefhim” ilkesinin gereğidir.
Yargı Bölümü Sayfa : 6
10 Haziran 1992 — Sayı : 21254
RESMÎ GAZETE
Sayfa : 29
Bu ilkeye muhalefet, HUMK 428. maddesinin son fıkrasında belirtilmiş olduğu üzere
mahkemenin yargılama usulü yasası ile kendisine verilen görevde hata etmiş olması ve bu hatanın sonuçta verilen hükmü değiştirir nitelikte bulunması ile gerçekleşmiştir. O halde bu bozma, esas itibariyle HUMK 430. maddesinde sözü edilen kuralın uygulanmasını gerektirir. Bu
durumda tefhim edilen kısa karara aykırı olan gerekçeli karar, bozma nedeniyle geçersizdir.
Geçersizlik, kısa kararın açık duruşmada tefhiminden sonraki işlemlere yönelik olup bundan
önceki işlemleri ve dolayısı ile tefhim edilen kararı kapsamaz. Yasa gereği geçersiz olan gerekçeli karara, kısa karar değiştirilip ona uygun hale getirilmekle hayatiyet verilmesi “bozma”
kavramı, sonuçları ve gerekleri ile bağdaşmaz.
Diğer taraftan tefhim edilen kısa karara uygun olmadığı için bozulan gerekçeli karara,
bozmaya rağmen geçerlilik olanağı verilmesi, usulen kazanılmış hak ilkesine de aykırıdır. Bu
aşamada, bir hususu tekrar etmekte yarar vardır. Bozulan karar gerekçeli karardır. Bozma
nedeni, tefhim edilen kısa karara aykırı oluşudur. O halde kısa karar geçerliğini korumaktadır. Bozma kararı onu şamil değildir. Aksine, bozmanın dayanağıdır. O halde gerekçeli kararı temyiz etmekle bozulmasını sağlıyan tarafın, kısa kararla öngörülen veya hüküm altına alınan
hususlarda bozmayla kazandığı bazı hakları vardır. Bozma ilamına uyulmakla bu haklar teyid edilmiştir ve bu suretle usulen kazanmış olduğu hakların korunması lazımdır. Davası kısa
kararda kabul edildiği halde gerekçeli kararda reddedilen davacı, gerekçeli kararı bozdurmakla
(bozma nedeni, kısa karara aykırı olması) lehine verilen kararın gerekçeye bağlanmasını ve
bu suretle yazılacak ve taraflara tebliğ edilecek kararın geçerli olmasını sağlamış olacaktır.
Bu sonucu Yargıtay bozma ilamıyla sağlamıştır. Bu aşamada bozma üzerine ve bozmaya uyulduğu halde mahkemeye bozulan gerekçeli karara (örneğimizde red kararı) uygun bir kısa karar tefhim etme olanağı ve seçeneği verilmesi, onun bozma ile elde ettiği kazanılmış haklarını
bertaraf edecektir.
Görülüyorki, bir taraftan tefhim edilen kısa karara uymayan gerekçeli kararın yazılamayacağını, bunun bozma nedeni olacağını kabul ederken, diğer taraftan böyle bir bozma
kararı üzerine, bozmaya uyan mahkemenin dilerse bozulan gerekçeli kararına uygun bir kısa
karar yazmakta serbest olacağını içtihad etmek, genel mantık kurallarına ve “bozma” kavramına ters düştüğü gibi usul hukuku kuralları ile de bağdaşmaz. Bütün bu nedenlerle, İçtihadların Birleştirilmesi konusunun bu konudaki Yargıtay Kanununun 45. maddesine uygun olarak
Birinci. Başkanlık Kurulunca alınan kararlar kapsamında “tefhim edilen kararla tebliğ edilen
gerekçeli karar arasında farklılık bulunması halinde sırf bu aykırılığın, temyiz incelemesinde
esasa girilmeden bozma sebebi yapılıp yapılmayacağı” ile sınırlı tutulup içtihadların “esasa
girilmeden bozulmalıdır” yolunda birleştirilmesine karar verilmesi ile yetinilmesi gerektiği görüşüyle ve yukarıdaki nedenlerle çoğunluk kararına karşıyım.
SAİT REZAKİ
Onsekizinci Hukuk Dairesi
Başkanı
Yargı Bölümü Sayfa : 7
Sayfa : 30
RESMÎ GAZETE
10 Haziran 1992 — Sayı : 21254
MUHALEFET ŞERHİ
I — Usul yönünden:
Tarafımdan raportör üyeliği yapılmış bulunan içtihatları birleştirmenin konusu şu şekilde tesbit edilmişti: “Usulüne uygun biçimde tefhim olunan ve zabıtnâmeye geçirilen kısa
kararla (HUMK 381/II, 489/II), sonra kaleme alınan gerekçeli karar (HUMK 388/I-4, II) aralarında farklılık bulunması ve kararın temyiz edilmesi halinde sırf bu aykırılığın temyiz incelemesinde esasa girilmeden -hukuk usulü yönünden- bozma sebebi yapılıp yapılmayacağı.” Hatta
bu özet, müzakerelerin başlangıcında, büyük genel kurulda, toplantı sayın başkanınca şu şekilde vurgulanmıştır: “Usulüne uygun kısa karar var, fakat gerekçeli karar buna aykırı.”
Ne var ki daha sonra, müzakerelerin ilerlediği bir sırada, gene toplantı sayın başkanınca, Hukuk Genel Kurulu’nun 10/2/1988 — 987/2-520; 988/89 tarih ve sayılı kararında benimsenen görüş açıklanarak “kısa ve gerekçeli karar aralarındaki aykırılık esasa girilmeden
bozma sebebi yapıldığı ve bozmaya uyulduğu taktirde mahkemenin ilk tefhiminden ayrılarak
başka bir tefhimde bulunmasının mümkün olup olamayacağı” şeklinde konu genişletilmiş,
Benzer Kararlar
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu Kısa Karar ile Gerekçeli Karar Çelişkisi
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi — Kısa Kararda Olmayan Nafakanın Gerekçeli Karara Eklenmesi
Yargıtay 6. Hukuk Dairesi — Kira Uyarlamasında Taraf Sıfatı ve Kısa Karar Çelişkisi
Tüm Medeni Usul Hukuku Kararları ›
İlgili Sayfalar
Yargıtay Kararında HMK m. 298/2 ve İçtihadı Birleştirme Kararına Atıf
Kısa Karar ve Gerekçeli Kararın Uyumuna İlişkin Yargıtay Kararı
Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.
Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.
Karar Künyesi
Mahkeme
Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu
İlgili Hukuk Dalı
Medeni Usul Hukuku
Esas No
1991/7
Karar No
1992/4
Karar Tarihi
10 Nisan 1992
Oy Durumu
Birinci bentte oybirliği, ikinci bentte üçte ikiyi aşan çoğunluk
Resmî Kaynak
Resmî Gazete, 10.06.1992, Sayı 21254 (PDF)
Hukuki Destek
Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu
Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.
Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara
İlgili Hukuk Alanları