top of page

Ana Sayfa › İçtihatlar

 

Bireysel Başvuru Kararları  ·  AİLE HUKUKU  ·  HAK İHLALİ OLMADIĞI  ·  BİREYSEL BAŞVURUNUN KABUL EDİLEMEZLİĞİ

Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm — Soybağı Davası Kesinleşmeden Çocukla Tedbiren Kişisel İlişki Kurulması

 

B. No: 2014/5974 · 26 Aralık 2017

 

İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 20 Kasım 2026

 

Kararın Özeti

 

Boşanma yargılamasında, nüfusta baba görünen kişinin çocuğun biyolojik babası olmadığı DNA raporuyla belirlendi. Soybağının reddi hükmü henüz kesinleşmeden çocukla bu kişi arasında geçici kişisel ilişki sürdürüldü. Anayasa Mahkemesi, DNA raporunun tek başına nüfus kaydını değiştirmediğini vurguladı. Çocukla bir süre birlikte yaşamış kişi arasındaki duygusal bağı, kişisel ilişkinin geçici niteliğini ve değerlendirmede uzman raporlarının kullanılmasını gözeterek aile hayatına saygı hakkının ihlal edilmediğine karar verdi.

 

Hukuki İlke

 

Soybağına ilişkin DNA raporu nüfus kaydını kendiliğinden değiştirmez. Geçici kişisel ilişki, soybağı süreci ve çocukla kurulmuş bağ göz önüne alınarak değerlendirilir.

 

Sonuç

 

Aile hayatına saygı hakkının ihlal edilmediğine karar verildi. Kayyım atanması ve soybağı yargılamasına ilişkin makul süre şikâyetleri farklı gerekçelerle kabul edilemez bulundu.

 

İlgili Mevzuat

 

  • 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu — m. 286 ve devamı
    Kararda anılan

  • Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 20, 36, 141
    Kararda anılan

Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.

 

Kararın Tam Metni

 

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir. Kişileri belirleyebilen bilgiler “...” ile gizlenmiştir.

 

TÜRKİYE CUMHURİYETİ


ANAYASA MAHKEMESİ


 


 


BİRİNCİ BÖLÜM


 


KARAR


 


... VE ...


BAŞVURUSU


(Başvuru Numarası: 2014/5974)


 


Karar Tarihi: 26/12/2017


R.G. Tarih ve Sayı: 23/2/2018-30341


 


BİRİNCİ BÖLÜM


 


KARAR


 


Başkan


:


Burhan ÜSTÜN


Üyeler


:


Hicabi


DURSUN


 


 


Kadir ÖZKAYA


 


 


Rıdvan GÜLEÇ


 


 


Yusuf Şevki


HAKYEMEZ


Raportör


:


Özgür DUMAN


Başvurucular


:


1. ...


 


 


2. ...


Vekili


:


Av. ...


 


 


 


I. BAŞVURUNUN KONUSU


1. Başvuru; soy bağının reddi için kayyım atanma zorunluluğunun


bulunması ve hak düşürücü süre öngörülmesi, ayrıca boşanma davasına ilişkin


yargılama sırasında davalı eşin çocuğun biyolojik babası olmadığının tespit


edilmesine rağmen davalı ile çocuk arasında kişisel ilişkinin devamına karar


verilmesi nedenleriyle aile hayatına saygı hakkının, kayyım tayinine ilişkin


yargılama sürecinin uzun sürmesi nedeniyle de makul sürede yargılanma hakkının


ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.


II. BAŞVURU SÜRECİ


2. Başvuru 25/4/2014 tarihinde yapılmıştır.


3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön


incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.


4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm


tarafından yapılmasına karar verilmiştir.


5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve


esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.


6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına


(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir.


7. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı süresinde beyanda


bulunmuştur.


III. OLAY VE OLGULAR


8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili


olaylar özetle şöyledir:


9. Başvurucu ... (boşandıktan sonraki soyadı


...) ile ... 28/6/2003 tarihinde evlenmişlerdir. Evlilik birliği içinde


5/2/2007 tarihinde başvurucu ... (soy bağının reddi kararının


kesinleşmesinden sonraki soyadı ...) doğmuştur.


A. Boşanma Davası Süreci


10. Başvurucu ..., evlilik birliğinin


temelinden sarsıldığı ve ortak hayatın çekilmez hâle geldiği gerekçeleriyle


29/1/2010 tarihinde Kartal 1. Aile Mahkemesinde (sonradan İstanbul 18. Aile


Mahkemesi) boşanma davası açmıştır. Dava dilekçesinde, müşterek çocuğun


velayeti de talep edilmiş; ayrıca maddi ve manevi tazminat talebinde


bulunulmuştur.


11. Mahkeme 3/4/2014 tarihinde tarafların 22/11/2001 tarihli ve


4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 166. maddesinin birinci fıkrasına göre


boşanmalarına karar vermiştir. Kararın gerekçesinde; davalının eşini


küçümsediği, zaten evlenmeyi düşünmediği ve çocuk sahibi olmayı istemediği


yönündeki beyanlarıyla evlilik birliğinin devamını engellediği belirtilmiştir.


Mahkeme buna karşın davacının da davalının rızası olmadan donör aracılığıyla


çocuk sahibi olduğunu, davalının ailesini müşterek konutta istemediğini, çocuğu


davalının ailesine göstermek istemediğini ve evlilikten sıkıldığını söyleyerek


birliğin devamını engellediğini kabul etmiştir. Mahkemeye göretaraflar arasındaki


evlilik birliği her iki tarafın da kusuruna dayalı olarak onarılmaz derecede


temelinden sarsılmış olup birliğin devamında bir fayda kalmamıştır. Mahkeme,


davacının kusurunun davalıya oranla daha fazla olduğunu ancak davalının da


boşanmak istediğini dikkate almıştır. Mahkeme, davacının maddi ve manevi


tazminat taleplerinin reddine; davacının davalıya 13.000 TL manevi ve 14.000 TL


maddi tazminat ödemesine karar vermiştir. Kararda ayrıca çocuk için belirlenen


tedbir nafakasının dava tarihinden itibaren geçerli olmak üzere kaldırılmasına


karar verilmiştir.


12. Karar, taraflarca temyiz edilmiştir. Yargıtay 2. Hukuk


Dairesinin 9/6/2015 tarihli ilamıyla hükmün tazminat ve tedbir nafakası


yönünden bozulmasına, diğer yönlerden ise temyiz istemlerinin reddiyle onanmasına


karar verilmiştir. Daire; eşinin rızasını almadan davacının donör aracılığıyla


çocuk sahibi olduğunun hamilelik sürecinin başlangıcından beri davalı


tarafından bilindiğine, davalının buna rağmen üç yılı aşkın süre evlilik


birliğini devam ettirdiğine dikkat çekmiştir. Daireye göre kadının bu


davranışını davalının affettiğinin, en azından hoşgörü ile karşıladığının


kabulü gerekmektedir. İlamda, affedilen ya da hoşgörü ile karşılanan


davranışların boşanma davasında karşı tarafa kusur olarak yüklenemeyeceği ifade


edilmiştir. Daire; tarafların belirlenen diğer kusurlarının ise birbirinden


üstün olmadığını, tarafların boşanmaya neden olan olaylarda eşit oranda kusurlu


olduklarını belirtmiştir. Daire, bu sebeple davacının daha ziyade kusurlu


olduğu yönündeki kanaatin belirlenmesini ve kusurun belirlenmesindeki bu hata


sonucu davalının yararına maddi ve manevi tazminata hükmedilmesinin doğru


görülmediğini açıklamıştır. Ayrıca soy bağının reddi davasının kesinleştiği


tarihe kadar çocuk yararına tedbir nafakasının devamına karar verilmesi


gerektiği belirtilmiştir.


13. Mahkemece düzenlenen 20/8/2015 tarihli kesinleşme şerhinde,


boşanma yönünden kararın 18/7/2014 tarihinde kesinleştiği belirtilmiştir. Öte


yandan davalının karar düzeltme istemi Dairenin 28/10/2015 tarihli ilamıyla


reddedilmiştir.


B. Kişisel İlişki


Kurulması Süreci


14. Başvurucu; boşanma davası devam ederken 3/2/2010 tarihinde


Mahkemeye başvurarak müşterek çocuğun velayetinin tedbiren kendisine


verilmesini, baba ile çocuk arasındaki şahsi ilişkinin anne refakatinde olmak


kaydıyla devam etmesini ve çocuğun gece babaya yatılı olarak verilmemesini


talep etmiştir. Mahkeme, psikoloji ve pedegoji alanında uzman iki kişiyi


görevlendirmiştir. 2/3/2010 tarihli uzman raporunda; çocuğun anne bakım ve


şefkatine ihtiyaç duyacak yaşta olduğu, kurulu düzeni ve yaşam alışkanlıkları


da gözetildiğinde velayetinin tedbiren anneye verilmesinin çocuğun yararına


olduğu belirtilmiştir. Raporda ayrıca velayetin anneye verilmesi durumunda


çocuk ile davalı arasındaki iletişim ve çocuğun babaya olan ihtiyacı da dikkate


alınarak tedbiren kişisel ilişki kurulmasının çocuğun yararına olduğu


bildirilmiştir. Mahkeme de müşterek çocuğun yaşı, cinsiyeti ve uzman raporunu


dikkate aldığını belirterek 4/3/2010 tarihinde çocuğun velayetinin tedbiren


annesine verilmesine karar vermiştir. Mahkeme ayrıca, davalı baba ile müşterek


çocuk ... arasında her hafta sonu cumartesi günleri saat 10.00'dan 16.00'ya


kadar ve dinî bayramların ikinci günü saat 10.00'dan 16.00'ya kadar babanın


yanında kalması şeklinde olmak üzere tedbiren şahsi ilişki kurulmasına karar


vermiştir. Mahkemenin talebi üzerine 24/9/2010 tarihli pedagog tarafından


düzenlenen bir raporda da çocuğun baba olarak ...yi bilip tanıdığı ancak


tarafların baba olgusu ile ilgilifarklı beyanlarda bulunması nedeniyle çocuğun


duygu durumu karmaşası yaşadığı belirtilmiştir.


15. Mahkeme 26/4/2011 tarihli 6. oturumda yeniden bir


değerlendirme yapmış ve çocuk ...'ün velayetinin hüküm kesinleşinceye kadar


tedbiren anneye verilmesine karar vermiştir. Bu ara karar ile ayrıca davalı


baba ile çocuk arasında mayıs ve haziran aylarının 1. ve 3. haftası cumartesi


günleri saat 10.00'dan 16.00'ya kadar, temmuz ayından itibaren her ayın ilk


haftası cumartesi günleri saat 10.00'dan 18.00'e kadar babanın yanında kalması


şeklinde olmak üzere tedbiren şahsi ilişki kurulmasına karar verilmiştir.


16. Mahkeme 9/7/2012 tarihli 11. oturumda davalıya DNA


incelemesi için başvurmak üzere kesin süre vermiş, bu kesin süre içinde


başvurulmaması durumunda çocuk ile davalı baba arasındaki kişisel ilişkinin


kaldırılacağı ihtarında bulunmuştur. Davalının belirtilen kesin süre içinde DNA


incelemesi için başvurmadığını tespit eden Mahkeme 17/7/2012 tarihinde davalı


baba ile çocuk arasında tedbiren kişisel ilişki kurulması yönündeki kararın


kaldırılmasına karar vermiştir. Ancak Mahkeme, davalının sonradan DNA


incelemesine gitmiş olduğu gerekçesiyle 3/10/2012 tarihinde yeniden davalı baba


ile çocuk arasında her ayın ilk haftası cumartesi günü saat 10.00'dan 18.00'e


kadar baba yanında kalması şeklinde olmak üzere tedbiren şahsi ilişki


kurulmasına karar vermiştir.


17. Başvurucu ... vekili 19/12/2012 tarihinde


yapılan 14. oturumda, yargılama sırasında alınan DNA raporuna göre davalının


baba olmadığının tespit edildiğini belirterek davalı ile çocuk arasında


tedbiren kişisel ilişki kurulmasına dair kararın kaldırılmasını talep etmiştir.


Mahkeme, aynı oturumda DNA raporunu esas alarak davalı ile çocuk arasındaki


tedbiren kurulan kişisel ilişkinin kaldırılmasına karar vermiştir.


18. Davalı vekili 15/7/2013 tarihli dilekçeyle çocuk ile davalı


arasında yeniden tedbiren kişisel ilişki kurulmasına karar verilmesini talep


etmiştir. Mahkeme; bünyesinde görevli psikologdan konu hakkında rapor almış ve


bu raporu esas alarak mevcut delil durumu ve çocuğun üstün menfaatinin olduğu


gerekçeleriyle 23/9/2013 tarihinde, davalı baba ilemüşterek çocuk ...


arasında her ayın 1. ve 3. hafta sonu cumartesi günleri saat 10.00'dan16.00'ya


kadar ve dinî bayramların ikinci günleri saat 10.00'dan 16.00'ya kadar babanın


yanında kalması şeklinde olmak üzere tedbiren şahsi ilişki kurulmasına karar


vermiştir. Mahkeme 11/10/2013 tarihinde, davacı vekilinin çocuk ile davalı


arasında kurulan kişisel ilişki saatlerinin değiştirilmesi talebini kabul etmiştir.


19. Mahkeme nihayet 3/4/2014 tarihli davanın kabulüne ve


tarafların boşanmalarına ilişkin kararda ise çocuk ile davalı arasında tedbiren


kurulan şahsi ilişkinin kaldırılmasına karar vermiştir.


C. Yurt Dışına Çıkış


Yasağı Konulması Tedbiri Süreci


20. Boşanma davası devam ederken davalı ...nin talebi üzerine


Mahkeme 30/3/2010 tarihinde, çocuğun anne ve babanın birlikte onayı olmadan


yurt dışına çıkarılmasının yasaklanmasına karar vermiştir. Mahkeme 9/7/2012


tarihli 11. oturumda, babanın DNA testi yaptırmaya gitmemesinin müeyyidesi


olarak çocuğun yurt dışına çıkarılması yasağının kaldırılmasına karar


vermiştir.


21. Mahkeme 15/7/2013 tarihinde, boşanma davasının derdest


olduğunu belirterek anne ve babanın birlikte izni olmadan yurt dışına çıkarılmasının


yasaklanmasına yeniden karar vermiştir.


22. Mahkeme 3/4/2014 tarihli davanın kabulüne ve tarafların


boşanmalarına ilişkin kararda, çocuğun yurt dışına çıkarılmasının yasaklanması


yönündeki tedbir kararının kaldırılmasına karar vermiştir.


D. Kayyım Atanması Süreci


23. Başvurucu ... 2/3/2010 tarihinde Kartal


1. Sulh Hukuk Mahkemesinden, soy bağının reddi davası açılmak üzere çocuğu olan


diğer başvurucu ... için temsil kayyımı atanması talebinde


bulunmuştur.


24. Mahkeme 7/9/2010 tarihinde talebin kabulüne ve çocuğu temsil


etmek üzere Av. ...nin kayyım olarak atanmasına karar vermiştir. Kararın


gerekçesinde, vesayet makamının soy bağı ile ilgili bir karar alma yetkisinin


bulunmadığı ve toplanan delillere göre çocuk için temsil kayyımı atanması


gerektiği belirtilmiştir.


25. Müdahil olarak davaya katılan ... kararı temyiz etmiş,


Yargıtay 18. Hukuk Dairesinin 27/9/2011 tarihli ilamıyla hükmün onanmasına


karar verilmiştir. Onama ilamında, 4721 sayılı Kanun'un 286. maddesinin ikinci


fıkrasına göre çocuğun da soy bağının reddi davası açma hakkının mevcut olduğu


vurgulanmıştır. Daire; ergin olmayan çocuğun açtığı davada kanuni temsilcileri


ile arasında menfaat çatışması olabileceği, bu sebeple kayyım atanmasının sağlanarak


davanın yürütülmesinin dava şartı olduğunu kabul etmiştir. Ayrıca ilamda, yapay


döllenme (embriyo transferi) yoluyla çocuk sahibi olmanın babalığa etkisinin


soy bağının reddi davasında değerlendirilebileceği açıklanmıştır.


E. Soy Bağının Reddi


Davası Süreci


26. Başvurucu ... adına kayyımı tarafından


29/1/2010 tarihinde Kartal 1. Aile Mahkemesinde soy bağının reddi davası


açılmıştır. Dava dilekçesinde, çocuğun evlilik birliği içinde doğduğundan


babası olarak ...nin gözüktüğü ancak başvurucu ...


tarafından açılan boşanma davasında sperm donasyonu yoluyla oğluna hamile


kaldığı belirtilmiştir. Dilekçede, bu sebeple ...nin çocuğun biyolojik ve


genetik babası olup olmadığının tartışmalı bir hâle geldiğinden çocuk adına soy


bağının reddi davası açılmasının zorunlu olduğu ifade edilmiştir. Mahkeme


13/6/2012 tarihinde davanın boşanma davası ile birleştirilmesine karar


vermiştir.


27. Mahkeme, Adli Tıp Kurumundan başvurucu ...'na


ait DNA profili ve anne ... ile nüfus kayıtlarına göre


çocuğun babası gözüken ...ye ait DNA profillerinin karşılaştırılması talebinde


bulunmuştur. Adli Tıp Kurumunun 15/10/2012 tarihli raporunda, yapılan DNA


profili karşılaştırmasına göre ... için ...nin biyolojik


babalığının reddedildiği belirtilmiştir.


28. Mahkemece 10/2/2012 tarihinde dosya tefrik edilerek


yargılamaya devam olunmuştur. Mahkeme, Adli Tıp Kurumunun DNA incelemesine


ilişkin raporunu hükme esas alarak 19/12/2012 tarihinde davanın kabulüne ve


başvurucu ... ile davalı ... arasındaki soy bağının reddine


karar vermiştir. Kararın gerekçesinde 4721 sayılı Kanun'un 289. maddesinde


öngörülen bir yıllık hak düşürücü sürenin geçirildiği kabul edilmekle birlikte


bunun kayyım atanması sürecinin kesinleşmesini beklemek gibi bir makul


gerekçeye dayandığı belirtilmiştir. Mahkeme ayrıca, Kıbrıs Tüp Bebek Merkezince


başvurucu ...'nun talebiyle 26/5/2006 ile 28/5/2006


tarihlerinde yapay döllenme (embriyo transferi) yapıldığının bildirildiğini


vurgulamıştır.


29. Temyiz edilen karar, Yargıtay 18. Hukuk Dairesinin 18/6/2013


tarihli ilamıyla bozulmuştur. Bozma ilamında, 4721 sayılı Kanun'un 291.


maddesinin ikinci fıkrasında yer alan hak düşürücü süreye ilişkin hükme yer


verilmiştir. Buna göre ergin olmayan çocuğa atanacak kayyımın atama kararının


kendisine tebliğinden başlayarak bir yıl, her hâlde doğumdan başlayarak beş yıl


içinde soy bağının reddi davasını açabileceği ancak dava tarihi itibarıyla


çocuğun doğumundan itibaren beş yıllık hak düşürücü sürenin geçtiğine dikkat


çekilmiştir. Dolayısıyla Daireye göre, davanın hak düşürücü süre yönünden reddi


gerekmektedir.


30. Bununla birlikte Daire 6/3/2014 tarihinde karar düzeltme


talebini kabul ederek bozma kararını kaldırmış ve hükmün onanmasına karar


vermiştir. Daire, 4721 sayılı Kanun'un 291. maddesinin ikinci fıkrasında yer


alan “her hâlde doğumdan başlayarak beş yıl” ibaresinin Anayasa


Mahkemesinin 10/10/2013 tarihli ve E.2013/62, K.2013/115 sayılı kararı ile


iptal edildiğini ve iptal hükmünün de 10/12/2013 tarihli Resmî Gazete'de


yayımlanarak yürürlüğe girdiğini gerekçe olarak göstermiştir.


31. Nihai karar, başvurucu ...'na 2/4/2014


tarihinde; diğer başvurucu adına kayyımına ise 4/4/2014 tarihinde tebliğ


edilmiş ise de başvurucular karardan 26/3/2014 tarihinde haberdar olduklarını


beyan etmişlerdir.


32. Başvurucular 25/4/2014 tarihinde bireysel başvuruda


bulunmuşlardır.


IV. İLGİLİ HUKUK


A. Ulusal Hukuk


1. Kişisel İişki


Kurulmasına İlişkin İlgili Mevzuat Hükümleri


33. 4721 sayılı Kanun’un 169. maddesi şöyledir:


“Boşanma veya ayrılık davası açılınca hâkim,


davanın devamı süresince gerekli olan, özellikle eşlerin barınmasına, geçimine,


eşlerin mallarının yönetimine ve çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici


önlemleri re'sen alır.”


34. 4721 sayılı Kanun’un 323. maddesi şöyledir:


 “Ana ve babadan her biri, velâyeti altında bulunmayan veya kendisine


bırakılmayan çocuk ile uygun kişisel ilişki kurulmasını isteme hakkına


sahiptir.”


35. 4721 sayılı Kanun’un 182. maddesi şöyledir:


“Mahkeme boşanma veya ayrılığa karar verirken,


olanak bulundukça ana ve babayı dinledikten ve çocuk vesayet altında ise


vasinin ve vesayet makamının düşüncesini aldıktan sonra, ana ve babanın


haklarını ve çocuk ile olan kişisel ilişkilerini düzenler.


Velâyetin kullanılması kendisine verilmeyen


eşin çocuk ile kişisel ilişkisinin düzenlenmesinde, çocuğun özellikle sağlık,


eğitim ve ahlâk bakımından yararları esas tutulur. Bu eş, çocuğun bakım ve


eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır.


…”


36. 4721 sayılı Kanun’un 325. maddesi şöyledir:


“Olağanüstü hâller mevcutsa, çocuğun


menfaatine uygun düştüğü ölçüde çocuk ile kişisel ilişki kurulmasını isteme


hakkı diğer kişilere, özellikle hısımlarına da tanınabilir.


Ana ve baba için öngörülen sınırlamalar üçüncü


kişiler için kıyas yoluyla uygulanır."


2. Temsil Kayyımı


Atanmasına İlişkin İlgili Mevzuat Hükmü


37. 4721 sayılı Kanun’un 426. maddesi şöyledir:


"Vesayet makamı, aşağıda yazılı olan veya


kanunda gösterilen diğer hâllerde ilgilisinin isteği üzerine veya re'sen temsil


kayyımı atar:


...


2. Bir işte yasal temsilcinin menfaati ile


küçüğün veya kısıtlının menfaati çatışıyorsa,


..."


3. Soy Bağının Reddine


İlişkin İlgili Mevzuat Hükümleri


38. 4721 sayılı Kanun’un 286. maddesi şöyledir:


“Koca, soybağının reddi davasını açarak


babalık karinesini çürütebilir. Bu dava ana ve çocuğa karşı açılır.


Çocuk da dava hakkına sahiptir. Bu dava ana ve


kocaya karşı açılır."


39. 4721 sayılı Kanun’un Anayasa Mahkemesince kısmen iptal


edilmesinden önceki hâliyle 291. maddesi şöyledir:


“Dava açma süresinin geçmesinden önce kocanın


ölmesi veya gaipliğine karar verilmesi ya da sürekli olarak ayırt etme gücünü


kaybetmesi hâllerinde kocanın altsoyu, anası, babası veya baba olduğunu iddia eden


kişi, doğumu ve kocanın ölümünü, sürekli olarak ayırt etme gücünü kaybettiğini


veya hakkında gaiplik kararı alındığını öğrenmelerinden başlayarak bir yıl


içinde soybağının reddi davasını açabilir.


Ergin olmayan çocuğa atanacak kayyım, atama


kararının kendisine tebliğinden başlayarak bir yıl, her hâlde doğumdan


başlayarak beş yıl içinde soybağının reddi davasını açar.


Kocanın açacağı soybağının reddi davasına


ilişkin hükümler kıyas yoluyla uygulanır."


40. Anayasa Mahkemesinin 10/12/2013 tarihli ve 28847 sayılı


Resmî Gazete’de yayımlanan 10/10/2013 tarihli ve E.2013/62, K.2013/115 sayılı


kararıyla 4721 sayılı Kanun'un 291. maddesinin ikinci fıkrasında yer alan “...her hâlde doğumdan başlayarak beş yıl...” ibaresi


iptal edilmiştir. Karar gerekçesinin ilgili kısmı şöyledir:


"Dava açabilme ehliyeti


ancak erginlik yaşının ikmaliyle bizzat kullanılabilir. Aksi halde davanın bir


temsilci aracılığıyla açılması gerekmektedir. Kural soybağının reddi davası


açacak küçüğün bu hakkını bir kayyım vasıtasıyla kullanabileceğini


düzenlemiştir. Kayyım atama kararı ise bir mahkeme tasarrufudur. Kuralda


belirtilen süre içerisinde doğal olarak sıfır-beş yaş arasında olan bir kişinin


kayyım atanmasına yönelik bir iradesinden söz edilemez. Dolayısıyla küçüğün,


hak düşürücü süre geçtikten sonra kayyım atanmasının ve buna bağlı olarak da


davanın süresinde açılmamasının sonuçlarından sorumlu tutularak bu hakkını


kullanılmasının engellenmesi adalet ve hakkaniyet ilkelerine aykırıdır.


 Kişinin


genetik babasıyla nesep ilişkisi kurabilmesi maddi ve manevi varlığını koruma


ve geliştirme hakkının bir gereğidir. Bireyin ana babasını bilme, babasının


nüfusuna yazılma ve bunların getireceği haklardan yararlanma, ana ve babasından


velayete bağlı görevlerini yerine getirmelerini isteme hakkı, onun maddi ve


manevi varlığının korunması ve geliştirilmesi kapsamındadır. Hukuk devleti


ilkesi de kişinin genetik-biyolojik kökenini bilme ve soybağı ilişkisini kurma


hakkının önündeki engelleri kaldırmayı gerektirir.


 4721


sayılı Kanun'un soybağına ilişkin hükümlerinden, soybağının reddi davası açma


hakkını bir hak düşürücü süreyle sınırlayan kanun koyucunun hukuken kurulan


soybağı ilişkisinin sürekli dava tehdidi altında kalmasını istemediği


anlaşılmaktadır. Hak arama özgürlüğü, demokratik hukuk devletinin vazgeçilmez


unsurlarından biri olup tüm bireyler açısından mümkün olan en geniş şekilde


güvence altına alınmalıdır. Buna göre hukuken kurulan soybağının sürekli olarak


dava tehdidi altında olması engellenirken, kişinin temel hak ve


hürriyetlerinden olan maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkı ile


hak arama hürriyetinin zarar görmemesi gerekmektedir. Diğer bir ifadeyle bu


hakların sınırlandırılmasıyla umulan kamu yararı ile bireyin hak ve


özgürlükleri arasında adil bir dengenin olması gerekmektedir. Bu bakımdan


soybağının reddi davasına ilişkin sürenin kaçırılmasında bir kusuru bulunmayan


kişinin genetik babasıyla soybağı ilişkisi kurma hakkını sınırlayan itiraz


konusu kural, küçüğün maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkını,


hak arama hürriyetinin özünü hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak


biçimde zedelemektedir.


 Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural


Anayasa'nın 2., 5., 13., 17. ve 36. maddelerine aykırıdır. İptali


gerekir."


4. Yargıtay İçtihadı


41. Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 19/9/2011 tarihli ve


E.2010/23516, K.2011/13464 sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:


"İstem, evlat


edindirilen çocukla biyolojik baba olduğu iddia edilen kimse arasında kişisel


ilişki kurulmasına (TMK.md.323-324) ilişkindir. Çocuk evlilik dışı olarak


doğmuş, velayet hakkı sahibi annenin rızasının aranmamasına karar verilmek


suretiyle evlat edinilmiştir. Çocukla istemde bulunan baba arasında hukuki bir


bağla babalık ilişkisi kurulmuş değildir. Çocukla arasında hukuksal bir bağ


bulunmayan davacının baba sıfatıyla kişisel ilişki kurulmasını isteme hakkı


mevcut değildir. Bu şekilde, çocukla hukuki bağı bulunmayan baba olduğunu iddia


eden kişi ancak üçüncü kişi sıfatıyla Türk Medeni Kanununun 325. maddesindeki


koşullar gereçekleştiği takdirde kişisel ilişki isteminde bulunabilir. İstem


konusunda, Türk Medeni Kanununun 325.maddesindeki 'olağanüstü hal' in


mevcudiyeti koşulu da gerçekleşmemiştir. Mahkemece, istemin bu nedenle reddi


gerekirken; yazılı şekildeçocuk yararına olmadğı gerekçesiyle reddine karar


verilmiş olması gerekçe yönünden isabetli değilse de; bu yön bozmayı


gerektirmediğinden; hükmün gerekçesinin yukarıda açıklandığı gibi


değiştirilerek onanmasına (HUMK.md.438/son) karar vermek gerekmiştir."


B. Uluslararası Hukuk


1. Avrupa İnsan Hakları


Sözleşmesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi İçtihadı


42. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin(Sözleşme) “Özel ve aile hayatına saygı hakkı” kenar


başlıklı 8. maddesi şöyledir:


 “(1) Herkes özel ve aile hayatına, konutuna ve yazışmasına saygı


gösterilmesi hakkına sahiptir.


 (2) Bu hakkın kullanılmasına bir kamu makamının müdahalesi, ancak


müdahalenin yasayla öngörülmüş ve demokratik bir toplumda ulusal güvenlik, kamu


güvenliği, ülkenin ekonomik refahı, düzenin korunması, suç işlenmesinin


önlenmesi, sağlığın veya ahlakın veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin


korunması için gerekli bir tedbir olması durumunda söz konusu olabilir.”


43. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), Sözleşme’nin 8.


maddesinde yer alan “aile hayatı” kavramının evlilik temelli ilişkilerle


sınırlı olmadığını ve diğer fiilî (de facto)


“aile” bağlarını da kapsadığını vurgulamaktadır (Anayo/Almanya, B. No: 20578/07, 21/12/2010, § 55). AİHM'e


göre Sözleşme'nin 8. maddesinin amaçları bakımından “aile hayatı”nın varlığı ya


da yokluğu, somut olayda yakın kişisel bağların mevcut olup olmadığına bağlı


olgusal bir sorundur (K. ve T./Finlandiya


[BD], B. No: 25702/94, 12/7/2001, § 150). AİHM, kural olarak aile hayatından


söz edebilmek için birlikte yaşamayı bir koşul olarak kabul etmekle birlikte


istisnai olarak fiilî bir “aile bağı” oluşturacak kadar yeterli tutarlılık


taşımak kaydıyla diğer etkenlerin de aile hayatının varlığını gösterebileceği


kanaatindedir (Kroon ve diğerleri/Hollanda,


B. No: 18535/91, 27/10/1994, § 30).


44. AİHM, bir aile bağının varlığının tespit edildiği durumlarda


devletin kural olarak bu bağın sürdürülmesini sağlamaya uygun şekilde davranmak


zorunda olduğunu belirtmektedir. Ebeveyn ve çocuk arasındaki karşılıklı ilişki,


aile hayatının temel bir unsurunu teşkil eder ve kamu makamlarının bunu


engelleyen tedbirleri ise Sözleşme’nin 8. maddesince korunan aile hakkına


yönelik bir müdahale oluşturur (Monory/Romanya


ve Macaristan, B. No: 71099/01, 5/4/2005, § 70; K. ve T./Finlandiya, § 150).


45. AİHM; Sözleşme'nin 8. maddesinin temel amacının kamu


makamlarının keyfî eylemlerine karşı bireyi korumanın yanında ayrıca buna ek


olarak aile hayatına saygı hakkının etkili bir şekilde korunmasına ilişkin


pozitif yükümlülükleri de içerdiğini kabul etmektedir. AİHM'e göre bu


yükümlülükler, bireyler arasındaki ilişkiler alanında dahi hem bireylerin


haklarını koruyan yargısal ve icrai bir mekanizma oluşturulması hem de bu


hakkıgüvence altına almak için öngörülen tedbirlerin etkin bir biçimde uygulanmasını


kapsamaktadır (Glaser/Birleşik Krallık,


B. No: 32346/96, 19/9/2000, § 63).


46. AİHM; Sözleşme'nin 8. maddesi kapsamında devletin pozitif


yükümlülüklerinin bir ebeveynin çocuğuyla bir araya gelmesini sağlamak için


kamu makamlarının gerekli tedbirleri alma yükümlülüğünü kapsadığını kabul


etmektedir. AİHM'e göre bu yükümlülük, ayrıca çocukla kişisel ilişki ve çocuğun


ikametgâhına ilişkin ebeveynler ve/veya çocuğun ailesinin diğer üyeleri


arasında doğan anlaşmazlıklar bakımından da geçerlidir (Manic/Litvanya, B. No: 46600/11,


13/1/2015, § 101).


47. AİHM, devletin ister negatif isterse de pozitif


yükümlülükleri bağlamında olsun bireyin ve ilgili üçüncü kişiler de dâhil olmak


üzere toplumun yarışan menfaatleri ile devletin takdir yetkisi arasında adil


bir denge kurulmasına dikkat edilmesi gerektiğini vurgulamaktadır (Glaser/Birleşik Krallık, § 63). AİHM;


ulusal makamların çocuğun ve ebeveynin menfaatleri arasında adil bir denge


kurması gerektiğini ancak bu dengelemede çocuğun üstün yararının mahiyet ve


ciddiyetine bağlı olarak çocuğun menfaatinin ebeveynin menfaatine göre daha


fazla önem taşıyabileceğini kabul etmektedir (Şahin/Almanya


[BD], B. No: 30943/96, 8/7/2003, § 66;


Płaza/Polonya, B. No: 18830/07, 25/1/2011, § 71).


48. Mandet/Fransa (B.


No: 30955/12, 14/1/2016) kararında annenin eşinin babalığının tanınması


işleminin bozulmasına ilişkin anne, eşi ve çocuktan oluşan başvurucuların


şikâyetleri incelenmiştir. AİHM; kamu makamlarının çocuğun üstün menfaatlerini


gözettiğini tespit etmiştir. Buna göre somut olay bakımından çocuğun


menfaatlerinin biyolojik babanın menfaatleri ile örtüştüğünü belirten AİHM,


çocuğun velayetinin anneye verildiğini, ayrıca çocuğun anne ve eşiyle birlikte


yaşadığını gözeterek Sözleşme'nin 8. maddesinin ihlal edilmediğine karar vermiştir


(Mandet/Fransa, §§ 44-60).


49. Cengiz Kılıç/Türkiye


(B. No: 16192/06, 16/12/2011) kararında, babanın boşanma davası devam ederken


çocuğuyla görüştürülmemesi şikâyeti incelenmiştir. AİHM, kamu makamlarının


makul bir şekilde kendisinden beklenen uygulamaya yönelik gerekli bütün


tedbirleri almadığı gerekçesiyle başvurucunun özel ve aile hayatına saygı


hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir (Cengiz


Kılıç/Türkiye, §§ 120-135).


50. Anayo/Almanya


kararına konu olayda, kamu makamlarının başvurucuya daha önce hiç birlikte


yaşamadığı ikiz çocuklarıyla görüşme izni vermemesi söz konusudur. AİHM,


çocuklar ve başvurucu arasındaki ilişkinin çocukların menfaatleri açısından


yararlı olup olmayacağı sorusunun kamu makamlarınca incelenmediği gerekçesiyle


Sözleşme'nin 8. maddesinin ihlaline karar vermiştir (Anayo/Almanya, §§ 55-73). Schneider/Almanya


(B. No: 17080/07, 15/9/2011, §§ 79-105) kararında da başvurucuya biyolojik oğlu


olduğunu iddia ettiği çocukla iletişim kurmasına izin verilmemesi nedeniyle


başvurucunun özel hayatına saygı hakkının ihlal edildiğine karar verilmiştir.


Kararda, başvurucunun çocukla birlikte yaşamadığından aile hayatı bulunmasa da


çocuğu ile iletişim kurmasının başvurucunun özel hayatının önemli bir parçası


olduğu kabul edilmiştir (Schneider/Almanya, §§


87-90).


51. Ahrens/Almanya


(B. No: 45071/09, 22/3/2012, § 89) ve Kautzor/Almanya


(B. No: 23338/09, 22/3/2012, § 91) kararlarında, çocuk ile çocuğun yasal


ebeveynleri arasındaki mevcut ilişkinin çocuğun biyolojik babasıyla olan


ilişkisinden daha öncelikli olup olmadığı yönündeki kararın -taraf devletler


arasında bu konuda bir konsensüs bulunmadığını da gözeterek- devletin takdir


yetkisi kapsamında olduğu belirtilmiştir.


52. Nazarenko/Rusya


(B. No: 39438/13, 16/7/2015) kararına konu olayda; çocuk evlilik birliği içinde


doğmuş ve kanunen babası olarak gözüken başvurucu, beş yıldan fazla bir süre


kendini çocuğun babası olarak bilmiş; onu büyütmüş ve ona bakmıştır. Uzman


raporlarına göre başvurucu ile çocuk arasında yakın bir duygusal bağ bulunduğu


tespit edilmiştir. Ancak daha sonra başvurucunun çocuğun biyolojik babası


olmadığı tespit edilmiştir. Başvurucu ile çocuğun neticede başvurucunun çocuğun


biyolojik babası olmadığı ortaya konulana kadar uzun bir süre boyunca


birbirlerinin baba ve kız evlat olduklarına inandıkları düşünüldüğünde ve


aralarındaki yakın kişisel bağ dikkate alındığında AİHM, Sözleşme'nin 8.


maddesinin birinci paragrafı kapsamında bu ilişkinin aile hayatı anlamına


geldiği sonucuna ulaşmıştır (Nazarenko/Rusya,


§ 58). AİHM, somut


olayda başvurucunun biyolojik baba olmadığı ortaya çıktıktan sonra çocuk ile


olan soy bağının kaldırıldığını ve bunun sonucu olarak kanun gereği velayet


hakkı yanında kişisel ilişki kurmasına da izin verilmediğini tespit etmiştir (Nazarenko/Rusya, § 64). AİHM, çocukla kişisel ilişkisini


sürdürmeye hak sahibi olan kişilerin katı bir listesinin oluşturulmasının ve


her olayın kendine özgü koşulları içinde çocuğun üstün menfaati gözetilerek


istisnalar getirilmemesinin niçin "demokratik bir toplumda gerekli"


olduğunun gösterilemediğini belirtmiştir(Nazarenko/Rusya,


§ 65). AİHM'e göre Sözleşme'nin 8. maddesi, taraf devletlere


-biyolojik olarak ilişkili olsun veya olmasın- yeterince uzun bir süre boyunca


çocukla yakınlığı bulunan kişiyle kişisel ilişkinin sürdürülmesinin çocuğun


üstün yararına olup olmadığını her bir olayda ayrı ayrı inceleme yükümlülüğü


getirmektedir (Nazarenko/Rusya, § 66). AİHM, iç hukuka göre başvurucunun


soy bağının kaldırılmasından sonra tamamen ve otomatik olarak çocuğun


hayatından çıkarıldığını ifade etmiştir. Bununla birlikte AİHM; çocuğu bir süre


kendi çocuğuymuş gibi yetiştiren bir kimsenin çocuğun biyolojik babası


olmadığının ortaya çıkmasının ardından -çocuğun üstün yararına ilişkin nedenler


gerektirmedikçe- çocuğun hayatından çıkarılmaması gerektiği kanaatindedir(Nazarenko/Rusya, § 67). Sonuç olarak AİHM,


başvurucu ile çocuk arasındaki kişisel ilişkinin çocuğun üstün menfaatine olup


olmadığının hiçbir biçimde incelenmeksizin başvurucunun çocuk ile olan kişisel


ilişkisini sürdürme hakkından mahrum edilmesi nedeniyle Sözleşme'nin 8.


maddesinin ihlal edildiğine karar vermiştir(Nazarenko/Rusya,


§ 68).


2. Diğer Uluslararası


Belgeler


53. Birleşmiş Milletler (BM) Çocuk Haklarına Dair Sözleşme (BM


Sözleşmesi), BM Genel Kurulunun 20/11/1989 tarihli ve 44/25 sayılı kararıyla


kabul edilmiş ve imzaya açılmıştır. Türkiye, BM Sözleşmesi'ni 14/9/1990


tarihinde imzalamıştır. BM Sözleşmesi'nin onaylanmasının uygun bulunduğuna


ilişkin 9/12/1994 tarihli ve 4058 sayılı Kanun, 11/12/1994 tarihli ve 22138


sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. BM Sözleşmesi’nin onaylanmasına ilişkin


23/12/1994 tarihli ve 94/6423 sayılı Bakanlar Kurulu kararı ise 27/1/1995


tarihli ve 22184 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Onay belgeleri 4/4/1995


tarihinde BM Genel Sekreterliğine tevdi edilmiş ve BM Sözleşmesi, Türkiye


bakımından 4/5/1995 tarihinde yürürlüğe girmiştir. BM Sözleşmesi'nin 3.


maddesinin ilgili kısmı şöyledir:


"1. Kamusal ya da özel sosyal yardım


kuruluşları, mahkemeler, idari makamlar veya yasama organları tarafından yapılan


ve çocukları ilgilendiren bütün faaliyetlerde, çocuğun yararı temel düşüncedir.


2. Taraf Devletler, çocuğun ana-babasının,


vasilerinin ya da kendisinden hukuken sorumlu olan diğer kişilerin hak ve


ödevlerini de göz önünde tutarak, esenliği için gerekli bakım ve korumayı


sağlamayı üstlenirler ve bu amaçla tüm uygun yasal ve idari önlemleri alırlar.


..."


54. BM Sözleşmesi'nin 9. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:


"1. Yetkili makamlar uygulanabilir yasa


ve usullere göre ve temyiz yolu açık olarak, ayrılığın çocuğun yüksek yararına


olduğu yolunda karar vermedikçe, Taraf Devletler, çocuğun anababasından,


onların rızası dışında ayrılmamasını güvence altına alırlar. Ancak, ana-babası


tarafında

 

Benzer Kararlar

 

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu — Çocuğa Atanan Kayyımın Soybağının Reddi Davasında Doğumdan Başlayan Beş Yıllık Sınır

Soybağının Reddinde Süre ve DNA Testi

Çocuğun Beyanı ve Kişisel İlişki Süresi

Tüm Aile Hukuku Kararları ›

 

İlgili Sayfalar

 

Boşanma ve Aile Hukuku

 

Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.

 

Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.

 

Karar Künyesi

 

Mahkeme

Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm

 

Karar Türü

Bireysel Başvuru

 

Başvuru No

2014/5974

 

Karar Tarihi

26 Aralık 2017

 

Oy Durumu

Oy birliği

 

Resmî Kaynak

Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası

 

Hukuki Destek

Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu

 

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.

Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara

 

0552 725 25 18

WhatsApp ile Yazın

İletişim ve Yol Tarifi

 

İlgili Hukuk Alanları

Boşanma ve Aile Hukuku

Tüm Çalışma Alanları ›

bottom of page