top of page

Ana Sayfa › İçtihatlar

 

Norm Denetimi Kararları  ·  İŞ HUKUKU  ·  NORM DENETİMİNDE İPTAL TALEBİNİN REDDİ

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu — Özel İstihdam Bürosu Üzerinden Geçici İş İlişkisinin Norm Denetimi

 

2016/141 E., 2018/27 K. · 28 Şubat 2018

 

İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 20 Kasım 2026

 

Kararın Özeti

 

Genel Kurul, özel istihdam bürosu aracılığıyla geçici iş ilişkisi kurulmasına ve büronun işveren olmasına ilişkin hükümleri inceledi. Bu işçilerin sosyal güvenlik kapsamını ve kıdem tazminatına hak kazanma koşullarını da değerlendirdi. Çoğunluk, diğer yasal koşullar sağlandığında değişik işyerlerinde çalışma sürelerinin kıdem hesabına katılabildiğini ve tazminatın işveren bürodan istenebildiğini belirtti. Denetlenen hükümler yönünden iptal taleplerini reddetti. Başvuru, çalışma sürelerine ilişkin ayrı bir kuralı da kapsıyordu.

 

Hukuki İlke

 

Genel Kurul, geçici iş ilişkisinde büronun işveren sıfatını, işçinin iş ve sosyal güvenlik mevzuatındaki hak ve güvenceleriyle birlikte değerlendirdi.

 

Sonuç

 

Özel istihdam bürosu aracılığıyla ilişki kurulmasına ve büronun işveren olmasına ilişkin iptal istemleri oy çokluğuyla reddedildi. Başvurudaki diğer hükümler yönünden de ret kararı verildi.

 

İlgili Mevzuat

 

  • 4857 sayılı İş Kanunu — m. 7, 63/2
    Kararda anılan

  • 1475 sayılı İş Kanunu — m. 14
    Kararda anılan

  • 6715 sayılı Kanun — m. 1, 3
    Kararda anılan

Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.

 

Kararın Tam Metni

 

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir.

 

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI


 


Esas Sayısı    : 2016/141


Karar Sayısı : 2018/27


Karar Tarih i: 28.2.2018


R.G.Tarih – Sayısı :

29.3.2018-30375 


 


İPTAL DAVASINI AÇAN: Türkiye

Büyük Millet Meclisi üyeleri Engin ALTAY, Levent GÖK ve Özgür ÖZEL ile birlikte

122 milletvekili


İPTAL DAVASININ KONUSU: 6.5.2016 tarihli

ve 6715 sayılı İş Kanunu ile Türkiye İş Kurumu Kanununda Değişiklik Yapılmasına

Dair Kanun’un;


A. 1. maddesiyle değiştirilen 22.5.2003 tarihli ve 4857 sayılı

İş Kanunu’nun 7. maddesinin;


1. Birinci fıkrasında yer alan “…özel istihdam bürosu

aracılığıyla ya da…” ibaresinin,


2. İkinci fıkrasının (d), (e ), (f) ve (g) bentlerinin,


3. Üçüncü fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “…süre

sınırı olmaksızın…” ibaresinin,


4. Altıncı fıkrasının dördüncü cümlesinin,


5. Onbirinci fıkrasının birinci cümlesinin,


B. 3. maddesiyle 4857 sayılı Kanun’un 63. maddesinin ikinci

fıkrasına eklenen dördüncü cümlenin,


Anayasa’nın 2., 10., 13., 17., 48., 49., 50., 51., 53., 54., 55.

ve 60. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptallerine ve yürürlüklerinin

durdurulmasına karar verilmesi talebidir.


I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKÜMLERİ


İptali istenen kuralların yer aldığı 6715 sayılı Kanun’un;


1. 1. maddesiyle değiştirilen 4857 sayılı Kanun’un 7. maddesi

şöyledir:


“Geçici iş ilişkisi


Madde 7-  Geçici iş ilişkisi, özel istihdam bürosu

aracılığıyla ya da holding bünyesi içinde veya aynı şirketler

topluluğuna bağlı başka bir işyerinde görevlendirme yapılmak suretiyle

kurulabilir.


Özel istihdam bürosu aracılığıyla geçici iş ilişkisi, Türkiye İş

Kurumunca izin verilen özel istihdam bürosunun bir işverenle geçici işçi

sağlama sözleşmesi yaparak bir işçisini geçici olarak bu işverene devri ile;


a) Bu Kanunun 13 üncü maddesinin beşinci fıkrası ile 74 üncü

maddesinde belirtilen hâllerde, işçinin askerlik hizmeti hâlinde ve iş

sözleşmesinin askıda kaldığı diğer hâllerde,


b) Mevsimlik tarım işlerinde,


c) Ev hizmetlerinde,


d) İşletmenin günlük işlerinden sayılmayan ve aralıklı olarak

gördürülen işlerde,


e) İş sağlığı ve güvenliği bakımından acil olan işlerde veya

üretimi önemli ölçüde etkileyen zorlayıcı nedenlerin ortaya çıkması hâlinde,


f) İşletmenin ortalama mal ve hizmet üretim kapasitesinin geçici

iş ilişkisi kurulmasını gerektirecek ölçüde ve öngörülemeyen şekilde artması

hâlinde,


g) Mevsimlik işler hariç dönemsellik arz eden iş artışları

hâlinde,


kurulabilir.


Geçici işçi sağlama sözleşmesi ikinci fıkranın (a) bendinde

sayılan hâllerin devamı süresince, (b) ve (c) bentlerinde sayılan

hâllerde süre sınırı olmaksızın, diğer bentlerde sayılan

hâllerde ise en fazla dört ay süreyle kurulabilir. Yapılan bu sözleşme ikinci

fıkranın (g) bendi hariç toplam sekiz ayı geçmemek üzere en fazla iki defa

yenilenebilir. Geçici işçi çalıştıran işveren, belirtilen sürenin sonunda aynı

iş için altı ay geçmedikçe yeniden geçici işçi çalıştıramaz.


Bu Kanunun 29 uncu maddesi kapsamında toplu işçi çıkarılan

işyerlerinde sekiz ay süresince, kamu kurum ve kuruluşlarında ve yer altında

maden çıkarılan işyerlerinde bu maddenin ikinci fıkrası kapsamında geçici iş

ilişkisi kurulamaz.


Geçici işçi çalıştıran işveren, grev ve lokavtın uygulanması

sırasında 18/10/2012 tarihli ve 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi

Kanununun 65 inci maddesi hükümleri saklı kalmak kaydıyla geçici iş ilişkisiyle

işçi çalıştıramaz.


 İkinci fıkranın (f) bendi kapsamında geçici iş ilişkisi ile

çalıştırılan işçi sayısı, işyerinde çalıştırılan işçi sayısının dörtte birini

geçemez. Ancak, on ve daha az işçi çalıştırılan işyerlerinde beş işçiye kadar

geçici iş ilişkisi kurulabilir. İşçi sayısının tespitinde, kısmi süreli iş

sözleşmesine göre çalışanlar, çalışma süreleri dikkate alınarak tam süreli

çalışmaya dönüştürülür. Geçici işçi sağlama sözleşmesi ile çalışan işçi,

30 uncu maddenin uygulanmasında özel istihdam bürosu ve geçici işçi çalıştıran

işverenin işçi sayısına dâhil edilmez.


Geçici işçi çalıştıran işveren, iş sözleşmesi feshedilen işçisini

fesih tarihinden itibaren altı ay geçmeden geçici iş ilişkisi kapsamında

çalıştıramaz.


Geçici işçi, geçici işçi çalıştıran işverenden özel istihdam

bürosunun hizmet bedeline mahsup edilmek üzere avans veya borç alamaz.


Geçici işçi çalıştıran işveren;


a) İşin gereği ve geçici işçi sağlama sözleşmesine uygun olarak

geçici işçisine talimat verme yetkisine sahiptir.


b) İşyerindeki açık iş pozisyonlarını geçici işçisine bildirmek ve

Türkiye İş Kurumu tarafından istenecek belgeleri belirlenen sürelerle

saklamakla yükümlüdür.


c) Geçici işçinin iş kazası ve meslek hastalığı hâllerini özel

istihdam bürosuna derhâl, 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve

Genel Sağlık Sigortası Kanununun 13 üncü ve 14 üncü maddelerine göre ilgili

mercilere bildirmekle yükümlüdür.


d) Geçici işçileri çalıştıkları dönemlerde, işyerindeki sosyal

hizmetlerden eşit muamele ilkesince yararlandırır. Geçici işçiler,

çalışmadıkları dönemlerde ise özel istihdam bürosundaki eğitim ve çocuk bakım

hizmetlerinden yararlandırılır.


e) İşyerindeki geçici işçilerin istihdam durumuna ilişkin

bilgileri varsa işyeri sendika temsilcisine bildirmekle yükümlüdür.


f) 20/6/2012 tarihli ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği

Kanununun 17 nci maddesinin altıncı fıkrasında öngörülen eğitimleri vermekle ve

iş sağlığı ve güvenliği açısından gereken tedbirleri almakla, geçici işçi de bu

eğitimlere katılmakla yükümlüdür.


Geçici işçinin, geçici işçiyi çalıştıran işverenin işyerindeki

çalışma süresince temel çalışma koşulları, bu işçilerin aynı işveren tarafından

aynı iş için doğrudan istihdamı hâlinde sağlanacak koşulların altında olamaz.


Geçici iş ilişkisinde işveren özel istihdam bürosudur. Özel

istihdam bürosu aracılığıyla geçici iş ilişkisi, geçici işçi ile iş sözleşmesi,

geçici işçi çalıştıran işveren ile geçici işçi sağlama sözleşmesi yapmak

suretiyle yazılı olarak kurulur. Özel istihdam bürosu ile geçici işçi çalıştıran

işveren arasında yapılacak geçici işçi sağlama sözleşmesinde; sözleşmenin

başlangıç ve bitiş tarihi, işin niteliği, özel istihdam bürosunun hizmet

bedeli, varsa geçici işçi çalıştıran işverenin ve özel istihdam bürosunun özel

yükümlülükleri yer alır. Geçici işçinin, Türkiye İş Kurumundan veya bir başka

özel istihdam bürosundan hizmet almasını ya da iş görme edimini yerine

getirdikten sonra geçici işçi olarak çalıştığı işveren veya farklı bir

işverenin işyerinde çalışmasını engelleyen hükümler konulamaz. Geçici işçi ile

yapılacak iş sözleşmesinde, işçinin ne kadar süre içerisinde işe çağrılmazsa

haklı nedenle iş sözleşmesini feshedebileceği belirtilir. Bu süre üç ayı

geçemez.


İkinci fıkranın (f) bendi kapsamında kurulan geçici iş

ilişkisinde, geçici işçi çalıştıran işveren işyerinde bir ayın üzerinde çalışan

geçici işçilerin ücretlerinin ödenip ödenmediğini çalıştığı süre boyunca her ay

kontrol etmekle, özel istihdam bürosu ise ücretin ödendiğini gösteren belgeleri

aylık olarak geçici işçi çalıştıran işverene ibraz etmekle yükümlüdür. Geçici

işçi çalıştıran işveren, ödenmeyen ücretler mevcut ise bunlar ödenene kadar

özel istihdam bürosunun alacağını ödemeyerek, özel istihdam bürosunun

alacağından mahsup etmek kaydıyla geçici işçilerin en çok üç aya kadar olan

ücretlerini doğrudan işçilerin banka hesabına yatırır. Ücreti ödenmeyen işçiler

ve ödenmeyen ücret tutarları geçici işçi çalıştıran işveren tarafından çalışma

ve iş kurumu il müdürlüğüne bildirilir.


Sözleşmede belirtilen sürenin dolmasına rağmen geçici iş

ilişkisinin devam etmesi hâlinde, geçici işçi çalıştıran işveren ile işçi

arasında sözleşmenin sona erme tarihinden itibaren belirsiz süreli iş

sözleşmesi kurulmuş sayılır. Bu durumda özel istihdam bürosu işçinin geçici iş

ilişkisinden kaynaklanan ücretinden, işçiyi gözetme borcundan ve sosyal sigorta

primlerinden sözleşme süresiyle sınırlı olmak üzere sorumludur.


Geçici işçi, işyerine ve işe ilişkin olmak kaydıyla kusuru ile

neden olduğu zarardan, geçici işçi çalıştıran işverene karşı sorumludur.


İşverenin, devir sırasında yazılı rızasını almak suretiyle bir

işçisini, holding bünyesi içinde veya aynı şirketler topluluğuna bağlı başka

bir işyerinde iş görme edimini yerine getirmek üzere geçici olarak devretmesi

hâlinde de geçici iş ilişkisi kurulmuş olur. Bu fıkra kapsamında geçici iş

ilişkisi, yazılı olarak altı ayı geçmemek üzere kurulabilir ve en fazla iki

defa yenilenebilir. İşçisini geçici olarak devreden işverenin ücret ödeme

yükümlülüğü devam eder. Geçici iş ilişkisi kurulan işveren, işçinin kendisinde

çalıştığı sürede ödenmeyen ücretinden, işçiyi gözetme borcundan ve sosyal

sigorta primlerinden, devreden işveren ile birlikte sorumludur. Dördüncü,

beşinci, onuncu ve on dördüncü fıkralar ve dokuzuncu fıkranın (a) ve (f)

bentleri ile (d) bendinin birinci cümlesinde düzenlenen hak ve yükümlülükler bu

fıkraya göre kurulan geçici iş ilişkisinde de uygulanır.


2. 3. maddesiyle bir cümlenin eklendiği ikinci fıkranın yer aldığı

4857 sayılı Kanun’un 63. maddesi şöyledir:


“Çalışma süresi


Madde 63 - Genel

bakımdan çalışma süresi haftada en çok kırkbeş saattir. Aksi

kararlaştırılmamışsa bu süre, işyerlerinde haftanın çalışılan günlerine eşit

ölçüde bölünerek uygulanır. (Ek cümle: 10/9/2014-6552/7 md.; Değişik cümle:

4/4/2015-6645/36 md.) Yer altı maden işlerinde çalışan işçilerin

çalışma süresi; günde en çok yedi buçuk, haftada en çok otuz yedi buçuk

saattir.


Tarafların anlaşması ile haftalık normal çalışma süresi,

işyerlerinde haftanın çalışılan günlerine, günde onbir saati aşmamak koşulu ile

farklı şekilde dağıtılabilir. Bu halde, iki aylık süre içinde işçinin haftalık

ortalama çalışma süresi, normal haftalık çalışma süresini aşamaz. Denkleştirme

süresi toplu iş sözleşmeleri ile dört aya kadar artırılabilir. (Ek cümle:

6/5/2016-6715/3 md.) Turizm sektöründe dört aylık süre içinde işçinin

haftalık ortalama çalışma süresi, normal haftalık çalışma süresini aşamaz;

denkleştirme süresi toplu iş sözleşmeleri ile altı aya kadar

artırılabilir.  


Çalışma sürelerinin yukarıdaki esaslar çerçevesinde uygulama şekilleri,

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından hazırlanacak bir yönetmelikle

düzenlenir.”


II. İLK İNCELEME


1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü

ARSLAN, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, Osman

Alifeyyaz PAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz

AKINCI, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA ve Rıdvan

GÜLEÇ’in katılımlarıyla 2.8.2016 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında

dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, yürürlüğü

durdurma talebinin esas inceleme aşamasında karara bağlanmasına OYBİRLİĞİYLE

karar verilmiştir.


III. ESASIN İNCELENMESİ


2. Dava dilekçesi ve ekleri, Raportör Osman KODAL tarafından

hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, dava konusu kanun hükümleri, dayanılan

Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup

incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:


A. Kanun’un 1. Maddesiyle Değiştirilen 4857 Sayılı Kanun’un 7.

Maddesinin Birinci fıkrasında Yer Alan “…özel istihdam bürosu

aracılığıyla ya da…” İbaresinin İncelenmesi


1. Genel Açıklama


3.    İş sözleşmesinin tarafları

işçi ve işveren olup bu sözleşme, taraflar arasında bir ilişki kurmaktadır. İş

sözleşmesinin tarafı olmayan bir işverenle iş ilişkisinin kurulduğu iş

ilişkilerine ise atipik iş ilişkileri denilmektedir. Geçici iş ilişkisi de iş

hukukunun esnekleştirilmesi sonucu ortaya çıkan atipik iş ilişkilerinden

birisidir.


4.     Üçlü iş ilişkisi esasına

dayanan geçici iş ilişkisinde, işçi ile kendisini geçici olarak bir başka

işverene devreden işveren arasındaki iş sözleşmesi devam etmekte olup işçi bu

sözleşme ile üstlendiği iş görme borcunu devralan işverene karşı yerine getirmektedir.


5.    İş hukukumuzda geçici iş

ilişkisinin özel istihdam bürosu aracılığıyla ya da holding bünyesi içinde veya

aynı şirketler topluluğuna bağlı başka bir işyerinde görevlendirme yapılmak

suretiyle kurulması mümkündür. Bu iki durum dışında geçici iş ilişkisinin

kurulması ise mümkün değildir. Özel istihdam bürosu aracılığıyla kurulan geçici

iş ilişkisine “meslek edinilmiş geçici iş ilişkisi”, bir holding

bünyesi içinde veya aynı şirketler topluluğuna bağlı başka bir işyerinde

görevlendirme yapılmak suretiyle kurulan geçici iş ilişkisine ise “meslek

edinilmemiş geçici iş ilişkisi” denilmektedir.


6.    Özel istihdam bürolarının

geçici iş ilişkisi kurabilmeleri için Türkiye İş Kurumundan yetki almaları

gerekmektedir. Türkiye İş Kurumu tarafından özel istihdam bürolarına geçici iş

ilişkisi kurabilmeleri için yetki verilmesi 4904 sayılı Türkiye İş Kurumu

Kanunu’nun 17. maddesinin üçüncü fıkrasında belirli koşullara bağlanmıştır. Bu

düzenlemeye göre başvuru tarihinden önceki iki yıl süresince kesintisiz faaliyet

gösteren Kuruma kayıtlı özel istihdam bürolarına; Kurumca yapılacak inceleme

sonucunda olumlu rapor düzenlenmiş olması, geçici iş ilişkisi kurma yetkisi

almak üzere Kuruma başvurulan tarihte brüt asgari ücret tutarının iki yüz

katına denk gelen miktarda teminat verilmiş olması, Kurum alacağının

bulunmaması, özel istihdam bürosunun vadesi geçmiş vergi borcunun bulunmaması,

Sosyal Güvenlik Kurumuna prim, idari para cezası ve bunlara ilişkin gecikme

cezası ve gecikme zammı borcunun bulunmaması veya vergi dairesine ve Sosyal

Güvenlik Kurumuna olan borcunun 21.7.1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme

Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’un 48. maddesine göre tecil edilmiş,

taksitlendirilmiş veya ilgili diğer kanunlar uyarınca yeniden yapılandırılmış

olması ve bu tecil, taksitlendirme ve yapılandırmaların devam etmesi ve uygun

bir işyerine sahip olması hâllerinde geçici iş ilişkisi kurma yetkisi

verilebilmektedir.


7. Ayrıca özel istihdam bürosunun; işçi sayısı, iş hacmi, faaliyet

alanı ve şube açıp açmaması gibi hususlar değerlendirilerek öngörülen teminat

miktarının yirmi katına kadar artırılmasına çalışma ve sosyal güvenlik bakanı

yetkilidir.


2. İptal Talebinin Gerekçesi


8. Dava dilekçesinde özetle; geçici iş ilişkisinin özel

istihdam büroları aracılığıyla kurulmasına olanak tanıyan kuralda iş

sözleşmesinin unsurları olan iş görme edimi, bağımlılık ve ücret ödeme ediminin

nasıl tanımlanacağı hususlarının belirtilmediği, kuralın iş sözleşmesinin işçi

açısından daha koruyucu olan ikili karakterini değiştirerek işçilerin

kiralanmasına neden olduğundan Anayasa’nın 2. maddesinde yer alan sosyal hukuk

devleti ilkesiyle çeliştiği, kuralla işçilerin sözleşme özgürlüğünün

sınırlandırıldığı, özel istihdam büroları aracılığıyla geçici iş ilişkisi

kurulmasının çalışanların düzensiz, belirsiz ve daha kötü koşullarda

çalıştırılması sonucunu doğuracağı, kuralla işçilerin ücretli hafta ve bayram

tatili ile ücretli yıllık izin haklarının ortadan kaldırıldığı, çalışanların

sendika kurma ve sendika üyeliği, toplu iş sözleşmesi ve grev haklarının

kullanılamaz hâle getirildiği, özel istihdam büroları işçilerinin

görevlendirildikleri işyerlerindeki sendikaya üye olup olmayacakları ve varsa

yürürlükteki toplu iş sözleşmelerinden yararlanıp yararlanamayacaklarının

belirli olmadığı, özel istihdam bürosunun kiraya verdiği işçilerin ücret ve

diğer haklarını ödenmesi konusunda kullanıcı işverenin müteselsil

sorumluluğunun öngörülmediği, bu konuda kullanıcı işverene kontrol ve denetim

görevinin verilmediği, işçilerin kıdem tazminatı hakkından yararlanmalarının

mümkün olmadığı, sosyal güvenliğe ilişkin haklardan ancak fiilen çalışılan

dönemlerde yararlanılabileceği, geçici işçi çalıştıran işverenin 6331 sayılı İş

Sağlığı ve Güvenliği Kanunu bakımından yükümlülüklerinin eğitim verme ve

gerekli tedbirleri alma yükümlülüğü ile sınırlandırılarak  geçici

işçilerin sağlıksız ve güvensiz çalışma koşullarına terk edildiği, işsizlik

ödeneğinden yararlanmaların mümkün olmadığı, kuralla geçici işçilerin çalışma

ve sözleşme hürriyeti ile çalışma haklarının özüne dokunulduğu, geçici

işçilerin aynı işi yaptıkları hâlde sırf sözleşmenin biçimi nedeniyle diğer

işçilerin sahip olduğu çeşitli haklardan mahrum kalmalarının eşitlik ilkesine

aykırılık oluşturduğu, özel istihdam bürolarına işçi kiralama imtiyazı

tanındığı belirtilerek kuralın Anayasa’nın 2., 10., 13., 48., 49., 50., 51.,

53., 54., 55. ve 60. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.


3. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu


9. Kanun’un “Geçici iş ilişkisi” başlıklı 7.

maddesinin dava konusu ibareyi de içeren birinci fıkrasında, geçici iş

ilişkisinin özel istihdam bürosu aracılığıyla ya da holding bünyesi içinde veya

aynı şirketler topluluğuna bağlı başka bir işyerinde görevlendirme yapılmak

suretiyle kurulabileceği hüküm altına alınmıştır. Dava konusu kural, fıkrada

yer alan “…özel istihdam bürosu aracılığıyla ya da…”ibaresidir.


10. Anayasa'nın 2. maddesinde nitelikleri belirtilen sosyal hukuk

devleti; insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren,

kişilerin huzur, refah ve mutluluk içinde yaşamalarını güvence altına alan,

kişi hak ve özgürlükleriyle kamu yararı arasında adil bir denge kurabilen,

çalışma hayatını geliştirmek ve ekonomik önlemler alarak çalışanlarını koruyan,

onların insan onuruna uygun hayat sürdürmelerini sağlayan, millî gelirin

adalete uygun biçimde dağıtılması için gereken önlemleri alan, sosyal güvenlik

hakkını yaşama geçirebilen, güçsüzleri güçlüler karşısında koruyarak sosyal

adaleti ve toplumsal dengeleri gözeten devlettir.


11. Anayasa’nın 13. maddesinde “Temel hak ve

hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde

belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu

sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik

Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.” denilmektedir.


12. Anayasa'nın 48. maddesinin birinci fıkrasında “Herkes,

dilediği alanda çalışma ve sözleşme hürriyetlerine sahiptir...” denilmek

suretiyle çalışma ve sözleşme hürriyeti güvence altına alınmıştır. Maddenin

gerekçesinde; hürriyet temeline dayalı bir toplumda irade serbestliği

çerçevesinde ferdin sözleşme yapma, meslek seçme ve çalışma hürriyetlerinin

garanti altına alınmasının tabiî olduğu ve bu hürriyetlerin ancak kamu yararı

amacıyla ve kanunla sınırlanabileceği ifade edilmiştir.


13. Anayasa’nın 49. maddesinde; çalışmanın herkesin hakkı ve ödevi

olduğu, devletin çalışanların hayat seviyesini yükseltmek, çalışma hayatını

geliştirmek için çalışanları ve işsizleri korumak, çalışmayı desteklemek,

işsizliği önlemeye elverişli ekonomik bir ortam yaratmak ve çalışma barışını

sağlamak için gerekli tedbirleri alacağı belirtilmiştir.


14. Kuralla geçici iş ilişkisinin özel istihdam bürosu

aracılığıyla kurulmasına olanak tanınmaktadır. Kanun’un 7. maddesinin ikinci

fıkrasına göre özel istihdam bürosu aracılığıyla geçici iş ilişkisi, Türkiye İş

Kurumunca izin verilen özel istihdam bürosunun bir işverenle geçici işçi

sağlama sözleşmesi yaparak bir işçisini geçici olarak bu işverene devri ile

kurulmaktadır. Özel istihdam bürosu aracılığıyla geçici iş ilişkisinde özel

istihdam bürosu; geçici işçi ile iş sözleşmesi, geçici işçi çalıştıran

işverenle de geçici işçi sağlama sözleşmesi yapmaktadır.


15. Sözleşme özgürlüğü, özel hukuktaki irade özerkliği

ilkesinin anayasa hukuku alanındaki dayanağıdır. Özel hukukta irade özerkliği,

özel kişilerin yasal sınırlar içinde istedikleri hukuki sonuca bu yoldaki

iradelerini yeterince açığa vurarak ulaşabilmeleri demektir. Anayasa açısından

sözleşme özgürlüğü ise devletin özel kişilerin istedikleri hukuki sonuçlara

ulaşmalarını sağlaması ve bu bağlamda özel kişilerin belli hukuki sonuçlara

yönelen iradelerini geçerli olarak tanıması, onların iradelerinin yöneldiği hukuki

sonuçların doğacağını ilke olarak benimsemesi ve koruması demektir. Sözleşme

özgürlüğü uyarınca kişiler, hukuksal ilişkilerini özgür iradeleriyle ve

sözleşmelerle düzenlemekte serbesttir.


16. Çalışma özgürlüğü, herkesin dilediği mesleği seçmede özgür

olmasını ve zorla çalıştırılmamayı ifade eder. Birey bu özgürlüğünü kullanarak

dilediği alanı ve işi seçebilir. Çalışma hakkı ise bireyin özgür iradesiyle

seçtiği mesleği veya işi icra etmesi, devletin de çalışmak isteyenlere iş temin

etmek için gereken tedbirleri almasıdır.


17. Özel istihdam bürosu aracılığıyla kurulan geçici iş

ilişkisinde işçi, özgür iradesiyle kendisine iş temin edilmesi amacıyla özel

istihdam bürosuyla yazılı iş sözleşmesi yapmaktadır. Özel istihdam bürosu da

geçici işverenle yaptığı geçici işçi sağlama sözleşmesi ile bu işçiyi geçici

işverenin işyerinde görevlendirmektedir. Bu bağlamda özel istihdam bürosu

aracılığıyla kurulan geçici iş ilişkisinde işçi kendi özgür iradesiyle özel

istihdam bürosuyla iş sözleşmesi yaparak kendi seçtiği işte çalışmak üzere

geçici işverenin işyerinde görevlendirildiğinden özel istihdam bürosu

aracılığıyla geçici iş ilişkisinin kurulmasına olanak sağlayan kuralda,

Anayasa'nın 48. maddesinde düzenlenen çalışma ve sözleşme hürriyetine aykırılık

bulunmamaktadır.


18. Kanun’un 7. maddesinin onbirinci fıkrasında; geçici iş

ilişkisinde işverenin özel istihdam bürosu olduğu, özel istihdam bürosu ile

geçici işçi çalıştıran işveren arasında yapılacak geçici işçi sağlama

sözleşmesinde sözleşmenin başlangıç ve bitiş tarihi, işin niteliği, özel

istihdam bürosunun hizmet bedeli, varsa geçici işçi çalıştıran işverenin ve

özel istihdam bürosunun özel yükümlülüklerinin yer alacağı, geçici işçinin

Türkiye İş Kurumundan veya bir başka özel istihdam bürosundan hizmet almasını

ya da iş görme edimini yerine getirdikten sonra geçici işçi olarak çalıştığı

işveren veya farklı bir işverenin işyerinde çalışmasını engelleyen hükümlerin

sözleşmeye konulamayacağı, geçici işçi ile yapılacak iş sözleşmesinde, işçinin

ne kadar süre içerisinde işe çağrılmazsa haklı nedenle iş sözleşmesini

feshedebileceğinin belirtileceği ve bu sürenin üç ayı geçemeyeceği hükme

bağlanmıştır.


19. Özel istihdam bürosu aracılığıyla geçici iş ilişkisinde işçi,

özel istihdam bürosu ile iş sözleşmesi yaptığı için işvereni özel istihdam

bürosu olmakta ancak iş görme edimini, özel istihdam bürosunun geçici işçi

sağlama sözleşmesi yaptığı işverene karşı yerine getirmektedir. İşçinin

işvereni özel istihdam bürosu olduğundan ücret ödeme edimini ise özel istihdam bürosu

yerine getirmektedir. Dolayısıyla özel istihdam bürosu aracılığıyla kurulan

geçici iş ilişkisinde geçici işverenin iş görme edimini kime karşı yerine

getireceği ve ücret ödeme ediminden kimin sorumlu olduğu hususlarında herhangi

bir belirsizlik bulunmamaktadır.


20. Özel istihdam bürosu aracılığıyla kurulan geçici iş

ilişkisinde işçi, işvereni olan özel istihdam bürosuna bağlı olmakla birlikte

iş sözleşmesinde ne kadar süre içinde işe çağırılmazsa haklı nedenle iş

sözleşmesini feshedebileceğinin sözleşmede belirtileceği ve bu sürenin üç ayı

geçemeyeceği öngörüldüğünden işçinin geçici işverenin işyerinde iş görme

edimini yerine getirmek üzere uzun süre gönderilmeden bekletilmesi

engellenmiştir.


21. Kanun koyucu, geçici iş ilişkisinin sürekli istihdamın yerini

almaması, diğer bir ifadeyle geçici iş ilişkisinin istismarının önlenmesi ve iş

gücü piyasasının işleyişinin bozulmamasını temin etmek amaçlarıyla özel

istihdam bürosu aracılığıyla geçici iş ilişkisi kurulmasına birtakım

sınırlamalar getirmiş; geçici iş ilişkisinin belirli iş veya hâllerde, kural

olarak belirli sürelerde kurulabilmesini öngörmüştür.


22. Kanun’un 7. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca analık ve doğum

izni hâllerinde, iş akdinin askıya alındığı hâllerde,

askerlik hizmetinin yerine getirilmesi hâlinde, ebeveynlerden birinin

kısmi çalışma yapması durumunda, mevsimlik tarım işlerinde, ev hizmetlerinde,

işletmenin günlük işlerinden sayılmayan işlerde, iş güvenliği

bakımından acil işlerde veya zorlayıcı nedenlerin bulunması durumunda, işletmenin

iş hacminin öngörülemeyen ölçüde artması hâlinde ve mevsimlik işler dışında

dönemsellik arz eden iş artışlarının olması hâlinde özel istihdam bürosu

aracılığıyla geçici iş ilişkisi kurulabilecektir.


23. Kanun’un 7. maddesinin üçüncü fıkrasına göre özel istihdam

bürosu aracılığıyla geçici iş ilişkisinde geçici iş sağlama sözleşmesi, analık

ve doğum izni, iş akdinin askıya alınması ve askerlik hâllerinde bu hâllerin

devamı süresince, mevsimlik tarım işlerinde ve ev hizmetlerinde süre sınırı

olmaksızın diğer hâllerde ise en fazla dört ay süreyle kurulabilecek ve bu

sözleşme ikinci fıkranın (g) bendinde belirtilen mevsimlik işler dışında

dönemsellik arz eden iş artışları hariç toplam sekiz ayı geçmemek üzere en

fazla iki defa yenilenebilecektir. Geçici işçi çalıştıran işveren, belirtilen

sürenin sonunda aynı iş için altı ay geçmedikçe yeniden geçici işçi

çalıştıramayacaktır.


24. Ayrıca Kanun’un 7. maddesinin altıncı fıkrasında; işletmenin

iş hacminin öngörülemeyen ölçüde artması hâlinde geçici iş ilişkisine dayalı

çalıştırılan işçi sayısının işyerinde çalıştırılan toplam işçi sayısının dörtte

birini geçemeyeceği hüküm altına alınarak özel istihdam bürosu aracılığıyla

geçici iş ilişkisinin sürekli istihdamın yerini almaması amaçlanmış ancak küçük

ölçekli işletmelerde üretimin devamının sağlanması amacıyla on ve daha az işçi

çalıştırılan işyerlerinin dörtte bir sınırlamasına tabi olmayacağı ve beş

işçiye kadar geçici iş ilişkisi kurulabileceği düzenlenmiştir.


25. Kanun’un 7. maddesinin dokuzuncu fıkrasının (d) bendinde;

geçici işverenin geçici işçileri çalıştıkları dönemlerde işyerindeki sosyal

hizmetlerden eşit muamele ilkesince yararlandıracağı, geçici işçilerin

çalışmadıkları dönemlerde ise özel istihdam bürosundaki eğitim ve çocuk bakım

hizmetlerinden yararlandırılacağı ifade edilmiştir. Bu bağlamda geçici işçiler,

geçici işverenin yanında çalıştıkları dönemlerde eşit muamele ilkesi uyarınca

ulaşım, yemek, kantin ve çocuk bakım hizmetleri gibi sosyal hizmetlerden;

çalışmadıkları dönemlerde ise özel istihdam bürosundaki eğitim ve çocuk bakım

hizmetlerinden yararlanabileceklerdir.


26. Kanun’un 7. maddesinin onuncu fıkrasında da geçici

işçinin, geçici işçiyi çalıştıran işverenin işyerindeki çalışma süresince temel

çalışma koşullarının bu işçilerin aynı işveren tarafından aynı iş için doğrudan

istihdamı hâlinde sağlanacak koşulların altında olamayacağı hüküm altına

alınmıştır. Bu hüküm uyarınca geçici işçi, geçici işverenin işyerinde iş görme

edimini yerine getirirken bu işveren tarafından geçici olarak değil aynı iş

için iş akdi kurulmak suretiyle istihdam edilseydi tabi olacağı temel çalışma

koşullarında çalıştırılacaktır. Temel çalışma koşulları ise işçilerin fazla

çalışmaları, ara dinlenmeleri, gece çalışmaları, izinleri ve tatilleri gibi

hususlara ilişkin düzenlemeleri kapsamaktadır.


27. Bütün bu hususlar göz önüne alındığında özel istihdam büroları

aracılığıyla kurulan geçici iş ilişkisinde işçilerin düzensiz, belirsiz ve kötü

koşullarda çalıştırılması söz konusu olmadığından kuralın Anayasa’nın 49.

maddesinde öngörülen devletin çalışanların hayat seviyesini yükseltme ile

çalışanları ve işsizleri koruma yükümlülüğüne aykırı bir düzenleme olarak

nitelendirilmesi mümkün değildir.


28. Anayasa'nın 50. maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında;

dinlenmenin çalışanlar için bir hak olduğu, ücretli hafta ve bayram tatili ile

ücretli yıllık izin haklarının ve şartlarının kanunla

düzenleneceği belirtilmiştir.


29. Kanun’un 46. maddesinin ikinci fıkrasında, çalışılmayan hafta

tatili günü için işveren tarafından bir iş karşılığı olmaksızın o günün ücreti

tam olarak ödeneceği; 47. maddesinde, İş Kanunu kapsamına giren işyerlerinde

çalışan işçilere, kanunlarda ulusal bayram ve genel tatil günü olarak kabul

edilen günlerde çalışmazlarsa bir iş karşılığı olmaksızın o günün ücretlerinin

tam olarak, tatil yapmayarak çalışırlarsa ayrıca çalışılan her gün için bir

günlük ücretin ödeneceği; 53. maddesinin birinci fıkrasında da işyerinde işe

başladığı günden itibaren deneme süresi de içinde olmak üzere en az bir yıl

çalışmış olan işçilere yıllık ücretli izin verileceği ifade edilmiştir.


30. Kanun’da özel istihdam büroları aracılığıyla kurulan geçici iş

ilişkisinde işçinin dinlenme, ücretli hafta ve bayram tatili ile ücretli yıllık

izin haklarını kullanmalarını engelleyen bir hüküm bulunmamaktadır. Dolayısıyla

özel istihdam bürosu aracılığıyla kurulan geçici iş ilişkisinde işçilerin

Kanun’un 46., 47. ve 53. maddelerde öngörülen koşulları gerçekleştirmeleri

hâlinde hafta tatili, bayram tatili ve ücretli yıllık izin haklarını

kullanmaları mümkün olduğundan kuralın Anayasa’nın 50. maddesine aykırı bir

yönü bulunmamaktadır.


31. Anayasa’nın 51. maddesinde güvenceye bağlanan sendika hakkı,

demokratik toplumun temeli olan örgütlenme özgürlüğünün bir parçasıdır.

Örgütlenme özgürlüğü, bireylerin kendi menfaatlerini korumak için kolektif

oluşumlar meydana getirerek bir araya gelebilme özgürlüğüdür. Bu özgürlük,

bireylere topluluk hâlinde siyasal, kültürel, sosyal ve ekonomik amaçlarını

gerçekleştirme imkânı sağlar. Sendika hakkı da çalışanların bireysel ve ortak

çıkarlarını korumak amacıyla bir araya gelerek örgütlenebilme serbestisini

gerektirmekte ve bu niteliğiyle örgütlenme özgürlüğünün bir parçasını

oluşturmaktadır.


32. Sendika hakkı, çalışanların ve işverenlerin sadece istedikleri

sendikaları kurmaları ve bunlara üye olmaları yolunda bir hakla sınırlı

kalmamakta, aynı zamanda oluşturdukları tüzel kişiliklerin varlığının ve faaliyetlerinin

de güvence altına alınmasını içermektedir. Üyelerinin ekonomik ve sosyal ortak

menfaatlerini korumak ve geliştirmek amacıyla kurulan sendikalar ve bunların

üst kuruluşlarının iş uyuşmazlığı çıkarması, toplu görüşme ve toplu iş

sözleşmesi yapması, grev ve lokavt kararı vermesi ve uygulaması da sendika

hakkının gereklerindendir.


33. Sendika hakkının bir unsuru olan toplu iş sözleşmesi hakkı

Anayasa’nın 53. maddede özel olarak düzenlemiştir. Anılan maddenin birinci

fıkrasında “İşçiler ve işverenler, karşılıklı olarak ekonomik ve sosyal

durumlarını ve çalışma şartlarını düzenlemek amacıyla toplu iş sözleşmesi yapma

hakkına sahiptirler.” denildikten sonra devamındaki fıkrada “Toplu

iş sözleşmesinin nasıl yapılacağı kanunla düzenlenir.” hükmüne yer verilmiştir.


34. Anayasa’nın 54. maddesinde; toplu iş sözleşmesinin yapılması

sırasında uyuşmazlık çıkması hâlinde işçilerin grev hakkına sahip oldukları,

grev ve lokavtın yasaklanabileceği veya ertelenebileceği, grev ve lokavtın

yasaklandığı veya ertelendiği durumlarda ertelemenin sonunda uyuşmazlığın

Yüksek Hakem Kurulunca çözüleceği, uyuşmazlığın her safhasında tarafların da

anlaşarak Yüksek Hakem Kuruluna başvurabilecekleri, Yüksek Hakem Kurulu

kararlarının kesin ve toplu iş sözleşmesi hükmünde olduğu belirtilmiştir.


35. Özel istihdam bürosu aracılığıyla kurulan geçici iş

ilişkisinde işçi, geçici işverenle aralarında bir iş sözleşmesi bulunmadığı ve

geçici olarak geçici işverenin işyerinde çalıştığı için geçici işverenin

işyerinde kurulu bir sendikaya doğal olarak üye olamayacaktır. Buna karşılık

geçici işçinin işvereni özel istihdam bürosu olduğundan ve geçici iş ilişkisi

esnasında özel istihdam bürosu ile yapılan iş sözleşmesi devam ettiğinden

geçici işçi özel istihdam bürosunun işyerinin girdiği iş kolunda bir sendika

kurabileceği gibi kurulmuş olan bir sendikaya üye de olabilecektir. Bu bağlamda

özel istihdam bürosu aracılığıyla kurulan geçici iş ilişkisinde işçinin sendika

hakkının ortadan kaldırılması veya kullanılamaz hâle getirilmesi söz konusu değildir.


36. 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu’nun 33.

maddesinin birinci fıkrası uyarınca toplu iş sözleşmeleri iş akitlerinin

yapılması, içeriği ve sona ermesi ile ilgili hususları düzenlemek üzere

kurulmaktadır. Toplu iş sözleşmesinden yararlanma noktasında geçici işçi,

geçici işverenin taraf olduğu toplu iş sözleşmesinden yararlanamayacaktır.

Geçici işçinin geçici işverenin taraf olduğu toplu iş sözleşmesinden

yararlanamaması, geçici işçi ile geçici işveren arasında bir iş sözleşmesi

bulunmamasından kaynaklanmaktadır.


37. Diğer yandan geçici işçinin işvereni olan özel istihdam

bürosunun bir işçi sendikası ile yapmış olduğu bir toplu iş sözleşmesinin

bulunması hâlinde ise 6356 sayılı Kanun’un 39. maddesinin birinci

 

Benzer Kararlar

 

Yargıtay 10. Hukuk Dairesi 2026/841 E., 2026/6515 K. — Geçici İş İlişkisinde İş Kazası ve Kurumun Rücuu

Alt İşveren Döneminin Kıdeme Sayılması

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi — Alt İşverenler Arasında İşyeri Devri ve Kıdem Süresi

Tüm İş Hukuku Kararları ›

 

İlgili Sayfalar

 

İş Hukuku

 

Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.

 

Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.

 

Karar Künyesi

 

Mahkeme

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu

 

Karar Türü

Norm Denetimi

 

Esas No

2016/141

 

Karar No

2018/27

 

Karar Tarihi

28 Şubat 2018

 

Resmî Kaynak

Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası

 

Hukuki Destek

Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu

 

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.

Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara

 

0552 725 25 18

WhatsApp ile Yazın

İletişim ve Yol Tarifi

 

İlgili Hukuk Alanları

İş Hukuku Davaları

Tüm Çalışma Alanları ›

 

Hesaplama Araçları

İşçilik Alacakları Hesaplama

Tüm Hesaplama Araçları ›

bottom of page