top of page

Ana Sayfa › İçtihatlar

 

Bireysel Başvuru Kararları  ·  AİLE HUKUKU  ·  HAK İHLALİ

Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm — Yurt Dışındaki Çocukla Kişisel İlişkinin Gerekçesi

 

B. No: 2014/19725 · 19 Kasım 2015

 

İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 23 Kasım 2026

 

Kararın Özeti

 

Boşanma kararında, çocuklar Türkiye’de yaşarsa babayla yıl içinde birden çok, yurt dışında yaşarsa yılda tek dönemde görüşme öngörüldü. Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm, çocukların velayetinin anneye verilmesine ilişkin gerekçelerin açıklandığını ancak kişisel ilişki takviminin neden böyle belirlendiğinin yeterince gösterilmediğini saptadı. Babanın, çocukların yurt dışında yaşayacağına ilişkin itirazları da karşılanmadı. Aile hayatına saygı hakkının ihlaline ve kişisel ilişkinin yeniden değerlendirilmesi için yeniden yargılama yapılmasına karar verdi.

 

Hukuki İlke

 

Çocuk ile velayet sahibi olmayan ebeveyn arasındaki kişisel ilişki uygulanabilir bir düzen içermelidir. Bu dosyada, çocukların başka ülkede yaşaması hâlinde görüşmeyi yılda tek döneme indiren takvimin somut gerekçesi açıklanmadığı ve bunun aile bağını korumaya yeterli olup olmadığı tartışılmadığı için ihlal tespit edildi.

 

Sonuç

 

Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm, aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiğine ve dosyanın yeniden yargılama için aile mahkemesine gönderilmesine oy birliğiyle karar verdi. Gerekçeli karar hakkı şikâyetini ayrıca incelemedi.

 

İlgili Mevzuat

 

  • Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 20, 36, 41
    Kararda anılan

  • 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu — m. 182
    Kararda anılan

  • Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi — m. 8
    Kararda anılan

  • 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun — m. 50/2
    Kararda anılan

Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.

 

Kararın Tam Metni

 

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir. Kişileri belirleyebilen bilgiler “...” ile gizlenmiştir.

 

TÜRKİYE CUMHURİYETİ


ANAYASA MAHKEMESİ


 


 


İKİNCİ BÖLÜM


 


KARAR


 


... BAŞVURUSU


(Başvuru Numarası: 2014/19725)


 


Karar Tarihi: 19/11/2015


 


İKİNCİ BÖLÜM


 


KARAR


 


GİZLİLİK TALEBİ KABUL


 


Başkan


:


Engin YILDIRIM


Üyeler


:


Recep KÖMÜRCÜ


 


 


Alparslan ALTAN


 


 


Celal Mümtaz AKINCI


 


 


Muammer TOPAL


Raportör


:


Şebnem NEBİOĞLU ÖNER


Başvurucu


:


...


Vekili


:


Av. ...


 


 


 


I. BAŞVURUNUN


KONUSU


1. Başvuru, velayet hakkının


anneye tanınması ve yargılama sürecinde verilen ara kararlar ile nihai karar


kapsamında çocuklar ile başvurucu baba arasında uygun şekilde şahsi ilişki


tesis edilmemesi nedeniyle aile hayatına saygı hakkının ve karar sonucunu


etkileyecek olan iddiaların derece mahkemesi


kararlarında karşılanmamış olması nedeniyle gerekçeli karar hakkının ihlal


edildiği iddialarına ilişkindir.


II. BAŞVURU


SÜRECİ


2. Başvuru 18/12/2014 tarihinde


Anayasa Mahkemesine doğrudan yapılmıştır. Dilekçe ve eklerinin idari yönden


yapılan ön incelemesi neticesinde başvurunun Komisyona sunulmasına engel teşkil


edecek bir eksikliğinin bulunmadığı tespit edilmiştir.


3. İkinci Bölüm Birinci


Komisyonunca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından


yapılmasına karar verilmiştir.


4. Bölüm Başkanı tarafından


20/2/2014 tarihinde, başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin


birlikte yapılmasına karar verilmiştir.


5. Adalet Bakanlığına


(Bakanlık) başvuru konusu olay ve olgular bildirilmiş, başvuru belgelerinin bir


örneği görüş için gönderilmiştir. Bakanlığın 20/3/2015 tarihli görüş yazısı


30/3/2015 tarihinde başvurucu vekiline tebliğ edilmiş olup başvurucu vekili


tarafından 31/3/2015 tarihinde Bakanlık görüşüne karşı beyan dilekçesi


sunulmuştur.


III. OLAY VE


OLGULAR


A. Olaylar


6. Başvuru formu ve ekleri ile


başvuruya konu yargılama dosyası içeriğinden tespit edilen ilgili ilgili


olaylar özetle şöyledir:


1. Başvuruya Konu Yargılama Süreci Dışındaki Yargısal


İşlemler


7. Başvurucu, eşinin 2003 ve


2006 doğumlu müşterek çocuklarını kendisinin haberi olmadan ABD'ye götürdüğünü


iddia ederek Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukuki Veçhelerine Dair Lahey


Sözleşmesi’nin (Lahey Sözleşmesi) 3. ve 12. maddeleri çerçevesinde çocukların


iadesi istemiyle 7/1/2011 tarihinde Adalet Bakanlığı Uluslararası Hukuk ve Dış


İlişkiler Genel Müdürlüğüne başvurmuştur.


8. Anılan Sözleşme'nin 3. ve


12. maddeleri çerçevesinde çocukların Türkiye'ye iade edilmesi istemiyle ... güney çevresinden sorumlu Birleşik Devletler Bölge Mahkemesinde açılan


dava neticesinde Mahkeme .../2012 tarihinde, annenin, başvurucu olan babaya


verilen görüşme haklarını iade davası süresince kullanmasına izin vermesine


yönelik tedbir kararı vermiş; .../2012 tarihli kararında ise annenin, Türk


Mahkemesi tarafından tesis edilen görüşme hakkına uymasına ve çocukları


.../2012 tarihine kadar Türkiye'ye iade etmesine hükmetmiştir.


9. Belirtilen kararın temyizi


üzerine Birleşik Devletler Temyiz Mahkemesi .../2013 tarihli kararı ile iade


kararını onaylamıştır.


10. Başvurucu aleyhine Üsküdar


2. Aile Mahkemesinin ... Değişik İş sayılı kararı kapsamında ve 14/1/1998


tarihli ve 4320 sayılı mülga Ailenin Korunmasına Dair Kanun uyarınca koruma


kararı verilmiştir.


2. Başvuruya Konu Yargılama Süreci


11. Başvurucu aleyhine, İstanbul


14. Aile Mahkemesinde 18/3/2011 tarihinde şiddetli geçimsizliğe dayalı boşanma


davası açılmış, başvurucu tarafından karşı dava ile davacının davasının reddi,


velayet ve tazminat taleplerinde bulunulmuştur.


12. Başvurucunun yargılama sürecinde


velayetin geçici olarak tevdii ve çocuklarla kişisel ilişki tesisi yönündeki


talepleri ve bunlara ilişkin ara kararları aşağıdaki şekildedir:


i.


Yargılamanın 13/05/2011 tarihli ikinci celsesinde başvurucu ile çocukları


arasında şahsi ilişki hususunda “...Davalı-davacının


ABD'ye giderek çocuklarıyla her ayın 1. ve 3. haftaları cumartesi günü saat


10:00'dan pazar günü saat 12:00'ye kadar görüşebilmesi için tedbiren


kişisel ilişki kurulmasına, geçici velayetlerinin babalarına verilmesi


talebinin bu aşamada reddine." karar verilmiştir.


ii.


Yargılamanın 28/07/2011 tarihli dördüncü celsesinde "Davalı-davacı ile çocukları arasında 18 Ağustos 2011 günü saat


14:00'ten 1 Eylül 2011 günü saat 14:00'e kadar çocukların babalarının yanında


kalmaları sureti ile tedbiren kişisel ilişki


kurulmasına" karar verilmiştir.


iii.


Bu karar üzerine başvurucu tarafından çocukları ile ABD dışında, Türkiye'de ya


da herhangi bir ülkede şahsi ilişki kurabilmesi için Mahkemeden yeniden talepte


bulunulması üzerine Mahkemece talebin kabulüne dair 12/08/2011 tarihli ara


karar tesis edilerek “Davalı-karşı davacının


çocukları... ile 18 Ağustos 2011 günü saat 14:00'ten 1 Eylül 2011 günü saat


14:00'e kadar çocukların ABD'de ya da ABD dışında Türkiye'de ve diğer başka bir


ülkede babalarının yanında kalmaları suretiyle tedbiren


şahsi ilişki kurulmasına” hükmedilmiştir.


iv.


Başvurucu tarafından müşterek çocukların babayla görüşmeden sonra anneye


teslimine dair hükmü de içeren tedbir kararının kaldırılması talebiyle


Mahkemeye başvurulmuş ve Mahkeme celse arasında verdiği 14/09/2011 tarihli ara


kararı ile bu talebi reddetmiştir. Mahkeme, gerekçesinde şu hususları


belirtmiştir:


 "Davalı-davacının


müşterek çocukların bakım ve gözetimlerine gerekli dikkat ve özeni göstermediği,


uzun süren Türkiye-ABD arasındaki uçak yolculuğundan sonra çocukları Türkiye


içinde de İstanbul-Ankara-Antalya gibi değişik şehirlerde yolculuk yaptırdığı,


bu durumun çocukların sağlıklarını olumsuz etkilediği, çocukları belirtilen


tarihte teslim etmeyerek iyi niyet kurallarına aykırı hareket ettiği,


çocukların anne bakım ve şefkatine ihtiyaçlarının bulunduğu kanaatine


varıldığından, davalı-davacı vekilinin mahkememizin 08/09/2011 tarihli tedbir


kararının kaldırılmasına ilişkin talebinin reddine."


v.


Yargılamanın 30/03/2012 tarihli sekizinci celsesinde, başvurucunun talebi


üzerine "Çocukların geçici


velayetlerinin tüm dosya kapsamı dikkate alınarak babalarına verilmesine


ilişkin talebin reddine, mahkememizin 13/05/2011 tarihli celsesinin 2 nolu ara kararında kurulan kişisel ilişki şeklinin aynen


devamına" yönünde ara karar tesis edilmiştir.


vi.


21/06/2012 tarihli onuncu celsede, başvurucu ile çocukları arasında kişisel


ilişkiye dair "Tarafların müşterek


çocuklarının mahkememiz uzmanı ile görüşmeleri de gerektiğinden ve adli tatil


süresi de dikkate alınarak babaları ile 15 Temmuz günü saat 10:00'dan 15


Ağustos günü saat 10:00'a kadar babalarının yayında kalmaları ve görüşmeleri


suretiyle kişisel ilişki kurulmasına" ara kararı tesis


edilmiştir.


vii.


Davalı eşin mahkemeye müracaat ederek müşterek çocuklarının geçici


velayetlerinin kendisine verilmesini talep etmesi üzerine Mahkeme, bu talep


doğrultusunda psikologdan rapor istemiştir. Psikolog tarafından çocukların


velayetlerinin anneye verilmesinin uygun olduğuna dair görüş verilmesi üzerine


Mahkeme tarafından 03/08/2012 tarihinde "Tarafların


müşterek çocuklarının, ... geçici velayetlerinin Türk Medeni Kanunu'nun 197/son


ve 336/2. maddeleri gereğince ... annelerine ... verilmesine." ve


“Çocukların babaları ile tarafların ayrı ülkelerde yaşadıkları hususu da


dikkate alınarak, ABD'de her ayın 1. ve 3. haftaları Cumartesi günü saat


10:00'dan Pazar günü saat 12:00'ye kadar görüşmesi ve çocukların babalarının


yanında kalmaları suretiyle tedbiren kişisel ilişki


kurulmasına" ilişkin ara kararı tesis edilmiştir.


viii.


Başvurucu, çocukların artık Türkiye'de olduğunu belirterek çocukları ile şahsi


ilişkisinin yeniden düzenlenmesi talebiyle 15/08/2012 tarihinde Mahkemeye


müracaat etmiştir. Mahkeme, başvurucu tarafından dosyaya ibraz edilen Birleşik


Devletler Bölge Mahkemesi ... Güney Bölgesi 12 Civ.


2390 (LTS) No.lu 05 Haziran 2012 tarihli kararı göz önüne alarak başvurucunun


talebinin kabulü yönünde ve "Tarafların


müşterek çocuklarının ... geçici velayetlerinin annelerine verilmesine ilişkin


mahkememizin 03/08/2012 tarihli ara kararının kaldırılmasına, bu konuda


çocukların Türkiye'ye iadelerine ilişkin ABD Mahkemesi kararının


kesinleşmesinden sonra karar verilmesine, Mahkememizin 13/05/2011 tarihli


celsesinin 2. nolu ara kararı ile çocuklarla babaları


arasında tedbiren kişisel ilişkinin kaldırılmasına,


Tarafların müşterek çocuklarının ... babaları ile Türkiye'de her ayın 1. ve 3.


haftaları Cumartesi günü saat 10:00'dan Pazar günü saat 17:00'ye kadar ayrıca


dini bayramların 1. günü saat 10:00'dan saat 17:00'ye kadar babalarının yanında


kalmaları ve görüşmeleri suretiyle tedbiren kişisel


ilişki kurulmasına." ilişkin 15/08/2012 tarihli ara kararı


tesis etmiştir.


13. Yapılan yargılama


neticesinde İstanbul 14. Aile Mahkemesinin 28/5/2013 tarihli ve E....,


K.... sayılı kararı ile başvurucu kusurlu bulunarak davacının boşanma


davası kabul edilmiş; başvurucunun karşı davası ispat edilemediğinden


reddedilmiş, müşterek çocukların velayetinin davacı anneye bırakılmasına,


800.000 TL maddi tazminat ile 100.000 TL manevi tazminatın başvurucudan


alınarak davacıya verilmesine hükmedilmiştir.


14. Belirtilen karar kapsamında


kısa kararda müşterek çocukların velayetlerinin davacı anneye verilmesine,


başvurucu baba ile gerekçeli kararda belirtileceği şekilde kişisel ilişki


kurulmasına, yargılama sırasında 15/8/2012 tarihli karar ile çocuklar ve


başvurucu arasında tedbiren kurulan kişisel ilişkinin


karar kesinleşinceye kadar devamına hükmedilmiş; gerekçeli kararda ise başvurucu


ile çocukları arasında Türkiye'de bulunmaları durumunda her ayın 1. ve 3.


haftaları cumartesi günü saat 10.00'dan pazar günü 17.00'ye kadar, dinî


bayramların 2. günü saat 10.00'dan 3. günü saat 17.00'ye kadar, sömestir tatilinin 1. günü saat saat


10.00'dan 7. günü 17.00'ye kadar, her yıl temmuz ayının 1. günü saat 10.00'dan


31. günü saat 17.00'ye kadar, ayrı ülkede yaşadıkları takdirde her yıl temmuz


ayının 1. günü saat 10.00'dan ağustos ayının 15. günü saat 17.00'ye kadar


çocukların babalarının yanında kalmaları suretiyle kişisel ilişki kurulmasına


hükmedilmiştir.


15. İlk Derece Mahkemesi kararı,


Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 6/5/2014 tarihli ve E.2013/17963, K.2014/9660


sayılı ilamı ile boşanma ve velayet yönünden onanmış; davacı lehine takdir


edilen maddi tazminat ve yoksulluk nafakası yönünden bozulmuştur.


16. Başvurucunun karar düzeltme


istemi Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 24/11/2014 tarihli ve E.2014/20850,


K.2014/23632 sayılı ilamı ile reddedilerek maddi tazminat ve yoksulluk nafakası


dışındaki hükümler yönünden aynı tarihte kesinleşmiştir.


17. Başvurucu karar düzeltme


talebinin reddine ilişkin karardan 12/12/2014 tarihinde haberdar olduğunu


belirtmiştir.


18. Başvurucu 18/12/2014


tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.


B. İlgili


Hukuk


19. 22/11/2001 tarihli ve 4721


sayılı Türk Medeni Kanunu’nun “Hâkimin


takdir yetkisi” kenar başlıklı 182. maddesinin birinci ve ikinci


fıkraları şöyledir:


 “Mahkeme boşanma veya


ayrılığa karar verirken, olanak bulundukça ana ve babayı dinledikten ve çocuk


vesayet altında ise vasinin ve vesayet makamının düşüncesini aldıktan sonra,


ana ve babanın haklarını ve çocuk ile olan kişisel ilişkilerini düzenler.


 Velâyetin


kullanılması kendisine verilmeyen eşin çocuk ile kişisel ilişkisinin düzenlenmesinde,


çocuğun özellikle sağlık, eğitim ve ahlâk bakımından yararları esas tutulur. Bu


eş, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır.”


20. 4721 sayılı Kanun’un “Birlikte yaşamaya ara verilmesi” kenar


başlıklı 197. maddesinin dördüncü fıkrası şöyledir:


 “Eşlerin ergin


olmayan çocukları varsa hâkim, ana ve baba ile çocuklar arasındaki ilişkileri


düzenleyen hükümlere göre gereken önlemleri alır.”


21. Türkiye açısından 14/10/1990


tarihinde imzalanan ve 27/1/1995 tarihli Resmî Gazete'de


yayımlanarak yürürlüğe giren 20/11/1989 tarihli Çocuk Haklarına Dair


Sözleşme’nin 3. maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:


 “(1)Kamusal ya da


özel sosyal yardım kuruluşları, mahkemeler, idari makamlar veya yasama


organları tarafından yapılan ve çocukları ilgilendiren bütün faaliyetlerde,


çocuğun yararı temel düşüncedir.”


22. Çocuk Haklarına Dair


Sözleşme’nin 9. maddesinin ilgili fıkraları şöyledir:


 “(1)Yetkili makamlar


uygulanabilir yasa ve usullere göre ve temyiz yolu açık olarak, ayrılığın


çocuğun yüksek yararına olduğu yolunda karar vermedikçe, Taraf Devletler,


çocuğun; ana–babasından, onların rızası dışında ayrılmamasını güvence altına


alırlar. Ancak, ana–babası tarafından çocuğun kötü muameleye maruz bırakılması


ya da ihmâl edilmesi durumlarında ya da ana–babanın birbirinden ayrı yaşaması


nedeniyle çocuğun ikametgâhının belirlenmesi amacıyla karara varılması


gerektiğinde, bu tür bir ayrılık kararı verilebilir.


 (2)Bu


maddenin birinci fıkrası uyarınca girişilen her işlemde, ilgili bütün taraflara


işleme katılma ve görüşlerini bildirme olanağı tanınır.


 (3)Taraf


Devletler, ana–babasından veya bunlardan birinden ayrılmasına karar verilen çocuğun,


kendi yüksek yararına aykırı olmadıkça, ana babanın ikisiyle de düzenli bir


biçimde kişisel ilişki kurma ve doğrudan görüşme hakkına saygı gösterirler.”


IV. İNCELEME VE


GEREKÇE


23. Mahkemenin 19/11/2015


tarihinde yapmış olduğu toplantıda, başvurucunun 18/12/2014 tarihli ve


2014/19725 numaralı bireysel başvurusu incelenip gereği düşünüldü:


A. Başvurucunun


İddiaları


24. Başvurucu, boşanma davasının


görüldüğü Mahkeme tarafından dava süresince çocuklarıyla aile bağını kurmasını


engelleyici şahsi ilişki kararları tesis edildiğini, çocuklarının davacı anne


tarafından ABD'ye kaçırılmasından sonra Lahey Sözleşmesi’nin 3. ve 12.


maddeleri çerçevesinde çocukların Türkiye'ye iade edilmesi kararı verilmesine


rağmen maddi vakıaların yanlış yorumlanması sonucunda çocuklarıyla görüşme


sağlanması için Mahkemenin gerekli tedbirleri almadığını, çocuklarıyla ABD'de


görüşme kararı verilmesi sonucunda yaklaşık bir yıl boyunca çocuklarıyla şahsi


ilişki kuramadığını ve bu durumun çocukları ile arasındaki manevi bağın zarar


görmesine neden olduğunu, çocukların anne tarafından yasa dışı olarak yurt


dışına götürüldüğünün tespit edilmesine rağmen çocukların geçici velayetlerinin


anneye verildiğini ve lehine geçici velayet tesisi taleplerinin reddedildiğini,


bu süreçte çocukların yasa dışı olarak anne tarafından yurt dışına götürülmesi


olgusuna rağmen çocuklarla babanın görüşmesini temin edecek tedbirlerin


alınmadığını, çocukları ile görüşme hakkının infazda güçlük oluşturacak şekilde


kısıtlandığını, Mahkemece verilen nihai karar kapsamında çocukları ile görüşme


hakkının yılda bir defa olarak sınırlandırıldığını, velayet ve kişisel ilişki


hususundaki karar sonucunda çocuklarının nasıl bir sosyal çevrede yaşadıklarını


dahi takip etme imkânının kalmadığını ve düzenli kişisel ilişki tesis


edilmemesi nedeniyle çocukları ile arasındaki bağın kopma noktasına geldiğini,


karar düzeltme kararının reddine ilişkin karar dahi taraflara tebliğ edilmeden


annenin çocukları yurt dışına çıkardığını, böylelikle çocuklarıyla kişisel


ilişki imkânını kaybettiğini, belirtilen hususların kanun yolu incelemesinde de


dile getirilmesine rağmen dikkate alınmaksızın İlk Derece Mahkemesi kararının


onandığını, ayrıca kısa kararda kişisel ilişki tesisine dair ayrıntı


verilmeksizin ilgili hususun gerekçeli karar evrakında açıklanmasının gerekçeli


karar hakkı bağlamında adil yargılanma hakkını ihlal ettiğini belirterek Anayasa’nın


20., 36., 41. ve 141. maddelerinde tanımlanan haklarının ihlal edildiğini ileri


sürmüştür.


B. Değerlendirme


1. Kabul Edilebilirlik Yönünden


25. Başvurunun incelenmesi


neticesinde açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar


verilmesini gerektirecek başka bir nedenin de bulunmadığı anlaşılan başvurunun


kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.


2. Esas İnceleme


26. Başvurucu, tarafı olduğu


boşanma davası sürecinde Mahkemenin, çocuklarıyla görüşmesinin sağlanması için


gerekli tedbirleri almadığını, Mahkemece yapılan yanlış hukuki değerlendirmeler


neticesinde velayetleri anneye verilen çocuklar ile arasında gerektiği gibi


şahsi ilişki tesis edilmediğini ve kısa karar ile gerekçeli kararın hüküm


fıkralarının farklılık arz ettiğini belirterek Anayasa'nın 20., 36., 41. ve


141. maddelerinde tanımlanan haklarının ihlal edildiğini iddia etmiştir.


27. Bakanlık görüş yazısında, başvurucunun


iddiaları gerekçeli karar hakkı ile aile yaşamına saygı hakkı kapsamında


değerlendirilerek gerekçeli karar hakkına ilişkin ihlal iddiası hususunda,


Anayasa Mahkemesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) kararlarına atfen


velayet ve kişisel ilişki hususunun gerekçeli kararda ayrıntılı olarak


düzenlendiği belirtilmiş; aile yaşamına saygı hakkı kapsamında ise ilgili AİHM


içtihatlarından ve başvuruya konu yargılama sürecinden söz edilerek Mahkemece alınan


tedbir ve kararlar bağlamında devletin aile hayatının korunmasına ilişkin


pozitif yükümlülüklerinin gereği gibi yerine getirip getirmediği hususundaki


takdirin Anayasa Mahkemesine ait olduğu bildirilmiştir.


28. Anayasa’nın 148. maddesinin


üçüncü fıkrası ile 30/11/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin


Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 45. maddesinin (1) numaralı


fıkrası hükümlerine göre Anayasa Mahkemesine yapılan bir bireysel başvurunun


esasının incelenebilmesi için kamu gücü tarafından müdahale edildiği iddia


edilen hakkın Anayasa’da güvence altına alınmış olmasının yanı sıra Avrupa


İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (Sözleşme) ve Türkiye’nin taraf olduğu ek


protokollerin kapsamına girmesi gerekir. Bir başka ifadeyle Anayasa ve


Sözleşme’nin ortak koruma alanı dışında kalan bir hak ihlali iddiasını içeren


başvurunun kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi mümkün değildir (Onurhan Solmaz, B. No: 2012/1049, 26/3/2013, §


18).


29. Anayasa’nın “Özel hayatın gizliliği” kenar başlıklı 20.


maddesi şöyledir:


 “Herkes, özel


hayatına ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sahiptir. Özel


hayatın ve aile hayatının gizliliğine dokunulamaz.


 Millî güvenlik, kamu


düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlık ve genel ahlâkın korunması


veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması sebeplerinden biri veya


birkaçına bağlı olarak, usulüne göre verilmiş hâkim kararı olmadıkça; yine bu


sebeplere bağlı olarak gecikmesinde sakınca bulunan hallerde de kanunla yetkili


kılınmış merciin yazılı emri bulunmadıkça; kimsenin üstü, özel kâğıtları ve


eşyası aranamaz ve bunlara el konulamaz. Yetkili merciin kararı yirmidört saat içinde görevli hâkimin onayına sunulur.


Hâkim, kararını el koymadan itibaren kırksekiz saat


içinde açıklar; aksi halde, el koyma kendiliğinden kalkar.


 Herkes, kendisiyle


ilgili kişisel verilerin korunmasını isteme hakkına sahiptir. Bu hak; kişinin


kendisiyle ilgili kişisel veriler hakkında bilgilendirilme, bu verilere erişme,


bunların düzeltilmesini veya silinmesini talep etme ve amaçları doğrultusunda


kullanılıp kullanılmadığını öğrenmeyi de kapsar. Kişisel veriler, ancak kanunda


öngörülen hallerde veya kişinin açık rızasıyla işlenebilir. Kişisel verilerin


korunmasına ilişkin esas ve usuller kanunla düzenlenir.”


30. Anayasa’nın “Ailenin korunması ve çocuk hakları” kenar


başlıklı 41. maddesi şöyledir:


 “Aile, Türk


toplumunun temelidir ve eşler arasında eşitliğe dayanır. (2)


 Devlet, ailenin huzur


ve refahı ile özellikle ananın ve çocukların korunması ve aile planlamasının


öğretimi ile uygulanmasını sağlamak için gerekli tedbirleri alır, teşkilatı


kurar.


 Her çocuk, korunma ve


bakımdan yararlanma, yüksek yararına açıkça aykırı olmadıkça, ana ve babasıyla


kişisel ve doğrudan ilişki kurma ve sürdürme hakkına sahiptir.


 Devlet, her türlü


istismara ve şiddete karşı çocukları koruyucu tedbirleri alır.”


31. Sözleşme’nin “Özel ve aile hayatına saygı hakkı” kenar


başlıklı 8. maddesi şöyledir:


 “(1) Herkes özel ve


aile hayatına, konutuna ve yazışmasına saygı gösterilmesi hakkına sahiptir.


 (2) Bu hakkın


kullanılmasına bir kamu makamının müdahalesi, ancak müdahalenin yasayla


öngörülmüş ve demokratik bir toplumda ulusal güvenlik, kamu güvenliği, ülkenin


ekonomik refahı, düzenin korunması, suç işlenmesinin önlenmesi, sağlığın veya


ahlakın veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması için gerekli bir


tedbir olması durumunda söz konusu olabilir.”


32. Aile yaşamına saygı hakkı,


Anayasa’nın 20. maddesinin birinci fıkrasında güvence altına alınmıştır. Madde


gerekçesi de dikkate alındığında resmî makamların özel hayata ve aile hayatına


müdahale edememesi, kişinin ferdî ve aile hayatını kendi anladığı gibi


düzenleyip yaşayabilmesi gereğine işaret edildiği görülmekte olup söz konusu


düzenleme, Sözleşme’nin 8. maddesi çerçevesinde korunan aile yaşamına saygı


hakkının Anayasa’daki karşılığını oluşturmaktadır. Ayrıca Anayasa’nın 41.


maddesinin, Anayasa’nın bütünselliği ilkesi gereği, özellikle aile yaşamına


saygı hakkına içkin pozitif yükümlülüklerin değerlendirilmesi bağlamında gözönünde bulundurulması gerektiği açıktır.


33. Aile yaşamındaki temel


ilişkiler kadın ve erkek ile ebeveyn ve çocuk arasındaki ilişkilerdir. Resmî


evlilik birliklerinin aile hayatı kapsamında korunduğu kuşkusuz olup evlilik


içinde doğan çocuklar da kendiliğinden evlilik ilişkisinin bir parçası


sayılırlar. Bu çerçevede çocuğun doğumundan itibaren çocuk ve ebeveyn arasında


aile yaşamı anlamına gelen bir bağ kurulduğunun kabulü gerekir (Benzer yöndeki


AİHM kararı için bkz. Gluhakovic/Hırvatistan, B. No: 21188/09, 12/4/ 2011,


§§ 54, 60). Başvuru konusu olayda başvurucunun çocukları, evlilik içinde


dünyaya gelmiş olup hukuken mevcut olan ailenin bir parçasıdır. Bu bağlamda


başvurucu ile çocukları arasındaki söz konusu ilişki, aile yaşamının kurulması


için yeterlidir.


34. Aile yaşamının temel unsuru,


aile ilişkilerinin normal bir şekilde gelişebilmesi ile aile fertlerinin


birlikte yaşama hakkıdır. Bu hakkın kapsamının ise aile yaşamına saygı


yükümlülüğünden ayrı düşünülmesi mümkün değildir.


35. Ebeveyn ile çocukların


birlikte yaşama istekleri aile yaşamının vazgeçilmez bir unsuru olup boşanma


veya ayrılık davaları kapsamında aile ilişkisine müdahalede bulunulmuş olması,


aile yaşamını ortadan kaldırmaz. Ebeveyn ve çocuk arasındaki aile yaşamının,


anne ve babanın boşanmasının ardından da devam edeceği açık olup anne, baba ve


çocuğun aile yaşamlarına saygı hakları, belirtilen durumlarda ailenin yeniden


birleştirilmesine yönelik tedbirleri de içermektedir. Söz konusu yükümlülük,


yalnızca çocukların kamusal makamlarca koruma altına alınması bağlamındaki


uyuşmazlıklar açısından değil; ebeveyn veya diğer aile bireyleri arasındaki


velayet ve kişisel ilişki tesisine ilişkin uyuşmazlık için de geçerlidir


(Benzer yöndeki AİHM kararı için bkz. Berrehab/Hollanda, B. No: 10730/84, 21/6/1988, § 21; Gluhakovic/Hırvatistan, §§ 56, 57).


36. Aile yaşamına saygı hakkı


kapsamında devlet için söz konusu olan yükümlülük, sadece belirtilen hakka


keyfî surette müdahaleden kaçınmakla sınırlı olmayıp öncelikli olan bu negatif


yükümlülüğe ek olarak aile yaşamına etkili bir biçimde saygının sağlanması


bağlamında pozitif yükümlülükleri de içermektedir. Söz konusu pozitif


yükümlülükler, bireyler arası ilişkiler alanında olsa da aile yaşamına saygıyı


sağlamaya yönelik tedbirlerin alınmasını zorunlu kılar (Benzer yöndeki AİHM


kararı için bkz. X ve Y/Hollanda,


B. No: 8978/80, 26/3/1985, § 23).


37. Devletin pozitif tedbirler


alma yükümlülüğü konusunda Anayasa’nın 20. ve 41. maddeleri; ebeveynin, mevcut


olayda babanın, çocuğuyla bütünleşmesinin sağlanması amacıyla tedbirler


alınmasını isteme hakkını ve kamusal makamların bu tür tedbirleri alma


yükümlülüğünü içermektedir. 41. maddede her çocuğun yüksek yararına aykırı


olmadıkça anne ve babasıyla kişisel ve doğrudan ilişki kurma ve ilişkiyi


sürdürme hakkına sahip olduğu açıkça belirtilmektedir. Söz konusu yükümlülüğün


uluslararası sözleşmelerde de yer bulduğu görülmektedir (bkz. § 21, 22). Bu noktada


anne ve baba ile düzenli bir kişisel ilişki sürdürülmesinde çocuğun üstün


menfaatinin bulunduğu da göz ardı edilmemelidir.


38. AİHM de önüne gelen birçok


davada, aile yaşamına saygının kamu makamlarına ebeveynler ve çocuklarını bir


araya getirmek şeklinde pozitif bir görev yüklediğini ve bunun, ayrılığa


devletin değil, bir ebeveynin yol açtığı durumlarda da geçerli olduğunu, bu


alandaki pozitif yükümlülüğün; bireyler arasındaki ilişkiler alanında dahi aile


yaşamına saygıyı güvence altına almak için tasarlanmış, hem bireylerin


haklarını koruyan düzenleyici yargısal bir çerçeve oluşturulmasını hem de


fiilen hayata geçirilecek uygun tedbirlerin alınmasını gerektirdiğini ifade


etmektedir (Hokkanen/Finlandiya, B. No: 19823/92, 23/9/1994, §


58; Glaser/Birleşik Krallık, B. No: 32346/96,


19/9/2000, § 63; Bajrami/Arnavutluk, B. No: 35853/04, 12/12/2006,


§ 52).


39. Bununla birlikte aile


yaşamına saygı hakkı kapsamındaki pozitif yükümlülüklerin, hangi koşullarda


olumlu edimde bulunmayı gerektirdiğinin kesin çizgilerle belirlenmesi, söz


konusu hak kapsamındaki ilişkilerin mahiyeti gereği kolay değildir. AİHM de


özellikle pozitif yükümlülükler söz konusu olduğunda saygı kavramının çok kesin


bir tanımının bulunmadığını ve taraf devletlerde karşılaşılan durumlar ile


izlenen uygulamalardaki farklılıklar dikkate alındığında bu kavramın


gereklerinin olaydan olaya önemli ölçüde değiştiğini kabul etmektedir (Benzer


yöndeki AİHM kararı için bkz. Abdulaziz, Cabales ve Balkani/Birleşik


Krallık, B. No: 9214/80, 28/5/1985, § 67).


40. Anne, baba ve çocukların


birlikte yaşama hakkı aile hayatının esaslı bir unsuru olup ebeveynler


arasındaki ilişkinin sona ermesi durumunda hukuksal düzenlemelerden kaynaklanan


ve bu ilişkiyi kısıtlayan ya da engelleyen tedbirler, aile hayatına saygı


hakkına bir müdahale oluşturur (Benzer yöndeki AİHM kararları için bkz. Hoppe/Almanya, B. No: 28422/95, 5/12/2002, §


44; Johansen/Norveç, B. No: 17383/90, 7/8/1996, § 52; Elsholz/Almanya, B. No: 25735/94 13/7/2000, §


43). Somut başvuru açısından boşanma davası neticesinde velayet hakkı


tanınmayan başvurucuya sınırlı görüşme hakkı verilmesinin ve kişisel ilişki


konusundaki kısıtlamaların, başvurucunun aile hayatına saygı hakkına bir


müdahale oluşturduğu açıktır.


41. Anayasa’nın 20. maddesinde,


bu hakkın tüm boyutlarına ilişkin olmadığı anlaşılan birtakım sınırlama


sebeplerine yer verilmiş olmakla beraber özel sınırlama nedeni öngörülmemiş


olan hakların da hakkın doğasından kaynaklanan bazı sınırları bulunmakta,


ayrıca Anayasa’nın diğer maddelerinde yer alan kurallara dayanılarak da bu


hakların sınırlanması mümkün olabilmektedir. Bu noktada Anayasanın 13.


maddesinde yer alan güvence ölçütleri işlevsel niteliği haizdir (Sevim Akat Eşki,


B. No: 2013/2187, 19/12/2013, § 33).


42. Anayasa’nın “Temel hak ve hürriyetlerin sınırlanması”


kenar başlıklı 13. maddesi şöyledir:


 “Temel hak ve hürriyetler, özlerine


dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere


bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın


sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine


ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.”


43. Belirtilen Anayasa hükmü,


hak ve özgürlükleri sınırlama ve güvence rejimi bakımından temel öneme sahip olup


Anayasa’da yer alan bütün hak ve özgürlüklerin yasa koyucu tarafından hangi


ölçütler gözönünde bulundurularak


sınırlandırılabileceğini ortaya koymaktadır. Anayasanın bütünselliği ilkesi


çerçevesinde Anayasa kurallarının bir arada ve hukukun genel kuralları gözönünde tutularak uygulanması zorunlu olduğundan


belirtilen düzenlemede yer alan başta yasa ile sınırlama kaydı olmak üzere tüm


güvence ölçütlerinin, Anayasa’nın 20. maddesinde yer verilen hakkın kapsamının


belirlenmesinde de gözetilmesi gerektiği açıktır (Sevim Akat Eşki, § 35).


44. Hak ve özgürlüklerin yasayla


sınırlanması ölçütü, Anayasa yargısında önemli bir yere sahiptir. Hak ya da


özgürlüğe bir müdahale söz konusu olduğunda öncelikle tespiti gereken husus,


müdahaleye yetki veren bir kanun hükmünün yani müdahalenin hukuki bir temelinin


mevcut olup olmadığıdır (Sevim Akat Eşki, § 36).


45. Boşanma davaları bağlamında


velayet ve kişisel ilişkinin tesisine ilişkin olarak 4721 sayılı Kanun’un 182.


maddesinde ayrıntılı düzenlemelere yer verilmiş olup başvurucunun aile


yaşamının etkili bir şekilde korunmasını güvence altına alan yasal bir


çerçevenin mevcut olduğu ve velayet hakkı ile kişisel ilişki tesisine dair


somut başvuruya konu uygulamanın, belirtilen hüküm temelinde yürütüldüğü


anlaşılmaktadır.


46. Somut olayda uygulama alanı


bulan 4721 sayılı Kanun’un 182. maddesinde, velayetin kullanılması kendisine


verilmeyen eşin, çocuk ile kişisel ilişkisi düzenlenirken çocuğun özellikle


sağlık, eğitim ve ahlak bakımından yararlarının esas tutulacağı açıkça


belirtilmiş olup velayet ile kişisel ilişkiye ilişkin düzenlemeler kapsamında


alınan tedbirlerin, çocuğun eğitimi, sağlığı ve ahlakı ile çocuk ve ebeveynin


hak ve özgürlüklerini koruma şeklindeki meşru temellere dayandığı


anlaşılmaktadır.


47. Ancak belirtilen meşru


temellere rağmen bireyin temel haklarına yapılan müdahale ile bu müdahaleyle


güdülen meşru amaç arasında bir orantı bulunması zorunludur. Anayasa’nın 13.


maddesinde bu orantının değerlendirilmesinde demokratik toplumda gereklilik, hakkın


özü ve ölçülülük unsurlarına riayet edilmesi şeklinde üç ayrı güvence ölçütüne


daha yer verilmiştir.


48. Çağdaş demokrasiler, temel


hak ve özgürlüklerin en geniş ölçüde sağlanıp güvence altına alındığı


rejimlerdir. Temel hak ve özgürlüklerin özüne dokunup onları büyük ölçüde


kısıtlayan veya tümüyle kullanılamaz hâle getiren sınırlamaların demokratik


toplum düzeninin gerekleriyle de bağdaştığı kabul edilemez. Demokratik hukuk


devletinin amacı kişilerin hak ve özgürlüklerden en geniş biçimde yararlanmalarını


sağlamak olduğundan yasal düzenlemelerde insanı öne çıkaran bir yaklaşımın esas


alınması gerekir. Bu nedenle getirilen sınırlamaların yalnız ölçüsü değil;


koşulları, nedeni, yöntemi ve kısıtlamaya karşı öngörülen kanun yolları gibi


unsurların tamamı demokratik toplum düzeni kavramı içinde değerlendirilmelidir


(K.Ş., B. No: 2013/1614,


3/4/2014, § 47).


49. Hakkın özü, dokunulduğunda


söz konusu temel hak ve özgürlüğü anlamsız kılan asli çekirdeği ifade etmekte


olup bu yönüyle her temel hak açısından kişiye dokunulmaz asgari bir alan


güvencesi sağlamaktadır. Bu çerçevede hakkın kullanılmasını önemli ölçüde


güçleştiren, hakkı kullanılamaz hâle getiren veya ortadan kaldıran


sınırlamaların, hakkın özüne dokunduğu kabul edilmelidir. Aile hayatına saygı


hakkı bağlamında da bu hakkın ortadan kaldırılması, kullanılamaz hâle


getirilmesi veya kullanılmasının aşırı derecede güçleştirilmesi sonucunu


doğuran müdahalelerin, bu hakkın özünü zedeleyeceği açıktır. Ölçülülük


ilkesinin amacı da temel hak ve özgürlüklerin gereğinden fazla


sınırlandırılmasının önlenmesidir. Anayasa Mahkemesi kararları uyarınca


ölçülülük ilkesi, sınırlama için kullanılan aracın sınırlama amacını


gerçekleştirmeye uygun olmasını ifade eden elverişlilik, sınırlayıcı önlemin


sınırlama amacına ulaşmak bakımından zorunlu olmasına işaret eden zorunluluk ve


araçla amacın orantısız bir ölçü içinde bulunmaması ile sınırlamanın ölçüsüz


bir yükümlülük getirmemesini deyimleyen oranlılık


unsurlarını içermektedir (K.Ş., §


48; AYM, E.2012/100, K.2013/84, 4/7/2013).


50. Anayasa’nın 13. maddesi


vasıtasıyla Anayasa’da yer alan tüm temel hak ve özgürlüklerin


sınırlandırılması hususunda geçerli olan bu denge, aile hayatına saygı hakkının


sınırlandırılmasında da gözönünde bulundurulmalıdır.


Aile hayatına saygı hakkının sınırlanması mümkün olmakla beraber sınırlamada


öngörülen meşru amaç ile sınırlandırma aracı arasında orantısızlık bulunmamalı,


sınırlandırmayla ulaşılabilecek yarar ile temel hak ve özgürlüğü


sınırlandırılan bireyin kaybı arasında adil bir denge kurulma

Karar Künyesi

 

Mahkeme

Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm

 

Karar Türü

Bireysel Başvuru

 

Başvuru No

2014/19725

 

Karar Tarihi

19 Kasım 2015

 

Oy Durumu

Oy birliği

 

Resmî Kaynak

Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası

 

Hukuki Destek

Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu

 

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.

Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara

 

0552 725 25 18

WhatsApp ile Yazın

İletişim ve Yol Tarifi

 

İlgili Hukuk Alanları

Boşanma ve Aile Hukuku

Tüm Çalışma Alanları ›

bottom of page