top of page

Ana Sayfa › İçtihatlar

 

Bireysel Başvuru Kararları  ·  İŞ HUKUKU  ·  HAK İHLALİ

Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm — Alt İşveren İşçisinin İşe İade Davasının Olağanüstü Hâl Komisyonuna Gönderilmesi

 

B. No: 2017/26326 · 9 Ocak 2019

 

İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 20 Kasım 2026

 

Kararın Özeti

 

Bir üniversitede çalışan alt işveren işçisinin sözleşmesi, üniversitenin talebi üzerine şirket tarafından feshedildi. İş mahkemesi işe iade talebi hakkında karar vermeyip dosyayı Olağanüstü Hâl İşlemlerini İnceleme Komisyonuna gönderdi. Anayasa Mahkemesi, Komisyonun yetkisinin doğrudan kanun hükmünde kararnameyle yapılan işlemlerle sınırlı olduğunu belirtti. İşçi hakkında ayrıca bir fesih işlemi tesis edildiğinden, iş mahkemesinin uyuşmazlığı incelememesi mahkemeye erişim hakkını ihlal etti. Yeniden yargılama kararı verildi.

 

Hukuki İlke

 

Olay tarihinde Komisyonun görev alanı, doğrudan kanun hükmünde kararnameyle tesis edilen işlemlerle sınırlıydı. Ayrı fesih işlemiyle işten çıkarılan alt işveren işçisinin işe iade talebinin iş mahkemesince incelenmesi gerekiyordu.

 

Sonuç

 

Mahkemeye erişim hakkı ihlal edildi. Yeniden yargılama için karar iş mahkemesine gönderildi. Tazminat talebi oy birliğiyle reddedildi.

 

İlgili Mevzuat

 

  • Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 36
    Kararda anılan

  • 667 sayılı Kanun Hükmünde Kararname
    Kararda anılan

  • 685 sayılı Kanun Hükmünde Kararname — m. 1
    Kararda anılan

  • 5521 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu
    Kararda anılan

  • 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu
    Kararda anılan

  • 6216 sayılı Kanun — m. 50
    Kararda anılan

Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.

 

Kararın Tam Metni

 

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir. Kişileri belirleyebilen bilgiler “...” ile gizlenmiştir.

 

TÜRKİYE CUMHURİYETİ


ANAYASA MAHKEMESİ


 


 


İKİNCİ BÖLÜM


 


KARAR


 


... BAŞVURUSU


(Başvuru Numarası: 2017/26326)


 


Karar Tarihi: 9/1/2019


 


İKİNCİ BÖLÜM


 


KARAR


 


 


Başkan


:


Engin YILDIRIM


Üyeler


:


Recep KÖMÜRCÜ


 


 


Celal Mümtaz AKINCI


 


 


Muammer TOPAL


 


 


M. Emin KUZ


Raportör


:


Heysem KOCAÇİNAR


Başvurucu


:


...


Vekili


:


Av. ...


 


I. BAŞVURUNUN


KONUSU


1. Başvuru, işe iade istemiyle açılan davanın karar


verilmesine yer olmadığına dair bir hükümle sonuçlanması nedeniyle mahkemeye


erişim hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.


II. BAŞVURU


SÜRECİ


2. Başvuru 5/6/2017 tarihinde yapılmıştır.


3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden


yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.


4. Komisyonca başvurucunun adli yardım talebinin kabulüne


karar verilmiştir.


5. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik


incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.


6. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul


edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.


7. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet


Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir.


8. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanda


bulunmamıştır.


III. OLAY VE OLGULAR


9. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle


olaylar özetle şöyledir:


10. Başvurucu, Gazi Üniversitesinde (Üniversite) alt


işverene bağlı olarak hizmet sözleşmesiyle işçi olarak çalışmaktadır.


Üniversite Rektörlüğünün 11/1/2017 tarihli yazısıyla 23/7/2016 tarihli ve 29779


sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 667 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınan


Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararname (KHK) uyarıncakararnamede


belirtilen yapı ve oluşumlarla olan ilişkisi nedeniyle alt işverenden başvurucunun


iş akdini feshetmesi istenmiştir. Alt işveren aynı tarihli fesih bildirimi ile


başvurucunun iş akdini feshetmiştir.


11. Başvurucu 9/2/2017 tarihli dilekçesiyle iş akdinin


geçerli bir nedene dayanmadan feshedildiğini belirterek asıl işveren ve alt


işveren aleyhine işe iade istemiyle dava açmıştır.


12. Ankara 21. İş Mahkemesi 4/5/2017 tarihli karar ile


kamu kurumu niteliğindeki bir işyerinde işçi statüsüyle çalışmakta olan


başvurucunun iş sözleşmesinin 667 sayılı KHK hükümlerine dayalı olarak feshedildiği


ve 23/1/2017 tarihli ve 29957 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 685 sayılı KHK


hükümleri uyarınca davayı inceleme yetkisinin Olağanüstü Hal İşlemlerini


İnceleme Komisyonuna (OHAL Komisyonu) ait olduğu gerekçesiyle karar verilmesine


yer olmadığına ve dosyanın OHAL Komisyonu'na gönderilmesine kesin olarak karar


vermiştir.


13. Nihai karar 16/6/2017 tarihinde tebliğ edilmiş,


başvurucu karar tebliğ edilmeden 5/6/2017 tarihinde bireysel başvuruda


bulunmuştur.


IV. İLGİLİ


HUKUK


A. Ulusal Hukuk


1. Kanun


Hükümleri


14. Karar tarihinde yürürlükte bulunan 30/1/1950 tarihli


ve 5521 sayılı mülga İş Mahkemeleri Kanunu'nun 1. maddesi şöyledir:


"İş Kanununa göre işçi sayılan


kimselerle (o kanunun değiştirilen ikinci maddesinin Ç, D ve E fıkralarında


istisna edilen işlerde çalışanlar hariç) işveren veya işveren vekilleri


arasında iş akdinden veya iş Kanununa dayanan her türlü hak iddialarından doğan


hukuk uyuşmazlıklarının çözülmesi ile görevli olarak lüzum görülen yerlerde iş


mahkemeleri kurulur.''


15. 12/10/2017 tarihli ve 7036 sayılı İş Mahkemeleri


Kanunu'nun 5. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:


"(1) İş mahkemeleri;


a) 5953 sayılı Kanuna tabi gazeteciler,


854 sayılı Kanuna tabi gemiadamları, 22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş


Kanununa veya 11/1/2011 tarihli ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun İkinci


Kısmının Altıncı Bölümünde düzenlenen hizmet sözleşmelerine tabi işçiler ile


işveren veya işveren vekilleri arasında, iş ilişkisi nedeniyle sözleşmeden veya


kanundan doğan her türlü hukuk uyuşmazlıklarına,


...


ilişkin dava ve işlere bakar."


16. 22/5/2003 tarihli 4857 sayılı İş Kanunu'nun


''İşverenin haklı nedenle derhal fesih hakkı'' kenar başlıklı 25.


maddesinin ilgili kısmı şöyledir:


 “II- Ahlak ve iyi niyet kurallarına


uymayan haller ve benzerleri:


a) İş sözleşmesi yapıldığı sırada bu


sözleşmenin esaslı noktalarından biri için gerekli vasıflar veya şartlar


kendisinde bulunmadığı halde bunların kendisinde bulunduğunu ileri sürerek,


yahut gerçeğe uygun olmayan bilgiler veya sözler söyleyerek işçinin işvereni


yanıltması.


b) İşçinin, işveren yahut bunların aile


üyelerinden birinin şeref ve namusuna dokunacak sözler sarfetmesi veya


davranışlarda bulunması, yahut işveren hakkında şeref ve haysiyet kırıcı


asılsız ihbar ve isnadlarda bulunması.


c) İşçinin işverenin başka bir işçisine


cinsel tacizde bulunması.


d) İşçinin işverene yahut onun ailesi


üyelerinden birine yahut işverenin başka işçisine sataşması, işyerine sarhoş


yahut uyuşturucu madde almış olarak gelmesi ya da işyerinde bu maddeleri


kullanması.


e) İşçinin, işverenin güvenini kötüye


kullanmak, hırsızlık yapmak, işverenin meslek sırlarını ortaya atmak gibi


doğruluk ve bağlılığa uymayan davranışlarda bulunması.


f) İşçinin, işyerinde, yedi günden fazla


hapisle cezalandırılan ve cezası ertelenmeyen bir


suç işlemesi.


g) İşçinin işverenden izin almaksızın


veya haklı bir sebebe dayanmaksızın ardı ardına iki iş günü veya bir ay içinde


iki defa herhangi bir tatil gününden sonraki iş günü, yahut bir ayda üç iş günü


işine devam etmemesi.


h) İşçinin yapmakla ödevli bulunduğu


görevleri kendisine hatırlatıldığı halde yapmamakta ısrar etmesi.


ı) İşçinin kendi isteği veya savsaması


yüzünden işin güvenliğini tehlikeye düşürmesi, işyerinin malı olan veya malı


olmayıp da eli altında bulunan makineleri, tesisatı veya başka eşya ve


maddeleri otuz günlük ücretinin tutarıyla ödeyemeyecek derecede hasara ve kayba


uğratması."


17. 4857 sayılı Kanun'un ''Derhal fesih hakkını


kullanma süresi'' kenar başlıklı 26. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:


"24 ve 25 inci maddelerde


gösterilen ahlak ve iyiniyet kurallarına uymayan hallere dayanarak işçi veya


işveren için tanınmış olan sözleşmeyi fesih yetkisi, iki taraftan birinin bu


çeşit davranışlarda bulunduğunu diğer tarafın öğrendiği günden başlayarak altı


iş günü geçtikten ve her halde fiilin gerçekleşmesinden itibaren bir yıl sonra


kullanılamaz. Ancak işçinin olayda maddi çıkar sağlaması halinde bir yıllık


süre uygulanmaz.''


18. 4857 sayılı Kanun'un ''Sözleşmenin feshinde usul''


kenar başlıklı 19. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:


"İşveren fesih bildirimini yazılı olarak yapmak ve fesih sebebini


açık ve kesin bir şekilde belirtmek zorundadır.''


19. 4857 sayılı Kanun'un ''Feshin geçerli sebebe


dayandırılması'' kenar başlıklı 18. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:


''Otuz


veya daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde en az altı aylık kıdemi olan


işçinin belirsiz süreli iş sözleşmesini fesheden işveren, işçinin


yeterliliğinden veya davranışlarından ya da işletmenin, işyerinin veya işin


gereklerinden kaynaklanan geçerli bir sebebe dayanmak zorundadır.''


20. 667 sayılı KHK'nın 4. maddesinin ilgili kısmı


şöyledir:


"(1) Terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin


milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya


gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu


değerlendirilen;


...


f) 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı


Devlet Memurları Kanunu ile bu Kanun Hükmünde Kararnamenin 3 üncü maddesinde


belirtilenler hariç diğer mevzuata tabi her türlü kadro, pozisyon ve statüde


(işçi dahil) istihdam edilen personel, ilgili kurum veya kuruluşun en üst


yöneticisi başkanlığında bağlı, ilgili veya ilişkili bakan tarafından


oluşturulan kurulun teklifi üzerine ilgisine göre ilgili bakan onayıyla kamu


görevinden çıkarılır,


g) Bir bakanlığa bağlı, ilgili veya


ilişkili olmayan diğer kurumlarda her türlü kadro, pozisyon ve statüde (işçi


dahil) istihdam edilen personel, birim amirinin teklifi üzerine atamaya yetkili


amirin onayıyla kamu görevinden çıkarılır."


21. 685 sayılı KHK'nın 1. maddesinin ilgili kısmı


şöyledir:


"(1) Anayasanın 120 nci maddesi


kapsamında ilan edilen ve 21/7/2016 tarihli ve 1116 sayılı Türkiye Büyük Millet


Meclisi Kararıyla onaylanan olağanüstü hal kapsamında, terör örgütlerine veya


Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette


bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti,


aidiyeti, iltisakı veya bunlarla irtibatı olduğu gerekçesiyle başka bir idari


işlem tesis edilmeksizin doğrudan kanun hükmünde kararname hükümleri ile tesis


edilen işlemlere ilişkin başvuruları değerlendirmek ve karara bağlamak üzere


Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu kurulmuştur.''


2. Yargısal


Kararlar


22. Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 28/3/2018 tarihli ve


E.2017/24765, K.2018/6824 sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:


"Davacı, davalı işyerinde


çalışırken FETÖ/PDY terör örgütü ile irtibat ve iltisakının bulunduğu


şüphesiyle 667 sayılı KHK’nın 4. maddesinin 1. fıkrasının g bendi gereğince işten


çıkartılmıştır. Aynı KHK’nın 4. maddesinin 2. fıkrasının ise '1. fıkra uyarınca


görevine son verilenler bir daha kamu hizmetinde istihdam edilemez, doğrudan


veya dolaylı olarak görevlendirilemezler' hükmüne yer verilmiş ise de fesih


işlemine karşı yargı yolu açık olduğuna göre yargı makamları işten çıkartılmış


olan işçinin FETÖ/PDY ile irtibat ve iltisakına dair delil durumunu


değerlendirerek sonucuna göre karar vermelidir.


Somut olay bakımından davacının FETÖ/PDY


ile irtibat ve iltisakı bakımından dosyaya 667 sayılı KHK’nın 4. maddesinin 1.


fıkrasının g bendindeki usule göre işten çıkarıldığı hususu dışında hiçbir


delil sunulamamış, ayrıca davacı hakkında adli veya idari soruşturma da


yapılmamıştır. Açıklanan delil durumuna göre davacının FETÖ/PDY ile irtibat ve


iltisaklı olduğuna dair somut hiçbir delil gösterilemediğinden davanın kabulü


gerekirken işverenin feshinin geçerli olduğunu kabul eden Bölge Adliye


Mahkemesi kararının bozularak ortadan kaldırılmasına karar vermek


gerekmiştir.''


23. Yargıtay 22. Hukuk Dairesinin 20/10/2017 tarihli ve


E.2017/43277, K.2017/25144 sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:


"Davacının iş sözleşmesinin feshi


667 sayılı KHK'nın 4. maddesi doğrultusunda davalı işverence oluşturulan


komisyon kararıyla davalı idare tarafından gerçekleştirilmiştir.


Davacı işçi 4857 sayılı İş Kanunu


hükümleri çerçevesinde çalışmış olmakla iş sözleşmesinin 29.07.2016 tarihindeki


feshinde İş Kanunu'nun 18. ve devamı maddeleri hükümleri uygulanmalıdır.


Somut olayda davacının iş akdinin


feshine neden olan bilgi ve belge işverence tam olarak ibraz edilememiştir.


Davacının iş akdinin feshine dayanak objektif değerlendirmelerin neler olduğu,


hangi bilgi ve belgelerin feshe gerekçe yapıldığı davalı Kurumdan


araştırılmalı; ayrıca davacı hakkında mevcut ise adli ya da idari soruşturma


evrakları, Emniyet Genel Müdürlüğü ve Jandarma Genel Komutanlığı'nın Terörle


Mücadele, Kaçakçılık, Organize Suçlar ve İstihbarat ile ilgili birimlerinden ve


Bilgi Teknolojileri Kurumundan varsa davacı ile ilgili bilgi ve belgeler ile


yine Bank Asyaya açılmış mevduat hesapları, hesap hareketleri ve bankacılığa


ilişkin işlemler olup olmadığı sorulmalı, tüm bilgi ve belgeler


değerlendirilerek sonucuna göre hüküm kurulmalıdır. Eksik incelemeyle yazılı


gerekçe ile davanın reddi hatalı olup bozmayı gerektirir.''


B. Uluslararası


Hukuk


24. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (Sözleşme) 6.


maddesinin (1) numaralı fıkrasının ilgili kısmı şöyledir:


"Herkes davasının, medeni hak ve


yükümlülükleriyle ilgili uyuşmazlıklar ... konusunda karar verecek olan,... bir


mahkeme tarafından ... görülmesini isteme hakkına sahiptir..."


25. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), Sözleşme'nin


6. maddesinin (1) numaralı fıkrasının açık bir biçimde mahkeme veya yargı


merciine erişim hakkından söz etmese de -maddede kullanılan terimler bir bütün


olarak bağlamıyla birlikte dikkate alındığında- mahkemeye erişim hakkını da


garanti altına aldığı sonucuna ulaşıldığını belirtmiştir (Golder/Birleşik


Krallık [GK], B. No: 4451/70, 21/2/1975, §§ 28-36). AİHM'e göre mahkemeye


erişim hakkı Sözleşme'nin 6. maddesinin (1) numaralı fıkrasında mündemiçtir. Bu


çıkarsama, Sözleşmeci devletlere yeni yükümlülük yükleyen genişletici bir yorum


olmayıp 6. maddenin(1) numaralı fıkrasının birinci cümlesinin lafzının


Sözleşme'nin amaç ve hedefleri ile hukukun genel prensiplerinin gözetilerek


birlikte okunmasına dayanmaktadır. Sonuç olarak Sözleme'nin 6. maddesinin (1)


numaralı fıkrası, herkesin medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili iddialarını


mahkeme önüne getirme hakkına sahip olmasını kapsamaktadır (Golder/Birleşik


Krallık, § 36).


V. İNCELEME VE


GEREKÇE


26. Mahkemenin 9/1/2019 tarihinde yapmış olduğu


toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:


A. Başvurucunun


İddiaları ve Bakanlık Görüşü


27. Başvurucu, 685 sayılı KHK ile getirilen idari başvuru


yolunun KHK ile hakkında doğrudan işlem yapılan kişilere ilişkin olduğunu ve


somut olayda kendisine ait iş sözleşmesinin herhangi bir KHK ile doğrudan sona


erdirilmediğini savunmuştur. Başvurucu, bu koşullar altında açmış olduğu işe


iade davasının esastan incelenmesi gerekirken, mahkemece ileri sürülen deliller


toplanıp bir değerlendirme yapılmadan işe iade talebini inceleme görevinin OHAL


Komisyonuna ait olduğu gerekçesiyle karar verilmesine yer olmadığına şeklinde


bir hüküm kurulmasının savunma hakkı ile mahkemeye erişim hakkını ihlal


ettiğini ileri sürmüştür.


28. Bakanlık görüşünde; Ankara 21. İş Mahkemesince


verilen kararın kesin olduğu belirtilmişse de bu ibarenin anılan karara karşı


kanun yollarına müracaat etme imkânını ortadan kaldırmadığı ve mahkeme


kararında belirtildiği üzere başvurucunun bireysel başvuru yolundan önce OHAL


Komisyonuna müracaat etmesi gerektiği ifade edilerek takdirin Anayasa


Mahkemesine ait olduğu belirtilmiştir.


B. Değerlendirme


29. İddianın değerlendirilmesinde dayanak alınacak


Anayasa’nın “Hak arama hürriyeti” kenar başlıklı 36. maddesinin


birinci fıkrası şöyledir:


 “Herkes, meşru vasıta ve yollardan


faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve


savunma (Değişik ibare: 3.10.2001-4709/14 md.) ile adil yargılanma hakkına


sahiptir.”


30. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından


yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki


tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013,


§ 16). Başvurucu, delillerin toplanmaması nedeniyle savunma hakkının da ihlal


edildiğini ileri sürmüşse de yargılama yapılıp toplanacak deliller çerçevesinde


davanın esası hakkında bir sonuca varılmamasına yönelik şikâyeti olduğundan


başvurunun mahkemeye erişim hakkı kapsamında incelenmesi gerektiği


değerlendirilmiştir.


1. Kabul


Edilebilirlik Yönünden


31. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul


edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı


anlaşılan mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine yönelik iddianın kabul


edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.


2. Esas


Yönünden


a. Müdahalenin


Varlığı ve Hakkın Kapsamı


32. Anayasa'nın 36. maddesinin birinci fıkrasında


herkesin yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddiada bulunma ve


savunma hakkına sahip olduğu belirtilmiştir. Dolayısıyla mahkemeye erişim


hakkı, Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan hak arama özgürlüğünün


bir unsurudur. Diğer yandan Anayasa'nın 36. maddesine adil yargılanma


ibaresinin eklenmesine ilişkin gerekçede, Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası


sözleşmelerce de güvence altına alınan adil yargılanma hakkının madde metnine


dâhil edildiği vurgulanmıştır. AİHM, Sözleşme'nin 6. maddesinin (1) numaralı


fıkrasının mahkemeye erişim hakkını içerdiğini belirtmektedir (Özbakım Özel


Sağlık Hiz. İnş. Tur. San. ve Tic. Ltd. Şti., B. No:2014/13156, 20/4/2017,


§ 34).


33. Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan hak


arama özgürlüğü, bir temel hak olmanın yanında diğer temel hak ve


özgürlüklerden gereken şekilde yararlanılmasını ve bunların korunmasını


sağlayan en etkili güvencelerden biridir. Bu bakımdan davanın bir mahkeme


tarafından görülebilmesi ve kişinin adil yargılanma hakkı kapsamına giren güvencelerden


faydalanabilmesi için ilk olarak kişiye iddialarını ortaya koyma imkânının


tanınması gerekir. Diğer bir ifadeyle dava yoksa adil yargılanma hakkının


sağladığı güvencelerden yararlanmak mümkün olamaz (Mohammed Aynosah, B.


No: 2013/8896, 23/2/2016, § 33).


34. Anayasa Mahkemesi bireysel başvuru kapsamında yaptığı


değerlendirmelerde mahkemeye erişim hakkının bir uyuşmazlığı mahkeme önüne


taşıyabilmek ve uyuşmazlığın etkili bir şekilde karara bağlanmasını


isteyebilmek anlamına geldiğini ifade etmiştir (Özkan Şen, B. No:


2012/791, 7/11/2013, § 52).


35. Öte yandan Anayasa'nın 36. maddesinin ikinci


fıkrasında hiçbir mahkemenin, görev ve yetkisi içindeki davaya bakmaktan


kaçınamayacağı belirtilmiştir. Bu bağlamda adil yargılanma hakkı, koşulları


bulunduğu takdirde kişilere davanın görüldüğü mahkemeden uyuşmazlığın esasının


incelenmesini isteme güvencesini de sağlar.


36. Somut olayda başvurucunun işe iade istemli davasının


esası hakkında bir inceleme yapılmadığından mahkemeye erişim hakkına yönelik


bir müdahalenin bulunduğu görülmektedir.


b. Müdahalenin


İhlal Oluşturup Oluşturmadığı


37. Adil yargılanma hakkının görünümlerinden biri olan


mahkemeye erişim hakkı, mutlak bir hak olmayıp bu hakkın sınırlandırılması


mümkündür. Ancak mahkemeye erişim hakkına müdahalede bulunulurken temel hak ve


özgürlüklerin sınırlandırılmasına ilişkin genel ilkeleri düzenleyen Anayasa'nın


13. maddesinin gözönünde bulundurulması gerekmektedir.


38. Anayasa'nın 13. maddesi şöyledir:


"Temel hak ve hürriyetler, özlerine


dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere


bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın


sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine


ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz."


39. Anılan madde uyarınca temel hak ve özgürlükler,


demokratik toplum düzeninin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olmaksızın


Anayasa'nın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak


kanunla sınırlanabilir. Bu nedenle öncelikle başvurucunun mahkemeye erişim


hakkına yapılan müdahalenin kanuni dayanağının bulunup bulunmadığının


incelenmesi gerekir.


40. Hak ve özgürlüklerin, bunlara yapılacak müdahalelerin


ve sınırlandırmaların kanunla düzenlenmesi bu haklara ve özgürlüklere keyfî


müdahaleyi engelleyen, hukuk güvenliğini sağlayan demokratik hukuk devletinin


en önemli unsurlarından biridir (Tahsin Erdoğan, B. No: 2012/1246,


6/2/2014, § 60).


41. Müdahalenin kanuna dayalı olması öncelikle şeklî


manada bir kanunun varlığını zorunlu kılar. Şeklî manada kanun, Türkiye Büyük


Millet Meclisi (TBMM) tarafından Anayasa'da belirtilen usule uygun olarak kanun


adı altında çıkarılan düzenleyici yasama işlemidir. Hak ve özgürlüklere


müdahale edilmesi ancak yasama organınca kanun adı altında çıkarılan


düzenleyici işlemlerde müdahaleye imkân tanıyan bir hükmün bulunması şartına


bağlıdır. TBMM tarafından çıkarılan şeklî anlamda bir kanun hükmünün


bulunmaması hakka yapılan müdahaleyi anayasal temelden yoksun bırakır (Ali


Hıdır Akyol ve diğerleri [GK], B. No: 2015/17510, 18/10/2017, § 56).


42. İlke olarak derece mahkemeleri önünde dava konusu


yapılmış maddi olay ve olguların kanıtlanması, delillerin değerlendirilmesi,


hukuk kurallarının yorumlanması ve uygulanması ile derece mahkemelerince


uyuşmazlık konusunda varılan sonucun esas yönünden adil olup olmaması bireysel


başvuru incelemesine konu olamaz. Bunun tek istisnası, derece mahkemelerinin


tespit ve sonuçlarının adaleti ve sağduyuyu hiçe sayan tarzda açık bir keyfilik


içermesi ve bu durumun kendiliğinden bireysel başvuru kapsamındaki hak ve


özgürlükleri ihlal etmiş olmasıdır (Ahmet Sağlam, B. No: 2013/3351,


18/9/2013, § 42).


43. Somut olayda Üniversite bünyesinde alt işverene bağlı


olarak çalışan başvurucunun işe iade istemiyle açmış olduğu davada OHAL


Komisyonunun görevli olduğu gerekçesiyle karar verilmesine yer olmadığına dair


karar verilmiştir.


44. Mahkemenin dayanmış olduğu 685 sayılı KHK'nın ilgili


maddesinde terör örgütlerine veya Millî Güvenlik Kurulunca devletin millî


güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya


gruplara üyeliği, mensubiyeti, aidiyeti, iltisakı veya bunlarla irtibatı olduğu


gerekçesiyle başka bir idari işlem tesis edilmeksizin doğrudan kanun hükmünde


kararname hükümleri ile tesis edilen işlemlere ilişkin başvuruları


değerlendirmek ve karar vermek üzere bir inceleme komisyonunun kurulduğu


belirtilmektedir. Anılan KHK'nın yürürlüğe girmesinden sonra benzer


uyuşmazlıkların temyiz mercii Yargıtay 9. ve 22. Hukuk Daireleri, doğrudan KHK


ile iş akdi feshedilenler hariç olmak üzere KHK'nın verdiği yetkiye dayalı olsa


bile idari tasarrufla iş akdi feshedilenlerin açmış olduğu işe iade davalarının


esastan inceleneceğine dair kararlar vermiştir (bkz. §§ 22-23).


45. İş mahkemeleri, karar tarihinde yürürlükte bulunan


5521 sayılı Kanun -ve aynı zamanda bu Kanunu yürürlükten kaldıran 7036 sayılı


Kanun- hükümlerine göre işçi sayılan kişilerle işveren arasındaki iş


sözleşmesine veya İş Kanunu'na dayanan uyuşmazlıkların çözümü için kurulmuş


mahkemelerdir. 685 sayılı KHK'nın 1. maddesinde OHAL Komisyonunun yetkisinin başka


bir idari işlem tesis edilmeksizin doğrudan kanun hükmünde kararname hükümleri


ile tesis edilen işlemlere ilişkin başvurularla sınırlı olduğu herhangi bir


duraksamaya yer vermeyecek şekilde açıkça düzenlenmiş ve Yargıtay


uygulamalarında da KHK'ya dayalı hukuki işlemle tesis edilen fesih işlemlerinin


yargısal denetime tabi olduğu net bir şekilde ifade edilmiştir.


46. Buna göre, 5521 sayılı Kanun'la işçi ve işveren


arasındaki iş hukukundan kaynaklanan uyuşmazlıkları çözme görevi verilen ilk


derece mahkemesinin OHAL Komisyonunu işaret ederek önüne gelen bir uyuşmazlığın


esası hakkında inceleme yapmadan yargılamayı sona erdirmesi bariz bir yorum


hatası niteliğinde olup yargılama sonucunda verilen kararın kanunilik unsurunu


taşıdığı söylenemez.


47. Açıklanan gerekçelerle Anayasa’nın 36. maddesinde


güvence altına alınan mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine karar


verilmesi gerekir.


3. 6216 Sayılı


Kanun'un 50. Maddesi Yönünden


48. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin


Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. maddesinin (1) ve (2)


numaralı fıkraları şöyledir:


"(1)Esas inceleme sonunda,


başvurucunun hakkının ihlal edildiğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal


kararı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için


yapılması gerekenlere hükmedilir…


 (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme


kararından kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden


yargılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yargılama


yapılmasında hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine tazminata


hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir.


Yeniden yargılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal


kararında açıkladığı ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse


dosya üzerinden karar verir."


49. Başvurucu, ihlalin tespiti ve sekiz aylık ücret


tutarında maddi tazminat ile 100.000 TL manevi tazminata karar verilmesi


talebinde bulunmuştur.


50. Anayasa Mahkemesi başvurucunun işe iade istemiyle


açmış olduğu davada idari bir organın görevi kapsamında kaldığı gerekçesiyle


karar verilmesine yer olmadığı yönünde karar verilmesinin mahkemeye erişim


hakkını ihlal ettiği sonucuna varmıştır. Dolayısıyla somut başvuruda ihlalin


mahkeme kararından kaynaklandığı anlaşılmaktadır.


51. Bu durumda mahkemeye erişim hakkına yönelik ihlalin


sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki


yarar bulunmaktadır. Buna göre yapılacak yeniden yargılama ise 6216 sayılı


Kanun'un 50. maddesinin (2) numaralı fıkrasına göre ihlalin ve sonuçlarının


ortadan kaldırılmasına yöneliktir. Bu kapsamda derece mahkemelerince yapılması


gereken iş, öncelikle ihlale yol açan mahkeme kararının ortadan kaldırılması ve


tarafların iddia ve savunmaları doğrultusunda yargılama yapılarak esas hakkında


bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple kararın bir örneğinin yeniden


yargılama yapılmak üzere Ankara 21. İş Mahkemesine gönderilmesine karar


verilmesi gerekir.


52. Mahkemeye erişim hakkının ihlalinin sonuçlarının


ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunduğu


sonucuna varıldığından tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir.


53. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 257,50 TL harç ve


2.475 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 2.732,50 TL yargılama giderinin


başvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir.


VI. HÜKÜM


Açıklanan gerekçelerle;


A. Mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine ilişkin


iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,


B. Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil


yargılanma hakkı kapsamındaki mahkemeye erişim hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,


C. Kararın bir örneğinin Anayasa'nın 36. maddesinde


güvenceye bağlanan mahkemeye erişim hakkının ihlalinin sonuçlarının ortadan


kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere Ankara 21. İş Mahkemesine


(E.2017/79) GÖNDERİLMESİNE,


D. Başvurucunun tazminat talebinin REDDİNE,


E. 257,50 TL harç ve 2.475 TL vekâlet ücretinden oluşan


toplam 2.732,50 TL yargılama giderinin BAŞVURUCUYA ÖDENMESİNE,


F. Ödemenin, kararın tebliğini takiben başvurucunun


Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde


yapılmasına, ödemede gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten


ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,


G. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına


GÖNDERİLMESİNE 9/1/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

 

Benzer Kararlar

 

Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm — İşe İade Kararının Kesinleşmesinden Sonra Sürekli İşçi Kadrosuna Başvuru Süresi

Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm — Şüphe Feshinde Asıl Nedenin Yerine Geçici İşçi Statüsüne Dayanılması

Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm — İşe İade Arabuluculuğunda Son Alt İşverenin Sonradan Katılması

Tüm İş Hukuku Kararları ›

 

İlgili Sayfalar

 

İş Hukuku

 

Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.

 

Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.

 

Karar Künyesi

 

Mahkeme

Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm

 

Karar Türü

Bireysel Başvuru

 

Başvuru No

2017/26326

 

Karar Tarihi

9 Ocak 2019

 

Oy Durumu

Oy birliği

 

Resmî Kaynak

Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası

 

Hukuki Destek

Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu

 

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.

Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara

 

0552 725 25 18

WhatsApp ile Yazın

İletişim ve Yol Tarifi

 

İlgili Hukuk Alanları

İş Hukuku Davaları

Tüm Çalışma Alanları ›

 

Hesaplama Araçları

İşçilik Alacakları Hesaplama

Tüm Hesaplama Araçları ›

bottom of page