top of page

Ana Sayfa › İçtihatlar

 

Bireysel Başvuru Kararları  ·  AİLE HUKUKU  ·  HAK İHLALİ

Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm — Boşanma Davasının Uzaması ve Yeniden Evlenme Hakkı

 

B. No: 2022/102572 · 28 Mayıs 2025

 

İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 20 Kasım 2026

 

Kararın Özeti

 

Yaklaşık altı yıl süren boşanma davasında ilk karar, dinlenmeyen tanıklara ilişkin usul eksikliği nedeniyle istinafta kaldırıldı. Yeniden görülen davada verilen boşanma kararı, üç dereceli yargılama sonunda kesinleşti. Anayasa Mahkemesi, başvurucunun gecikmeye katkısı bulunmadığını ve sürecin onun yeniden evlenme ve aile kurma hakkını zedelediğini belirledi. Boşanma kararı kesinleştiği için yeniden yargılamada hukuki yarar görmedi ve manevi tazminata hükmetti.

 

Hukuki İlke

 

Devlet, boşanma yargılamasını yeniden evlenme ve aile kurma hakkının özünü zedelemeyecek sürede tamamlamak için gerekli özeni göstermelidir. İhlal değerlendirmesi yargılamanın bütününe ve gecikmenin nedenlerine bağlıdır.

 

Sonuç

 

Evlenme hakkı ihlal edildi. Başvurucu lehine manevi tazminata hükmedildi, diğer tazminat talepleri reddedildi.

 

İlgili Mevzuat

 

  • Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 20, 41
    Kararda anılan

  • Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi — m. 12
    Kararda anılan

Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.

 

Kararın Tam Metni

 

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir. Kişileri belirleyebilen bilgiler “...” ile gizlenmiştir.

 

TÜRKİYE CUMHURİYETİ














ANAYASA MAHKEMESİ








































İKİNCİ BÖLÜM



























KARAR



























... BAŞVURUSU














(Başvuru Numarası: 2022/102572)



























Karar Tarihi: 28/5/2025



























İKİNCİ BÖLÜM



























KARAR













































Başkan








:








Basri BAĞCI














Üyeler








:








Engin YILDIRIM




























Rıdvan GÜLEÇ




























Yıldız SEFERİNOĞLU




























Metin KIRATLI














Raportör








:








Ayşenur TUNCER














Başvurucu








:








...














Vekili








:








Av. ...




















I. BAŞVURUNUN ÖZETİ






1. Başvuru, boşanma davasının uzun sürmesi nedeniyle evlenme hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.






2. Başvurucu ve eşi ... 20/4/2006 tarihinde evlenmiştir. Başvurucu tarafından 22/7/2016 tarihinde boşanma davası açılmıştır. Başvurucunun eşi de ayrı bir boşanma davası açmış ve her iki dava birlikte görülmüştür. Yapılan yargılama sonucunda 8/11/2018 tarihinde verilen kararda başvurucunun açmış olduğu boşanma davasının kabulüne karar verilmiştir. Başvurucunun eşinin açmış olduğu boşanma davasının ise sübut bulmadığından reddine karar verilmiştir. İstinaf kanun yoluna başvurulması üzerine 23/12/2020 tarihinde ilk derece mahkemesi kararının tamamen kaldırılmasına karar verilmiştir. Kararın gerekçesinde; tanık hazır edilmesine ilişkin usul kurallarına mahkemece uyulmadığı, tanıkların dinlenmesinden de vazgeçilmediği, bu nedenle dinlenmeyen tanıkların dinlenmesi gerektiği ifade edilmiştir.






3. Kaldırma kararı sonrasında yapılan yargılamada eksiklikler giderilmiş olup esas boşanma davasının kabulüne 4/11/2021 tarihinde karar verilmiştir. Aynı kararda birleşen boşanma davasının ise reddine dair hüküm kurulmuştur. Başvurucunun eşi tarafından istinaf kanun yoluna başvurulması üzerine22/3/2022 tarihinde istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir. Anılan karara karşı başvurucunun eşi tarafından temyiz kanun yoluna başvurulmuştur. Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 10/10/2022 tarihli kararıyla hüküm onanmış ve kesinleşmiştir.






4. Başvurucu, nihai hükmü 2/11/2022 tarihinde öğrendikten sonra 21/11/2022 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.






5. Başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.






II. DEĞERLENDİRME






6. Başvurucu; hızlı ve etkili bir yargılama süreci yürütülmediğinden 6 yıl boyunca başka biriyle evlenemediğini ve aile kuramadığını, bu nedenle de evlenme hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.






7. Başvurucu, boşanma davasına ilişkin sürecin uzaması nedeniyle yeniden evlenme/aile kurma hakkından mahrum bırakıldığını ileri sürmektedir. Evlenme hakkı Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 12. maddesinde ayrıca ve özel olarak düzenlenmiştir. Anayasa'da ise evlenme hakkı ile ilgili açık bir normatif düzenleme bulunmamakla birlikte bu hakkın Anayasa'da yer verilen bazı hükümlerde mündemiç olduğu Anayasa Mahkemesince kabul edilmiştir (Hüseyin Kesici [1. B.], B. No: 2013/3440, 20/4/2016, § 44; Ö.Ç. [1. B.], B. No: 2014/8203, 21/9/2016, § 51; D.K. [2. B.], B. No: 2015/11159, 25/9/2019, § 57; S.A. [1. B.], B. No: 2017/40199, 8/9/2020, § 48; Sabire Güngör [GK], B. No: 2019/32487, 29/2/2024, § 40).






8. Anayasa Mahkemesine göre Anayasa'nın 20. ve 41. maddeleri, evlenme ve aile kurma hakkı açısından önemli birer normatif dayanaktır (Hüseyin Kesici, § 44;S.A., § 50; Ö.Ç., § 51; D.K., § 57; Sabire Güngör, § 42).Anayasa'nın 20. maddesinde düzenlenen aile hayatına saygı hakkının güvencelerinden bahsedilebilmesi için öncelikle aile olarak nitelendirilebilen bir birlikteliğin ya da yakın bağın varlığı gerekir (Murat Demir [GK], B. No: 2015/7216, 27/3/2019, § 72). Bununla birlikte aile hayatına saygı hakkı aile kurma hakkını değil daha önce gerçekleşen bir evlilikle ortaya çıkan aile hayatına saygıyı korumaktadır. Aile kurma/evlenme hakkı ise belirli şartları taşıyan bireylerin kanunlara uygun şekilde evlenebilmeleri açısından hakkın amacına uygun şekilde gerekli koşulların ve kolaylığın sağlanmasını güvence altına almaktadır. Anılan madde ve Anayasa'nın 41. maddesinin gerekçesinden hareketle Anayasa Mahkemesi amaçsal bir yorum ile belirtilen hakkın Anayasa'da güvence altına alındığı sonucuna ulaşmıştır (Hüseyin Kesici, §§ 44-51; Ö.Ç., §§ 51-54; D.K., § 57; S.A., §§ 50, 51; Sabire Güngör, §§ 40-43).






9. Anayasa Mahkemesi, anılan hakkı salt belirli bir kişiyle evlenme talebiyle sınırlamamış olup değerlendirmede geniş anlamda aile kurma iradesini esas almaktadır. Ayrıca hukuk sistemimizde mevcut evliliğin sona ermesiyle yeniden evlenmenin mümkün olduğunu, sadakat yükümlülüğünün boşanma davası süresince de devam ettiğini gözeterek kişinin özel ve aile hayatını düzenleyebilmesi, aile kurma bağlamında özel hayatına dair kararlar alabilmesi için devletin boşanma davalarını makul bir sürede sonlandırma yükümlülüğü olduğunu kabul etmiştir (Sabire Güngör, § 44). Dolayısıyla boşanma davasına ilişkin sürecin ve akabinde gerçekleştirilecek işlemlerin hakkın özünü zedelemeyecek şekilde uygun bir zaman aralığında ve etkili hukuki çarelere başvurularak tamamlanması evlenme hakkının gerekliliklerinden biri olarak ortaya çıkmaktadır (D.K., § 61; S.A., § 56). Bu kapsamda boşanma davasının evlenme hakkının özünü zedeler bir duruma gelmemesi noktasında devlete yüklenen pozitif yükümlülük kararın sonucundan ziyade usulüne ilişkindir (S.A., § 58; Sabire Güngör, § 52).






10. Bununla birlikte devletin pozitif yükümlülüklerinin temelinde ailenin kurulması ile evliliğin gerçekleştirilmesine yönelik hukuki şartların düzenlenmesi ve uygulanması olduğu söylenebilir (D.K., § 60; S.A., § 55; Ö.Ç., § 53). Bu bağlamda evlenmeyi aşırı derece zorlaştıran prosedürlere yer verilmemesi ve evlenmeye ilişkin normların ayrımcı bir şekilde uygulanmaması da gerekmektedir (Hüseyin Kesici, § 48). Anılan ilkeler çerçevesinde Anayasa Mahkemesi evliliğe ilişkin sınırlamalara ve boşanma davasının uzun sürmesi nedeniyle yeniden evlenme/aile kurma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddiaları özel hayata saygı hakkının kapsamı içinde bulunan evlenme hakkı bağlamında incelemiştir (bu yönde kararlar için bkz. boşanma davasının uzun sürmesine ilişkin D.K.; S.A.; Muhammet Seme [1. B.], B. No: 2021/24581, 17/9/2024; Sabire Güngör; sınırlamalar için Hüseyin Kesici; Ö.Ç.).






11. Başvuru konusu olayda başvurucunun boşanma davasının uzun sürmesi nedeniyle yeniden evlenemediğinden ve aile kuramadığından yakındığı gözetildiğinde anılan kararlarda ulaşılan sonuçtan ayrılmayı gerektirir bir durum görülmemiş ve özel hayata saygı hakkının kapsamı içinde bulunan evlenme hakkı bağlamında inceleme yapılmıştır. Ayrıca açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan evlenme hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.






12. Somut olayda 22/7/2016 tarihinde açılan boşanma davasının 10/10/2022 tarihinde kesinleştiği görülmüştür. Yargılama bir bütün hâlinde değerlendirildiğinde üç dereceli yargılamanın yaklaşık 6 yıl sürdüğü, yargılamanın uzamasında başvurucunun bir dahlinin bulunmadığı dikkate alındığında somut olayın koşullarında evlenme hakkını zedelemeyecek şekilde gerekli özen yükümlülüğünün gösterilmediği ve yargılamanın sonuç itibarıyla makul bir sürede tamamlanmadığı, dolayısıyla başvurucunun evlenme/aile kurma hakkına ilişkin devlet tarafından üstlenilmesi gereken pozitif yükümlülüklerin yerine getirilmediği değerlendirilmiştir.






13. Açıklanan gerekçelerle Anayasa'nın 20. ve 41. maddelerinde güvence altına alınan evlenme hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.






III. GİDERİM






14. Başvurucu, ihlalin tespiti ile toplam 400.000 TL maddi ve manevi tazminat talebinde bulunmuştur.






15. Başvuruya konu boşanma davasında verilen boşanma kararının kesinleştiği dikkate alındığında başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmamaktadır.






16. Eski hâle getirme kuralı çerçevesinde ihlalin sonuçlarının bütünüyle ortadan kaldırılabilmesi için başvurucuya manevi zararları karşılığında net 50.000 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir. Başvurucu, maddi zarara ilişkin olarak bilgi/belge sunmadığından maddi tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir.






IV. HÜKÜM






Açıklanan gerekçelerle;






A. Evlenme hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,






B. Anayasa'nın 20. ve 41. maddelerinde güvence altına alınan evlenme hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,






C. Başvurucuya net 50.000 TL manevi tazminat ÖDENMESİNE, tazminata ilişkin diğer taleplerin REDDİNE,






D. 664,10 TL harç ve 30.000 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 30.664,10 TL yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMESİNE,






E. Ödemelerin kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,






F. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına ve bilgi için Kayseri 3. Aile Mahkemesine (E.2021/86, K.2021/831) GÖNDERİLMESİNE 28/5/2025 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

 

Benzer Kararlar

 

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu — Eski Eşle Yeniden Evlenmek İçin Üç Yüz Günlük Bekleme Süresinin Kaldırılması

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi — Kadının Yeniden Evlenmesiyle Soyadı İzni Davasının Konusuz Kalması

Boşanma Protokolünde Vade ve Makul Süre

Tüm Aile Hukuku Kararları ›

 

İlgili Sayfalar

 

Boşanma ve Aile Hukuku

 

Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.

 

Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.

 

Karar Künyesi

 

Mahkeme

Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm

 

Karar Türü

Bireysel Başvuru

 

Başvuru No

2022/102572

 

Karar Tarihi

28 Mayıs 2025

 

Oy Durumu

Oy birliği

 

Resmî Kaynak

Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası

 

Hukuki Destek

Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu

 

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.

Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara

 

0552 725 25 18

WhatsApp ile Yazın

İletişim ve Yol Tarifi

 

İlgili Hukuk Alanları

Boşanma ve Aile Hukuku

Tüm Çalışma Alanları ›

bottom of page