top of page

Ana Sayfa › İçtihatlar

 

Norm Denetimi Kararları  ·  KİRA HUKUKU  ·  NORM DENETİMİNDE İPTAL TALEBİNİN REDDİ

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu — On Yıllık Uzamadan Sonra Kiraya Verenin Fesih Hakkı

 

2015/102 E., 2016/151 K. · 7 Eylül 2016

 

İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 6 Kasım 2026

 

Kararın Özeti

 

Anayasa Mahkemesi, belirli süreli konut ve çatılı işyeri kiralarında kiraya verenin sebep göstermeden fesih hakkını Anayasa’ya uygun buldu. Sözleşmede kararlaştırılan ilk sürenin bitmesi tek başına yeterli değildir. On yıllık uzama süresi dolmalı ve bunu izleyen uzama yılının sonundan en az üç ay önce yazılı bildirim yapılmalıdır. Mahkeme, bu zaman ve bildirim koşullarının kiracının korunmasıyla kiraya verenin sözleşme özgürlüğü arasında denge kurduğunu kabul etti.

 

Hukuki İlke

 

Belirli süreli kirada on yıl, sözleşmede kararlaştırılan sürenin bitiminden itibaren oluşan uzama dönemidir. Kiraya verenin sebep göstermeden fesih yetkisi, bu dönemi izleyen uzama yılının sonu için süresinde bildirim yapılmasına bağlıdır.

 

Sonuç

 

Türk Borçlar Kanunu’nun 347. maddesinin birinci fıkrasının üçüncü cümlesine ve 6101 sayılı Kanun’un 1. maddesindeki sona erme ibaresine yönelik itirazlar oybirliğiyle reddedildi. Geçici 2. maddedeki iki yıllık geçiş kuralı hakkındaki itiraz bir üyenin karşıoyuyla reddedildi. Belirsiz süreli kiraya ve beş yıllık geçişe ilişkin bölümler, somut davada uygulanamayacakları için ilk incelemede yetkisizlik nedeniyle reddedildi.

 

Kararın Kapsamı

 

İlk sözleşmenin süresi, uzama yılları ve fesih bildiriminin muhataba ulaştığı tarih ayrı ayrı belirlenmelidir. Anayasa Mahkemesinin aynı kural hakkındaki 23 Temmuz 2024 tarihli kararı, o tarihte yeniden başvuru süresi dolmadığından verilmiş bir usul kararıdır.

 

İlgili Mevzuat

 

  • 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — m. 347/1

  • 6101 sayılı Kanun — m. 1, geçici 2

  • Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 2, 13, 48

Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.

 

Kararın Tam Metni

 

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir.

 

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas

Sayısı       :  2015/102

Karar

Sayısı    :  2016/151

Karar

Tarihi   :  7.9.2016

R.G.

Tarih-Sayısı   :  18.10.2016-29861

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Bodrum 2. Sulh Hukuk Mahkemesi

İTİRAZIN KONUSU: 1- 11.1.2011

tarihli ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 347. maddesinin birinci

fıkrasının üçüncü cümlesinin ve ikinci fıkrasının,

2- 12.1.2011 tarihli ve 6101 sayılı Türk Borçlar Kanununun

Yürürlüğü ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun’un 1. maddesinin (1) numaralı

fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan “…sona erme ve tasfiye, Türk Borçlar

Kanunu hükümlerine tabidir.” ibaresinin ve geçici 2. maddesinin,

Anayasa’nın 2., 6., 13., 35., 48. ve 173.

maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptallerine karar verilmesi

talebidir.

OLAY: Belirli

süreli kira sözleşmesinde on yıllık uzama süresinin sonunda, kiralayan

tarafından sözleşmeye son verilmesine rağmen taşınmazın tahliye edilmemesi

nedeniyle açılan davada, itiraz konusu kuralların Anayasa’ya aykırılık

iddialarını ciddi bulan Mahkeme, iptalleri için başvurmuştur.

I- İPTALİ İSTENİLEN KANUN HÜKÜMLERİ

1- 6098 sayılı Kanun’un itiraz konusu kuralları da içeren 347.

maddesi şöyledir:

“MADDE 347- Konut ve çatılı işyeri

kiralarında kiracı, belirli süreli sözleşmelerin süresinin bitiminden en az

onbeş gün önce bildirimde bulunmadıkça, sözleşme aynı koşullarla bir yıl için

uzatılmış sayılır. Kiraya veren, sözleşme süresinin bitimine dayanarak sözleşmeyi

sona erdiremez. Ancak, on yıllık uzama süresi sonunda kiraya veren, bu

süreyi izleyen her uzama yılının bitiminden en az üç ay önce bildirimde

bulunmak koşuluyla, herhangi bir sebep göstermeksizin sözleşmeye son verebilir.

Belirsiz süreli kira sözleşmelerinde, kiracı her zaman, kiraya

veren ise kiranın başlangıcından on yıl geçtikten sonra, genel hükümlere göre

fesih bildirimiyle sözleşmeyi sona erdirebilirler.

Genel hükümlere göre fesih hakkının kullanılabileceği durumlarda,

kiraya veren veya kiracı sözleşmeyi sona erdirebilir.”

2- 6101 sayılı Kanun’un itiraz konusu kuralları da içeren

1. maddesi ile geçici 2. maddesi şöyledir:

“MADDE 1- (1) Türk Borçlar

Kanununun yürürlüğe girdiği tarihten önceki fiil ve işlemlere, bunların hukuken

bağlayıcı olup olmadıklarına ve sonuçlarına, bu fiil ve işlemler hangi kanun

yürürlükte iken gerçekleşmişse, kural olarak o kanun hükümleri uygulanır.

Ancak, Türk Borçlar Kanununun yürürlüğe girmesinden sonra bu fiil ve işlemlere

ilişkin olarak gerçekleşecek temerrüt, sona erme ve

tasfiye, Türk Borçlar Kanunu hükümlerine tabidir.”

“GEÇİCİ MADDE 2- Bu

Kanunun 1 inci maddesinin son cümlesi hükmü bir defaya mahsus olmak üzere, bu

Kanunun yürürlüğe girmesinden önce Türk Borçlar Kanununun 347 nci maddesinin

birinci fıkrasının son cümlesinde öngörülen kira sözleşmelerinden on

yıllık uzama süresi dolmamış olmakla birlikte geri kalan süre beş yıldan daha

kısa olanlar hakkında, yürürlüğe girdiği tarihten itibaren beş yıl; on yıllık

uzama süresi dolmuş olanlar hakkında da yürürlüğe girdiği tarihten itibaren iki

yıl sonra uygulanır.”

II- İLK İNCELEME

1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN,

Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, Osman Alifeyyaz

PAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, Alparslan ALTAN, Nuri NECİPOĞLU, Celal Mümtaz AKINCI,

Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA ve

Rıdvan GÜLEÇ’in katılımlarıyla 3.12.2015 tarihinde yapılan ilk inceleme

toplantısında, öncelikle uygulanacak kural ve sınırlama sorunları

görüşülmüştür.

2. Anayasa’nın 152. ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu

ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 40. maddelerine göre, mahkemeler,

bakmakta oldukları davalarda uygulayacakları kanun ya da kanun hükmünde

kararname kurallarını Anayasa’ya aykırı görürler veya taraflardan birinin ileri

sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varırlarsa, o hükmün iptali

için Anayasa Mahkemesine başvurmaya yetkilidirler. Ancak, bu kurallar uyarınca

bir mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi için elinde yöntemince

açılmış ve mahkemenin görevine giren bir davanın bulunması ve iptali istenen

kuralların da o davada uygulanacak olması gerekmektedir. Uygulanacak yasa

kuralları, davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya

davayı sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikte

bulunan kurallardır.

3. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, 6098 sayılı Kanun’un 347.

maddesinin birinci fıkrasının üçüncü cümlesi ve ikinci fıkrası ile 6101 sayılı

Kanun’un 1. maddesinin (1) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan “…sona

erme ve tasfiye, Türk Borçlar Kanunu hükümlerine tabidir.” ibaresinin ve

geçici 2. maddesinin iptallerini talep etmiştir.

4. İtiraz yoluna başvuran mahkemede bakılmakta olan dava, belirli

süreli kira sözleşmesinde on yıllık uzama süresinin bitiminde, kiralayan

tarafından sözleşmeye son verilmesine rağmen taşınmazın tahliye edilmemesi

nedeniyle açılmıştır. Bu nedenle, 6098 sayılı Kanun’un belirsiz süreli kira

sözleşmelerinin sona ermesine ilişkin 347. maddesinin ikinci

fıkrası bakılmakta olan davada uygulanacak kural değildir.

5. İtiraz yoluna başvuran mahkemede bakılmakta olan davanın

konusu, tasfiye olmayıp belirli süreli kira sözleşmesinde on yıllık uzama

süresinin bitiminde kiraya veren tarafından sözleşmeye son verilmesidir. İtiraz

konusu ibareyle Türk Borçlar Kanunu hükümlerine tâbi olduğu belirtilen

haller, sona erme, temerrüt ve tasfiye halleridir. Bir başka deyişle itiraz

konusu kural sona erme, tasfiye ve temerrüt hallerinin tamamı bakımından

geçerli ortak hüküm niteliği taşımaktadır.  Bu nedenle, 6101 sayılı

Kanun’un 1. maddesinde yer alan itiraz konusu “…sona erme ve tasfiye, Türk

Borçlar Kanunu hükümlerine tabidir.” ibaresinin, bakılmakta olan davanın

konusunu oluşturan sona erme haliyle ve buna bağlı olarak kuralda yer alan “…sona

erme…” kelimesiyle sınırlı olarak incelenmesi gerekmektedir.

6. Ayrıca, itiraz yoluna başvuran mahkemede bakılmakta olan

davanın konusunu oluşturan kira sözleşmesinde on yıllık uzama süresi

dolduğundan, 6101 sayılı Kanun’un geçici 2. maddesinde yer alan “…on yıllık

uzama süresi dolmamış olmakla birlikte geri kalan süre beş yıldan daha kısa

olanlar hakkında, yürürlüğe girdiği tarihten itibaren beş yıl…” bölümü

bakılmakta olan davada uygulanacak kural değildir.

7. Bu hususların yanında, geçici 2. maddenin “Bu Kanunun 1

inci maddesinin son cümlesi hükmü bir defaya mahsus olmak üzere, bu Kanunun

yürürlüğe girmesinden önce Türk Borçlar Kanununun 347 nci maddesinin birinci

fıkrasının son cümlesinde öngörülen kira sözleşmelerinden… sonra

uygulanır.” bölümü de ortak kural niteliğini taşıdığından esasa

ilişkin incelemenin “…on yıllık uzama süresi dolmuş olanlar hakkında da

yürürlüğe girdiği tarihten itibaren iki yıl…” bölümü ile sınırlı

olarak yapılması gerekir.

8. Açıklanan nedenlerle;

A- 11.1.2011 tarihli ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun

347. maddesinin;

1- İkinci fıkrasının, itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin

bakmakta olduğu davada uygulanma olanağı bulunmadığından, bu fıkraya ilişkin

başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE,

2- Birinci fıkrasının üçüncü cümlesinin ESASININ İNCELENMESİNE,

B- 12.1.2011 tarihli ve 6101 sayılı Türk Borçlar Kanununun Yürürlüğü

ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun’un;

1- 1. maddesinin ikinci cümlesinde yer alan “…sona erme ve

tasfiye, Türk Borçlar Kanunu hükümlerine tabidir.” ibaresinin esasının

incelenmesine, esasa ilişkin incelemenin “…sona erme…” ibaresi ile

sınırlı olarak yapılmasına,

2- Geçici 2. maddesinin;

a- “…on yıllık uzama süresi dolmamış olmakla birlikte geri kalan

süre beş yıldan daha kısa olanlar hakkında, yürürlüğe girdiği tarihten itibaren

beş yıl;…” bölümünün, itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta

olduğu davada uygulanma olanağı bulunmadığından, bu bölüme ilişkin başvurunun

Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE,

b- Kalan bölümünün esasının incelenmesine, esasa ilişkin

incelemenin  “…on yıllık uzama süresi dolmuş olanlar hakkında da

yürürlüğe girdiği tarihten itibaren iki yıl…” bölümü ile sınırlı

olarak yapılmasına,

OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

III- ESASIN İNCELENMESİ

9. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Cengiz

ERTEN tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun

hükümleri, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama

belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

A- 6098 sayılı Kanun’un 347. Maddesinin Birinci Fıkrasının Üçüncü

Cümlesinin İncelenmesi

1- Anlam ve Kapsam

10. Kanun’un 299. maddesi “Kira sözleşmesi, kiraya verenin bir

şeyin kullanılmasını veya kullanmayla birlikte ondan yararlanılmasını kiracıya

bırakmayı, kiracının da buna karşılık kararlaştırılan kira bedelini ödemeyi

üstlendiği sözleşmedir.” şeklindedir. Bu nedenle kira sözleşmesi, ayni

değil rızai bir sözleşme niteliğindedir ve kiracının “kiralananı kullanma

hakkı” kişisel nitelikte bir haktır.

11. Kanun’un 347. maddesinin birinci fıkrasının birinci ve ikinci

cümlelerinde, konut ve çatılı işyerlerinde belirli süreli kira sözleşmelerinde

sürenin bitiminde, kural olarak, sözleşmeyi fesih hakkının kiracıda olduğu ve

kiraya verenin, sürenin bitimine dayanarak sözleşmeyi sona erdiremeyeceği

belirtilmektedir. Kiracı, sürenin bitiminden onbeş gün önce bildirimde

bulunmadığı takdirde ise sözleşmenin bir yıl daha uzaması öngörülmektedir.

12. İtiraz konusu kural, konut veya çatılı işyerine dair kira

sözleşmesinin belirli süreli olması, bu sürenin bitmesinden sonra kiracı

tarafından feshedilmeyerek on yıllık uzama süresinin dolması, on yıllık süreyi

izleyen uzama yılının bitiminden en az üç ay önce yazılı bildirimde bulunulması

koşullarının gerçekleşmesi halinde kiraya verene herhangi bir sebep

göstermeksizin ve tazminat ödemeksizin sözleşmeyi sona erdirme hakkı

vermektedir.

13. Kanun gerekçesinde, uzun süre devam eden kira sözleşmelerinde

kiraya verenin, kiralananın dolaysız zilyedi olmamasının toplumda yarattığı huzursuzluk

dikkate alınarak,  herhangi bir sebep ileri sürmeksizin fesih hakkı

tanındığı belirtilmiştir.

2- İtiraz Gerekçesi

14. Başvuru kararında özetle, Kanun’un 347. maddesindeki

düzenlemenin, özellikle kiralananı işyeri olarak kullanan kiracılar bakımından

olumsuz sonuçlar doğurarak onları maddi ve manevi zarara uğratacağı, Türkiye’de

konutların kiralanma oranları dikkate alındığında madde gerekçesinde ifade

edilen kamu yararının bulunmadığı, Kanun’da kiraya verenin mülkiyet hakkının

korunmasına yönelik çeşitli hükümlerin yer aldığı, düzenlemenin meşru amaç,

hukukilik, demokratik toplum düzeninin gerekleri ve ölçülülük ilkelerine

aykırılık teşkil ettiği, kiraya verenin sözleşmeye son vermesiyle esnaf veya

tacir olan kiracının kiralanana yaptığı ya da yapmakta olduğu yatırımların

karşılıksız kalacağı, söz konusu kişilerin işlerini başka yerde yeniden kurmak

ve tanıtmak durumuyla karşılaşabilecekleri, bu ve benzeri ağır durumların

sözleşme hürriyetine ölçüsüz bir müdahale oluşturacağı belirtilerek

kuralın, Anayasa'nın 2., 6., 13., 35., 48. ve 173. maddelerine

aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

3- Anayasa’ya Aykırılık Sorunu

15. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, insan

haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem ve

işlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu

geliştirerek sürdüren, hukuki güvenliği sağlayan, Anayasa'ya aykırı durum ve

tutumlardan kaçınan, hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve

kanunlarla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir. Kanun

koyucunun, Anayasa'ya ve hukukun genel ilkelerine aykırı olmamak kaydıyla her

türlü düzenlemeyi yapma konusunda takdir yetkisi bulunmaktadır.

16. Anayasa'nın 2. maddesindeki “hukuk devleti” ilkesi

gereğince, yasama işlemlerinin kişisel yararları değil, kamu yararını

gerçekleştirmek amacıyla yapılması zorunludur. Bir kuralın Anayasa'ya aykırılık

sorunu çözümlenirken “kamu yararı” konusunda Anayasa Mahkemesinin

yapacağı inceleme, yalnızca kanunun kamu yararı amacıyla yapılıp yapılmadığı

ile sınırlıdır. Kanun ile kamu yararının gerçekleşip gerçekleşmeyeceğini

denetlemenin, anayasa yargısıyla bağdaşmayacağı açıktır.

17. Kuralın, önceki Kanun döneminde, kiraya verenin, belirli

kira sözleşmesinde tespit edilen sürenin bitiminden itibaren uzama süreleri de

göz önünde bulundurulduğunda uzun süre kiralanana dolaysız zilyet olamamasının

toplumdaki olumsuz yansımaları dikkate alınarak, başka bir deyişle kamu yararı

gözetilerek çıkartıldığı Kanun gerekçesinde açıklanmıştır.

18. Anayasa'nın “Çalışma ve sözleşme hürriyeti” başlıklı

48. maddesinin birinci fıkrasında “Herkes, dilediği alanda çalışma ve

sözleşme hürriyetlerine sahiptir. Özel teşebbüsler kurmak serbesttir.” denilmek

suretiyle sözleşme özgürlüğü güvenceye bağlanmıştır.

19. Sözleşme özgürlüğü, Devletin, kişilerin istedikleri

hukuki sonuçlara ulaşmalarını sağlaması ve bu bağlamda kişilerin belli hukuki

sonuçlara yönelen iradelerini geçerli olarak tanıması, onların iradelerinin

yöneldiği hukukî sonuçların doğacağını ilke olarak benimsemesi ve koruması

anlamına gelmektedir. Sözleşme özgürlüğü uyarınca kişiler, hukuksal

ilişkilerini özgür iradeleriyle ve sözleşmelerle düzenlemekte serbestlerdir.

Anayasa’nın 48. maddesinde koruma altına alınan sözleşme özgürlüğü, sözleşme

yapma serbestisinin yanı sıra yapılan sözleşmelere dışarıdan müdahale yasağını

da içerir.

20. Anayasa’nın 48. maddesinde, sözleşme hürriyeti için

herhangi bir sınırlama nedeni öngörülmemiştir. Bununla birlikte Anayasa’nın

ilgili maddesinde özel bir sınırlama nedeni öngörülmemiş hakların da hakkın

doğasından kaynaklanan bazı sınırlarının bulunduğu kabul edilmektedir. Öte

yandan düzenlendiği maddede hiçbir sınırlama nedenine yer verilmeyen hakların

diğer anayasal hükümler nedeniyle sınırlandırılması da mümkün bulunmaktadır.

21. Anayasa'nın 13. maddesinde hak ve özgürlüklerin

sınırlandırılmasının ölçütü gösterilmiştir. “Temel hak ve hürriyetlerin

sınırlanması” başlıklı bu maddede, “Temel hak ve hürriyetler,

özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen

sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar,

Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin

gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.” denilmektedir.

22. Ölçülülük ilkesi, yasal önlemin öngörülen amaç için

zorunlu ve amaca ulaşmaya elverişli olmasını, ayrıca amaç ve araç arasında

hakkaniyete uygun bir dengenin bulunması gereğini ifade eder. Sözleşme

özgürlüğü, tarafların serbest iradeleriyle belirledikleri koşullar çerçevesinde

sözleşmenin sona erdirilmesi yetkisini de kapsamaktadır. Bu nedenle, tarafların

sözleşmeyi sona erdirme yetkisini kısıtlayan hükümlerin, sözleşme özgürlüğüne

müdahale teşkil etmemesi için Anayasa’nın 13. maddesi uyarınca ölçülü

olması gerekmektedir.

23. Belirli süreli kira sözleşmesi, kiraya veren ile kiracı

arasında kira konusu konut veya çatılı işyerinin belli bir ücret karşılığında

kiracı tarafından kullanılması ve kiraya verenin de bu taşınmazı kiracının

kullanmasına elverişli biçimde teslimine dayalı tarafların tespit ettikleri

süre içinde geçerli rızai nitelikte bir sözleşmedir. Kira sözleşmelerinde,

karşılıklı borç doğmakta ve bir ayni hakkın kazanılması söz konusu

olmamaktadır. Malik olan kiraya veren, mülkiyet hakkına bir sınırlandırma

getirilmeksizin, kullanımı karşılığında belli bir ücret almak suretiyle,

taşınmaz üzerinde tasarruf hakkını kullanmaktadır.

24. Kanun’un 26. maddesinde, “Taraflar, bir sözleşmenin

içeriğini kanunda öngörülen sınırlar içinde özgürce belirleyebilirler” hükmü

yer almaktadır. Belirli süreli kira sözleşmelerinde de kiralananın kullanılma

koşulları, bedeli, bedelin ödenme zamanı ve yöntemi gibi hususların yanı sıra

kira süresi, hukuk kurallarına dayanılarak ve kuralların çizdiği sınırlar

içinde taraflarca saptanır.Taraflarca sözleşme özgürlüğüne dayanılarak yapılmış

olan kira sözleşmeleri, kiraya verene ve kiracıya belirli haklar tanıyan ve

borçlar yükleyen içerikleriyle tarafların belirledikleri süre içerisinde

Devletin ve kanunların koruması altında, hukuksal geçerliliklerini

sürdürmektedirler.

25. Belirli süreli kira sözleşmelerinde kural, sürenin

dolması halinde kiracının sözleşmeyi sona erdirebilmesidir. Buna karşılık,

kanun koyucu kiraya verenin, kira süresinin bitimine dayanarak sözleşmeyi

sonlandırabilmesine imkân tanımamıştır. Amaç, kiracının korunması ve bu suretle

kamu yararının sağlanmasıdır. Bununla birlikte itiraz konusu kuralla, kiraya

verene, sözleşme özgürlüğü gözetilerek, sözleşme süresi ve on yıllık uzama

süresi dikkate alındığında uzun bir süre için kiralanan şeye dolaysız zilyet olamaması

nedeniyle belirli koşulların gerçekleşmesi halinde sözleşmeyi sona erdirme

hakkı tanınmaktadır. Kuralla, kiracının korunmasındaki kamu yararı amacı ile

kiraya verenin sözleşme özgürlüğü arasındaki makul denge, kiraya verene

herhangi bir sebebe dayanmaksızın sözleşmeyi sona erdirme hakkının, sözleşmenin

bitiminden itibaren on yıllık uzama süresi sonunda sağlanmasıyla kurulmaya

çalışılmıştır. Dolayısıyla sözleşme özgürlüğüne yapılan müdahale ölçüsüz

değildir.

26. İtiraz konusu kural, kiraya verenin kira sözleşmesini

sona erdirme yetkisine ilişkin olup, kiracının kullanım yetkisine herhangi bir

müdahalede bulunulmamıştır.  Kiracının kullanım yetkisi, kira

sözleşmesinden doğan bir haktır ve itiraz konusu kural kullanım yetkisine

ilişkin doğrudan bir hüküm içermemektedir. Dolayısıyla kuralın Anayasa’nın 35.

maddesinde güvenceye bağlanan mülkiyet hakkıyla bir ilgisi görülmemiştir.

27. Öte yandan, Anayasa’nın 173. maddesi “Devlet, esnaf ve

sanatkârı koruyucu ve destekleyici tedbirleri alır.” hükmünü

öngörmektedir. İtiraz konusu kural ise kiracı ile kiraya veren arasında

yapılan kira sözleşmesinin kiraya veren tarafından son verilmesine ilişkin

şartları belirlemektedir. Bu nedenle, kuralda söz konusu işlemin muhatabı tüm

kiraya verenler ile kiracılar olup, esnaf ve sanatkârlara özgü bir düzenleme

bulunmamaktadır.

28. Açıklanan nedenle kural, Anayasa’nın 2., 13. ve 48. ve

maddelerine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir.

29. Kuralın Anayasa’nın 6., 35. ve 173. maddeleriyle bir ilgisi

görülmemiştir.

B- 6101 sayılı Kanun’un 1. Maddesinin İkinci Cümlesinde Yer

Alan “…sona erme…” İbaresi ile Geçici 2. Maddesinin “…on yıllık

uzama süresi dolmuş olanlar hakkında da yürürlüğe girdiği tarihten itibaren iki

yıl…” Bölümünün İncelenmesi

1-Anlam ve Kapsam

30. Kanun’un 1. maddesinin birinci cümlesinde kural olarak 6098

sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun yürürlüğe girdiği tarihten önceki fiil ve

işlemlere, bunların hukuken bağlayıcı olup olmadıklarına ve sonuçlarına, hangi

kanun yürürlükte iken gerçekleşmişse o kanun hükümlerinin uygulanacağı

öngörülmektedir. İtiraz konusu “sona erme” ibaresinin bulunduğu ikinci

cümlesinde ise Türk Borçlar Kanunu’nun yürürlüğe girmesinden sonra bu fiil ve

işlemlere ilişkin olarak gerçekleşecek temerrüt, sona erme ve tasfiyenin Türk

Borçlar Kanunu hükümlerine tâbi olduğu belirtilmektedir.

31. Bir sözleşmenin uygulanmasından doğan uyuşmazlıklarda o

sözleşmenin tesis edildiği tarihte yürürlükte bulunan kuralların esas alınması

genel kural iken kanun koyucu sona erme durumunda 6098 sayılı Türk Borçlar

Kanunu hükümlerinin geçerli olduğunu kabul ederek özel bir düzenleme

getirmiştir.

32. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 347. maddesinin

birinci fıkrasının üçüncü cümlesi sözleşmenin sona ermesine ilişkin olduğundan,

belirli süreli kira sözleşmelerinde kiraya verenler açısından on yıllık uzama

süresi dolduğunda sözleşmenin feshi için 6101 sayılı Kanun’un 1. maddesine göre

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun geçerli olması gerekmektedir. Ancak 6101

sayılı Kanun’un geçici 2. maddesi, bir defaya mahsus olmak üzere, bir geçiş

hükmü getirmiştir. Buna göre 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun yürürlüğe

girmesinden önce kurulmuş belirli süreli kira sözleşmelerinden on yıllık uzama

süresi yürürlük tarihinde dolmuş olanlar için itiraz konusu kuralla iki yıl

daha uzama süresi verilmektedir.

33. Kanun’un 1.7.2012 tarihinde yürürlüğe girdiği dikkate

alındığında kiracı lehine 1.7.2014 tarihine kadar tanınan iki yıllık uzama

süresinin, 6098 sayılı Kanun’un 347. maddesinin birinci fıkrasının üçüncü

cümlesinin derhal uygulanmasıyla kiracıların karşılaşabilecekleri zarar ve

mağduriyetler ile doğması olası sorunların önlenmesine yönelik olduğu,  bu

maddenin Kanun’a eklenmesi için verilen önergenin gerekçesinde açıklanmıştır.

2- İtiraz Gerekçesi

34. Başvuru kararında özetle, itiraz konusu kuralların

uygulanmasının kiracıların haklarına ve sözleşme özgürlüğüne müdahale

oluşturduğu, böylece hukuk devleti ilkesinin yanı sıra meşru amaç, hukukilik,

demokratik toplum düzeninin gerekleri ile ölçülülük  ve  hukuki

güvenlik ilkesinin zedelendiği belirtilerek kuralların, Anayasa’nın 2., 13. ve

48. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

3- Anayasa’ya Aykırılık Sorunu

35. Anayasa’nın 2. maddesinde düzenlenen hukuk devleti

ilkesinin önkoşullarından biri kişilerin hukuki güvenliğinin sağlanmasıdır.

Hukuk devletinin sağlamakla yükümlü olduğu hukuki güvenlik ilkesi, hukuk

normlarının öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde

devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerde bu güven

duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar.

36. Kanun koyucu, önceki kanun döneminde kurulmuş ve etkilerini

yeni kanun döneminde devam ettiren kira sözleşmelerinde tarafların iradelerine

saygı gösterilmesi ve hukuki güvenliğin sağlanması amacıyla “geçmişe etkili

olmama kuralı”nı benimsemiş başka bir deyişle “eski kanunun uygulanması”

ilkesini prensip olarak kabul etmiştir. “Sona erme” 

ibaresiyle sınırlı olarak esas incelemesi yapılan  “…sona erme ve

tasfiye, Türk Borçlar Kanunu hükümlerine tabidir.” hükmü, eski Kanun

döneminde kurulmuş bir sözleşmeyi geçersiz kılmamakta veya sona ermiş bir

sözleşmeye müdahale etmemekte, hukuki sonuçlarını doğurmaya devam ettiren bir

sözleşmenin sona ermesi yönünden yeni kanun hükümlerinin geçerli olmasını

öngörmektedir. Kanun koyucu, sözleşmenin hukuk düzeninde etkilerini devam

ettirdiği aşamalardan birini teşkil eden ve kuralda sınırlı olarak incelemesi

yapılan “sona erme” ibaresi yönünden, temerrüt ve tasfiyedeki gibi

istisnai bir durum için yeni kanun hükümlerinin uygulanmasını benimsemiştir.

818 sayılı mülga Borçlar Kanunu’nda bulunmayan, 6098 sayılı Kanun’da yeni

düzenlemeler içeren temerrüt, sona erme ve tasfiye için sözleşmenin önceki

kanun döneminde yapılmış olması halinde de 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu hükümlerinin

uygulanmasının öngörülmesi, kanun koyucunun takdir yetkisinin kapsamındadır.

37. Hukukî güvenlik ilkesi,

değişen bir kuralın kişilere uygulanamamasını değil, mevcut kurallara güvenerek

hareket eden kişinin bu nedenle öngöremediği, olumsuz sonuçlarla karşı karşıya

kalmasını önlemeyi amaçlamaktadır. Kanun’un itiraz konusu kuralı oluşturan “…on

yıllık uzama süresi dolmuş olanlar hakkında da yürürlüğe girdiği tarihten

itibaren iki yıl…” bölümünün de yer aldığı geçici 2. maddesi, konuya

ilişkin yeni kuralın derhal uygulanması halinde kiracıların

karşılaşabilecekleri olası sorunların önlenmesi, zarara uğramamaları ve mağdur

edilmemeleri için bir defaya mahsus olmak üzere 6098 sayılı Kanun’un 347.

maddesinin birinci fıkrasının üçüncü cümlesinin yürürlüğe girmesini iki yıl

süreyle erteleyerek kiracıları koruma altına almaktadır. Böylece kira

sözleşmelerinde kiracıların lehine bir düzenleme yapılmış ve kira

sözleşmelerinde on yıllık uzama süresinin bu Kanun’un yürürlüğe girdiği tarihte

dolmuş olması halinde kiraya verene tanınan sözleşmeyi sona erdirme hakkının

kullanılmasının belli bir süre ertelenmesiyle kiracı ile kiraya verenin hakları

arasında makul bir denge sağlanmaya çalışılmıştır.

38. 6098 sayılı Türk Borçlar

Kanunu’nun 347. maddesinin birinci fıkrasının üçüncü cümlesinde kiraya

verene tanınan sözleşmeyi sona erdirme yetkisinin, Kanun’un yürürlüğe girdiği

tarihte uygulanmasının mümkün olmaması ve bu konuda iki yıllık geçiş sürecinin

öngörülmüş olması gözetildiğinde kuraldaki “sona erme” ibaresi yönünden

“geçmişe etkili olmama kuralı” uygulanmayarak yeni kanunun yürürlüğünün

kabul edilmesi hukuki güvenliği ve sözleşme özgürlüğünü zedelememektedir.

39. Açıklanan nedenle kurallar, Anayasa’nın 2., 13. ve 48.

maddelerine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir.

40. Serdar ÖZGÜLDÜR, Kanun’un geçici 2. maddesinin “…on yıllık

uzama süresi dolmuş olanlar hakkında da yürürlüğe girdiği tarihten itibaren iki

yıl…” bölümü yönünden bu görüşe katılmamıştır.

IV- HÜKÜM

A- 11.1.2011 tarihli ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 347.

maddesinin birinci fıkrasının üçüncü cümlesinin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve

itirazın REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,

B- 12.1.2011 tarihli ve 6101 sayılı Türk Borçlar Kanununun Yürürlüğü

ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun’un;

1- 1. maddesinin ikinci cümlesinde yer

alan “…sona erme…” ibaresinin Anayasa’ya aykırı

olmadığına ve itirazın REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,

2- Geçici 2. maddesinin “…on yıllık

uzama süresi dolmuş olanlar hakkında da yürürlüğe girdiği tarihten itibaren iki

yıl…” bölümünün Anayasa’ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE,

Serdar ÖZGÜLDÜR’ün karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA,

7.9.2016 tarihinde karar verildi.

Başkan

Zühtü ARSLAN

Başkanvekili

Burhan ÜSTÜN

Başkanvekili

Engin YILDIRIM

Üye

Serdar

ÖZGÜLDÜR

Üye

Serruh KALELİ

Üye

Osman

Alifeyyaz PAKSÜT

Üye

Recep

KÖMÜRCÜ

Üye

Nuri NECİPOĞLU

Üye

Hicabi DURSUN

Üye

Celal Mümtaz

AKINCI

Üye

Muammer TOPAL

Üye

M. Emin KUZ

Üye

Hasan Tahsin

GÖKCAN

Üye

Kadir ÖZKAYA

Üye

Rıdvan GÜLEÇ

KARŞIOY GEREKÇESİ

“Türk Borçlar Kanununun Yürürlüğü ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun

Tasarısı” Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Adalet Komisyonunda görüşülüp

TBMM Genel Kuruluna gönderilmiş ve TBMM’ce de 12.1.2011 tarih ve  6101

sayılı Kanun olarak kabul edilerek 4.2.2011 tarih ve 27836 sayılı Resmî

Gazete’de  yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

Bu Kanun’un iptal istemine konu Geçici Madde 2’nin ne Kanun

Tasarısı’nda ne de TBMM Adalet Komisyonu’nca  kabul edilen metinde yer

almadığı, bu düzenlemenin TBMM Genel Kurulu’nda yapılan görüşme esnasında

verilen bir “önerge”  ile metne eklendiği anlaşılmaktadır.

Anayasa’nın 88. maddesinde “Kanun teklif etmeye Bakanlar Kurulu ve

milletvekilleri yetkilidir.

Kanun tasarı ve tekliflerinin Türkiye Büyük Millet Meclisinde

görüşülme usul ve esasları İçtüzükle düzenlenir.” denilmektedir. Anayasa’nın

88. maddesinin birinci fıkrasının ihlâli sonucu bir yasalaştırma söz konusuysa,

bu konudaki ihlâl Anayasa’nın 148. maddesi anlamında bir “şekil sakatlığı”na

değil, doğrudan 88. maddesine aykırı düşer ve yapılacak anayasal denetimin,

“şekil bakımından” değil, “esas bakımından” söz konusu olması gerekir. 88.

maddenin ikinci fıkrasındaki “Kanun tasarı ve tekliflerinin Türkiye Büyük

Millet Meclisinde görüşülme usul ve esasları İçtüzükle düzenlenir” hükmünün de,

bu açıklama çerçevesinde yorumlanması ve bu düzenlemenin aynı maddenin birinci

fıkrasındaki anayasal hüküm doğrultusunda anlaşılması ve hüküm ifade etmesi

gerekir. Yani, birinci fıkraya aykırı bir durum söz konusu ise artık ortada

doğrudan bir Anayasa ihlâli söz konusu olacak ve Anayasa’nın bu hükmünün bir

tekrarından ibaret olan TBMM  İçzüğü’nün 35. maddesinin ihlâli nedeniyle,

Anayasa’nın 148. maddesinde belirtilen (ve son oylamaya ilişkin olmadığından

kanunun iptalini gerektirmeyen) bir şekil sakatlığından ve şekil denetiminden

değil; 88. maddenin birinci fıkrasının ihlâli sonucu esası ilgilendiren bir

sakatlıktan ve esas denetimden söz edilebilecektir.

Davanın somutu ile ilgili olarak düzenleme öngören TBMM

İçtüzüğü’nün “Komisyonların yetkisi, toplantı yeri ve zamanı” başlıklı 35.

maddesinin ilgili bölümleri şöyledir: “Komisyonlar, kendilerine havale edilen

kanun tasarı ve/veya tekliflerini aynen veya değiştirerek kabul veya reddedebilirler;

birbirleriyle ilgili gördüklerini birleştirerek görüşebilirler ve Türkiye Büyük

Millet Meclisi Başkanlığınca kendilerine ayrılan salonlarda toplanırlar.

Ancak, komisyonlar, 92 nci maddedeki özel durum dışında kanun

teklif edemezler, kendilerine havale edilenler dışında kalan işlerle

uğraşamazlar. Başkanlık Divanının kararı olmaksızın Genel Kurulun toplantı

saatlerinde görüşme yapamazlar ve kanun tasarı ve tekliflerini bölerek ayrı

ayrı metinler halinde Genel Kurula sunamazlar…”

Anayasa’nın 88. maddesinin birinci fıkrasının açık amir hükmü

karşısında, TBMM İçtüzüğü’nün 87. maddesi gerekçe gösterilerek, görüşülmekte

olan bir tasarı veya teklifin konusu olmayan “başka” kanunlarda ek ve

değişiklik getiren “yeni bir kanun teklifi mahiyetindeki” değişikliklerin

“Genel Kurul” tarafından da yapılamayacağı açıktır.

İçtüzüğün 35. maddesinin yukarıdaki açık metninden de açıkça

anlaşılacağı üzere, komisyonların kendilerine havale edilen kanun tasarı ve

tekliflerini görüşme yetkileri sınırlandırılmış olup, komisyonların İçtüzüğün

92 nci maddesindeki özel durum dışında (genel veya özel af ilanını içeren kanun

tasarı ve teklifleri) kanun teklif etme yetkileri yoktur. Keza Genel Kurulu’nda

bu yönde bir yetkisi bulunmamaktadır.

Yukarıda belirtilen ve iptali istenen  kurallar

“Tasarı”  metninde yer almadığı halde, TBMM Genel Kurulu’nda verilen bir

önergenin benimsenmesi suretiyle kanunlaştırıldığından; bu durum

Anayasa’nın  88. maddesinin birinci fıkrasına (dolayısıyla da  bu

hükmün açıklanması mahiyetinde bulunan TBMM İçtüzüğü’nün 35. maddesine) açıkça

aykırı düşmektedir.

Anayasa’nın 148. maddesindeki “Kanunların şekil bakımından

denetlenmesi, son oylamanın, öngörülen çoğunlukla yapılıp yapılmadığı…

hususları ile sınırlıdır…” hükmünün de bu belirlemeye etkisinin olamayacağı

kuşkusuzdur. Gerçekten, 88 nci maddenin birinci fıkrasına açıkça aykırı bir

yasama faaliyeti sözkonusu olduğundan, Genel Kurulca öngörülen çoğunlukla

yapılacak bir “son oylama”nın belirtilen Anayasa’ya aykırılığı düzelteceği

kabul edilemez. Ancak 88 inci maddenin birinci fıkrasına uygun bir yasama

faaliyeti içerisinde 148 inci maddedeki “şekil denetimi” kuralı işletilebilir.

Davanın somutunda ise yukarıda açıklandığı üzere, aksi yönde bir yasama

faaliyeti bulunduğu görüldüğünden; 148 inci maddenin bu davanın somutunda

uygulama kabiliyeti bulunmamaktadır. (Bu konudaki bir inceleme için bkz.: Torba

Yasalar ve Yasama sürecindeki İçtüzük Hükümlerinin Şekil Denetimi Sorunu, Hıfzı

DEVECİ, TBB Dergisi, 2015 (117) s. 55-90)

Esasen Anayasa Mahkemesinin 25.12.2008 tarih ve E.2008/71,

K.2008/183 sayılı kararına (RG 9.4.2009, Sayı:27195) konu iptal davası

başvurusunun içeriğinden de, bu şekildeki bir uygulamanın TBMM İçtüzüğü’nün 35.

maddesine aykırı düştüğünün TBMM Başkanlığınca saptandığı ve ilgili komisyona

kabul edilen tasarı metninin iade edilmesine karşılık, ilgili komisyonca iade

edilen tasarı metninin yeniden bir üst yazı ile Genel Kurulun onayına sunulmak

üzere TBMM Başkanlığına geri gönderildiği ve akabinde yasalaştığı anlaşılmaktadır.

Yukarıda açıklanan nedenlerle, 12.1.2011 tarih ve 6101 sayılı

Kanun’un Geçici 2. maddesinin iptal istemine konu “…on yıllık uzama süresi

dolmuş olanlar hakkında da yürürlüğe girdiği tarihten itibaren iki yıl…”

bölümünün iptali gerektiği kanaatine vardığımdan; aksi yöndeki çoğunluk

kararına katılmıyorum.

Üye

Serdar

ÖZGÜLDÜR

Karar Künyesi

 

Mahkeme

Anayasa Mahkemesi

 

Karar Türü

Norm Denetimi

 

Esas No

2015/102

 

Karar No

2016/151

 

Karar Tarihi

7 Eylül 2016

 

Oy Durumu

Ana fesih kuralı ve sona erme ibaresi oybirliğiyle, iki yıllık geçiş hükmü oyçokluğuyla

 

Resmî Kaynak

Anayasa Mahkemesi Norm Kararlar Bilgi Bankası

 

Hukuki Destek

Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu

 

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.

Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara

 

0552 725 25 18

WhatsApp ile Yazın

İletişim ve Yol Tarifi

 

İlgili Hukuk Alanları

Kira ve Tahliye Davaları

Tüm Çalışma Alanları ›

 

Hesaplama Araçları

Kira Artış Oranı Hesaplama

Kira Tespit Davası Tarihleri

Tüm Hesaplama Araçları ›

bottom of page