Konut ve İşyeri Kira Artış Oranının Yasal Sınırı

Güncelleme tarihi: 7 gün önce
Konut ve çatılı işyeri kiralarında uygulanacak artış için tek bir yıllık sabit oran yoktur. TBK m. 344 uyarınca yenilenen kira dönemine ilişkin artış anlaşması, bir önceki kira yılında tüketici fiyat endeksindeki (TÜFE) on iki aylık ortalamalara göre değişim oranını aşamaz. Bu nedenle uygulanacak oran, sözleşmenin yenileme tarihine göre belirlenir.
Kira Artışında Yasal Üst Sınır
Taraflar, yenilenen dönemde uygulanacak artışı sözleşmeyle kararlaştırabilir. Ancak bu anlaşma, bir önceki kira yılına ait TÜFE on iki aylık ortalama değişim oranını aşmadığı ölçüde geçerlidir (TBK m. 344/1). Sözleşmede daha yüksek bir oran yazılmışsa, artış şartı yasal sınırı aşan kısım bakımından geçerli değildir. Aynı kural bir yıldan uzun süreli kira sözleşmelerinde de uygulanır.
Hangi Ayın Verisi Esas Alınır
TÜİK, on iki aylık ortalamalara göre değişim oranını her ay açıklar. Uygulamada, sözleşmenin yenilendiği aydan bir önceki aya ait oran esas alınır. Örneğin kasım ayında yenilenen bir sözleşmede, kasım ayının başında açıklanan ekim ayı verisi dikkate alınır. Güncel oran Kira Artış Oranı Hesaplama aracından görülebilir.
Konut Kiralarında Yüzde 25 Sınırı Dönemi
Konut kiralarında 11 Haziran 2022 ile 1 Temmuz 2024 tarihleri arasında yenilenen dönemler için artış, geçici bir düzenlemeyle bir önceki kira yılı bedelinin yüzde 25’iyle sınırlandırılmıştı (7409 ve 7456 sayılı Kanunlarla TBK’ya eklenen geçici maddeler). Bu düzenlemenin süresi uzatılmamıştır. 2 Temmuz 2024 ve sonrasında yenilenen dönemlerde yeniden TBK m. 344’teki genel ölçüt uygulanmaktadır. Yüzde 25 sınırı çatılı işyeri kiralarını kapsamıyordu.
Çatılı İşyeri Kiralarında Artış
Çatılı işyeri kiralarında da TBK m. 344’teki ölçüt uygulanır. Yenilenen dönem için kararlaştırılan artış, TÜFE on iki aylık ortalama değişim oranını aşamaz.
Sözleşmede Artış Şartı Yoksa
Taraflar artış konusunda anlaşmamışsa kira bedeli, TÜFE on iki aylık ortalama değişim oranını geçmemek üzere, kiralananın durumu göz önüne alınarak hâkim tarafından hakkaniyete göre belirlenir (TBK m. 344/2).
Beş Yılı Dolduran Kira İlişkilerinde Kira Tespiti
Beş yıldan uzun süreli veya beş yıldan sonra yenilenen sözleşmelerde ve izleyen her beş yılın sonunda, yeni dönemin kira bedeli hâkim tarafından belirlenebilir. Hâkim bu belirlemeyi TÜFE değişim oranını, kiralananın durumunu ve emsal kira bedellerini gözeterek hakkaniyete uygun biçimde yapar; sözleşmedeki artış şartıyla bağlı değildir (TBK m. 344/3).
Yabancı Para ile Kararlaştırılan Kiralar
Kira bedeli yabancı para olarak kararlaştırılmışsa, 1567 sayılı Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında Kanun hükümleri saklı kalmak üzere, beş yıl geçmedikçe bedelde değişiklik yapılamaz. Aşırı ifa güçlüğüne ilişkin TBK m. 138 hükmü de saklıdır (TBK m. 344/4).
Kira Tespit Davasında Süre ve Arabuluculuk
Kira bedelinin tespiti davası her zaman açılabilir. Mahkemece belirlenen bedelin yeni kira döneminin başından itibaren geçerli olması için davanın, yeni dönemin başlangıcından en geç otuz gün önce açılması gerekir. Kiraya veren bu süre içinde kiracıya yazılı artış bildiriminde bulunmuşsa, dava izleyen yeni kira döneminin sonuna kadar açılabilir. Sözleşmede artış şartı varsa, yeni dönemin sonuna kadar açılan davada belirlenen bedel de dönem başından itibaren geçerli olur (TBK m. 345).
Kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda 1 Eylül 2023’ten itibaren dava açmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır. İlamsız icra yoluyla tahliye bu kuralın dışındadır (6325 sayılı Kanun m. 18/B).
Konuyla ilgili yargı kararları: Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin ticari kirada sözleşmedeki yüzde otuz artış yerine 2019 sonrası TÜFE on iki aylık ortalamasının esas alınmasına ilişkin kararı; Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin artış şartı bulunan kirada tespit edilen bedelin yazılı bildirim aranmadan yeni dönem başından geçerli olacağına ilişkin kararı; Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin kira artış oranının aşırı ifa güçlüğü koşullarında uyarlanabileceğini kira tespitinden ayırdığı kararı.
Sık Sorulan Sorular
Kira artış oranı her yıl sabit midir?
Hayır. Oran, TÜİK’in her ay açıkladığı on iki aylık ortalama değişim verisine göre belirlenir ve sözleşmenin yenileme ayına göre değişir.
Konut kiralarında yüzde 25 sınırı devam ediyor mu?
Hayır. Geçici düzenleme 1 Temmuz 2024’te sona ermiştir. Bu tarihten sonra yenilenen dönemlerde TBK m. 344’teki TÜFE ölçütü uygulanır.
Sözleşmede TÜFE oranından yüksek artış yazıyorsa ne olur?
Artış şartı, TÜFE on iki aylık ortalama değişim oranını aşan kısım bakımından geçerli değildir (TBK m. 344/1).
Beş yıl dolmadan emsal kiralara göre artış istenebilir mi?
Emsal kira bedellerine göre belirleme, beş yıldan uzun süreli veya beş yıldan sonra yenilenen sözleşmelerde mümkündür (TBK m. 344/3). Bu süre dolmadan artış, sözleşme şartına ve TÜFE on iki aylık ortalama değişim oranına bağlıdır.
Kanun metni için 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, endeks verileri için TÜİK kaynaklarına bakılabilir.
Somut uyuşmazlığın değerlendirilmesinde Ankara kira ve tahliye avukatı sayfasındaki bilgilerden yararlanılabilir.



Yorumlar