Kentsel Dönüşümde Kiracının Hakları: Peşin Kira, Tadilat ve Taşınma Giderleri


Bir yıllık kirayı peşin ödediniz; altıncı ayda binanın riskli olduğu bildirildi. Ya da birkaç ay önce dükkânın tesisatını yenilediniz ve şimdi çıkmanız isteniyor. Bu durumlarda üç sorunun muhatabı farklıdır: Kullanılmayan dönemin kirası kimden istenir? Dükkânda kalan imalatın karşılığı nedir? Taşınma için kamu desteği var mı? Kira sözleşmesinden doğan alacaklar ile 6306 sayılı Kanun kapsamındaki destekleri ayrı incelemek gerekir.
1. Önce binanın neden ve ne zaman boşaltıldığını belgeleyin
Malikin binayı yenilemeyi düşündüğünü söylemesi ile resmî riskli yapı işlemi aynı şey değildir. Bildirimin hangi kurumdan geldiğini, hangi taşınmaza ilişkin olduğunu ve boşaltma için ne yazıldığını kontrol edin. Güvenlik tedbirlerine uyun; alacak tartışmasını tahliye işleminden ayrı yürütün. Yapıdaki karar ve bildirim aşamaları 6306 sayılı Kanun ve malik hakları rehberinde açıklanmıştır.
Sözleşme, ödeme kayıtları, riskli yapı veya tahliye bildirimi, adres değişikliği ve anahtarın teslim tarihi dosyada bir arada bulunsun. Tutanakta taşınmazın durumu ve geride bırakılan demirbaşlar da yazılabilir. Bir ödeme karşılığında ibra isteniyorsa, hangi alacağın kapatıldığını anlamadan genel bir ibra beyanı vermeyin.
2. Kullanılmayan ayların peşin kirası ile depozito aynı mı?
Hayır. Peşin kira belli bir dönemin kullanım karşılığıdır; depozito ise güvence niteliğindedir. Talebinizi hazırlarken ödeme tarihi, hangi ayları kapsadığı ve sözleşmenin hangi nedenle ne zaman sona erdiği ayrı gösterilmelidir. Örneğin dekontta “depozito ve kira” birlikte yazıyorsa sözleşmeden her kalemin tutarını belirleyin.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2023/4173, K. 2024/2728, 02.10.2024, uzun süreli bir kirada fesih sonrasına ait peşin ödemenin kullanılmayan kısmının iadesine ilişkin hükmü onadı. Bedel yabancı parayla ödenmişti; kiracının talebinin hangi para cinsinden ve nasıl kurulduğu hesapta önem taşıdı. Karardaki hesap yöntemi, Türk lirasıyla ödenmiş her konut kirası için hazır bir formül değildir.
3. İşyerindeki tadilat ile yeni yere yapılan masrafı ayırın
Kira ilişkisinde taşınmazın kararlaştırılan kullanıma elverişli tutulması ve ayıptan doğan zarar bakımından Türk Borçlar Kanunu m.301 ve 308 önemlidir. Eski yere yapılan iş için fatura, ödeme belgesi, kiraya verenin izni, sözleşmenin dekorasyon hükmü ve fotoğraf farklı sorulara cevap verir. Bir faturanın bulunması, üzerindeki tüm tutarın kiraya verenden alınabileceğini göstermez.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2026/191, K. 2026/3475, 03.06.2026 kararında dükkânın dekorasyon bozulmadan teslimi kararlaştırılmıştı. Daire, eski yerde kalan faydalı ve zorunlu giderler için kalan kira süresiyle orantılı bedele hükmedilmesini; buna karşılık kiracının yeni kiraladığı yerde yaptığı masraflara ilişkin talebin reddini onadı. Bu yüzden eski dükkânın tesisat faturaları ile yeni dükkânın kuruluş giderlerini tek kalemde sunmayın.
4. Faaliyet durduysa hangi kayıp gösterilebilir?
İşyerinin kapanmasıyla azalan ciro ile kaybedilen kâr aynı değildir. Gelir, faaliyet giderleri, ara verilen günler, benzer bir yeri bulmak için gereken süre ve yeni faaliyetin başlama tarihi ayrı belgelenmelidir.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2025/5753, K. 2026/3063, 13.05.2026, sonradan riskli hâle gelen bir işyerinde kâr kaybı talebinin incelenmesini istedi. Benzer bir işyerinin kiralanması için gerekli makul sürenin ve bu dönemdeki muhtemel kârın bilirkişiyle belirlenmesi gerektiğini açıkladı. Bu bir bozma kararıdır; her işletmeye kendiliğinden belirli bir tutar ödeneceği anlamına gelmez.
5. Taşınma desteği kimden istenir?
6306 sayılı Kanun m.5 kapsamındaki kamu desteği ile kiraya verenden istenen tazminat farklıdır. Riskli yapıda fiilen oturan veya işyeri işleten kiracının statüsü, tahliye belgesi ve uygulamanın türü incelenir. Başvuruda kullanılacak evrak için Kentsel Dönüşüm Başkanlığının kira yardımı kılavuzuna bakılabilir.
Ankara için Başkanlığın 2025 yılı kira yardımı tablosunda şartları taşıyan kiracı bakımından bir defalık 13.000 TL, malik için ayrı sütunda aylık 6.500 TL gösterilmiştir. Bunlar 2025 tutarlarıdır. Yeni başvurularda geçerli tutarı ve projenin koşullarını yetkili idareden kontrol edin; destek, nakliye faturasının tümünün karşılanacağı anlamına gelmez.
6. Sıkça sorulan sorular
1. Ev sahibinin “bina yenilenecek” demesi resmî tahliye bildirimi midir?
Hayır. Hangi idari işleme dayanıldığı ve size neyin bildirildiği ayrı kontrol edilir.
2. Peşin ödediğim kiranın tamamını geri alabilir miyim?
Talep esas olarak sona ermeden sonra kullanılamayan döneme ilişkindir. Kullanılan dönemle kullanılmayan dönem ayrılmalıdır.
3. Depozitoyu da peşin kira hesabına katmalı mıyım?
Hayır. Depozito ayrı bir güvence kalemidir; teslim durumu ve güvenceye bağlanan borçlar ayrıca incelenir.
4. Anahtarları teslim ederken ne yazılmalı?
Tarih, adres, anahtar sayısı, taşınmazın durumu ve varsa bırakılan eşyalar ile tarafların çekinceleri.
5. Tadilat faturasını sunmam yeterli mi?
Tek başına yeterli olmayabilir. Ödemenin kime yapıldığı, imalatın hangi taşınmazda kaldığı ve sözleşme şartları önemlidir.
6. Yeni tuttuğum dükkânın dekorasyon bedeli de otomatik ödenir mi?
Hayır. Eski yerde kalan imalat ile yeni işyerinin kuruluş gideri farklı taleplerdir.
7. Önceki kiracıya verdiğim devir bedeli malikin borcu olur mu?
Kendiliğinden olmaz. Ödemeyi kimin aldığı, tarafların anlaşması ve talebin dayanağı ayrı incelenir.
8. Kâr kaybı için aylık ciroyu yazmak yeterli mi?
Hayır. Giderler, faaliyetin kesildiği dönem ve benzer yerde işe devam edilebilecek makul süre de gösterilmelidir.
9. Kiracı kamu desteğini malikten mi ister?
Hayır. 6306 kapsamındaki destek yetkili idareye başvuru konusudur; sözleşmeden doğan alacak ise ayrı değerlendirilir.
10. Kiracıya da malik gibi her ay kira yardımı mı yapılır?
Başkanlığın 2025 yılı il tablosunda kiracı için bir defalık destek gösterilmiştir. Uygulanan program ve hak sahipliği şartları ayrıca kontrol edilir.
11. Kiracı yeni yapılacak daireyi otomatik kazanır mı?
Hayır. Önceki binada kiracı olmak yeniden yapılan binada mülkiyet hakkı oluşturmaz.
12. Taşınmadan önce hangi belgeleri bir araya getirmeliyim?
Resmî bildirim, kira sözleşmesi, dekontlar, ikamet veya işyeri kayıtları, masraf faturaları, fotoğraflar ve anahtar teslim belgesi.
Yasal Uyarı: Bu web sitesinde yer alan bilgiler, yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Bu sitedeki bilgilerin kullanımı, hiçbir şekilde avukat-müvekkil ilişkisi oluşturmaz. İçerikte yer alan bilgilere dayanarak hareket etmeden önce, özel hukuki durumunuzla ilgili olarak mutlaka bu alanda çalışan bir avukata danışmanız tavsiye edilir.



Yorumlar