Adli Sicil ve Arşiv Kaydının Silinmesi: Şartlar, Süreler ve Başvuru

Adli sicil kaydı ile arşiv kaydı aynı şey değildir ve ikisi farklı kurallara göre silinir. Uygulamada en sık karşılaşılan yanılgı, adli sicilden silinen bir kaydın tamamen ortadan kalktığının sanılmasıdır. Oysa kayıt çoğu hâlde silinmez, arşive aktarılır.

Konu, 5352 sayılı Adlî Sicil Kanunu ile bu Kanuna dayanılarak çıkarılan Adlî Sicil Yönetmeliği’nde düzenlenmiştir. Aşağıda kaydın arşive alınma şartları, arşiv kaydının silinme süreleri, başvuru yolu, yasaklanmış hakların geri verilmesi ve özel durumlar ayrı başlıklar hâlinde ele alınmaktadır.

1. Adli Sicil Kaydı ile Arşiv Kaydı Arasındaki Fark

Adli sicile, kesinleşmiş ceza mahkûmiyeti hükümleri kaydedilir. Kanunda sayılan sebepler gerçekleştiğinde bu kayıt adli sicilden silinerek arşiv kaydına alınır. Arşiv kaydı ise ayrı bir rejime tabidir ve yalnızca kanunda belirtilen süreler dolduğunda tamamen silinir.

5352 sayılı Adlî Sicil Kanunu uyarınca arşiv bilgileri; kişinin kendisi veya vekâletnamede açıkça belirtilmiş olmak koşuluyla vekili, soruşturma ya da kovuşturma kapsamında Cumhuriyet başsavcılıkları, hâkim veya mahkemeler, yetkili seçim kurulları ve özel kanunlarda gösterilen hâllerde ilgili kamu kurum ve kuruluşları tarafından istenebilir.

Kanun ayrıca adli sicil ve arşiv bilgilerinin gizli olduğunu ve veriliş amacı dışında kullanılamayacağını düzenler. On sekiz yaşından küçüklerle ilgili kayıtlar ise ancak soruşturma ve kovuşturma kapsamında değerlendirilmek üzere adli mercilerce istenebilir.

2. Adli Sicil Kaydı Hangi Hâllerde Arşive Alınır?

Kanunun 9. maddesi, adli sicildeki bilgilerin dört hâlde silinerek arşiv kaydına alınacağını düzenler:

• Cezanın veya güvenlik tedbirinin infazının tamamlanması.

• Ceza mahkûmiyetini bütün sonuçlarıyla ortadan kaldıran şikâyetten vazgeçme veya etkin pişmanlık.

• Ceza zamanaşımının dolması.

• Genel af.

Bu işlem Adlî Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğünce yapılır. Adli sicil bilgileri, ilgilinin ölümü üzerine ise tamamen silinir.

Önemli bir ayrıntı, adlî para cezasına mahkûmiyet hükümleri ile cezanın ertelenmesine ilişkin hükümlerin adli sicil kaydına alınmadan doğrudan arşive kaydedilmesidir. Bu tür mahkûmiyetlerde süreç, doğrudan arşiv kaydı üzerinden ilerler.

3. Arşiv Kaydı Ne Zaman Tamamen Silinir?

Kanunun 12. maddesi arşiv bilgilerinin silinmesini üç ayrı hâlde düzenler. Süreler, kaydın arşive alınma koşullarının oluştuğu tarihten itibaren hesaplanır.

3.1. İlgilinin Ölümü

Arşiv bilgileri, ilgilinin ölümü üzerine tamamen silinir. Burada herhangi bir süre aranmaz.

3.2. Hak Yoksunluğuna Neden Olan Mahkûmiyetler

Anayasa’nın 76. maddesi ile Türk Ceza Kanunu dışındaki kanunlarda bir hak yoksunluğuna neden olan mahkûmiyetler bakımından iki ayrı süre öngörülmüştür:

• Yasaklanmış hakların geri verilmesi kararı alınması koşuluyla on beş yıl geçmesiyle.

• Yasaklanmış hakların geri verilmesi kararı alınması koşulu aranmaksızın otuz yıl geçmesiyle.

3.3. Diğer Mahkûmiyetler

Yukarıdaki kapsama girmeyen diğer mahkûmiyetler bakımından arşiv kaydı, kaydın arşive alınma koşullarının oluştuğu tarihten itibaren beş yıl geçmesiyle tamamen silinir.

Uygulamada çok sorulan “sabıka kaydı beş yılda silinir mi” sorusunun cevabı budur: beş yıllık süre, hak yoksunluğuna neden olmayan mahkûmiyetler için ve arşive alınma koşullarının oluştuğu tarihten itibaren işler. Bu nedenle sürenin başlangıç tarihinin doğru belirlenmesi gerekir.

4. Talep Aranmaksızın Silinen Hâller

Kanun, bazı durumlarda kaydın başvuruya gerek olmaksızın silineceğini düzenler:

• Fiilin kanunla suç olmaktan çıkarılması hâlinde, bu suçtan mahkûmiyete ilişkin adli sicil ve arşiv kayıtları talep aranmaksızın tamamen silinir.

• Kanun yararına bozma veya yargılamanın yenilenmesi sonucunda verilen beraat ya da ceza verilmesine yer olmadığı kararının kesinleşmesi hâlinde, önceki mahkûmiyet kararına ilişkin adli sicil ve arşiv kaydı tamamen silinir.

• Akıl hastalığı nedeniyle hükmedilen güvenlik tedbirlerine ilişkin kayıtlar, infazının tamamlanmasıyla tamamen silinir.

5. Başvuru Nasıl Yapılır?

Şartları oluşan kayıtlar kural olarak kendiliğinden silinir ya da arşive alınır. Buna karşılık infazın tamamlandığı bilgisinin sisteme geç yansıması ya da tarihlerde uyumsuzluk bulunması gibi nedenlerle kayıt olduğu yerde kalabilir. Bu durumda başvuru yapılır.

5.1. e-Devlet Üzerinden Başvuru

Adli sicil silme ve düzeltme talepleri e-Devlet Kapısı üzerinden yapılabilmektedir. Başvuruda talebin konusu, hangi kayda ilişkin olduğu ve dayanağı açık biçimde belirtilmelidir.

Başvuru öncesinde kendi adli sicil ve arşiv kaydınızı sorgulayarak, hangi mahkûmiyetin hangi tarihte hangi mahkemece verildiğini ve infazın ne zaman tamamlandığını tespit etmek gerekir. Kanun, gerçek kişilerin güvenli kimlik doğrulama araçlarıyla kendi kayıtlarını sorgulayabileceğini düzenler.

5.2. Yazılı Başvuru

Talep, Adlî Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğüne ya da mahalli adli sicil birimlerine dilekçe ile de iletilebilir. Dilekçeye, infazın tamamlandığını gösteren belgeler ile mahkeme kararına ilişkin bilgilerin eklenmesi süreci hızlandırır.

Adli sicilin işleyişine ilişkin usul ve esaslar Adlî Sicil Yönetmeliği’nde düzenlenmiştir. Kanun ayrıca, kayıtların silinmesiyle ilgili kararları almak üzere üç hâkimden oluşan bir komisyon kurulacağını öngörmüştür.

6. Yasaklanmış Hakların Geri Verilmesi

Türk Ceza Kanunu dışındaki kanunların belli bir suçtan dolayı veya belli bir cezaya mahkûmiyete bağladığı hak yoksunluklarının giderilebilmesi için yasaklanmış hakların geri verilmesi yoluna gidilebilir. Bu kurum, 5352 sayılı Kanun’un 13/A maddesinde düzenlenmiştir.

6.1. Şartları

Türk Ceza Kanunu’nun 53. maddesinin beşinci ve altıncı fıkraları saklı kalmak kaydıyla iki şart aranır:

• Mahkûm olunan cezanın infazının tamamlandığı tarihten itibaren üç yıllık bir sürenin geçmiş olması.

• Kişinin bu süre zarfında yeni bir suç işlememiş olması ve hayatını iyi hâlli olarak sürdürdüğü hususunda mahkemede bir kanaat oluşması.

Mahkûm olunan cezanın infazına genel af veya etkin pişmanlık dışında başka bir hukuki nedenle son verilmişse, bu yola gidilebilmesi için hükmün kesinleştiği tarihten itibaren beş yıl geçmesi gerekir. Ancak bu süre, kişinin mahkûm olduğu hapis cezasına üç yıl eklenmek suretiyle bulunacak süreden az olamaz.

6.2. Usul

Karar, hükümlünün veya vekilinin talebi üzerine hükmü veren mahkemeden ya da hükümlünün ikametgâhının bulunduğu yerdeki aynı derecedeki mahkemeden istenir. Mahkeme kararını dosya üzerinde inceleme yaparak ya da Cumhuriyet savcısını ve hükümlüyü dinleyerek verebilir.

Bu karara karşı, hükümle ilgili olarak Ceza Muhakemesi Kanununda öngörülen kanun yoluna başvurulabilir. Karar kesinleştiğinde adli sicil arşivine kaydedilir. Kanun, bu yola başvurulması nedeniyle oluşan bütün masrafların hükümlü tarafından karşılanacağını düzenler.

7. Özel Durumlar

7.1. Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararları adli sicile kaydedilmez. Bu kararlar, Ceza Muhakemesi Kanunu uyarınca yalnızca bunlara mahsus bir sisteme kaydedilir ve bu kayıtlar ancak ilgili soruşturma ya da kovuşturmada kullanılmak üzere adli mercilerce istenebilir.

7.2. Beraat ve Kovuşturmaya Yer Olmadığı Kararları

Adli sicile kesinleşmiş mahkûmiyet hükümleri kaydedilir. Beraat kararı ya da kovuşturmaya yer olmadığına dair karar bir mahkûmiyet hükmü olmadığından adli sicile işlenmez.

7.3. Adlî Para Cezası ve Ertelenen Hapis Cezası

Adlî para cezasına mahkûmiyet hükümleri ile cezanın ertelenmesine ilişkin hükümler, adli sicil kaydına alınmadan doğrudan arşive kaydedilir. Bu nedenle bu mahkûmiyetlerde doğrudan arşiv kaydına ilişkin süreler uygulanır.

8. Ankara ve Yenimahalle’de Süreç

Adli sicil ve arşiv kaydının silinmesi merkezî bir işlem olduğundan, başvuru ikamet edilen ilçeye göre değişmez. Buna karşılık yasaklanmış hakların geri verilmesi talebinde hükmü veren mahkeme ya da ikametgâhın bulunduğu yerdeki aynı derecedeki mahkeme yetkilidir.

Ankara’da ikamet eden kişiler bakımından talep, bağlı bulunulan yargı çevresindeki ilgili ceza mahkemesine yöneltilir. Yenimahalle sınırları içinde ikamet edenler için de aynı kural geçerlidir. Sürece ilişkin genel çerçeve ceza hukuku sayfasında yer almaktadır.

Sık Sorulan Sorular

1. Adli sicil kaydı e-Devletten silinebilir mi?

Adli sicil silme ve düzeltme talepleri e-Devlet üzerinden iletilebilmektedir. Başvuru bir talep işlemidir; kaydın silinip silinmeyeceği kanundaki şartların gerçekleşmesine bağlıdır.

2. Adli sicil kaydı ne zaman silinir?

Cezanın veya güvenlik tedbirinin infazının tamamlanması, mahkûmiyeti bütün sonuçlarıyla ortadan kaldıran şikâyetten vazgeçme veya etkin pişmanlık, ceza zamanaşımının dolması ya da genel af hâllerinde kayıt adli sicilden silinerek arşive alınır.

3. Arşiv kaydı kaç yılda silinir?

Hak yoksunluğuna neden olmayan mahkûmiyetlerde arşive alınma koşullarının oluştuğu tarihten itibaren beş yıl geçmesiyle silinir. Hak yoksunluğuna neden olan mahkûmiyetlerde ise on beş veya otuz yıllık süreler uygulanır.

4. Hangi mahkûmiyetler beş yılda silinir?

Anayasa’nın 76. maddesi ile Türk Ceza Kanunu dışındaki kanunlarda bir hak yoksunluğuna neden olmayan mahkûmiyetler beş yıllık süreye tabidir.

5. Adli sicil kaydı ile arşiv kaydı arasındaki fark nedir?

Adli sicile kesinleşmiş mahkûmiyet hükümleri kaydedilir. Şartlar oluştuğunda kayıt adli sicilden silinip arşive aktarılır; arşiv kaydı ise ayrı sürelere tabi olarak tamamen silinir.

6. Adlî para cezası adli sicile işler mi?

Adlî para cezasına mahkûmiyet hükümleri adli sicil kaydına alınmadan doğrudan arşive kaydedilir.

7. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı adli sicile işler mi?

İşlemez. Bu kararlar yalnızca kendilerine mahsus bir sisteme kaydedilir ve ancak ilgili soruşturma ya da kovuşturmada kullanılmak üzere adli mercilerce istenebilir.

8. Yasaklanmış hakların geri verilmesi nedir?

Türk Ceza Kanunu dışındaki kanunların belli bir suça veya cezaya bağladığı hak yoksunluklarının giderilmesi için başvurulan yoldur. İnfazın tamamlanmasından itibaren üç yıl geçmesi ve bu sürede yeni bir suç işlenmemiş olması aranır.

9. Süresi dolduğu hâlde kayıt silinmemişse ne yapılmalı?

Adlî Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğüne ya da mahalli adli sicil birimlerine, e-Devlet üzerinden veya dilekçeyle silme ve düzeltme talebinde bulunulmalıdır. İnfazın tamamlandığını gösteren belgelerin eklenmesi yararlı olur.

10. Fiil suç olmaktan çıkarılırsa kayıt silinir mi?

Silinir. Fiilin kanunla suç olmaktan çıkarılması hâlinde bu suçtan mahkûmiyete ilişkin adli sicil ve arşiv kayıtları talep aranmaksızın tamamen silinir.

11. Beraat kararı adli sicile işler mi?

İşlemez. Adli sicile kesinleşmiş mahkûmiyet hükümleri kaydedilir; beraat bir mahkûmiyet hükmü değildir.

12. Arşiv kaydı iş başvurularında görünür mü?

Arşiv bilgileri gizlidir ve yalnızca kanunda sayılan kişi ve mercilere verilebilir. Kişinin kendisi veya vekâletnamede açıkça yetkilendirilmiş vekili kullanış amacını belirterek isteyebilir; kamu kurum ve kuruluşları ise ancak özel kanunlarda gösterilen hâllerde talep edebilir. Kayda ilişkin değerlendirme için iletişim sayfasındaki bilgiler üzerinden randevu alınabilir.

Yasal Uyarı: Bu web sitesinde yer alan bilgiler, yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Bu sitedeki bilgilerin kullanımı, hiçbir şekilde avukat-müvekkil ilişkisi oluşturmaz. İçerikte yer alan bilgilere dayanarak hareket etmeden önce, özel hukuki durumunuzla ilgili olarak mutlaka bu alanda çalışan bir avukata danışmanız tavsiye edilir.