Boşanma Davasında Hâkim Eşlere Neler Sorar?


Duruşma günü yaklaşırken insanın aklına çoğu zaman aynı soru gelir: “Hâkim neden boşanmak istediğimi sorarsa ne kadar anlatmalıyım?” Anlaşmalı boşanmada hâkim, eşlerin gerçekten boşanmak isteyip istemediğini ve anlaştıkları koşulları her birinden dinler. Çekişmeli davada ise sorular, tarafların hangi olay veya taleplerde anlaşamadığına göre değişir. Her dosyada sorulan sabit bir soru listesi yoktur.
1. Anlaşmalı Boşanmada Hâkim Ne Öğrenmek İster?
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 166. maddesinin üçüncü fıkrasına göre, bu yolla boşanmak için evliliğin en az bir yıl sürmüş olması gerekir. Eşlerin birlikte başvurması veya birinin diğerinin davasını kabul etmesi yeterli değildir. Hâkim iki eşi de bizzat dinler; boşanma iradelerini serbestçe açıklayıp açıklamadıklarını ve boşanmanın mali sonuçlarıyla çocukların durumuna ilişkin anlaşmayı inceler.
Hâkim, örneğin “Protokoldeki imza size mi ait?”, “Bu koşulları bugün de kabul ediyor musunuz?” veya “Çocuğun tatil döneminde diğer ebeveynle ne zaman kalacağını aynı şekilde mi anlıyorsunuz?” diye sorabilir. Burada önemli olan bir cümleyi ezberlemek değil, imzalanan metnin sizin hayatınızda ne anlama geldiğini bilmektir. Emin olmadığınız bir maddeye yalnız duruşma kısa sürsün diye “Kabul ediyorum” demeyin.
Hâkim, tarafların ve çocukların çıkarları gerektiriyorsa düzenlemede değişiklik önerebilir. Anlaşmalı boşanma için bu değişikliklerin taraflarca da kabul edilmesi gerekir. Protokol henüz hazırlanıyorsa anlaşmalı boşanma protokolünde yer alan hükümler kira, ödeme ve teslim gibi konuların nasıl açıklığa kavuşturulabileceğine örnek verir.
2. Çekişmeli Boşanmada İlk Duruşmada Neler Sorulur?
Çekişmeli davada ilk duruşma ön inceleme niteliğindeyse asıl amaç, davanın hangi noktalarda devam edeceğini belirlemektir. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 31 ve 140. maddeleri çerçevesinde hâkim, belirsiz bir anlatımın açıklanmasını isteyebilir ve tarafların uyuştukları ya da uyuşmadıkları hususları belirler. Bunun için her olayın ilk duruşmada bütün ayrıntılarıyla yeniden anlatılması gerekmez.
Örneğin dilekçede “Uzun süredir ayrı yaşıyoruz” denmişse, ayrılığın ne zaman başladığı ve yeniden aynı konutta yaşanıp yaşanmadığı sorulabilir. Bir tartışmanın görüldüğü ileri sürülüyorsa, o sırada kimin nerede bulunduğu açıklığa kavuşturulabilir. Tarihi tam hatırlamıyorsanız kesin bir gün söylemek yerine hatırladığınız zaman aralığını belirtin. Bildiğiniz olayla başkasından duyduğunuz bilgiyi birbirinden ayırın.
3. Çocuklar, Nafaka ve Giderler Hakkında Hangi Sorular Gelebilir?
Çocuğun okulunu, bakımını ve sağlık ihtiyaçlarını kimin takip ettiği; diğer ebeveynle görüşmesinin nasıl yürüdüğü gibi sorular, mahkemenin önerilen düzeni anlamasına yardımcı olur. “İki haftada bir görsün” sözünün uygulamada ne anlama geldiği bile eşler arasında farklı anlaşılabilir: Çocuk hangi gün, nereden alınacak ve ne zaman geri bırakılacak? Çocuğa taraf seçtirmek veya ona mahkemede ne söyleyeceğini öğretmek uygun değildir. Velayet tartışmalıysa mahkemenin değerlendirdiği ölçütleri velayetin değiştirilmesi rehberinde inceleyebilirsiniz.
Bir nafaka talebi varsa düzenli gelir kadar düzenli giderlerin ne olduğu da sorulabilir. Örneğin bir eş eğitim giderlerini ayrıca üstlenmişse, okul ücretinin aylık ödemenin içinde mi yoksa dışında mı olduğu önemlidir. “Bütün giderleri paylaşacağız” gibi genel bir ifadenin yerine hangi ödemelerin kastedildiğini açıklamak ilerideki anlaşmazlıkları azaltabilir. Her dosyada ücret, tazminat, ev veya ziynet hakkında aynı sorular sorulmaz.
4. Eşin Dinlenmesi ile Tanığın Dinlenmesi Arasındaki Fark Nedir?
Eş, davanın tarafıdır; kendi talebini ve bildiği olayları anlatır. Tanık ise taraflardan başka bir kişidir ve kendisine sorulan olay hakkında bilgisine başvurulur. Tarafa duruşmada açıklama sorulması da her zaman HMK m.169 ve devamında düzenlenen isticvap, yani tarafın belirli vakıalar hakkında özel usulle sorgulanması, anlamına gelmez. Çağrı kâğıdında hangi işlem için hazır bulunmanız istendiğine bakın.
Tanığın hangi olayı gördüğü ve duyuma dayalı anlatımın nasıl değerlendirildiği ayrı bir konudur. Bu konuda boşanma davasında tanıkların dinlenmesi yazısına bakabilirsiniz. Eşe ve tanığa aynı ifadeyi ezberletmek, dosyayı açıklamak yerine anlatımlar arasındaki ayrımı ortadan kaldırır.
5. Protokol Dosyaya Verildiyse Neden Yine Duruşma Yapılır?
Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 28.04.2026 tarihli, E.2026/2707, K.2026/4748 sayılı kararı bu soruya somut bir örnek verir. Karşılıklı boşanma davaları reddedilmiş, karar henüz kesinleşmeden eşlerden birinin vekili tarafların anlaşmalı boşanma protokolü düzenlediğini bildirmişti. Daire protokolü kendisi onaylayarak boşanmaya karar vermedi. Tarafların duruşmaya çağrılıp bizzat dinlenmesi ve talepleri hakkında buna göre karar verilmesi için hükmü bozdu.
Duruşma öncesinde en yararlı hazırlık, mahkemenin ne soracağını tahmin etmek yerine dilekçeniz, varsa imzaladığınız protokol ve size gönderilen davetiyeyi birlikte okumaktır. Ankara’da mahkemenin adı kadar adliye binası ve salon bilgisi de önemlidir; önceki bir dosyanın adresine değil, kendi duruşma bilginize bakın. Söylenen bir sözün tutanağa farklı geçtiğini fark ederseniz hangi ifadenin düzeltilmesini istediğinizi o sırada açıkça belirtin.
6. Sıkça Sorulan Sorular
1. Hâkim ilk olarak neden boşanmak istediğimi mi sorar?
Zorunlu bir ilk soru yoktur. Davanın türüne ve duruşmanın aşamasına göre önce kimlik, talepler veya anlaşma koşulları üzerinde durulabilir.
2. Anlaşmalı boşanmada avukatım benim yerime cevap verebilir mi?
Boşanma iradenizi siz açıklarsınız. TMK m.166/3 uyarınca hâkim her iki eşi de bizzat dinler.
3. Protokolü imzaladım ama artık bir maddeyi kabul etmiyorum. Ne söylemeliyim?
Hangi maddeyi neden kabul etmediğinizi açıkça belirtin. Hâkim, o koşul üzerinde anlaşma sürüyormuş gibi karar veremez.
4. Evliliğim bir yılı doldurmadı. İkimiz de boşanmak istesek yeter mi?
TMK m.166/3'teki anlaşmalı boşanma yolu için en az bir yıl gerekir. Başka bir boşanma sebebinin koşulları ayrıca incelenir.
5. Çekişmeli davada eşim her şeyi kabul ederse dava o gün biter mi?
Kesin değildir. TMK m.184 uyarınca boşanma davalarında tarafların ikrarı hâkimi bağlamaz; anlaşmalı boşanmanın koşulları ayrıca değerlendirilir.
6. Duruşmada bir olayın tarihini unuttum. Ne yapmalıyım?
Tam günü hatırlamadığınızı söyleyebilirsiniz. Hatırladığınız dönem veya olay sırası varsa bunu belirtin.
7. Çocuklarımızla ilgili hangi konular sorulabilir?
Günlük bakım, eğitim, sağlık, görüşme düzeni ve giderlerin nasıl karşılanacağı dosyaya göre sorulabilir.
8. Hâkim protokoldeki çocukla görüşme günlerini değiştirebilir mi?
Çocuğun çıkarı gerektiriyorsa değişiklik önerebilir. Anlaşmalı boşanma için önerilen değişikliklerin taraflarca da kabulü gerekir.
9. Çekişmeli davanın ilk duruşmasında tanıklar mutlaka dinlenir mi?
Hayır. Ön inceleme ile delillerin toplandığı tahkikat farklı aşamalardır. Dosyanızdaki ara karar ve davetiyeyi kontrol edin.
10. Hâkim gelirimi sorarsa yalnız maaşımı mı söylemeliyim?
Sorunun kapsamına uygun cevap verin. Geliriniz düzensizse bunu, gider veya başka gelir sorulduysa ilgili kalemleri ayrıca açıklayın.
11. Anlamadığım bir sorunun tekrarını isteyebilir miyim?
Evet. Bir tarih, kişi ya da protokol maddesinin kastedilip kastedilmediğini sorarak tereddüdünüzü giderebilirsiniz.
12. Eşimden farklı cevap verdim diye davayı otomatik olarak kaybeder miyim?
Hayır. Mahkeme uyuşmazlığı, beyanları ve dosyadaki delilleri birlikte değerlendirir. Anlaşmalı davada ise hangi konuda anlaşma sağlanamadığı önem taşır.
Yasal Uyarı: Bu web sitesinde yer alan bilgiler, yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Bu sitedeki bilgilerin kullanımı, hiçbir şekilde avukat-müvekkil ilişkisi oluşturmaz. İçerikte yer alan bilgilere dayanarak hareket etmeden önce, özel hukuki durumunuzla ilgili olarak mutlaka bu alanda çalışan bir avukata danışmanız tavsiye edilir.



Yorumlar