Boşanma Davasında Tanık: Kimler Dinlenir, Neler Sorulur?

Çekişmeli boşanma davalarının büyük bölümünde iddialar, evin içinde yaşanan ve yazılı bir belgeye dökülmemiş olaylara dayanır. Bu nedenle tanık beyanı, boşanma davalarında en sık başvurulan delil türüdür. Buna karşılık tanık deliline ilişkin usul kuralları, taraflarca en çok yanlış bilinen konular arasında yer alır.

Aşağıda; kimlerin tanık olarak gösterilebileceği, akrabaların dinlenip dinlenemeyeceği, tanık listesinin ne zaman verileceği, duruşmada nelerin sorulduğu ve tanığın gelmemesi hâlinde ne olacağı Ankara uygulamasıyla birlikte açıklanmaktadır.

Tanık Delili Boşanma Davasında Neden Belirleyicidir

Boşanma sebepleri, çoğunlukla tarafların birbirine karşı davranışlarına ilişkindir. Evlilik birliğinin temelinden sarsılması, hakaret, şiddet, güven sarsıcı davranış ya da terk gibi iddiaların hepsi, dış dünyaya yansıyan olaylarla ispatlanır. Bu olayların çoğuna komşular, aile üyeleri veya iş arkadaşları tanık olur.

Boşanma sebeplerinin kanundaki düzenlenişi ve her birinin ispat yükü bakımından genel boşanma sebepleri ve şiddetli geçimsizlik başlıklı yazımız ayrıntılı bilgi içermektedir. Özel boşanma sebeplerinden hayata kast, pek kötü muamele ve onur kırıcı davranış bakımından ise tanık beyanının ağırlığı daha da artar.

Kimler Tanık Olarak Gösterilebilir

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu uyarınca davada taraf olmayan kişiler tanık olarak gösterilebilir. Kural bu kadar geniştir; kanun, tanıklık yapabilecek kişileri sınırlı biçimde saymamıştır.

Bu çerçevede aşağıdaki kişiler tanık olarak bildirilebilir:

• Tarafların anne ve babası, kardeşleri ve diğer akrabaları

• Komşular, apartman görevlisi ve site yönetimi çalışanları

• Arkadaşlar ve iş arkadaşları

• Taraflarla hiçbir bağı bulunmayan üçüncü kişiler

• Olayı gören esnaf, kolluk görevlisi veya sağlık personeli

Tanığın, gördüğü veya duyduğu olayı anlatabilecek ayırt etme gücüne sahip olması aranır. Davanın tarafı olan eşler ise tanık olarak dinlenemez; onların anlattıkları beyan niteliğindedir ve delil değeri farklıdır.

Akrabalar, Anne ve Baba Tanıklık Yapabilir mi

Uygulamada en sık sorulan soru budur. Akraba olmak tanıklığa engel değildir. Anne, baba ve kardeşler de tanık olarak dinlenebilir. Bu kişilerin beyanları dosyaya girer ve hâkim tarafından değerlendirilir.

Bununla birlikte akrabaların beyanı, taraflarla yakınlıkları gözetilerek değerlendirilir. Bu nedenle akraba tanıkların yanında tarafsız tanıkların da bildirilmesi, dosyanın ispat gücünü artırır. Komşu, apartman görevlisi veya iş arkadaşı gibi bağımsız tanıkların anlatımları, akraba beyanlarını destekleyici nitelik taşır.

Yakınlık, çekinme hakkı bakımından ayrı bir sonuç doğurur. Belirli derecedeki hısımlar, tanıklık yapmaya zorlanamaz; bu konu aşağıda ele alınmaktadır.

Müşterek Çocuğun Tanıklığı

Müşterek çocuğun tanık olarak dinlenmesi, uygulamada mümkün olduğunca kaçınılan bir yoldur. Çocuğun anne ve babasına ilişkin olayları mahkeme huzurunda anlatması, çocuğun ruhsal bütünlüğü bakımından ağır sonuçlar doğurabilir.

Velayet bakımından çocuğun görüşünün alınması gereken hâllerde, bu görüş kural olarak tanıklık yoluyla değil, uzman incelemesi kapsamında alınır. Mahkeme, pedagog, psikolog veya sosyal çalışmacıdan görüş isteyerek çocuğun beyanını dolaylı biçimde değerlendirir.

Bu nedenle müşterek çocuğun tanık listesine yazılması, dosya bakımından beklenen yararı çoğu zaman sağlamaz.

Tanıklıktan Çekinme Hakkı

Tanık olarak çağrılan herkes, tanıklık yapmak zorunda değildir. Kanun, belirli hâllerde çekinme hakkı tanımıştır. Bu hâller ana hatlarıyla şunlardır:

• Kişisel nedenler: Taraflarla belirli derecede hısımlık bağı bulunan kişiler tanıklıktan çekinebilir.

• Sır nedeniyle çekinme: Mesleği veya sanatı gereği kendisine sır olarak bildirilen hususlarda tanıklıktan çekinme hakkı bulunur.

• Menfaat ihlali tehlikesi: Beyanı kendisini veya yakınlarını doğrudan zarara sokacak kişi çekinebilir.

Çekinme sebebinin mahkemeye bildirilmesi ve mahkemece değerlendirilmesi gerekir. Sebep yerinde görülmezse tanık, beyanda bulunmakla yükümlü tutulur. Kanuni bir sebep olmaksızın tanıklıktan çekinen kişi bakımından yaptırım öngörülmüştür.

Tanık Listesi Ne Zaman ve Nasıl Verilir

Tanık delili, kendiliğinden dosyaya girmez. Usulüne uygun biçimde bildirilmesi gerekir. Uygulamada izlenen sıra şu şekildedir:

Dilekçelerde Delil Olarak Bildirme

Tanık deliline dayanıldığının, dava dilekçesinde veya cevap dilekçesinde belirtilmesi gerekir. Delil olarak hiç bildirilmemiş tanığın sonradan dinletilmesi, karşı tarafın açık rızası bulunmadıkça mümkün olmaz.

Tanık Listesinin Sunulması

Ön inceleme aşamasından sonra mahkeme, tanıkların ad, soyad ve adreslerinin bildirilmesi için kesin süre verir. Bu süre içinde liste sunulmazsa tanık delilinden vazgeçilmiş sayılabilir. Adresin eksik veya hatalı bildirilmesi, davetiyenin tebliğ edilememesine ve sürecin uzamasına yol açar.

Gider Avansı ve Davetiye

Tanığın çağrılması için gerekli tebligat ve tanık ücreti giderleri, gider avansından karşılanır. Avansın tamamlanmaması hâlinde davetiye çıkarılmaz. Mahkeme, tanığı davetiye ile çağırır; davetiyede tanıklık yapılacak konu ve gelmemenin sonuçları belirtilir.

Dinlenme ve Tutanak

Tanıklar kural olarak ayrı ayrı dinlenir ve birbirlerinin beyanlarını duymalarına izin verilmez. Beyanlar duruşma tutanağına geçirilir; tutanak, tanığa okunarak imzalatılır. Tanıklar dinlendikten sonra taraflara beyanlara karşı diyeceklerini sunmaları için süre verilir.

Duruşmada Neler Sorulur, Neler Anlatılabilir

Tanık, yalnızca bizzat gördüğü, duyduğu veya bildiği olayları anlatır. Duyum ve tahminler ile taraflardan biri hakkındaki genel kanaatler, delil değeri taşımaz.

Duruşmada genellikle şu konular sorulur:

• Tarafları ne zamandan beri ve hangi sıfatla tanıdığı

• Anlattığı olayın tarihi, yeri ve olay sırasında kimlerin bulunduğu

• Olayı doğrudan mı gördüğü, yoksa başkasından mı duyduğu

• Eşlerin birbirine karşı davranışlarına ilişkin gözlemleri

• Varsa çocukların bakımı ve eğitimine ilişkin bildikleri

• Ekonomik ve sosyal duruma ilişkin gözlemleri

Tanığa, cevabı yönlendiren veya cevabı içinde taşıyan sorular sorulamaz. Taraf vekilleri, hâkimin izniyle doğrudan soru sorabilir.

Tanık beyanı tek başına da değerlendirilebilir; ancak diğer delillerle birlikte ele alındığında ispat gücü artar. Dijital delillerin hukuka uygunluğu bakımından boşanmada WhatsApp mesajları ve ses kaydı yazımız incelenebilir.

Tanık Gelmezse veya Gelmek İstemezse

Usulüne uygun olarak davet edilmesine karşın mazeret bildirmeksizin gelmeyen tanık hakkında iki sonuç doğar. Tanık, gelmemesi sebebiyle doğan giderlere ve öngörülen disiplin para cezasına mahkûm edilebilir; ayrıca zorla getirilmesine karar verilebilir.

Tanığın gelmemesi, davanın kendiliğinden reddine yol açmaz. Mahkeme, dosyadaki diğer delillerle karar verebileceği kanaatine ulaşırsa tanığın dinlenmesinden vazgeçebilir. Tanık sayısının gereğinden fazla olduğu hâllerde de hâkim, dinlemeyi sınırlandırabilir.

Şehir dışında bulunan tanıklar, bulundukları yer mahkemesi aracılığıyla (istinabe yoluyla) ya da mahkemenin uygun görmesi hâlinde ses ve görüntü nakli yoluyla dinlenebilir.

Yalan Tanıklığın Sonuçları

Tanık, beyanına başlamadan önce yemin eder. Gerçeğe aykırı beyanda bulunmak, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu kapsamında yalan tanıklık suçunu oluşturur ve hapis cezası öngörülmüştür.

Bu nedenle tanıklık, taraflardan birine yardım etmek amacıyla üstlenilecek bir iş değildir. Bilmediği bir olayı anlatan veya bildiğini değiştirerek aktaran kişi, kendisi bakımından ceza sorumluluğu doğurur. Tanık olarak çağrıldıktan sonra izlenecek yol konusunda karakola ifadeye çağrıldım başlıklı yazımızda şüpheli, tanık ve müşteki sıfatları arasındaki farklar açıklanmıştır.

Tanığa Ödenen Ücret ve Giderler

Tanıklık, kişiye masraf yüklemez. Tanığa; kaybettiği zamanla orantılı bir ücret ile yol, konaklama ve beslenme giderleri ödenir. Bu ödemeler, tanığı gösteren tarafın yatırdığı gider avansından karşılanır.

Tanık, duruşma sonunda mahkeme kalemine başvurarak ücretini talep edebilir. Ücretin istenmemiş olması, beyanın geçerliliğini etkilemez.

Ankara'da Aile Mahkemeleri ve Yenimahalle Uygulaması

Boşanma davaları aile mahkemelerinde görülür. Ankara'da Yenimahalle, Çankaya, Keçiören, Altındağ, Mamak, Pursaklar ve Gölbaşı gibi ilçelerde ikamet edenlerin dosyaları Ankara Adliyesi aile mahkemelerinde; Sincan, Etimesgut ve Kahramankazan gibi ilçelerde ikamet edenlerin dosyaları ise Ankara Batı Adliyesi'nde görülmektedir. İlçe-adliye eşleştirmesi için Ankara'da hangi adliyeye gidilir rehberimize bakılabilir.

Yenimahalle'de Batıkent, Demetevler, Şentepe, Ostim, İvedik, Ergazi, Karşıyaka, Çiğdemtepe ve Macun çevresinden gelen dosyalarda tanıklar çoğunlukla komşular ve apartman görevlileri arasından bildirilmektedir. Apartman ve site yaşamının yoğun olduğu bu bölgelerde, site yönetimi kayıtları ve güvenlik görevlisi beyanları tanık deliliyle birlikte değerlendirilir.

Tebligat aşamasında yapılacaklar ve süreler bakımından bana boşanma davası açıldı yazımız yol göstericidir. Tarafların anlaşması hâlinde izlenecek yol için ise Ankara'da anlaşmalı boşanma süreci yazımız incelenebilir.

Sık Sorulan Sorular

Boşanma davasında kimler tanık olabilir?

Davada taraf olmayan herkes tanık olarak gösterilebilir. Anne, baba, kardeş, komşu, arkadaş ve iş arkadaşı dâhil olmak üzere olayı bilen kişiler bildirilebilir. Davanın tarafı olan eşler tanık olarak dinlenemez.

Akraba tanıklık yapabilir mi?

Yapabilir. Akrabalık tanıklığa engel değildir. Ancak belirli derecedeki hısımların çekinme hakkı bulunur ve beyanları, taraflarla yakınlıkları gözetilerek değerlendirilir.

Tanık listesi ne zaman verilir?

Tanık deliline dayanıldığı dilekçelerde belirtilir; tanıkların ad, soyad ve adresleri ise mahkemenin ön inceleme sonrası verdiği kesin süre içinde sunulur. Süre kaçırılırsa tanık delilinden vazgeçilmiş sayılabilir.

Boşanma davasında şahit gelmezse ne olur?

Usulüne uygun davet edilmesine karşın mazeretsiz gelmeyen tanık, giderlere ve disiplin para cezasına mahkûm edilebilir; zorla getirilmesine de karar verilebilir. Mahkeme, diğer delillerle karar verebileceği kanaatine ulaşırsa tanığın dinlenmesinden vazgeçebilir.

Tanıklar dinlendikten sonra karar verilir mi?

Tanıkların dinlenmesi tek başına yargılamayı sona erdirmez. Beyanlara karşı diyecekler alınır, varsa bekletilen diğer deliller toplanır ve ardından karar aşamasına geçilir.

Müşterek çocuk tanık olarak dinlenebilir mi?

Hukuken mutlak bir yasak bulunmamakla birlikte uygulamada bu yoldan kaçınılır. Çocuğun velayete ilişkin görüşü, tanıklık yerine uzman incelemesi kapsamında değerlendirilir.

Tanık Sayısı Sınırlandırılabilir mi

Mahkeme, aynı olayı anlatmak üzere gösterilen tanıkların sayısını sınırlandırabilir. Bu yetki, yargılamanın makul sürede tamamlanmasına hizmet eder. Bu nedenle tanık listesinde her tanığın hangi olaya ilişkin dinleneceğinin belirtilmesi yararlıdır.

Uygulamada yüksek sayıda tanık bildirmek, dosyanın gücünü artırmaz. Olayı doğrudan bilen az sayıda tanık, olayı duyumla bilen çok sayıda tanıktan daha etkilidir.

Anlaşmalı Boşanmada Tanık Gerekir mi

Anlaşmalı boşanmada taraflar, boşanmanın malî sonuçları ve çocukların durumu konusunda anlaştıklarını bir protokolle mahkemeye sunar. Bu yolda kusur araştırması yapılmadığından tanık dinlenmesine kural olarak gerek kalmaz.

Mahkeme, tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbest olup olmadığını denetler. Anlaşmalı boşanmanın koşulları ve protokolün içeriği bakımından Ankara'da anlaşmalı boşanma süreci yazımız incelenebilir.

Tanık Beyanının Nafaka ve Velayete Etkisi

Tanık beyanı yalnızca boşanma sebebinin ispatı bakımından değil, boşanmanın sonuçları bakımından da değerlendirilir.

• Kusur ve tazminat: Tarafların kusur durumu, maddi ve manevi tazminat taleplerinin dayanağıdır.

• Yoksulluk nafakası: Kusur durumu ile tarafların ekonomik ve sosyal koşullarına ilişkin gözlemler etkili olur.

• Velayet: Çocukla ilgilenme, bakım ve eğitim konusundaki gözlemler dikkate alınır; ancak velayet incelemesinde uzman raporu belirleyici ağırlık taşır.

• İştirak nafakası: Tarafların gelir ve yaşam düzeyine ilişkin beyanlar, takdirde yardımcı olur.

Bu nedenle tanık listesi hazırlanırken, yalnızca boşanma sebebini değil, talep edilen diğer kalemleri de bilen kişilerin gösterilmesi yerinde olur.

Değerlendirme

Tanık delilinde sonucu belirleyen iki unsur bulunur: tanığın olayı doğrudan bilmesi ve usul kurallarına zamanında uyulması. Doğru kişilerin bildirilmesi kadar, listenin süresinde ve eksiksiz sunulması da önemlidir.

Somut durumunuza ilişkin değerlendirme için aile hukuku sayfamızı inceleyebilir, Yenimahalle'deki büromuza başvurabilir veya iletişim sayfamızdaki bilgilerden yararlanabilirsiniz. Aile hukukuna ilişkin genel bilgilendirme içeriklerine Hukuk Anlatır üzerinden de ulaşılabilir.

Yasal Uyarı: Bu web sitesinde yer alan bilgiler, yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Bu sitedeki bilgilerin kullanımı, hiçbir şekilde avukat-müvekkil ilişkisi oluşturmaz. İçerikte yer alan bilgilere dayanarak hareket etmeden önce, özel hukuki durumunuzla ilgili olarak mutlaka bu alanda çalışan bir avukata danışmanız tavsiye edilir.