Memurun Görevden Uzaklaştırılması (657 s. K. 137-145): Süre, Maaş Kesintisi, Kaldırılması ve Dava Yolu

Görevden uzaklaştırma, görevi başında kalmasında sakınca görülen memur hakkında alınan geçici bir ihtiyati tedbirdir; bir disiplin cezası değildir. Tedbir süresince memura aylığının üçte ikisi ödenir; disiplin kovuşturması nedeniyle uzaklaştırma en çok üç ay sürebilir, ceza kovuşturması nedeniyle uzaklaştırmada ise amir memurun durumunu her iki ayda bir incelemek zorundadır. Tedbir bir idari işlem olduğundan, tebliğinden itibaren altmış gün içinde iptal davasına konu edilebilir.

Aşağıda 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 137 ilâ 145. maddeleri çerçevesinde tedbirin niteliği, yetkili amirler, soruşturma zorunluluğu, mali haklar, süre sınırları, tedbirin kaldırılması ve dava yolu açıklanmaktadır.

1. Tedbirin Niteliği ve Kapsamı

657 sayılı Kanun’un 137. maddesine göre görevden uzaklaştırma, Devlet kamu hizmetlerinin gerektirdiği hâllerde, görevi başında kalmasında sakınca görülecek Devlet memurları hakkında alınan ihtiyati bir tedbirdir ve soruşturmanın herhangi bir safhasında alınabilir. Tedbir, memurun suçlu olduğunu göstermez; amacı soruşturmanın sağlıklı yürütülmesi ve hizmetin korunmasıdır.

Haklarında mahkemelerce cezai kovuşturma yapılan memurlar da aynı yetkililerce görevden uzaklaştırılabilir (m. 140). Dolayısıyla tedbir iki kaynaktan doğabilir: idari (disiplin) soruşturması veya adli (ceza) kovuşturması.

2. Görevden Uzaklaştırmaya Yetkili Amirler

138. maddeye göre görevden uzaklaştırmaya yetkili olanlar şunlardır:

• Atamaya yetkili amirler.

• Bakanlık ve genel müdürlük müfettişleri.

• İllerde valiler.

• İlçelerde kaymakamlar (ilçe idare şube başkanları hakkında valinin muvafakati şarttır).

Valiler ve kaymakamlar tarafından alınan görevden uzaklaştırma tedbiri memurun kurumuna derhâl bildirilir. Yetkisiz bir amir tarafından alınan tedbir, yetki yönünden hukuka aykırıdır ve iptal davasında öncelikle ileri sürülür.

3. On İş Günü İçinde Soruşturma Zorunluluğu

139. maddeye göre görevinden uzaklaştırılan memur hakkında görevden uzaklaştırmayı izleyen on iş günü içinde soruşturmaya başlanması şarttır. Memuru görevden uzaklaştırdıktan sonra hakkında derhâl soruşturmaya başlamayan, keyfî olarak veya garaz ya da kin dolayısıyla bu tasarrufu yaptığı yaptırılan soruşturma sonunda anlaşılan amirler hukuki, mali ve cezai sorumluluğa tabidir.

Bu hüküm, tedbirin bir cezalandırma aracına dönüşmesini önler. On iş günü içinde soruşturma başlatılmamışsa bu durum, tedbirin hukuka aykırılığı yönünden dava dilekçesinde belirtilmelidir.

4. Aylık ve Sosyal Haklar

Kanun’un 141. maddesine göre görevden uzaklaştırılan ve görevi ile ilgili olsun veya olmasın herhangi bir suçtan tutuklanan ya da gözaltına alınan memurlara bu süre içinde aylıklarının üçte ikisi ödenir; sosyal hak ve yardımlardan yararlanmaya devam ederler.

143. maddede sayılan durumlar gerçekleşirse (memurluktan çıkarma dışında bir disiplin cezası, beraat, yargılamanın men’i, genel af, memurluğa engel olmayan ertelenmiş ceza) aylıkların kesilen üçte biri memura ödenir ve görevden uzakta geçen süre kademe ilerlemesinde değerlendirilir. Yani tedbir haksız çıkarsa mali kayıp geriye dönük giderilir.

5. Süre Sınırları

145. maddeye göre görevden uzaklaştırma, bir disiplin kovuşturması icabından olduğu takdirde en çok üç ay devam edebilir; bu süre sonunda hakkında bir karar verilmediği takdirde memur görevine başlatılır. Bir ceza kovuşturması icabından olduğu takdirde ise görevden uzaklaştırmaya yetkili amir (müfettişlerin uzaklaştırdığı memurlar hakkında atamaya yetkili amir), ilgilinin durumunu her iki ayda bir inceleyerek görevine dönüp dönmemesi hakkında bir karar verir ve ilgiliye yazıyla tebliğ eder.

Ceza kovuşturması nedeniyle uzaklaştırmada üç aylık üst sınır uygulanmaz; ancak iki aylık inceleme yükümlülüğü yerine getirilmemişse bu ihmal, tedbirin sürdürülmesine ilişkin işlemin hukuka aykırılığı olarak ileri sürülebilir.

6. Tedbirin Kaldırılması ve Göreve Başlatma

142. maddeye göre soruşturma sonunda disiplin yüzünden memurluktan çıkarma veya cezai bir işlem uygulanmasına lüzum kalmayan memurlar için tedbir, 138. maddedeki yetkililerce (müfettişlerce uzaklaştırılanlar hakkında atamaya yetkili amirlerce) derhâl kaldırılır. Tedbiri kaldırmayan görevli hakkında 139. madde hükmü uygulanır.

143. maddeye göre soruşturma veya yargılama sonunda haklarında memurluktan çıkarmadan başka bir disiplin cezası verilenler, yargılamanın men’ine veya beraatına karar verilenler, kovuşturması genel afla kaldırılanlar ve memurluğa engel olmayacak bir ceza ile hükümlü olup cezası ertelenenler hakkındaki tedbir, bu kararların kesinleşmesi üzerine kaldırılır. 144. maddeye göre ayrıca, memurun soruşturmaya konu fiillerinin hizmetin devamına engel olmadığı hâllerde tedbir her zaman kaldırılabilir.

7. Dava Yolu

Görevden uzaklaştırma ve tedbirin sürdürülmesine ilişkin kararlar birer idari işlemdir. İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 7. maddesine göre iptal davası, işlemin yazılı bildirimini izleyen günden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde açılır. Dilekçede yetkisizlik, on iş günü içinde soruşturma başlatılmaması, süre sınırlarının aşılması ve tedbirin gerekçesizliği gibi hukuka aykırılıklar somut belgelerle gösterilmelidir.

Dava dilekçesinde yürütmenin durdurulması da istenebilir; şartları ve itiraz usulü yürütmenin durdurulması yazısında açıklanmıştır. Tedbir haksız çıkarsa kesilen aylıklar kanun gereği ödenir; ayrıca uğranılan diğer zararlar için tam yargı davası gündeme gelebilir.

8. Ankara’da Uygulama

Ankara’daki kamu kurumlarında görevli memurlar hakkındaki görevden uzaklaştırma işlemlerine karşı davalar Ankara idare mahkemelerinde açılır. İlk görüşmeye görevden uzaklaştırma yazısı ve tebliğ tarihi, soruşturma onayı veya ceza dosyası bilgileri, maaş bordroları ve varsa iki aylık inceleme yazıları getirilmelidir. Genel çerçeve idare hukuku sayfasındadır.

9. Sık Sorulan Sorular

1. Görevden uzaklaştırma bir disiplin cezası mıdır?

Hayır. Görevi başında kalmasında sakınca görülen memur hakkında alınan geçici bir ihtiyati tedbirdir; soruşturmanın herhangi bir aşamasında alınabilir.

2. Memuru kim görevden uzaklaştırabilir?

Atamaya yetkili amirler, bakanlık ve genel müdürlük müfettişleri, illerde valiler ve ilçelerde kaymakamlar (ilçe idare şube başkanları için valinin muvafakatiyle).

3. Görevden uzaklaştırılan memurun maaşı kesilir mi?

Aylığın üçte ikisi ödenir, üçte biri kesilir; sosyal hak ve yardımlar devam eder. Tedbir haksız çıkarsa kesilen üçte bir geriye dönük ödenir.

4. Görevden uzaklaştırma en fazla ne kadar sürer?

Disiplin kovuşturması nedeniyle en çok üç ay; süre sonunda karar verilmemişse memur göreve başlatılır. Ceza kovuşturması nedeniyle uzaklaştırmada amir durumu her iki ayda bir inceler.

5. Uzaklaştırmadan sonra soruşturma ne zaman başlamalıdır?

Görevden uzaklaştırmayı izleyen on iş günü içinde soruşturmaya başlanması şarttır; başlamayan amir hukuki, mali ve cezai sorumluluk taşır.

6. Beraat eden memur göreve döner mi?

Evet. Beraat, yargılamanın men’i, genel af veya memurluğa engel olmayan ertelenmiş ceza hâllerinde kararın kesinleşmesiyle tedbir kaldırılır ve memur göreve başlatılır.

7. Tedbir üç ay dolmadan kaldırılabilir mi?

Evet. Soruşturmaya konu fiiller hizmetin devamına engel değilse tedbir her zaman kaldırılabilir; cezai işlem veya çıkarma gerekmediği anlaşılınca derhâl kaldırılması zorunludur.

8. Görevden uzaklaştırmaya karşı dava açılabilir mi?

Evet. İşlemin tebliğini izleyen günden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir; yürütmenin durdurulması da istenebilir.

9. Uzaklaştırma süresi kıdemden sayılır mı?

Tedbirin kaldırılmasını gerektiren hâller gerçekleşirse görevden uzakta geçen süre kademe ilerlemesinde ve derece yükselmesinde değerlendirilir.

10. Tutuklanan memur için de aynı kural geçerli mi?

Evet. Görevi ile ilgili olsun veya olmasın bir suçtan tutuklanan ya da gözaltına alınan memura da bu süre içinde aylığının üçte ikisi ödenir.

11. İki aylık inceleme yapılmazsa ne olur?

Ceza kovuşturması nedeniyle uzaklaştırmada amirin iki ayda bir inceleme ve yazılı tebliğ yükümlülüğü vardır; bu yükümlülüğün ihmali, tedbirin sürdürülmesine ilişkin işlemin hukuka aykırılığı olarak dava dilekçesinde ileri sürülebilir.

12. Ankara’da dava nerede açılır?

Ankara idare mahkemelerinde açılır; dilekçeye görevden uzaklaştırma yazısı, tebliğ tarihi ve soruşturma bilgileri eklenmelidir.

Görevden uzaklaştırma dosyalarında altmış günlük dava süresi tebliğle işlemeye başlar. Av. Mete ŞAHİN, Ankara Barosu’na kayıtlı olarak Yenimahalle’deki bürosunda idare hukuku dosyalarını takip etmektedir; tebliğ tarihini belirterek iletişim sayfası üzerinden ön görüşme için randevu alınabilir.

Yasal Uyarı: Bu web sitesinde yer alan bilgiler, yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Bu sitedeki bilgilerin kullanımı, hiçbir şekilde avukat-müvekkil ilişkisi oluşturmaz. İçerikte yer alan bilgilere dayanarak hareket etmeden önce, özel hukuki durumunuzla ilgili olarak mutlaka bu alanda çalışan bir avukata danışmanız tavsiye edilir.