Yürütmenin Durdurulması (İYUK 27): Şartları, Teminat, İtiraz ve Kararın Uygulanması

İdare mahkemesinde dava açmak, dava konusu idari işlemin uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz; işlemin uygulanmasını dava sonuna kadar durdurabilecek tek yol yürütmenin durdurulması kararıdır. Bu karar iki şartın birlikte gerçekleşmesine bağlıdır: işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması. Karara karşı yedi gün içinde bir defaya mahsus itiraz edilebilir; aynı sebeplerle ikinci kez talepte bulunulamaz.

Aşağıda 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 27 ve 28. maddeleri çerçevesinde yürütmenin durdurulmasının şartları, usulü, teminat, itiraz, kararın uygulanması ve Ankara’daki uygulama sırasıyla ele alınmaktadır.

1. Dava Açmak İşlemi Durdurmaz

İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 27. maddesinin birinci fıkrasına göre Danıştayda veya idari mahkemelerde dava açılması, dava edilen idari işlemin yürütülmesini durdurmaz. Görevden uzaklaştırma, atama, ruhsat iptali, yıkım kararı, idari para cezası gibi işlemler dava açılsa bile uygulanmaya devam eder. Vergi mahkemelerinde ise dava açılması, tarh edilen vergi ve cezaların dava konusu bölümünün tahsilini kendiliğinden durdurur (m. 27/4).

Bu nedenle işlemin uygulanmasıyla geri dönülmesi güç bir sonuç doğacaksa, dava dilekçesinde yürütmenin durdurulması talebi ayrıca ve gerekçeli olarak yer almalıdır.

2. Yürütmenin Durdurulmasının İki Şartı

27. maddenin ikinci fıkrasına göre mahkeme, idari işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve idari işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarının birlikte gerçekleşmesi durumunda, davalı idarenin savunması alındıktan veya savunma süresi geçtikten sonra gerekçe göstererek yürütmenin durdurulmasına karar verebilir.

• Telafisi güç zarar: Para ile tam olarak giderilemeyecek, geri alınması mümkün olmayan sonuçlar (örneğin bir yapının yıkılması, eğitim yılının kaybı, işletmenin kapatılması).

• Açık hukuka aykırılık: İşlemin yetki, şekil, sebep, konu veya amaç yönünden ilk bakışta görülebilen bir sakatlık taşıması.

Kanun, kararda işlemin hangi gerekçelerle hukuka açıkça aykırı olduğunun ve uygulanması hâlinde doğacak telafisi güç zararların neler olduğunun belirtilmesini zorunlu tutar. Yalnızca ilgili kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesi hükmünün iptali için Anayasa Mahkemesine başvurulduğu gerekçesiyle yürütmenin durdurulması kararı verilemez.

3. Savunma Alınmadan Karar Verilebilir mi?

Kural, davalı idarenin savunması alındıktan sonra karar verilmesidir. Ancak uygulanmakla etkisi tükenecek idari işlemlerde yürütme, savunma alındıktan sonra yeniden karar verilmek üzere, idarenin savunması alınmaksızın da durdurulabilir. Kanun bu istisnayı kamu görevlileri bakımından daraltmıştır: atama, naklen atama, görev ve unvan değişikliği ile geçici veya sürekli görevlendirmelere ilişkin işlemler, uygulanmakla etkisi tükenecek işlemlerden sayılmaz.

Öte yandan dava dilekçesi ve eklerinden talebin yerinde olmadığı anlaşılırsa mahkeme, idarenin savunmasını almadan talebi reddedebilir (m. 27/3). Bu nedenle dilekçedeki gerekçe ve ekler, kararın kaderini belirler.

4. Teminat

Yürütmenin durdurulması kararları kural olarak teminat karşılığında verilir; ancak durumun gereklerine göre teminat aranmayabilir. Teminata ilişkin anlaşmazlıkları kararı veren mahkeme çözümler. İdareden ve adli yardımdan yararlanan kişilerden teminat alınmaz (m. 27/6). Uygulamada bireysel başvurularda teminat çoğu zaman aranmamaktadır; ancak talep dilekçesinde teminat aranmaması yönünde gerekçe sunulması yerinde olur.

5. Karara İtiraz: Yedi Gün

Yürütmenin durdurulması talebi hakkında verilen kararlara karşı, kararın tebliğini izleyen günden itibaren yedi gün içinde bir defaya mahsus itiraz edilebilir. İdare ve vergi mahkemeleri ile tek hâkim tarafından verilen kararlara karşı bölge idare mahkemesine, bölge idare mahkemesi kararlarına karşı en yakın bölge idare mahkemesine, Danıştay dava dairelerinin kararlarına karşı ise konusuna göre İdari veya Vergi Dava Daireleri Kurullarına itiraz edilir.

İtiraz edilen merci, dosyanın kendisine gelişinden itibaren yedi gün içinde karar vermek zorundadır; itiraz üzerine verilen kararlar kesindir (m. 27/7). Kabul veya ret yönündeki her iki karara karşı da itiraz mümkündür; yani idare de lehe verilen karara itiraz edebilir.

6. İkinci Kez Talep Yasağı ve Öncelikli İnceleme

Aynı sebeplere dayanılarak ikinci kez yürütmenin durdurulması isteminde bulunulamaz (m. 27/10). Ancak dava sırasında yeni bir olgu veya delil ortaya çıkarsa, farklı sebebe dayanan yeni bir talep mümkündür. Yürütmenin durdurulması kararı verilen dosyalar öncelikle incelenip karara bağlanır (m. 27/8); kararlar on beş gün içinde yazılır ve imzalanır (m. 27/9). Talepli davalarda savunma süreleri kısaltılabilir ve tebligatın memur eliyle yapılmasına karar verilebilir (m. 27/5).

7. Kararın İdarece Uygulanması

Kanun’un 28. maddesine göre idare, esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararların icaplarına göre gecikmeksizin işlem tesis etmeye veya eylemde bulunmaya mecburdur; bu süre hiçbir şekilde kararın idareye tebliğinden başlayarak otuz günü geçemez. Karara göre işlem yapılmaması hâlinde idare aleyhine maddi ve manevi tazminat davası açılabilir; kararın kamu görevlilerince yerine getirilmemesi hâlinde tazminat davası ancak ilgili idare aleyhine açılabilir.

28. maddede 2026 yılında yapılan değişiklikle, terör örgütleriyle iltisak gerekçesiyle kamu görevinden çıkarılanlara ilişkin davalar ile güvenlik soruşturması işlemlerine karşı açılan davalarda göreve iade sonucunu doğuran mahkeme kararlarının, nihai kararların kesinleşmesinden sonra yerine getirileceği düzenlenmiştir. Bu kapsama giren dosyalarda yürütmenin durdurulması kararının fiilî etkisi buna göre değerlendirilmelidir.

8. Ankara’da Uygulama

Ankara’daki idari işlemlere karşı davalar Ankara idare mahkemelerinde açılır; dava açma süresi kural olarak yazılı bildirimi izleyen günden itibaren altmış gündür (m. 7). Dava dilekçesinde yürütmenin durdurulması talebi, işlemin tebliğ tarihi, uygulanma tarihi ve doğacak zararı gösteren belgelerle desteklenmelidir. Dava öncesinde idareye başvurunun süreye etkisi idari dava açmadan önce başvuru yazısında anlatılmıştır; genel çerçeve idare hukuku sayfasındadır.

9. Sık Sorulan Sorular

1. İdare mahkemesinde dava açınca işlem durur mu?

Hayır. Dava açılması idari işlemin yürütülmesini durdurmaz; işlemi durdurmak için mahkemeden yürütmenin durdurulması kararı alınması gerekir. Vergi davalarında ise tahsil kendiliğinden durur.

2. Yürütmenin durdurulması hangi şartlarla verilir?

İşlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zarar doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarının birlikte gerçekleşmesi gerekir.

3. Mahkeme idarenin savunmasını almadan karar verebilir mi?

Uygulanmakla etkisi tükenecek işlemlerde savunma alınmadan geçici olarak durdurma kararı verilebilir; atama, naklen atama ve görevlendirme işlemleri bu kapsamda sayılmaz. Talep yerinde görülmezse savunma alınmadan da reddedilebilir.

4. Yürütmenin durdurulması için teminat gerekir mi?

Kural olarak teminat karşılığında verilir; ancak durumun gereklerine göre teminat aranmayabilir. Adli yardımdan yararlananlardan ve idareden teminat alınmaz.

5. Karara itiraz süresi ne kadar?

Kararın tebliğini izleyen günden itibaren yedi gündür ve bir defaya mahsustur; itiraz mercii yedi gün içinde karar verir ve bu karar kesindir.

6. İtiraz nereye yapılır?

İdare ve vergi mahkemesi kararlarına karşı bölge idare mahkemesine; bölge idare mahkemesi kararlarına karşı en yakın bölge idare mahkemesine; Danıştay dairelerinin kararlarına karşı ilgili Dava Daireleri Kuruluna yapılır.

7. Talep reddedilirse yeniden istenebilir mi?

Aynı sebeplere dayanılarak ikinci kez istenemez; dava sırasında ortaya çıkan yeni bir sebebe dayanan talep mümkündür.

8. İdare kararı ne kadar sürede uygulamak zorundadır?

Gecikmeksizin ve her hâlde kararın idareye tebliğinden itibaren en geç otuz gün içinde.

9. İdare kararı uygulamazsa ne olur?

İdare aleyhine maddi ve manevi tazminat davası açılabilir; kamu görevlisinin kararı uygulamaması hâlinde dava yalnızca ilgili idare aleyhine açılır.

10. Yürütmenin durdurulması kararı davayı kazandığım anlamına mı gelir?

Hayır. Karar, dava sonuçlanıncaya kadar işlemin uygulanmasını durduran geçici bir tedbirdir; esas hakkındaki karar ayrıca verilir.

11. Dava açma süresi kaç gündür?

Özel kanunlarda ayrı süre yoksa idare mahkemelerinde altmış, vergi mahkemelerinde otuz gündür; süre yazılı bildirimi izleyen günden başlar.

12. Ankara’da idari dava nerede açılır?

Ankara idare mahkemelerinde açılır; idari yargı adli yargıdan ayrı bir teşkilattır ve Ankara Adliyesi ile Ankara Batı Adliyesi’nden farklı bir yerleşkede hizmet verir.

Yürütmenin durdurulması talebinin kabulü, dilekçedeki gerekçe ve eklerin gücüne bağlıdır. Av. Mete ŞAHİN, Ankara Barosu’na kayıtlı olarak Yenimahalle’deki bürosunda idare hukuku dosyalarını takip etmektedir; işlemin tebliğ tarihini de belirterek iletişim sayfası üzerinden ön görüşme için randevu alınabilir.

Yasal Uyarı: Bu web sitesinde yer alan bilgiler, yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Bu sitedeki bilgilerin kullanımı, hiçbir şekilde avukat-müvekkil ilişkisi oluşturmaz. İçerikte yer alan bilgilere dayanarak hareket etmeden önce, özel hukuki durumunuzla ilgili olarak mutlaka bu alanda çalışan bir avukata danışmanız tavsiye edilir.