Haksız Rekabet (TTK 54-63): Haksız Rekabet Hâlleri, Açılabilecek Davalar, Zamanaşımı ve Ceza

Haksız rekabet, rakipler arasında veya tedarik edenlerle müşteriler arasındaki ilişkileri etkileyen aldatıcı ya da dürüstlük kuralına başka şekillerde aykırı davranış ve ticari uygulamalardır. Zarar gören veya zarar tehlikesiyle karşılaşan kişi; fiilin haksızlığının tespitini, men’ini, sonuçlarının ortadan kaldırılmasını, kusur varsa maddi ve manevi tazminat isteyebilir. Bu davalar öğrenmeden itibaren bir yıl, her hâlde üç yıl içinde açılmalıdır; kasten işlenen haksız rekabet fiilleri şikâyet üzerine ayrıca ceza yaptırımına bağlıdır.

Aşağıda 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 54 ilâ 63. maddeleri çerçevesinde haksız rekabetin tanımı ve başlıca hâlleri, açılabilecek davalar, sorumlu kişiler, ihtiyati tedbir, zamanaşımı, ceza sorumluluğu ve Ankara’daki uygulama ele alınmaktadır.

1. Haksız Rekabetin Tanımı ve Amacı

Türk Ticaret Kanunu’nun 54. maddesine göre haksız rekabete ilişkin hükümlerin amacı, bütün katılanların menfaatine, dürüst ve bozulmamış rekabetin sağlanmasıdır. Rakipler arasında veya tedarik edenlerle müşteriler arasındaki ilişkileri etkileyen aldatıcı veya dürüstlük kuralına diğer şekillerdeki aykırı davranışlar ile ticari uygulamalar haksız ve hukuka aykırıdır.

Tanım geniştir: taraflar arasında rekabet ilişkisi bulunması şart olmadığı gibi, müşteriler ve meslek kuruluşları da korumadan yararlanır. Belirleyici ölçüt, davranışın dürüstlük kuralına aykırı olup olmadığıdır.

2. Başlıca Haksız Rekabet Hâlleri

Kanun’un 55. maddesi haksız rekabet hâllerinin başlıcalarını altı grupta sayar; liste sınırlayıcı değildir.

2.1. Dürüstlük Kuralına Aykırı Reklam ve Satış Yöntemleri

• Kötüleme: Başkalarını, mallarını, iş ürünlerini, fiyatlarını veya faaliyetlerini yanlış, yanıltıcı veya gereksiz yere incitici açıklamalarla kötülemek.

• Gerçek dışı açıklama: Kendisi, işletmesi, malları, fiyatları veya stokları hakkında yanıltıcı beyanda bulunmak; sahip olmadığı paye, diploma veya ödüle sahipmiş gibi davranmak.

• Karıştırılma: Başkasının malları, iş ürünleri, faaliyetleri veya işleriyle karıştırılmaya yol açan önlemler almak.

• Yanıltıcı karşılaştırma ve dumping: Rakibi gereksiz yere kötüleyen ya da tanınmışlığından yararlanan karşılaştırmalar; seçilmiş malları birden çok kere tedarik fiyatının altında satışa sunup bunu reklamda vurgulamak.

• Saldırgan satış ve gizleme: Müşterinin karar özgürlüğünü saldırgan yöntemlerle sınırlamak; malın özelliklerini, miktarını veya tehlikelerini gizlemek.

• Taksitli satış ve tüketici kredisi ilanları: Unvanı, toplam fiyatı, ek maliyeti veya efektif yıllık faizi açıkça belirtmemek; eksik ya da yanlış bilgi içeren sözleşme formülleri kullanmak.

2.2. Sözleşmeyi İhlale veya Sona Erdirmeye Yöneltme

Müşterileri başkalarıyla yaptıkları sözleşmelere aykırı davranmaya yöneltmek; üçüncü kişilerin işçi, vekil ve yardımcılarına hak etmedikleri yararlar sağlayarak çıkar elde etmeye çalışmak; işçileri işverenlerinin üretim ve iş sırlarını ifşa etmeye veya ele geçirmeye yöneltmek bu gruptadır. Rakip firmadan çalışan transferinin sınırları için ayrıca rekabet yasağı sözleşmesi yazısına bakılabilir.

2.3. Başkalarının İş Ürünlerinden Yetkisiz Yararlanma ve Sır İfşası

Kendisine emanet edilmiş teklif, hesap veya plan gibi bir iş ürününden yetkisiz yararlanmak; başkasına ait pazarlanmaya hazır çalışma ürünlerini uygun bir katkı olmaksızın teknik çoğaltma yöntemleriyle devralmak; gizlice ve izinsiz ele geçirilen bilgileri ve üretenin iş sırlarını değerlendirmek veya başkalarına bildirmek dürüstlüğe aykırıdır (m. 55/1-c, d).

2.4. İş Şartlarına Uymamak ve Dürüstlüğe Aykırı Genel İşlem Şartları

Kanun veya sözleşmeyle rakiplere de yüklenmiş olan ya da bir meslek dalında olağan olan iş şartlarına uymamak ve yanıltıcı biçimde diğer taraf aleyhine, kanuni düzenlemeden önemli ölçüde ayrılan önceden yazılmış genel işlem şartlarını kullanmak da haksız rekabet sayılır (m. 55/1-e, f).

3. Açılabilecek Davalar

Türk Ticaret Kanunu’nun 56. maddesine göre haksız rekabet sebebiyle müşterileri, kredisi, meslekî itibarı, ticari faaliyetleri veya diğer ekonomik menfaatleri zarar gören ya da böyle bir tehlikeyle karşılaşabilecek olan kimse şunları isteyebilir:

• Tespit davası: Fiilin haksız olup olmadığının tespiti.

• Men davası: Haksız rekabetin önlenmesi (durdurulması).

• Düzeltme ve ortadan kaldırma davası: Haksız rekabetin sonucu olan maddi durumun ortadan kaldırılması; yanlış veya yanıltıcı beyanların düzeltilmesi; kaçınılmazsa araç ve malların imhası.

• Maddi tazminat: Kusur varsa zarar ve ziyanın tazmini; hâkim, tazminat olarak davalının elde etmesi mümkün görülen menfaatin karşılığına da karar verebilir.

• Manevi tazminat: Türk Borçlar Kanunu’nun 58. maddesindeki şartların varlığında.

Ekonomik çıkarları zarar gören müşteriler de bu davaları açabilir; ancak araç ve malların imhasını isteyemez. Ticaret ve sanayi odaları, esnaf odaları, borsalar ve tüzüklerine göre üyelerinin menfaatlerini korumaya yetkili meslek birlikleri ile tüketici kuruluşları tespit, men ve ortadan kaldırma davalarını açabilir (m. 56/2-3). Men ve ortadan kaldırma hükümleri, haksız rekabete konu malları ticari amaçla elde etmiş kişiler hakkında da icra olunur (m. 56/4).

4. Çalıştıranın ve Basının Sorumluluğu

Haksız rekabet fiili, hizmetlerini veya işlerini gördükleri sırada çalışanlar tarafından işlenmişse tespit, men ve ortadan kaldırma davaları çalıştıranlara karşı da açılabilir; tazminat davalarında Türk Borçlar Kanunu hükümleri uygulanır (m. 57). Basın, yayın, iletişim ve bilişim kuruluşları aracılığıyla işlenen haksız rekabette davalar kural olarak yayımlanan şeyin sahibi ve ilan veren aleyhine açılır; kanunda sayılan hâllerde yazı işleri müdürü, program yapımcısı veya işletme sahibi de sorumlu tutulabilir (m. 58). İçeriği seçmemiş ve değiştirmemiş hizmet sağlayıcı aleyhine dava açılamaz; ancak mahkeme, zararın büyük olacağı hâllerde hizmet sağlayıcıyı dinleyerek içeriğin geçici olarak kaldırılması dâhil tedbir kararı verebilir (m. 58/4).

5. Kararın İlanı ve İhtiyati Tedbir

Mahkeme, davayı kazanan tarafın istemiyle, gideri haksız çıkan taraftan alınmak üzere hükmün kesinleşmesinden sonra ilan edilmesine karar verebilir (m. 59). Dava açma hakkı olan kişinin talebiyle mahkeme; mevcut durumun korunmasına, haksız rekabet sonucu oluşan maddi durumun ortadan kaldırılmasına, haksız rekabetin önlenmesine ve yanlış beyanların düzeltilmesine ihtiyati tedbir olarak karar verebilir (m. 61). Cezayı gerektiren haksız rekabet konusu mallara ithalat veya ihracat sırasında gümrük idarelerince el konulabilir; el koyma kararının tebliğinden itibaren on gün içinde dava açılmaz veya mahkemeden tedbir alınmazsa el koyma ortadan kalkar.

6. Zamanaşımı

Kanun’un 60. maddesine göre 56. maddede yazılı davalar, davaya hakkı olan tarafın bu hakların doğumunu öğrendiği günden itibaren bir yıl ve her hâlde bunların doğumundan itibaren üç yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Haksız rekabet fiili aynı zamanda Türk Ceza Kanunu gereğince daha uzun dava zamanaşımına tabi bir suç oluşturuyorsa, bu uzun süre hukuk davaları için de geçerli olur.

7. Ceza Sorumluluğu

62. maddeye göre 55. maddede yazılı haksız rekabet fiillerini kasten işleyenler; kendi teklifinin tercih edilmesi için kişisel durumu, ürünleri veya işleri hakkında kasten yanlış bilgi verenler; çalışanları sır ele geçirmeye yönlendirmek için aldatanlar ve çalışanlarının haksız rekabet fiilini öğrenip önlemeyen çalıştıranlar, fiil daha ağır cezayı gerektiren başka bir suç oluşturmadığı takdirde, hukuk davası açmaya hakkı olanlardan birinin şikâyeti üzerine iki yıla kadar hapis veya adli para cezasıyla cezalandırılır. Tüzel kişilerin işleri sırasında işlenen fiillerde ceza, tüzel kişi adına hareket eden organ üyeleri veya ortaklar hakkında uygulanır; tüzel kişi hakkında güvenlik tedbirlerine de karar verilebilir (m. 63).

8. Ankara’da Uygulama ve Görevli Mahkeme

Haksız rekabetten doğan hukuk davaları ticari dava niteliğindedir ve asliye ticaret mahkemesinde görülür; Ankara’da ticaret mahkemeleri Söğütözü’ndeki 4 Nolu Ek Hizmet Binası’ndadır. Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan tazminat talepleri için Türk Ticaret Kanunu’nun 5/A maddesi uyarınca dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır; tespit ve men davaları bu kapsamda değildir. Ceza şikâyeti Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına yapılır.

İlk görüşmeye haksız rekabet oluşturan reklam, ilan, yazışma ve ürün örnekleri, zararı gösteren satış kayıtları ve fiilin öğrenildiği tarihi belgeleyen kayıtlar getirilmelidir; bir yıllık süre öğrenme tarihinden başladığından bu tarih belirleyicidir. Genel çerçeve ticaret hukuku sayfasındadır.

9. Sık Sorulan Sorular

1. Haksız rekabet nedir?

Rakipler arasında veya tedarik edenlerle müşteriler arasındaki ilişkileri etkileyen aldatıcı ya da dürüstlük kuralına aykırı davranış ve ticari uygulamalardır; amaç dürüst ve bozulmamış rekabetin korunmasıdır.

2. Rakibimi kötüleyen bir paylaşım haksız rekabet midir?

Başkalarını, mallarını veya faaliyetlerini yanlış, yanıltıcı ya da gereksiz yere incitici açıklamalarla kötülemek, kanunda sayılan haksız rekabet hâllerindendir.

3. Benim ürünüme benzer ambalaj kullanan firmaya ne yapabilirim?

Karıştırılmaya yol açan önlemler haksız rekabettir; tespit, men, maddi durumun ortadan kaldırılması ve kusur varsa tazminat davası açılabilir, ihtiyati tedbir istenebilir.

4. Eski çalışanım müşteri listemi rakibe verdi, ne yapılabilir?

Üretim ve iş sırlarının hukuka aykırı ifşası ve bunlardan yararlanma haksız rekabet sayılır; çalışan ve yararlanan işletme aleyhine dava açılabilir, kasıt varsa şikâyet üzerine ceza yaptırımı gündeme gelir.

5. Haksız rekabet davasını kimler açabilir?

Ekonomik menfaati zarar gören veya tehlikeyle karşılaşan herkes, müşteriler (imha hariç), meslek odaları, borsalar, meslek birlikleri ve tüketici kuruluşları (tespit, men ve ortadan kaldırma davaları).

6. Tazminat için kusur gerekir mi?

Maddi ve manevi tazminat için davalının kusuru gerekir; tespit, men ve ortadan kaldırma davaları kusur aranmaksızın açılabilir.

7. Zamanaşımı ne kadar?

Hakların doğumunun öğrenildiği günden itibaren bir yıl ve her hâlde doğumdan itibaren üç yıldır; fiil daha uzun ceza zamanaşımına tabi bir suçsa o süre uygulanır.

8. İhtiyati tedbir istenebilir mi?

Evet. Mevcut durumun korunması, haksız rekabetin önlenmesi, maddi durumun ortadan kaldırılması ve yanlış beyanların düzeltilmesi için tedbir kararı verilebilir.

9. Haksız rekabetin cezası nedir?

Kasten işlenen haksız rekabet fiilleri, hukuk davası açmaya hakkı olanların şikâyeti üzerine iki yıla kadar hapis veya adli para cezasıyla cezalandırılır.

10. Şirketin haksız rekabetinden kim sorumlu olur?

Tüzel kişi adına hareket eden organ üyeleri veya ortaklar cezai olarak sorumludur; tüzel kişi hakkında güvenlik tedbirleri uygulanabilir. Hukuk davaları şirkete karşı açılır.

11. Dava açmadan önce arabulucuya gitmek zorunlu mu?

Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan tazminat talepleri için ticari davalarda arabuluculuk dava şartıdır; tespit ve men davaları için zorunlu değildir.

12. Ankara’da dava hangi mahkemede görülür?

Asliye ticaret mahkemesinde görülür; Ankara ticaret mahkemeleri Söğütözü’ndeki 4 Nolu Ek Hizmet Binası’ndadır.

Haksız rekabette bir yıllık süre öğrenme tarihinden işlediğinden, delillerin erken toplanması belirleyicidir. Av. Mete ŞAHİN, Ankara Barosu’na kayıtlı olarak Yenimahalle’deki bürosunda ticaret hukuku dosyalarını takip etmektedir; ön görüşme için iletişim sayfası üzerinden randevu alınabilir.

Yasal Uyarı: Bu web sitesinde yer alan bilgiler, yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Bu sitedeki bilgilerin kullanımı, hiçbir şekilde avukat-müvekkil ilişkisi oluşturmaz. İçerikte yer alan bilgilere dayanarak hareket etmeden önce, özel hukuki durumunuzla ilgili olarak mutlaka bu alanda çalışan bir avukata danışmanız tavsiye edilir.