Kovuşturmaya Yer Olmadığına Dair Karar (Takipsizlik) ve İtiraz Yolu

Kovuşturmaya yer olmadığına dair karar, uygulamadaki adıyla takipsizlik kararı, Cumhuriyet savcısının soruşturma sonunda kamu davası açmamaya karar vermesidir. Bu karar 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 172. maddesinde düzenlenir. Suçtan zarar gören, kararın kendisine tebliğinden itibaren iki hafta içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilir; itiraz kabul edilirse savcı iddianame düzenlemek zorunda kalır.

Aşağıda takipsizlik kararının hangi hâllerde verildiği, itirazın süresi ve mercii, itiraz dilekçesinde bulunması gerekenler, hâkimliğin verebileceği kararlar ve Ankara’daki uygulama ele alınmaktadır. Yazı hem şikâyetçi hem de hakkında soruşturma yürütülen kişi bakımından sonuçları açıklamaktadır.

1. Kovuşturmaya Yer Olmadığına Dair Karar Nedir?

Soruşturma evresi, şüpheli hakkında kamu davası açılıp açılmayacağına karar verilmesi amacıyla yürütülür. Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 172. maddesine göre Cumhuriyet savcısı, soruşturma evresi sonunda iki hâlde kovuşturmaya yer olmadığına karar verir:

• Yeterli şüphe oluşturacak delil elde edilememesi: Toplanan deliller, şüphelinin suçu işlediği yönünde yeterli şüphe oluşturmuyorsa kamu davası açılamaz.

• Kovuşturma olanağının bulunmaması: Şikâyete bağlı bir suçta süresinde şikâyet bulunmaması, dava zamanaşımının dolması, şüphelinin ölümü veya uzlaşmanın gerçekleşmesi gibi hâllerde delil durumuna bakılmaksızın kovuşturma yapılamaz.

Karar, suçtan zarar görene ve daha önce ifadesi alınmış veya sorguya çekilmiş şüpheliye bildirilir. Kanun, kararda itiraz hakkının, süresinin ve merciinin gösterilmesini zorunlu kılar. Bu nedenle tebliğ edilen kararın son bölümünde itirazın nereye ve ne kadar süre içinde yapılacağı yazılıdır.

Takipsizlik kararı bir beraat kararı değildir. Mahkeme tarafından verilmez, kesin hüküm niteliği taşımaz ve aşağıda açıklanan şartlarla soruşturma yeniden açılabilir. Bununla birlikte, hakkında soruşturma yürütülen kişi bakımından ceza davasıyla karşılaşmamak anlamına geldiğinden önemli bir sonuçtur.

2. Savcının Takdir Yetkisi ve İtiraz Edilemeyen Kararlar

Bazı hâllerde savcı, yeterli şüphe bulunsa bile kamu davası açmama yönünde takdir yetkisi kullanabilir. Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 171. maddesine göre etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanmasını gerektiren koşulların ya da şahsî cezasızlık sebebinin varlığı hâlinde savcı kovuşturmaya yer olmadığı kararı verebilir. Kanun, savcının bu takdir yetkisini kullandığı hâllerde itiraz yolunun uygulanmayacağını açıkça belirtir.

Buna karşılık savcının aynı madde uyarınca verdiği kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararına karşı hem suçtan zarar gören hem de şüpheli itiraz edebilir. Ayrıca Kanun’un 158. maddesinin altıncı fıkrasına göre ihbar veya şikâyet konusu fiilin suç oluşturmadığının açıkça anlaşılması ya da şikâyetin soyut ve genel nitelikte olması hâlinde verilen soruşturma yapılmasına yer olmadığına dair karara karşı da aynı usulle itiraz edilebilir.

3. Takipsizlik Kararına İtiraz: Süre ve Merci

Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 173. maddesi itirazın şartlarını düzenler. Bu maddeye göre itiraz hakkı suçtan zarar görene aittir. İtiraz, kararın tebliğ edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde yapılır. Süre tebliğle başladığından, kararın hangi tarihte tebliğ edildiğinin belgelenmesi önemlidir; kararın Ulusal Elektronik Tebligat Sistemi üzerinden tebliğ edildiği hâllerde süre elektronik tebligat hükümlerine göre hesaplanır.

İtiraz, kararı veren Cumhuriyet savcısının yargı çevresinde görev yaptığı ağır ceza mahkemesinin bulunduğu yerdeki sulh ceza hâkimliğine yapılır. Dilekçe uygulamada kararı veren Cumhuriyet başsavcılığına da verilebilir; başsavcılık dilekçeyi soruşturma dosyasıyla birlikte hâkimliğe gönderir. İtiraz süresi hak düşürücü nitelikte olduğundan, dilekçenin sürenin son gününden önce ilgili makama ulaştırılması gerekir.

4. İtiraz Dilekçesinde Neler Bulunmalıdır?

Kanun, itiraz dilekçesinde kamu davasının açılmasını gerektirebilecek olayların ve delillerin belirtilmesini ister. Bu şart yalnızca bir şekil kuralı değildir; sulh ceza hâkimliği, itirazı bu olay ve deliller üzerinden değerlendirir. Yalnızca kararın hatalı olduğunu belirten genel ifadelerle yetinen dilekçelerin kabul görme ihtimali düşüktür.

• Soruşturma dosyasının numarası, kararın tarihi ve tebliğ tarihi

• Savcının kararında dayandığı gerekçeye karşı somut itirazlar

• Soruşturmada toplanmamış deliller: dinlenmeyen tanıklar, alınmayan kamera kayıtları, istenmeyen kurum yazıları, yaptırılmayan bilirkişi incelemesi

• Toplanan delillerin yanlış değerlendirildiğine ilişkin açıklamalar

• Soruşturmanın genişletilmesi talebi ve hangi işlemlerin yapılmasının istendiği

Dilekçe hazırlanmadan önce soruşturma dosyasının incelenmesi gerekir. Kanun’un 234. maddesi, mağdur ve şikâyetçiye soruşturma evresinde delillerin toplanmasını isteme, soruşturmanın gizliliğini bozmamak koşuluyla belge örneği alma ve kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz etme hakkı tanır. Dosya incelenmeden yazılan bir itiraz, eksik delilleri somut olarak gösteremeyeceği için etkisiz kalır. Karakolda veya savcılıkta verilen ifadenin içeriği de itiraz dilekçesinde dikkate alınmalıdır.

5. Sulh Ceza Hâkimliğinin Verebileceği Kararlar

Sulh ceza hâkimliği itirazı dosya üzerinden inceler. Kanun’un 173. maddesine göre hâkimlik üç yönde karar verebilir:

5.1. Soruşturmanın Genişletilmesi

Hâkimlik, karar vermek için soruşturmanın genişletilmesine gerek görürse bu hususu açıkça belirterek Cumhuriyet başsavcılığından talepte bulunabilir. Eksik bırakılan delillerin toplanması bu yolla sağlanır ve hâkimlik nihai kararını genişletilen soruşturma sonucuna göre verir.

5.2. İtirazın Reddi

Kamu davasının açılması için yeterli nedenler bulunmazsa hâkimlik istemi gerekçeli olarak reddeder, itiraz edeni giderlere mahkûm eder ve dosyayı Cumhuriyet savcısına gönderir. Savcı, kararı itiraz edene ve şüpheliye bildirir. Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 271. maddesi uyarınca itiraz üzerine verilen bu karar kesindir; karara karşı başka bir kanun yolu bulunmaz.

5.3. İtirazın Kabulü

Hâkimlik istemi yerinde bulursa Cumhuriyet savcısı iddianame düzenleyerek mahkemeye verir. Bu aşamada savcının takdir yetkisi kalmaz; iddianamenin düzenlenmesi zorunludur. Kovuşturma evresi, iddianamenin mahkemece kabulüyle başlar.

6. Takipsizlik Kararından Sonra Soruşturma Yeniden Açılabilir mi?

Kanun’un 172. maddesinin ikinci fıkrasına göre kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verildikten sonra, kamu davasının açılması için yeterli şüphe oluşturacak yeni delil elde edilmedikçe ve bu hususta sulh ceza hâkimliğince bir karar verilmedikçe aynı fiilden dolayı kamu davası açılamaz. Yani yeni delil tek başına yeterli değildir; savcının sulh ceza hâkimliğinden karar alması gerekir. İtirazın reddedilmiş olması hâlinde de aynı kural uygulanır.

Aynı maddenin üçüncü fıkrası, kararın etkin soruşturma yapılmadan verildiğinin Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin kesinleşmiş kararıyla tespit edilmesi hâlinde, kararın kesinleşmesinden itibaren üç ay içinde talep edilmesi koşuluyla soruşturmanın yeniden açılacağını düzenler.

7. Şüpheli Bakımından Takipsizlik Kararının Anlamı

Hakkında soruşturma yürütülen kişi bakımından takipsizlik kararı, ceza davasıyla karşılaşmama sonucunu doğurur. Karar adli sicile işlenmez; çünkü adli sicil kaydı yalnızca kesinleşmiş mahkûmiyet kararlarını içerir. Şüpheli, itiraz üzerine verilen kararı da bildirim yoluyla öğrenir.

Şüphelinin bu aşamada dikkat etmesi gereken nokta, itiraz incelemesinin dosya üzerinden yapılması ve şüpheliden görüş alınmasının zorunlu olmamasıdır. Sulh ceza hâkimliği gerekli görürse Cumhuriyet savcısı ve ardından müdafi dinlenir. Dosyaya sunulacak yazılı açıklamalar bu nedenle önem taşır. Soruşturmanın uzlaştırma kapsamında bir suça ilişkin olması hâlinde uzlaştırma sonucu, şikâyete bağlı suçlarda ise şikâyetten vazgeçme kararın gerekçesini doğrudan etkiler.

8. Ankara’da Takipsizlik Kararına İtiraz

Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından verilen kovuşturmaya yer olmadığına dair kararlara itiraz, Ankara Sulh Ceza Hâkimliklerine yapılır. Ankara Batı Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından verilen kararlar bakımından ise merci Ankara Batı Sulh Ceza Hâkimlikleridir. Hangi başsavcılığın karar verdiği, tebliğ edilen kararın üst kısmında yazılıdır; dilekçe buna göre hazırlanır.

Yenimahalle’deki büromuzda takipsizlik kararına itiraz dosyalarında öncelikle soruşturma dosyası incelenmekte, toplanmayan deliller belirlenmekte ve iki haftalık süre içinde somut delil ve olaylara dayanan itiraz dilekçesi hazırlanmaktadır. Ceza hukuku alanındaki çalışma düzeni ve randevu bilgileri için ilgili sayfaya bakılabilir.

9. Sıkça Sorulan Sorular

1. Takipsizlik kararına itiraz süresi kaç gündür?

İtiraz, kararın tebliğ edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde yapılır. Süre hak düşürücüdür.

2. İtiraz hangi makama yapılır?

Kararı veren Cumhuriyet savcısının yargı çevresinde görev yaptığı ağır ceza mahkemesinin bulunduğu yerdeki sulh ceza hâkimliğine yapılır. Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı kararları için bu merci Ankara Sulh Ceza Hâkimlikleridir.

3. Şüpheli takipsizlik kararına itiraz edebilir mi?

Kovuşturmaya yer olmadığına dair karara itiraz hakkı suçtan zarar görene aittir. Şüpheli, kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararına itiraz edebilir.

4. İtiraz dilekçesinde ne yazmalıyım?

Kamu davasının açılmasını gerektirebilecek olaylar ve deliller somut olarak belirtilmelidir. Toplanmayan deliller ve yanlış değerlendirilen hususlar tek tek gösterilmelidir.

5. İtiraz reddedilirse ne olur?

Karar kesindir; itiraz eden giderlere mahkûm edilir ve dosya savcılığa gönderilir. Yeni delil bulunmadıkça ve sulh ceza hâkimliği karar vermedikçe aynı fiilden dava açılamaz.

6. İtiraz kabul edilirse ne olur?

Cumhuriyet savcısı iddianame düzenleyerek mahkemeye verir. Bu aşamada savcının dava açmama takdiri kalmaz.

7. Savcının takdir yetkisiyle verdiği takipsizlik kararına itiraz edilebilir mi?

Etkin pişmanlık veya şahsî cezasızlık sebebine dayanarak takdir yetkisiyle verilen kovuşturmaya yer olmadığı kararına karşı itiraz yolu uygulanmaz.

8. Takipsizlik kararı adli sicile işler mi?

İşlemez. Adli sicil kaydı yalnızca kesinleşmiş mahkûmiyet kararlarını içerir.

9. Takipsizlik kararından sonra soruşturma yeniden açılabilir mi?

Yeterli şüphe oluşturacak yeni delil elde edilirse ve sulh ceza hâkimliği bu konuda karar verirse aynı fiil hakkında kamu davası açılabilir.

10. Sulh ceza hâkimliği eksik soruşturma nedeniyle ne yapabilir?

Soruşturmanın genişletilmesine gerek görürse bunu açıkça belirterek Cumhuriyet başsavcılığından ek işlemler yapılmasını isteyebilir.

11. Soruşturma yapılmasına yer olmadığına dair karar ile takipsizlik kararı aynı mıdır?

Aynı değildir. Soruşturma yapılmasına yer olmadığına dair karar, fiilin açıkça suç oluşturmadığı veya şikâyetin soyut olduğu hâllerde soruşturma başlatılmadan verilir; ancak bu karara da aynı usulle itiraz edilebilir.

12. İtiraz için avukat zorunlu mudur?

Zorunlu değildir. Ancak itiraz, dosyanın incelenmesini ve eksik delillerin somut biçimde gösterilmesini gerektirdiğinden, süre içinde değerlendirme için iletişim sayfasındaki bilgiler üzerinden randevu alınabilir.

Yasal Uyarı: Bu web sitesinde yer alan bilgiler, yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Bu sitedeki bilgilerin kullanımı, hiçbir şekilde avukat-müvekkil ilişkisi oluşturmaz. İçerikte yer alan bilgilere dayanarak hareket etmeden önce, özel hukuki durumunuzla ilgili olarak mutlaka bu alanda çalışan bir avukata danışmanız tavsiye edilir.