Şikâyetten Vazgeçme: Hangi Suçlarda Sonuç Doğurur?

Şikâyetçi ile şüpheli arasındaki uyuşmazlık çözüldüğünde ilk akla gelen soru şudur: "Şikâyetimi geri alırsam dosya kapanır mı?" Cevap, suçun türüne ve dosyanın bulunduğu aşamaya göre değişir.

Türk ceza hukukunda suçların büyük bölümü kendiliğinden soruşturulur; yani şikâyetten vazgeçilse bile süreç devam eder. Yalnızca kanunun açıkça şikâyete bağladığı suçlarda vazgeçme, davayı sona erdirir. Aşağıda bu ayrım, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu çerçevesinde ve Ankara uygulamasıyla açıklanmaktadır.

Şikâyet ile Suç Duyurusu Arasındaki Fark

Suç duyurusu (ihbar), herkesin yapabileceği bildirimdir ve failin cezalandırılması için şart değildir. Şikâyet ise suçtan zarar görenin, soruşturmanın başlaması için gösterdiği iradedir ve yalnızca kanunun aradığı hâllerde zorunludur.

Bu ayrım, sonuçta belirleyicidir. İhbardan "vazgeçmek" hukuken bir sonuç doğurmaz; buna karşılık şikâyete bağlı bir suçta şikâyetten vazgeçme, dosyanın sona ermesini sağlar.

Karakol ve savcılık aşamasında hangi sıfatla ifade verildiğinin de ayrı sonuçları bulunur. Bu konuda karakola ifadeye çağrıldım: şüpheli, tanık, müşteki yazımız ayrıntılı bilgi içermektedir.

Takibi Şikâyete Bağlı Suçlar Nasıl Anlaşılır

Bir suçun takibinin şikâyete bağlı olup olmadığı, o suçu düzenleyen maddede açıkça belirtilir. Maddede "soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlıdır" ifadesi yer almıyorsa suç kendiliğinden soruşturulur.

Uygulamada sık karşılaşılan şikâyete bağlı suçlar arasında şunlar bulunur:

• Kasten yaralamanın basit hâli ile taksirle yaralama (nitelikli hâller bakımından ayrı değerlendirme gerekir)

• Hakaret (kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret hâli bunun dışındadır)

• Konut dokunulmazlığının ihlali

• Kişilerin huzur ve sükununu bozma

• Özel hayatın gizliliğini ihlal ve kişisel verilerin hukuka aykırı olarak kaydedilmesine ilişkin bazı hâller

• Tehdit suçunun, malvarlığı itibarıyla büyük bir zarara uğratılacağından bahisle işlenmesi hâli

• Cinsel taciz

Bu liste örnek niteliğindedir. Her suç bakımından, somut olayda hangi fıkra ve hangi nitelikli hâlin uygulandığına göre değerlendirme yapılması gerekir. Nitelikli hâllerin devreye girmesi, suçu şikâyete bağlı olmaktan çıkarabilir.

Şikâyet Süresi: Altı Ay

Şikâyete bağlı suçlarda şikâyet hakkı süresizdir denilemez. Suçtan zarar gören, fiili ve failin kim olduğunu bildiği veya öğrendiği günden başlayarak altı ay içinde şikâyette bulunmalıdır. Bu süre içinde şikâyet edilmezse soruşturma ve kovuşturma yapılamaz.

Altı aylık süre, dava zamanaşımı süresini aşacak biçimde uzamaz. Failin kim olduğunun sonradan öğrenildiği hâllerde sürenin başlangıcı öğrenme tarihidir; bu nedenle öğrenme tarihinin dosyada ortaya konulması önem taşır.

Şikâyetten Vazgeçme Hangi Aşamada Ne Doğurur

Şikâyetten vazgeçmenin sonucu, dosyanın bulunduğu aşamaya göre değişir.

Soruşturma Aşaması

Dosya henüz savcılıkta ise ve suç şikâyete bağlı ise, vazgeçme üzerine kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilir. Vazgeçme beyanı, Cumhuriyet başsavcılığına verilecek bir dilekçeyle veya ifade sırasında tutanağa geçirilerek yapılabilir.

Kovuşturma Aşaması

Kamu davası açılmış ve yargılama sürüyorsa, şikâyete bağlı suçta vazgeçme üzerine mahkeme davanın düşmesine karar verir. Beyan, duruşmada tutanağa geçirilebileceği gibi dilekçeyle de bildirilebilir.

Hüküm Kesinleştikten Sonra

Hükmün kesinleşmesinden sonra yapılan vazgeçme, kural olarak cezanın infazına engel olmaz. Bu nedenle vazgeçme iradesinin, yargılama sona ermeden ortaya konulması gerekir. İnfaz aşamasındaki imkânlar bakımından hapis cezasının paraya çevrilmesi ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması yazımız incelenebilir.

Şikâyete Bağlı Olmayan Suçlar

Suç kendiliğinden soruşturulan suçlardan ise vazgeçme, soruşturmayı ve kovuşturmayı durdurmaz. Böyle bir beyan yine de dosyaya girer ve tarafların uzlaşmasına işaret eden bir unsur olarak takdirî indirim değerlendirmesinde dikkate alınabilir.

Vazgeçme Diğer Şüpheli ve Sanıkları Etkiler mi

İştirak hâlinde işlenen suçlarda, sanıklardan biri hakkındaki şikâyetten vazgeçme diğerlerini de kapsar. Şikâyet hakkı bölünemez; bu nedenle "birinden vazgeçiyorum, diğerinden vazgeçmiyorum" biçimindeki beyan sonuç doğurmaz.

Aynı ilke şikâyetin kendisi bakımından da geçerlidir: şikâyete bağlı bir suçta faillerden biri hakkında yapılan şikâyet, fiile katılan diğerlerini de kapsar.

Sanık Vazgeçmeyi Kabul Etmezse

Şikâyetten vazgeçme, sanığın onayına bağlı bir işlem değildir. Bununla birlikte kanun, vazgeçmeyi kabul etmeyen sanık bakımından vazgeçmenin sonuç doğurmayacağını öngörmüştür.

Bunun pratik anlamı şudur: kendisini tümüyle suçsuz gören sanık, düşme kararı yerine beraat kararı verilmesini isteyebilir. Düşme kararı, suçun işlenip işlenmediği konusunda bir tespit içermez; beraat ise sanık bakımından daha güçlü bir sonuçtur.

Vazgeçtikten Sonra Yeniden Şikâyet Edilebilir mi

Şikâyetten vazgeçen kişi, aynı fiil bakımından yeniden şikâyette bulunamaz. Vazgeçme, şikâyet hakkını tüketen bir beyandır.

Bu nedenle vazgeçme dilekçesi verilmeden önce, tarafların anlaşmasının gerçekten sağlandığından emin olunması gerekir. Anlaşmanın yalnızca sözde kalması hâlinde, şikâyet hakkı yeniden kullanılamayacağından mağdur bakımından telafisi güç bir sonuç doğar.

Şikâyetten Vazgeçme, Uzlaştırma ve Feragat

Üç kurum uygulamada sıkça karıştırılır. Aralarındaki fark şu şekildedir:

Şikâyetten vazgeçme, suçtan zarar görenin tek taraflı beyanıdır ve yalnızca şikâyete bağlı suçlarda düşme sonucunu doğurur.

Uzlaştırma, tarafların bir uzlaştırmacı eliyle anlaşmasıdır ve kanunda sayılan suçlar bakımından uygulanır. Şikâyete bağlı olmayan bazı suçlar da uzlaştırma kapsamındadır; bu nedenle uzlaştırma, vazgeçmenin sonuç doğurmadığı hâllerde çözüm sağlayabilir. Kapsam ve usul için uzlaştırma şartları yazımıza bakılabilir.

Davadan feragat ise hukuk davalarına ilişkin bir kavramdır; ceza dosyasında feragat beyanı, şikâyetten vazgeçme olarak değerlendirilir. Buna karşılık katılma talebinden vazgeçme ile şikâyetten vazgeçme aynı şey değildir.

Vazgeçme Karşılığında Menfaat İstenmesi

Şikâyetten vazgeçmenin bir karşılığa bağlanması, uygulamada sıkça sorulan bir konudur. Tarafların, doğan zararın giderilmesi konusunda anlaşmaları hukuka aykırı değildir; zararın tazmini ile vazgeçme beyanının aynı süreçte gerçekleşmesi olağandır.

Buna karşılık, zararla bağlantısı bulunmayan bir menfaatin, şikâyette bulunmama veya vazgeçme karşılığında talep edilmesi somut olayın özelliklerine göre şantaj suçunu oluşturabilir. Bu nedenle ödeme ve vazgeçme ilişkisinin, zararın karşılığı olduğu açık biçimde belgelendirilmelidir.

Bu alanda ortaya çıkan kötüye kullanma örnekleri bakımından sahte uzlaştırmacı ve avukat adıyla şantaj yazımız uyarıcı bilgiler içermektedir.

Tazminat Hakkı Etkilenir mi

Şikâyetten vazgeçme, ceza sürecine ilişkin bir beyandır. Fiil nedeniyle doğan maddi ve manevi zararın tazmini, kural olarak ayrı bir hukuk davasının konusudur ve vazgeçme bu hakkı kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Ancak tarafların yaptığı anlaşmada, doğan tüm zararların karşılandığı ve başka bir talepte bulunulmayacağı yönünde bir ibra beyanı yer alıyorsa, bu beyan tazminat talebini etkileyebilir. Bu nedenle imzalanan metnin kapsamı dikkatle belirlenmelidir.

Ankara ve Yenimahalle Uygulaması

Şikâyet ve vazgeçme beyanları, soruşturmayı yürüten Cumhuriyet başsavcılığına; dava açılmışsa dosyanın görüldüğü mahkemeye sunulur. Ankara'da Yenimahalle, Çankaya, Keçiören, Altındağ, Mamak ve Pursaklar gibi ilçelerde işlenen fiillere ilişkin dosyalar Ankara Adliyesi'nde; Sincan ve Etimesgut gibi ilçelerdeki dosyalar ise Ankara Batı Adliyesi'nde yürütülmektedir. İlçe-adliye eşleştirmesi için Ankara'da hangi adliyeye gidilir rehberimize bakılabilir.

Yenimahalle'de Batıkent, Demetevler, Şentepe, Ostim, İvedik, Ergazi ve Karşıyaka çevresinden gelen dosyalarda komşuluk ve işyeri kaynaklı uyuşmazlıklar öne çıkmaktadır. Bu dosyaların önemli bölümü şikâyete bağlı suçlardan oluştuğu için vazgeçme ve uzlaştırma kurumları sıkça gündeme gelir.

Soruşturma sırasında verilen kararlara karşı başvuru yolları bakımından yakalama kararına itiraz ve haklar rehberi yazımız yol göstericidir.

Sık Sorulan Sorular

Şikâyetten vazgeçme hâlinde hangi karar verilir?

Suç şikâyete bağlı ise soruşturma aşamasında kovuşturmaya yer olmadığına dair karar, kovuşturma aşamasında ise davanın düşmesine karar verilir. Suç şikâyete bağlı değilse süreç devam eder.

Ceza aldıktan sonra şikâyetten vazgeçmek mümkün müdür?

Beyan her zaman verilebilir; ancak hükmün kesinleşmesinden sonra yapılan vazgeçme kural olarak cezanın infazına engel olmaz. Kesinleşmeden önceki aşamada verilen beyan ise sonuç doğurabilir.

Şikâyetten vazgeçme kabule bağlı mıdır?

Vazgeçme, sanığın onayına bağlı değildir. Bununla birlikte kanun, vazgeçmeyi kabul etmeyen sanık bakımından vazgeçmenin sonuç doğurmayacağını öngörmüştür; bu sanık beraat kararı verilmesini isteyebilir.

Şikâyetten vazgeçme ile feragat arasındaki fark nedir?

Feragat, hukuk davalarına ilişkin bir kavramdır. Ceza dosyasında verilen feragat beyanı şikâyetten vazgeçme olarak değerlendirilir; katılma talebinden vazgeçme ise şikâyetten vazgeçme sonucunu doğurmaz.

Takibi şikâyete bağlı olmayan suçta vazgeçmenin bir faydası var mıdır?

Dosyayı sona erdirmez. Ancak tarafların anlaşmış olması, uzlaştırma kapsamındaki suçlarda uzlaştırmaya; diğer hâllerde ise takdirî indirim değerlendirmesine esas alınabilir.

Vazgeçme dilekçesi nereye verilir?

Soruşturma aşamasında dosyayı yürüten Cumhuriyet başsavcılığına, kovuşturma aşamasında ise davanın görüldüğü mahkemeye verilir. Beyan, duruşmada tutanağa geçirilerek de yapılabilir.

Mağdur, Müşteki ve Katılan Kavramları

Dosyada kullanılan sıfatlar, kişinin hangi haklara sahip olduğunu belirler:

• Mağdur: Suçtan doğrudan zarar gören kişidir. Şikâyette bulunmamış olsa dahi bu sıfatı taşır.

• Müşteki (şikâyetçi): Şikâyet hakkını kullanan kişidir. Şikâyete bağlı suçlarda soruşturmanın başlaması bu iradeye bağlıdır.

• Katılan: Kamu davasına katılma talebi mahkemece kabul edilen kişidir. Katılan, kanun yollarına başvurabilir.

• Suçtan zarar gören: Fiilden dolaylı biçimde zarar gören kişileri de kapsayan geniş kavramdır.

Şikâyetten vazgeçme, müşteki sıfatına bağlı bir işlemdir. Katılma talebinden vazgeçmek ise ayrı bir işlemdir ve tek başına davanın düşmesi sonucunu doğurmaz.

Vazgeçme Dilekçesinde Nelere Yer Verilmelidir

Vazgeçme beyanının tereddüde yer bırakmayacak biçimde yazılması gerekir. Dilekçede bulunması gereken unsurlar şunlardır:

• Başvurulan makam: Cumhuriyet başsavcılığı veya davanın görüldüğü mahkeme

• Soruşturma numarası veya dosya esas numarası

• Şikâyetçinin kimlik ve adres bilgileri ile şüpheli ya da sanığın adı

• Hangi fiil bakımından vazgeçildiğinin açıkça belirtilmesi

• Vazgeçmenin serbest irade ile yapıldığına ilişkin beyan

• Tarih ve imza

"Davacı değilim", "şikâyetçi değilim" gibi ifadeler uygulamada vazgeçme olarak değerlendirilmektedir. Buna karşılık "barıştık" gibi belirsiz ifadeler yerine, vazgeçme iradesinin açıkça yazılması yerinde olur.

Vekil Aracılığıyla Vazgeçme

Şikâyetten vazgeçme, sonuçları ağır olduğundan özel yetki gerektiren işlemlerdendir. Vekâletnamede bu yetki açıkça yer almıyorsa, avukat tarafından verilen vazgeçme beyanı geçerli sayılmayabilir.

Bu nedenle vekâletname düzenlenirken, hangi işlemler için yetki verildiğinin dikkatle belirlenmesi gerekir. Yetkinin kapsamı, müvekkilin iradesine uygun biçimde sınırlandırılabilir.

Değerlendirme

Şikâyetten vazgeçme, geri alınamayan bir beyandır ve yalnızca belirli suçlarda sonuç doğurur. Bu nedenle beyan verilmeden önce iki husus netleştirilmelidir: suçun takibinin şikâyete bağlı olup olmadığı ve tarafların anlaşmasının fiilen gerçekleşip gerçekleşmediği.

Somut durumunuza ilişkin değerlendirme için ceza hukuku sayfamızı inceleyebilir, Yenimahalle'deki büromuza başvurabilir veya iletişim sayfamızdaki bilgilerden yararlanabilirsiniz. Ceza hukukuna ilişkin genel bilgilendirme içeriklerine Hukuk Anlatır üzerinden de ulaşılabilir.

Yasal Uyarı: Bu web sitesinde yer alan bilgiler, yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Bu sitedeki bilgilerin kullanımı, hiçbir şekilde avukat-müvekkil ilişkisi oluşturmaz. İçerikte yer alan bilgilere dayanarak hareket etmeden önce, özel hukuki durumunuzla ilgili olarak mutlaka bu alanda çalışan bir avukata danışmanız tavsiye edilir.