Haczedilemeyen Mallar (İİK 82): Ev Eşyası, Haline Münasip Ev, Meslek Eşyası ve Şikâyet Yolu

Borçlunun ve aynı çatı altında yaşayan aile bireylerinin kişisel eşyası ile ailenin ortak kullanımına hizmet eden ev eşyası, mesleğini sürdürmesi için gerekli eşya ve haline münasip evi kural olarak haczedilemez. Para, altın, değerli taş ve antika gibi kıymetli şeyler bu korumanın dışındadır; maaş ve ücretlerin ise en az dörtte biri haczedilebilir. Haczedilmezlik kuralına aykırı bir haciz yapılmışsa borçlu, öğrenmeden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine şikâyet yoluyla başvurmalıdır.

Aşağıda 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun 82, 83 ve 83/a maddeleri çerçevesinde haczedilemeyen malların listesi, istisnaları, kıymeti fazla malların satışı, kısmen haczedilebilen gelirler, önceden yapılan feragat anlaşmaları ve şikâyet yolu ele alınmaktadır.

1. Tamamen Haczedilemeyen Mallar (İİK 82)

İcra ve İflas Kanunu’nun 82. maddesi haczolunamayacak şeyleri on üç bentte sayar. Uygulamada en sık karşılaşılanlar şunlardır:

• Devlet malları: Devlet malları ile özel kanunlarında haczi caiz olmadığı gösterilen mallar (bent 1).

• Meslek eşyası: Ekonomik faaliyeti sermayesinden ziyade bedenî çalışmasına dayanan borçlunun mesleğini sürdürebilmesi için gerekli her türlü eşya (bent 2).

• Kişisel eşya ve ev eşyası: Para, kıymetli evrak, altın, gümüş, değerli taş, antika veya süs eşyası gibi kıymetli şeyler hariç olmak üzere, borçlu ve aynı çatı altında yaşayan aile bireylerine ait kişisel eşya ile ailenin ortak kullanımına hizmet eden tüm ev eşyası (bent 3).

• Çiftçi ve küçük nakliyeci: Borçlu çiftçi ise kendisinin ve ailesinin geçimi için zaruri arazi, çift hayvanları, nakil vasıtaları ve ziraat aletleri; değilse sanat ve mesleği için gerekli alet, edevat ve kitaplar ile küçük nakliye erbabının geçimini sağlayan nakil vasıtaları (bent 4).

• Süt hayvanı, yiyecek ve tohumluk: Ailenin idaresi için gerekli bir süt veren manda veya inek ya da üç keçi veya koyun ile üç aylık yemi; borçlu ve ailesinin iki aylık yiyecek ve yakacakları; çiftçi için gelecek mahsulün tohumluğu (bent 5-6).

• Bağ, bahçe ve hayvancılık: Bağ, bahçe veya sebze-meyve yetiştiricisinin geçimi için zaruri bağ-bahçe ve aletleri; geçimi hayvan yetiştirmeye dayanan borçlunun zaruri hayvanları ve üç aylık yemi (bent 7).

• Sağlık tazminatları ve özel maaşlar: Vücut veya sağlık üzerine verilen zararlar için borçluya veya ailesine ödenen tazminatlar; malul asker ve polislere bağlanan emekli maaşları, şehit yetimlerine verilen zamlar; yardım sandıklarının hastalık, zaruret ve ölüm hâllerinde bağladığı maaşlar; haczolunmamak üzere kurulan kaydı hayatla iratlar (bent 8-11).

• Haline münasip ev: Borçlunun haline münasip evi (bent 12).

• Öğrenci bursları: (bent 13).

2. Ev Eşyası Haczi: Neler Korunur, Neler Korunmaz?

82. maddenin 3. bendi, ailenin ortak kullanımına hizmet eden tüm ev eşyasını haczedilemez sayar; buzdolabı, çamaşır makinesi, televizyon, mobilya ve benzeri eşya bu kapsamdadır. Koruma yalnızca borçlunun değil, aynı çatı altında yaşayan aile bireylerinin kişisel eşyasını da kapsar. Bunun karşılığında para, kıymetli evrak, altın, gümüş, değerli taş, antika ve süs eşyası gibi kıymetli şeyler haczedilebilir.

Maddenin ikinci fıkrasına göre 2, 4, 5, 7 ve 12 numaralı bentlerdeki istisna, borcun bu eşya bedelinden doğmaması hâline özgüdür. Örneğin taksitle alınan ve bedeli ödenmeyen bir aracın satıcısı, o aracın küçük nakliyecinin geçim aracı olduğunu ileri sürerek haczedilmezlik korumasından yararlanamaz.

3. Kıymeti Fazla Olan Malların Satışı

82. maddeye 2012 yılında eklenen fıkraya göre birinci fıkranın 2, 4, 7 ve 12 numaralı bentlerinde sayılan malların kıymetinin fazla olması durumunda, bedelinden haline münasip bir kısmı ihtiyacını karşılayabilmesi amacıyla borçluya bırakılmak üzere mal haczedilerek satılır. Uygulamada bu kural en çok konut için işler: borçlunun tek evi değerli ise ev satılır, borçlunun haline münasip bir konut alabileceği tutar kendisine bırakılır, kalan kısım alacaklıya ödenir. Aynı maddeye göre icra memuru, haczi talep edilen mal veya hakların haczinin caiz olup olmadığını değerlendirir ve talebin kabulüne veya reddine karar verir.

4. Haline Münasip Ev (Meskeniyet)

Borçlunun haline münasip evi haczedilemez (bent 12). “Haline münasip” ölçütü borçlunun sosyal ve ekonomik durumuna, aile bireylerinin sayısına ve bölgedeki konut değerlerine göre belirlenir; koruma tek bir konut içindir; borçlunun birden fazla evi varsa yalnızca biri bu kapsamda değerlendirilir. Ev bu ölçütün üzerinde bir değere sahipse, 3. bölümde açıklanan usulle satılır ve haline münasip ev bedeli borçluya bırakılır. Konut kredisi gibi borcun evin bedelinden doğduğu hâllerde ve ev üzerinde alacaklı lehine ipotek kurulmuşsa bu korumadan yararlanılamaz.

5. Kısmen Haczedilebilen Gelirler: Maaş ve Ücret (İİK 83)

Kanun’un 83. maddesine göre maaşlar, tahsisat ve her nevi ücretler, intifa hakları ve hasılatı, ilama dayanmayan nafakalar, emekli maaşları ile sigorta veya emekli sandıklarınca bağlanan iratlar, borçlu ve ailesinin geçinmeleri için icra memurunca gerekli görülen miktar indirildikten sonra haczedilebilir; ancak haczolunacak miktar bunların dörtte birinden az olamaz. Birden fazla haciz varsa sıraya konur; önceki haczin kesintisi bitmedikçe sonraki için kesintiye geçilemez. İşverene gelen haciz müzekkeresinin uygulanması maaş haczi yazısında ayrıca anlatılmıştır.

6. Önceden Yapılan Feragat Anlaşmaları Geçersizdir

83/a maddesine göre 82 ve 83. maddelerde yazılı mal ve hakların haczolunabileceğine dair önceden yapılan anlaşmalar geçerli değildir. Kredi veya satış sözleşmesine konulan “borçlu ev eşyasının haczine peşinen muvafakat eder” türünden kayıtlar bu nedenle hüküm doğurmaz. Haciz sırasında borçlunun haczedilmezlikten vazgeçmesi ise ayrı bir değerlendirme konusudur ve şikâyet hakkını etkileyebilir.

7. Şikâyet Yolu ve Süre

Haczedilmezlik kuralına aykırı olarak yapılan haciz, icra memurunun işlemine karşı icra mahkemesine şikâyet yoluyla kaldırılır. Kanun’un 16. maddesine göre şikâyet, işlemin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gün içinde yapılır. Meskeniyet şikâyetinde mahkeme, evin haline münasip olup olmadığını bilirkişi aracılığıyla belirler. Şikâyet süresinin geçirilmesi hâlinde haciz kural olarak kesinleşir; bu nedenle haciz tutanağının tebliği veya haczin öğrenildiği tarih dikkatle takip edilmelidir.

8. Ankara’da Uygulama

Ankara icra dairelerinin yaptığı hacizlere karşı şikâyet Ankara icra hukuk mahkemelerine yapılır; icra müdürlükleri ve icra hukuk mahkemeleri Söğütözü’ndeki 3 Nolu Ek Hizmet Binası’ndadır. Sincan ve Etimesgut’taki takipler için Ankara Batı icra daireleri ve icra hukuk mahkemeleri yetkilidir. İlk görüşmeye haciz tutanağı, tebligat zarfı, tapu kaydı veya eşyanın kime ait olduğunu gösteren belgeler getirilmelidir. Borcun kendisine itiraz için ise menfi tespit davası yazısına, genel çerçeve için icra ve iflas hukuku sayfasına bakılabilir.

9. Sık Sorulan Sorular

1. Ev eşyası haczedilebilir mi?

Kural olarak hayır. Borçlu ve aynı çatı altında yaşayan aile bireylerinin kişisel eşyası ile ailenin ortak kullanımına hizmet eden tüm ev eşyası haczedilemez; para, altın, değerli taş, antika ve süs eşyası gibi kıymetli şeyler ise haczedilebilir.

2. Tek evim haczedilir mi?

Borçlunun haline münasip evi haczedilemez. Ev, borçlunun durumuna göre gerekenden değerliyse satılır; haline münasip bir ev alabileceği tutar borçluya bırakılır, kalan alacaklıya ödenir.

3. Haline münasip ev nasıl belirlenir?

Borçlunun sosyal ve ekonomik durumu, aile bireylerinin sayısı ve bölgedeki konut değerleri dikkate alınır; icra mahkemesi bilirkişi incelemesiyle karar verir.

4. İpotekli evim için de koruma var mı?

Borç evin bedelinden doğuyorsa (konut kredisi gibi) veya ev alacaklı lehine ipotek edilmişse haczedilmezlik korumasından yararlanılamaz.

5. Mesleğim için kullandığım eşya haczedilir mi?

Ekonomik faaliyeti sermayesinden çok bedenî çalışmasına dayanan borçlunun mesleğini sürdürmesi için gerekli eşya haczedilemez; kıymeti fazlaysa satılıp gerekli kısım borçluya bırakılır.

6. Maaşımın ne kadarı haczedilebilir?

Borçlu ve ailesinin geçimi için gerekli miktar indirildikten sonra kalan kısım haczedilebilir; ancak haczedilecek miktar maaşın dörtte birinden az olamaz. Birden fazla haciz sıraya konur.

7. Öğrenci bursu haczedilir mi?

Hayır. Öğrenci bursları haczedilemeyen mallar arasında sayılmıştır.

8. Sözleşmede haczi kabul ettim, geçerli mi?

Haczedilemeyen mal ve hakların haczolunabileceğine dair önceden yapılan anlaşmalar geçerli değildir.

9. Aile bireylerine ait eşya da korunur mu?

Evet. Aynı çatı altında yaşayan aile bireylerine ait kişisel eşya da haczedilmezlik kapsamındadır.

10. Haczedilemez malım haczedildi, ne yapmalıyım?

Haczi öğrendiğiniz tarihten itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine şikâyet yoluyla başvurmalısınız; süre geçerse haciz kural olarak kesinleşir.

11. İcra memuru haczedilmezliği kendiliğinden gözetir mi?

Kanuna göre icra memuru, haczi talep edilen mal veya hakların haczinin caiz olup olmadığını değerlendirir ve talebi kabul veya reddeder; buna rağmen yapılan hacizler şikâyet yoluyla kaldırılır.

12. Ankara’da şikâyet nereye yapılır?

Ankara icra dairelerinin hacizleri için Söğütözü’ndeki 3 Nolu Ek Hizmet Binası’ndaki icra hukuk mahkemelerine; Sincan ve Etimesgut’taki takipler için Ankara Batı icra hukuk mahkemelerine.

Haczedilmezlik şikâyetinde yedi günlük süre, haczin öğrenildiği tarihten işler. Av. Mete ŞAHİN, Ankara Barosu’na kayıtlı olarak Yenimahalle’deki bürosunda icra ve iflas hukuku dosyalarını takip etmektedir; haciz tutanağıyla birlikte iletişim sayfası üzerinden ön görüşme için randevu alınabilir.

Yasal Uyarı: Bu web sitesinde yer alan bilgiler, yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Bu sitedeki bilgilerin kullanımı, hiçbir şekilde avukat-müvekkil ilişkisi oluşturmaz. İçerikte yer alan bilgilere dayanarak hareket etmeden önce, özel hukuki durumunuzla ilgili olarak mutlaka bu alanda çalışan bir avukata danışmanız tavsiye edilir.